196. Dasame aññatarasmiṃ vanasaṇḍeti paccūsasamaye lokaṃ olokento tassa brāhmaṇassa arahattassa upanissayaṃ disvā ‘‘ gacchāmissa saṅgahaṃ karissāmī ’’ ti gantvā tasmiṃ vanasaṇḍe viharati .

Naṭṭhā hontīti kasitvā vissaṭṭhā aṭavimukhā caramānā brāhmaṇe bhuñjituṃ gate palātā honti .

Upasaṅkamīti domanassābhibhūto āhiṇḍanto ,‘‘ sukhena vatāyaṃ samaṇo nisinno ’’ ti cintetvā upasaṅkami .

Pallaṅkan ti samantato ūrubaddhāsanaṃ . Ābhujitvāti bandhitvāM1.219 . Ujuṃ kāyaṃ paṇidhāyāti uparimaṃ sarīraṃ ujukaṃ ṭhapetvā , aṭṭhārasa piṭṭhikaṇṭake koṭiyā koṭiṃ paṭipādetvā . Parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvāti kammaṭṭhānābhimukhaṃ satiṃ ṭhapayitvā , mukhasamīpe vā katvāti attho . Teneva vibhaṅge vuttaṃ – ‘‘ ayaṃ sati upaṭṭhitā hoti sūpaṭṭhitā nāsikagge vā mukhanimitte vā , tena vuccati parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā ’’ ti ( vibha .537). Atha vā ‘‘ parīti pariggahaṭṭho . Mukhan ti niyyānaṭṭho . Satīti upaṭṭhānaṭṭho . Tena vuccati parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā ’’ ti evaṃ paṭisambhidāyaṃ ( paṭi . ma .1.164) vuttanayenapettha attho daṭṭhabbo . Tatrāyaṃ saṅkhepo – ‘‘ pariggahitaniyyānaṃ satiṃ katvā ’’ ti . Evaṃ nisīdanto ca pana chabbaṇṇā ghanabuddharasmiyo vissajjetvā nisīdi .

AjjasaṭṭhiṃP1.239 na dissantīti ajja chadivasamattakā paṭṭhāya na dissanti .

Pāpakāti lāmakā tilakhāṇukā . Tena kira tilakhette vapite tadaheva devo vassitvā tile paṃsumhi osīdāpesiV1.211 , pupphaṃ vā phalaṃ vā gahetuṃ nāsakkhiṃsu . Yepi vaḍḍhiṃsu , tesaṃ upari pāṇakā patitvā paṇṇāni khādiṃsu , ekapaṇṇadupaṇṇā khāṇukā avasissiṃsu . Brāhmaṇo khettaṃ oloketuṃ gato te disvā – ‘‘ vaḍḍhiyā me tilā gahitā , tepi naṭṭhā ’’ ti domanassajāto ahosi , taṃ gahetvā imaṃ gāthamāha .

Ussoḷhikāyāti ussāhena kaṇṇanaṅguṭṭhādīni ukkhipitvā vicarantā uppatanti . Tassa kira anupubbena bhogesu parikkhīṇesu pakkhipitabbassa abhāvena tucchakoṭṭhā ahesuṃ . Tassa ito cito ca sattahi gharehi āgatā mūsikā te tucchakoṭṭhe pavisitvā uyyānakīḷaṃ kīḷantā viya naccanti , taṃ gahetvā evamāha .

Uppāṭakehi sañchannoti uppāṭakapāṇakehi sañchanno . Tassa kira brāhmaṇassa sayanatthāya santhataṃ tiṇapaṇṇasanthāraṃ koci antarantarā paṭijagganto natthi . So divasaṃ araññe kammaṃ katvā sāyaṃ āgantvā tasmiṃ nipajjati . Athassa uppāṭakapāṇakā sarīraṃ ekacchannaṃ karontā khādanti , taṃ gahetvā evamāha .

VidhavātiM1.220 matapatikā . Yāva kira tassa brāhmaṇassa gehe vibhavamattā ahosi , tāva tā vidhavāpi hutvā patikulesu vasituṃ labhiṃsu . Yadā pana so niddhano jāto , tadā tā ‘‘ pitugharaṃ gacchathā ’’ ti sassusasurādīhi nikkaḍḍhitā tato tasseva gharaṃ āgantvā vasantiyo brāhmaṇassa bhojanakāle ‘‘ gacchatha ayyakena saddhiṃ bhuñjathā ’’ ti putte pesenti , tehi pātiyaṃ hatthesu otāritesu brāhmaṇo hatthassa okāsaṃ na labhati . Taṃ gahetvā imaṃ gāthamāha .

Piṅgalāti kaḷārapiṅgalā . Tilakāhatāti kāḷasetādivaṇṇehi tilakehi āhatagattā . Sottaṃ pādena bodhetīti niddaṃ okkantaṃ pādena paharitvā pabodheti . Ayaṃ kira brāhmaṇo mūsikasaddena ubbāḷho uppāṭakehi ca khajjamāno sabbarattiṃP1.240 niddaṃ alabhitvā paccūsakāle niddāyati . Atha naṃ akkhīsu nimmilitamattesveva – ‘‘ kiṃ karosi , brāhmaṇa , pacchā ca pubbe ca gahitassa iṇassa ? Vaḍḍhi matthakaṃ pattā , satta dhītaro posetabbā . Idāni iṇāyikā āgantvāV1.212 gehaṃ parivāressanti , gaccha kammaṃ karohī ’’ ti pādena paharitvā pabodheti . Taṃ gahetvā imaṃ gāthamāha .

Iṇāyikāti yesaṃ anena hatthato iṇaṃ gahitaṃ . So kira kassaci hatthato ekaṃ kahāpaṇaṃ kassaci dve kassaci dasa … pe … kassaci satanti evaṃ bahūnaṃ hatthato iṇaṃ aggahesi . Te divā brāhmaṇaṃ apassantā ‘‘ gehato taṃ nikkhantameva gaṇhissāmā ’’ ti balavapaccūse gantvā codenti . Taṃ gahetvā imaṃ gāthamāha .

Bhagavā tena brāhmaṇena imāhi sattahi gāthāhi dukkhe kathite ‘‘ yaṃ yaṃ , brāhmaṇa , tayā dukkhaṃ kathitaṃ , sabbametaṃ mayhaṃ natthī ’’ ti dassento paṭigāthāhi brāhmaṇassa dhammadesanaṃ vaḍḍhesi .

Brāhmaṇo tā gāthā sutvā bhagavati pasanno saraṇesu patiṭṭhāya pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi . Taṃ dassetuṃ evaṃ vutte bhāradvājagottotiādi vuttaṃ .

Tattha alatthāti labhi .

Tañca pana brāhmaṇaṃ bhagavā pabbājetvā ādāya jetavanaṃ gantvā punadivase tena therena pacchāsamaṇena kosalarañño gehadvāraṃ agamāsiM1.221 . Rājā ‘‘ satthā āgato ’’ ti sutvā pāsādā oruyha vanditvā hatthato pattaṃ gahetvā tathāgataṃ uparipāsādaṃ āropetvā varāsane nisīdāpetvā gandhodakena pāde dhovitvā satapākatelena makkhetvā yāguṃ āharāpetvā rajatadaṇḍaṃ suvaṇṇakaṭacchuṃ gahetvā satthu upanāmesi . Satthā pattaṃ pidahi . Rājā tathāgatassa pādesu patitvā ,‘‘ sace me , bhante , doso atthi , khamathā ’’ ti āha . Natthi , mahārājāti . Atha kasmā yāguṃ na gaṇhathāti ? Palibodho atthi , mahārājāti . Kiṃ pana , bhante , yāguṃ agaṇhanteheva labhitabbo esa palibodho , paṭibalo ahaṃ palibodhaṃ dātuṃ , gaṇhatha , bhanteti . Satthā aggahesi . Mahallakattheropi dīgharattaṃ chāto yāvadatthaṃ yāguṃ pivi . Rājā khādanīyabhojanīyaṃ datvā bhattakiccāvasāne bhagavantaṃP1.241 vanditvā āha – ‘‘ bhagavā tumhe paveṇiyā āgate okkākavaṃse uppajjitvā cakkavattisiriṃ pahāya pabbajitvā loke aggataṃ patto , ko nāma , bhante , tumhākaṃ palibodho ’’ ti ? Mahārāja , etassa mahallakattherassa palibodho amhākaṃ palibodhasadisovāti . RājāV1.213 theraṃ vanditvā – ‘‘ ko , bhante , tumhākaṃ palibodho ’’ ti pucchi ? Iṇapalibodho , mahārājāti . Kittako , bhanteti ? Gaṇehi , mahārājāti . Rañño ‘‘ ekaṃ dve sataṃ sahassan ’’ ti gaṇentassa aṅguliyo nappahonti . Athekaṃ purisaṃ pakkositvā ,‘‘ gaccha , bhaṇe , nagare bheriṃ carāpehi ‘ sabbe bahudhītikabrāhmaṇassa iṇāyikā rājaṅgaṇe sannipatantū ’’ ti . Manussā bheriṃ sutvā sannipatiṃsu . Rājā tesaṃ hatthato paṇṇāni āharāpetvā sabbesaṃ anūnaṃ dhanamadāsi . Tattha suvaṇṇameva satasahassagghanakaṃ ahosi . Puna rājā pucchi – ‘‘ aññopi atthi , bhante , palibodho ’’ ti . Iṇaṃ nāma , mahārāja , datvā muccituṃ sakkā , etā pana satta dārikā mahāpalibodhā mayhanti . Rājā yānāni pesetvā tassa dhītaro āharāpetvā attano dhītaro katvā taṃ taṃ kulagharaṃ pesetvā ,‘‘ aññopi , bhante , atthi palibodho ’’ ti pucchi ? Brāhmaṇī , mahārājāti . Rājā yānaṃ pesetvā , tassa brāhmaṇiṃ āharāpetvā , ayyikaṭṭhāne ṭhapetvā puna pucchi – ‘‘ aññopi , bhante , atthi palibodho ’’ ti ? NatthiM1.222 , mahārājāti vutte rājāpi cīvaradussāni dāpetvā ,‘‘ bhante , mama santakaṃ tumhākaṃ bhikkhubhāvaṃ jānāthā ’’ ti āha . Āma , mahārājāti . Atha naṃ rājā āha – ‘‘ bhante , cīvarapiṇḍapātādayopi sabbe paccayā amhākaṃ santakā bhavissanti . Tumhe tathāgatassa manaṃ gahetvā samaṇadhammaṃ karothā ’’ ti . Thero tatheva appamatto samaṇadhammaṃ karonto nacirasseva āsavakkhayaṃ pattoti .

Dasamaṃ . Paṭhamo vaggo .