11. Upajjhāyavattakathā
375. Tena kho pana samayena saddhivihārikā upajjhāyesu na sammā vattanti .
Ye te bhikkhū appicchā … pe … te ujjhāyanti khiyyanti vipācenti –
‘‘ kathañhi nāma saddhivihārikā upajjhāyesu na sammā vattissantī ’’ ti !
Atha kho te bhikkhū bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ … pe …‘‘ saccaṃ kira , bhikkhave , saddhivihārikā upajjhāyesu na sammā vattantī ’’ ti ?
‘‘ Saccaṃ bhagavā ’’ ti vigarahi buddho
M0.393 bhagavā … pe …‘‘ kathañhi nāma , bhikkhave , saddhivihārikā upajjhāyesuP2.223 na sammā vattissanti !Netaṃ , bhikkhave , appasannānaṃ vā pasādāya … pe … vigarahitvā … pe … dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū āmantesi –
376.‘‘ Tena hi , bhikkhave , saddhivihārikānaṃ upajjhāyesu vattaṃ paññapessāmi yathā saddhivihārikehi upajjhāyesu sammā vattitabbaṃ .[ mahāva .66] Saddhivihārikena , bhikkhave , upajjhāyamhi sammā vattitabbaṃ .
Tatrāyaṃ sammāvattanā –
‘‘ Kālasseva uṭṭhāya upāhanā omuñcitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dantakaṭṭhaṃ dātabbaṃ , mukhodakaṃ dātabbaṃ , āsanaṃ paññapetabbaṃ .
Sace yāgu hoti , bhājanaṃ dhovitvā yāgu upanāmetabbā .
Yāguṃ pītassa udakaṃ datvā bhājanaṃ paṭiggahetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena dhovitvā paṭisāmetabbaṃ .
Upajjhāyamhi vuṭṭhite āsanaṃ uddharitabbaṃ .
Sace so deso uklāpo hoti
T2.246 , so deso sammajjitabbo .‘‘ Sace upajjhāyo gāmaṃ pavisitukāmo hoti , nivāsanaṃ dātabbaṃ , paṭinivāsanaṃ paṭiggahetabbaṃ , kāyabandhanaṃ dātabbaṃ , saguṇaṃ katvā saṅghāṭiyo dātabbā , dhovitvā patto sodako [ saudako ( ka .)] dātabbo .
Sace upajjhāyo pacchāsamaṇaṃ ākaṅkhati , timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetvā kāyabandhanaṃ bandhitvā saguṇaṃ katvā saṅghāṭiyo pārupitvā gaṇṭhikaṃ paṭimuñcitvā dhovitvā pattaṃ gahetvā upajjhāyassa pacchāsamaṇena hotabbaṃ .
Nātidūre gantabbaṃ , nāccāsanne gantabbaṃ
V0.368 , pattapariyāpannaṃ paṭiggahetabbaṃ .Na upajjhāyassa bhaṇamānassa antarantarā kathā opātetabbā .
Upajjhāyo āpattisāmantā bhaṇamāno nivāretabbo .
‘‘ Nivattantena paṭhamataraṃ āgantvā āsanaṃ paññapetabbaṃ , pādodakaṃ pādapīṭhaṃ pādakathalikaṃ upanikkhipitabbaṃ , paccuggantvā pattacīvaraṃ paṭiggahetabbaṃ , paṭinivāsanaṃ dātabbaṃ , nivāsanaṃ paṭiggahetabbaṃ .
Sace cīvaraṃ sinnaṃ hoti , muhuttaṃ uṇhe otāpetabbaṃ , na ca uṇhe cīvaraṃ nidahitabbaṃ .
Cīvaraṃ saṅgharitabbaṃ .
Cīvaraṃ saṅgharantena caturaṅgulaṃ kaṇṇaṃ ussāretvā cīvaraṃ saṅgharitabbaṃ – mā majjhe bhaṅgo ahosīti .
Obhoge kāyabandhanaṃ kātabbaṃ .
‘‘ Sace
M0.394 piṇḍapāto hoti , upajjhāyo ca bhuñjitukāmo hoti , udakaṃ datvā piṇḍapātoT2.247 upanāmetabbo .Upajjhāyo pānīyena pucchitabbo .
Bhuttāvissa udakaṃ datvā pattaṃ paṭiggahetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena dhovitvā vodakaṃ katvā muhuttaṃ uṇhe otāpetabbo .
Na ca uṇhe patto nidahitabbo .
Pattacīvaraṃ
P2.224 nikkhipitabbaṃ .Pattaṃ nikkhipantena ekena hatthena pattaṃ gahetvā ekena hatthena heṭṭhāmañcaṃ vā heṭṭhāpīṭhaṃ vā parāmasitvā patto nikkhipitabbo .
Na ca anantarahitāya bhūmiyā patto nikkhipitabbo .
Cīvaraṃ nikkhipantena ekena hatthena cīvaraṃ gahetvā ekena hatthena cīvaravaṃsaṃ vā cīvararajjuṃ vā pamajjitvā pārato antaṃ orato bhogaṃ katvā cīvaraṃ nikkhipitabbaṃ .
Upajjhāyamhi vuṭṭhite āsanaṃ uddharitabbaṃ , pādodakaṃ pādapīṭhaṃ pādakathalikaṃ paṭisāmetabbaṃ .
Sace so deso uklāpo hoti , so deso sammajjitabbo .
‘‘ Sace upajjhāyo nahāyitukāmo hoti , nahānaṃ paṭiyādetabbaṃ .
Sace sītena attho hoti , sītaṃ paṭiyādetabbaṃ .
Sace uṇhena attho hoti , uṇhaṃ paṭiyādetabbaṃ .
‘‘ Sace upajjhāyo jantāgharaṃ pavisitukāmo hoti , cuṇṇaṃ sannetabbaṃ , mattikā temetabbā , jantāgharapīṭhaṃ ādāya upajjhāyassa piṭṭhito piṭṭhito gantvā jantāgharapīṭhaṃ datvā cīvaraṃ paṭiggahetvā ekamantaṃ nikkhipitabbaṃ , cuṇṇaṃ dātabbaṃ , mattikā dātabbā .
Sace ussahati , jantāgharaṃ pavisitabbaṃ .
Jantāgharaṃ pavisantena mattikāya mukhaṃ makkhetvā purato ca pacchato ca paṭicchādetvā
T2.248 jantāgharaṃ pavisitabbaṃ .Na there bhikkhū anupakhajja nisīditabbaṃ .
Na navā bhikkhū āsanena paṭibāhitabbā .
Jantāghare upajjhāyassa parikammaṃ kātabbaṃ .
Jantāgharā
V0.369 nikkhamantena jantāgharapīṭhaṃ ādāya purato ca pacchato ca paṭicchādetvā jantāgharā nikkhamitabbaṃ .‘‘ Udakepi upajjhāyassa parikammaṃ kātabbaṃ .
Nahātena paṭhamataraṃ uttaritvā attano gattaṃ vodakaṃ katvā nivāsetvā upajjhāyassa gattato udakaṃ pamajjitabbaṃ , nivāsanaṃ dātabbaṃ , saṅghāṭi dātabbā , jantāgharapīṭhaṃ ādāya paṭhamataraṃ āgantvā āsanaṃ paññapetabbaṃ , pādodakaṃ pādapīṭhaṃ pādakathalikaṃ upanikkhipitabbaṃ .
Upajjhāyo pānīyena pucchitabbo .
Sace uddisāpetukāmo hoti , uddisitabbo .
Sace paripucchitukāmo hoti , paripucchitabbo .
‘‘ Yasmiṃ
M0.395 vihāre upajjhāyo viharati , sace so vihāro uklāpo hoti , sace ussahati , sodhetabbo .Vihāraṃ sodhentena paṭhamaṃ pattacīvaraṃ nīharitvā ekamantaṃ nikkhipitabbaṃ ;
nisīdanapaccattharaṇaṃ nīharitvā ekamantaṃ nikkhipitabbaṃ ;
bhisibibbohanaṃ nīharitvā ekamantaṃ nikkhipitabbaṃ ;
mañco nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena
P2.225 , asaṅghaṭṭentena kavāṭapiṭṭhaṃ , nīharitvā ekamantaṃ nikkhipitabbo ;pīṭhaṃ nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena , asaṅghaṭṭentena kavāṭapiṭṭhaṃ , nīharitvā ekamantaṃ nikkhipitabbaṃ ;
mañcapaṭipādakā nīharitvā ekamantaṃ nikkhipitabbā ;
kheḷamallako nīharitvā ekamantaṃ nikkhipitabbo ;
apassenaphalakaṃ
T2.249 nīharitvā ekamantaṃ nikkhipitabbaṃ ;bhūmattharaṇaṃ yathāpaññattaṃ sallakkhetvā nīharitvā ekamantaṃ nikkhipitabbaṃ .
Sace vihāre santānakaṃ hoti , ullokā paṭhamaṃ ohāretabbaṃ , ālokasandhikaṇṇabhāgā pamajjitabbā .
Sace gerukaparikammakatā bhitti kaṇṇakitā hoti , coḷakaṃ temetvā pīḷetvā pamajjitabbā .
Sace kāḷavaṇṇakatā bhūmi kaṇṇakitā hoti , coḷakaṃ temetvā pīḷetvā pamajjitabbā .
Sace akatā hoti bhūmi , udakena paripphositvā pariphositvā sammajjitabbā – mā vihāro rajena uhaññīti .
Saṅkāraṃ vicinitvā ekamantaṃ chaḍḍetabbaṃ .
‘‘ Bhūmattharaṇaṃ otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā atiharitvā yathāpaññattaṃ paññapetabbaṃ .
Mañcapaṭipādakā otāpetvā pamajjitvā atiharitvā yathāṭhāne ṭhapetabbā .
Mañco otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena , asaṅghaṭṭentena kavāṭapiṭṭhaṃ , atiharitvā yathāpaññattaṃ paññapetabbo .
Pīṭhaṃ otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā nīcaṃ katvā sādhukaṃ appaṭighaṃsantena , asaṅghaṭṭentena kavāṭapiṭṭhaṃ , atiharitvā yathāpaññattaṃ paññapetabbaṃ .
Bhisibibbohanaṃ otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā atiharitvā yathāpaññattaṃ paññapetabbaṃ .
Nisīdanapaccattharaṇaṃ
V0.370 otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā atiharitvā yathāpaññattaṃ paññapetabbaṃ .Kheḷamallako otāpetvā
T2.250 pamajjitvā atiharitvā yathāṭhāne ṭhapetabbo .Apassenaphalakaṃ otāpetvā pamajjitvā atiharitvā yathāṭhāne ṭhapetabbaṃ .
Pattacīvaraṃ nikkhipitabbaṃ .
Pattaṃ nikkhipantena ekena hatthena pattaṃ gahetvā ekena hatthena heṭṭhāmañcaṃ vā heṭṭhāpīṭhaṃ vā parāmasitvā patto
M0.396 nikkhipitabbo .Na ca anantarahitāya bhūmiyā patto nikkhipitabbo .
Cīvaraṃ nikkhipantena ekena hatthena cīvaraṃ gahetvā ekena hatthena cīvaravaṃsaṃ vā cīvararajjuṃ vā pamajjitvā pārato antaṃ orato bhogaṃ katvā cīvaraṃ nikkhipitabbaṃ .
‘‘ Sace puratthimā sarajā vātā vāyanti , puratthimā vātapānā thaketabbā .
Sace pacchimā sarajā vātā vāyanti , pacchimā vātapānā thaketabbā .
Sace uttarā sarajā vātā vāyanti , uttarā vātapānā thaketabbā .
Sace dakkhiṇā
P2.226 sarajā vātā vāyanti , dakkhiṇā vātapānā thaketabbā .Sace sītakālo hoti , divā vātapānā vivaritabbā , rattiṃ thaketabbā .
Sace uṇhakālo hoti , divā vātapānā thaketabbā , rattiṃ vivaritabbā .
‘‘ Sace pariveṇaṃ uklāpaṃ hoti , pariveṇaṃ sammajjitabbaṃ .
Sace koṭṭhako uklāpo hoti , koṭṭhako sammajjitabbo .
Sace upaṭṭhānasālā uklāpā hoti , upaṭṭhānasālā sammajjitabbā .
Sace aggisālā uklāpā hoti , aggisālā sammajjitabbā .
Sace vaccakuṭi uklāpā hoti , vaccakuṭi sammajjitabbā .
Sace pānīyaṃ na hoti , pānīyaṃ upaṭṭhāpetabbaṃ .
Sace paribhojanīyaṃ na hoti , paribhojanīyaṃ
T2.251 upaṭṭhāpetabbaṃ .Sace ācamanakumbhiyā udakaṃ na hoti , ācamanakumbhiyā udakaṃ āsiñcitabbaṃ .
‘‘ Sace upajjhāyassa anabhirati uppannā hoti , saddhivihārikena vūpakāsetabbo , vūpakāsāpetabbo , dhammakathā vāssa kātabbā .
Sace upajjhāyassa kukkuccaṃ uppannaṃ hoti , saddhivihārikena vinodetabbaṃ , vinodāpetabbaṃ , dhammakathā vāssa kātabbā .
Sace upajjhāyassa diṭṭhigataṃ uppannaṃ hoti , saddhivihārikena vivecetabbaṃ , vivecāpetabbaṃ , dhammakathā vāssa kātabbā .
Sace upajjhāyo garudhammaṃ ajjhāpanno hoti parivāsāraho , saddhivihārikena ussukkaṃ kātabbaṃ – kinti nu kho saṅgho upajjhāyassa parivāsaṃ dadeyyāti .
Sace upajjhāyo mūlāyapaṭikassanāraho hoti , saddhivihārikena ussukkaṃ kātabbaṃ – kinti nu kho saṅgho upajjhāyaṃ mūlāya paṭikasseyyāti .
Sace upajjhāyo mānattāraho hoti , saddhivihārikena ussukkaṃ kātabbaṃ – kinti nu kho saṅgho upajjhāyassa mānattaṃ dadeyyāti .
Sace
V0.371 upajjhāyo abbhānāraho hoti , saddhivihārikena ussukkaṃ kātabbaṃ – kinti nu khoM0.397 saṅgho upajjhāyaṃ abbheyyāti .Sace saṅgho upajjhāyassa kammaṃ kattukāmo hoti , tajjanīyaṃ vā niyassaṃ vā pabbājanīyaṃ vā paṭisāraṇīyaṃ vā ukkhepanīyaṃ vā , saddhivihārikena ussukkaṃ kātabbaṃ – kinti nu kho saṅgho upajjhāyassa kammaṃ na kareyya , lahukāya vā pariṇāmeyyāti .
Kataṃ
T2.252 vā panassa hoti saṅghena kammaṃ , tajjanīyaṃ vā niyassaṃ vā pabbājanīyaṃ vā paṭisāraṇīyaṃ vā ukkhepanīyaṃ vā , saddhivihārikena ussukkaṃ kātabbaṃ – kinti nu kho upajjhāyo sammā vatteyya , lomaṃ pāteyya , netthāraṃ vatteyya , saṅgho taṃ kammaṃ paṭippassambheyyāti .‘‘ Sace upajjhāyassa cīvaraṃ dhovitabbaṃ hoti
P2.227 , saddhivihārikena dhovitabbaṃ , ussukkaṃ vā kātabbaṃ – kinti nu kho upajjhāyassa cīvaraṃ dhoviyethāti .Sace upajjhāyassa cīvaraṃ kātabbaṃ hoti , saddhivihārikena kātabbaṃ , ussukkaṃ vā kātabbaṃ – kinti nu kho upajjhāyassa cīvaraṃ kariyethāti .
Sace upajjhāyassa rajanā pacitabbā hoti , saddhivihārikena pacitabbā , ussukkaṃ vā kātabbaṃ – kinti nu kho upajjhāyassa rajanaṃ paciyethāti .
Sace upajjhāyassa cīvaraṃ rajitabbaṃ [ rajetabbaṃ ( syā .)] hoti , saddhivihārikena rajitabbaṃ , ussukkaṃ vā kātabbaṃ – kinti nu kho upajjhāyassa cīvaraṃ rajiyethāti .
Cīvaraṃ rajantena [ rajentena ( syā .)] sādhukaṃ samparivattakaṃ samparivattakaṃ rajitabbaṃ , na ca acchinne theve pakkamitabbaṃ .
‘‘ Na upajjhāyaṃ anāpucchā ekaccassa patto dātabbo , na ekaccassa patto paṭiggahetabbo ;
na ekaccassa cīvaraṃ dātabbaṃ , na ekaccassa cīvaraṃ paṭiggahetabbaṃ ;
na ekaccassa parikkhāro dātabbo , na ekaccassa parikkhāro paṭiggahetabbo ;
na ekaccassa kesā chedetabbā [ chettabbā ( sī .), cheditabbā ( ka .)], na ekaccena kesā
T2.253 chedāpetabbā ;na ekaccassa parikammaṃ kātabbaṃ , na ekaccena parikammaṃ kārāpetabbaṃ ;
na ekaccassa veyyāvacco [ veyyāvaccaṃ ( ka .)] kātabbo , na ekaccena veyyāvacco kārāpetabbo ;
na ekaccassa pacchāsamaṇena hotabbaṃ , na ekacco pacchāsamaṇo ādātabbo ;
na ekaccassa piṇḍapāto nīharitabbo , na ekaccena piṇḍapāto nīharāpetabbo ;
na upajjhāyaṃ anāpucchā gāmo pavisitabbo ;
na susānaṃ gantabbaṃ ;
na disā pakkamitabbā .
Sace upajjhāyo gilāno hoti , yāvajīvaṃ upaṭṭhātabbo
M0.398 , vuṭṭhānamassa āgametabbaṃ .Idaṃ kho , bhikkhave , saddhivihārikānaṃ upajjhāyesu vattaṃ yathā saddhivihārikehi upajjhāyesu sammā vattitabban ’’ ti .