Vihārānujānanaṃ
294. Tena
T2.85P2.146M0.290V0.271 samayena buddho bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe .Tena kho pana samayena bhagavatā bhikkhūnaṃ senāsanaṃ apaññattaṃ hoti .
Te ca bhikkhū tahaṃ tahaṃ viharanti – araññe , rukkhamūle , pabbate , kandarāyaṃ , giriguhāyaṃ , susāne , vanapatthe , ajjhokāse , palālapuñje .
Te kālasseva tato tato upanikkhamanti – araññā rukkhamūlā pabbatā kandarā giriguhā susānā vanapatthā ajjhokāsā palālapuñjā , pāsādikena abhikkantena paṭikkantena , ālokitena vilokitena , samiñjitena pasāritena , okkhittacakkhū , iriyāpathasampannā .
Tena kho pana samayena rājagahako seṭṭhī [ seṭṭhi ( ka .)] kālasseva uyyānaṃ agamāsi .
Addasā kho rājagahako seṭṭhī te bhikkhū kālasseva tato tato upanikkhamante – araññā rukkhamūlā pabbatā kandarā giriguhā susānā vanapatthā ajjhokāsā palālapuñjā , pāsādikena abhikkantena paṭikkantena , ālokitena vilokitena , samiñjitena pasāritena , okkhittacakkhū , iriyāpathasampanne .
Disvānassa cittaṃ pasīdi .
Atha kho rājagahako seṭṭhī yena te bhikkhū tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca –
‘‘ sacāhaṃ , bhante , vihāre kārāpeyyaṃ , vaseyyātha me vihāresū ’’ ti ?
‘‘ Na kho , gahapati , bhagavatā vihārā
T2.86 anuññātā ’’ ti .‘‘ Tena hi , bhante , bhagavantaṃ paṭipucchitvā mama āroceyyāthā ’’ ti .
‘‘ Evaṃ gahapatī ’’ ti kho te bhikkhū rājagahakassa seṭṭhissa paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu , upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .
Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ –
‘‘ rājagahako , bhante , seṭṭhī vihāre kārāpetukāmo .
Kathaṃ nu kho , bhante , amhehi [ bhante ( sī . ka .)] paṭipajjitabban ’’ ti ?
Atha kho bhagavā etasmiṃ nidāne
V0.272 etasmiṃ pakaraṇe dhammiṃ kathaṃ katvā bhikkhū āmantesi –‘‘ anujānāmi , bhikkhave , pañca leṇāni [ pañca senāsanāni ( syā .)]– vihāraṃ , aḍḍhayogaṃ , pāsādaṃ , hammiyaṃ , guhan ’’ ti .
Atha
M0.291 kho teP2.147 bhikkhū yena rājagahako seṭṭhī tenupasaṅkamiṃsu , upasaṅkamitvā rājagahakaṃ seṭṭhiṃ etadavocuṃ –‘‘ anuññātā kho , gahapati , bhagavatā vihārā ;
yassadāni kālaṃ maññasī ’’ ti .
Atha kho rājagahako seṭṭhī ekāheneva saṭṭhivihāre patiṭṭhāpesi .
Atha kho rājagahako seṭṭhī te saṭṭhivihāre pariyosāpetvā yena bhagavā tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho rājagahako seṭṭhī bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ adhivāsetu me , bhante , bhagavā svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā ’’ ti .
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena .
Atha
T2.87 kho rājagahako seṭṭhī bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi .Atha kho rājagahako seṭṭhī tassā rattiyā accayena paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi –
‘‘ kālo , bhante , niṭṭhitaṃ bhattan ’’ ti .
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena rājagahakassa seṭṭhissa nivesanaṃ tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi saddhiṃ bhikkhusaṅghena .
Atha kho rājagahako seṭṭhī buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappetvā sampavāretvā , bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ , ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho rājagahako seṭṭhī bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ ete me , bhante , saṭṭhivihārā puññatthikena saggatthikena kārāpitā .
Kathāhaṃ , bhante , tesu vihāresu paṭipajjāmī ’’ ti ?
‘‘ Tena hi tvaṃ , gahapati , te saṭṭhivihāre āgatānāgatassa cātuddisassa saṅghassa patiṭṭhāpehī ’’ ti .
‘‘ Evaṃ bhante ’’ ti kho rājagahako seṭṭhī bhagavato paṭissutvā te saṭṭhivihāre āgatānāgatassa cātuddisassa saṅghassa patiṭṭhāpesi .
295. Atha kho bhagavā rājagahakaṃ seṭṭhiṃ imāhi gāthāhi anumodi –
‘‘ Sītaṃ uṇhaṃ paṭihanti [ paṭihanati ( ka .)], tato vāḷamigāni ca ;
Sarīsape ca makase , sisire cāpi vuṭṭhiyo .
‘‘ Tato
T2.88M0.292V0.273 vātātapo ghore , sañjāto [ vātātape ghore , sañjāte ( ka . saddanīti )] paṭihaññati ;Leṇatthañca sukhatthañca , jhāyituñca vipassituṃ .
‘‘ Vihāradānaṃ saṅghassa , aggaṃ buddhena [ buddhehi ( syā .)] vaṇṇitaṃ ;
Tasmā hi paṇḍito , poso sampassaṃ atthamattano .
‘‘ Vihāre kāraye ramme , vāsayettha bahussute ;
Tesaṃ
P2.148 annañca pānañca , vatthasenāsanāni ca ;Dadeyya ujubhūtesu , vippasannena cetasā .
‘‘ Te tassa dhammaṃ desenti , sabbadukkhāpanūdanaṃ ;
Yaṃ so dhammaṃ idhaññāya , parinibbāti anāsavo ’’ ti .
Atha kho bhagavā rājagahakaṃ seṭṭhiṃ imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi .
296. Assosuṃ kho manussā –
‘‘ bhagavatā kira vihārā anuññātā ’’ ti sakkaccaṃ [ te sakkaccaṃ ( syā . kaṃ .)] vihāre kārāpenti .
Te vihārā akavāṭakā honti ;
ahīpi vicchikāpi satapadiyopi pavisanti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , kavāṭan ’’ ti .
Bhittichiddaṃ karitvā valliyāpi rajjuyāpi kavāṭaṃ bandhanti .
Undūrehipi upacikāhipi khajjanti .
Khayitabandhanāni kavāṭāni patanti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , piṭṭhasaṅghāṭaṃ udukkhalikaṃ uttarapāsakan ’’ ti
T2.89 .Kavāṭā na phusīyanti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , āviñchanacchiddaṃ āviñchanarajjun ’’ ti .
Kavāṭā na thakiyanti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , aggaḷavaṭṭiṃ kapisīsakaṃ sūcikaṃ ghaṭikan ’’ ti .
Tena kho pana samayena bhikkhū na sakkonti kavāṭaṃ apāpurituṃ .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , tāḷacchiddaṃ .
Tīṇi tāḷāni – lohatāḷaṃ , kaṭṭhatāḷaṃ , visāṇatāḷan ’’ ti .
Yehi [ yepi ( sī . syā .)] te ugghāṭetvā pavisanti [ visāṇatāḷaṃ , yehi te ugghāṭetvā pavisantīti ( ka .)], vihārā aguttā honti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , yantakaṃ sūcikan ’’ ti .
Tena
M0.293V0.274 kho pana samayena vihārā tiṇacchadanā honti ;sītakāle sītā , uṇhakāle uṇhā .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , ogumphetvā ullittāvalittaṃ kātun ’’ ti .
Tena kho pana samayena vihārā avātapānakā honti acakkhussā duggandhā .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , tīṇi vātapānāni – vedikāvātapānaṃ , jālavātapānaṃ , salākavātapānan ’’ ti .
Vātapānantarikāya kāḷakāpi vagguliyopi pavisanti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , vātapānacakkalikan ’’ ti .
Cakkalikantarikāyapi kāḷakāpi vagguliyopi pavisanti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , vātapānakavāṭakaṃ vātapānabhisikan ’’ ti .
Tena kho pana samayena bhikkhū chamāyaṃ sayanti .
Gattānipi
T2.90 cīvarānipi paṃsukitāni honti .Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , tiṇasanthārakan ’’ ti .
Tiṇasanthārako undūrehipi
P2.149 upacikāhipi khajjati .Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , miḍḍhin ’’ ti [ mīḍhanti ( sī .), miḍhinti ( syā .)].
Miḍḍhiyā gattāni dukkhā honti .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , bidalamañcakan ’’ ti .