Issues
Select Version
Cūḷavaggapāḷi
Cūḷavaggapāḷi

11. Pañcasatikakkhandhakaṃ

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

11. Pañcasatikakkhandhakaṃ

1. Saṅgītinidānaṃ

437. AthaT2.379P2.284M0.480V0.452 kho āyasmā mahākassapo bhikkhū āmantesi –
‘‘ ekamidāhaṃ , āvuso , samayaṃ pāvāya kusināraṃ addhānamaggappaṭipanno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi .
Atha khvāhaṃ , āvuso , maggā okkamma aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdiṃ .
[ dī . ni .2.231]‘‘ Tena kho pana samayena aññataro ājīvako kusinārāya mandāravapupphaṃ gahetvā pāvaṃ addhānamaggappaṭipanno hoti .
Addasaṃ kho ahaṃ , āvuso , taṃ ājīvakaṃ dūratova āgacchantaṃ .
Disvāna taṃ ājīvakaṃ etadavocaṃ –
‘ apāvuso , amhākaṃ satthāraṃ jānāsī ’ ti ?
‘ Āmāvuso , jānāmi .
Ajja sattāhaparinibbuto samaṇo gotamo .
Tato me idaṃ mandāravapupphaṃ gahitan ’ ti .
Tatrāvuso , ye te bhikkhū avītarāgā appekacce bāhā paggayha kandanti , chinnapātaṃ papatanti , āvaṭṭanti , vivaṭṭanti – atikhippaṃ bhagavā parinibbuto , atikhippaṃ sugato parinibbuto , atikhippaṃ cakkhuṃ loke antarahitanti .
Ye pana te bhikkhū vītarāgā te satā sampajānā adhivāsenti – aniccā saṅkhārā , taṃ kutettha labbhāti .
‘‘ Atha khvāhaṃ , āvuso , te bhikkhū etadavocaṃ –
‘ alaṃ , āvuso , mā socittha ;
mā paridevittha .
Nanvetaṃ , āvuso , bhagavatā paṭikacceva akkhātaṃ – sabbeheva piyehi manāpehiT2.380 nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo .
Taṃ kutettha āvuso labbhā , yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ palokadhammaṃ , taṃ vata mā palujjīti – netaṃ ṭhānaṃ vijjatī ’ ti .
‘‘ Tena kho panāvuso , samayena subhaddo nāma vuḍḍhapabbajito tassaṃ parisāyaṃ nisinno hotiV0.453 .
Atha kho , āvuso , subhaddo vuḍḍhapabbajito te bhikkhū etadavoca –
‘ alaṃ , āvuso , mā socittha ;
mā paridevittha .
Sumuttā mayaṃ tena mahāsamaṇenaP2.285 ;
upaddutā ca mayaṃ homa – idaṃ vo kappati , idaṃ vo na kappatīti .
Idāni pana mayaṃ yaṃ icchissāma taṃ karissāma , yaṃ na icchissāma na taṃ karissāmā ’ ti .
HandaM0.481 mayaṃ , āvuso , dhammañca vinayañca saṅgāyāma .
Pure adhammo dippati [ dibbati ( ka .)], dhammo paṭibāhiyyati ;
pure avinayo dippati vinayo paṭibāhiyyati ;
pure adhammavādino balavanto honti , dhammavādino dubbalā honti ;
pure avinayavādino balavanto honti , vinayavādino dubbalā hontī ’’ ti .
‘‘ Tena hi , bhante , thero bhikkhū uccinatū ’’ ti .
Atha kho āyasmā mahākassapo ekenūnapañcaarahantasatāni uccini .
Bhikkhū āyasmantaṃ mahākassapaṃ etadavocuṃ –
‘‘ ayaṃ , bhante , āyasmā ānando kiñcāpi sekkho , abhabbo chandā dosā mohā bhayā agatiṃ gantuṃ .
Bahu ca anena bhagavato santike dhammo ca vinayo ca pariyatto .
Tena hi , bhante , thero āyasmantampi ānandaṃ uccinatū ’’ tiT2.381 .
Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantampi ānandaṃ uccini .
Atha kho therānaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi –
‘‘ kattha nu kho mayaṃ dhammañca vinayañca saṅgāyeyyāmā ’’ ti ?
Atha kho therānaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi –
‘‘ rājagahaṃ kho mahāgocaraṃ pahūtasenāsanaṃ , yaṃnūna mayaṃ rājagahe vassaṃ vasantā dhammañca vinayañca saṅgāyeyyāma .
Na aññe bhikkhū rājagahe vassaṃ upagaccheyyun ’’ ti .
Atha kho āyasmā mahākassapo saṅghaṃ ñāpesi –
438.‘‘ Suṇātu me , āvuso , saṅgho .
Yadi saṅghassa pattakallaṃ , saṅgho imāni pañca bhikkhusatāni sammanneyya – rājagahe vassaṃ vasantāni dhammañca vinayañca saṅgāyituṃ , na aññehi bhikkhūhi rājagahe vassaṃ vasitabbanti .
Esā ñatti .
‘‘ Suṇātu me , āvuso , saṅgho .
Imāni pañca bhikkhusatāni sammannati – rājagahe vassaṃ vasantāni dhammañca vinayañca saṅgāyituṃ , na aññehi bhikkhūhi rājagahe vassaṃ vasitabbanti .
Yassāyasmato khamati imesaṃ pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ sammuti – rājagahe vassaṃ vasantānaṃV0.454 dhammañca vinayañca saṅgāyituṃ , na aññehi bhikkhūhi rājagahe vassaṃ vasitabbanti – so tuṇhassa ;
yassa nakkhamati , so bhāseyya .
‘‘ SammatāniM0.482 saṅghena imāni pañca bhikkhusatāni rājagahe vassaṃ vasantāni dhammañca vinayañca saṅgāyituṃ , na aññehi bhikkhūhi rājagahe vassaṃ vasitabbanti .
Khamati saṅghassa , tasmā tuṇhī , evametaṃT2.382 dhārayāmī ’’ ti .
AthaP2.286 kho therā bhikkhū rājagahaṃ agamaṃsu dhammañca vinayañca saṅgāyituṃ .
Atha kho therānaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi –
‘‘ bhagavatā kho , āvuso , khaṇḍaphullappaṭisaṅkharaṇaṃ vaṇṇitaṃ .
Handa mayaṃ , āvuso , paṭhamaṃ māsaṃ khaṇḍaphullaṃ paṭisaṅkharoma ;
majjhimaṃ māsaṃ sannipatitvā dhammañca vinayañca saṅgāyissāmā ’’ ti .
Atha kho therā bhikkhū paṭhamaṃ māsaṃ khaṇḍaphullaṃ paṭisaṅkhariṃsu .
Atha kho āyasmā ānando – sve sannipāto [ sannipātoti ( ka .)] na kho metaṃ patirūpaṃ , yohaṃ sekkho samāno sannipātaṃ gaccheyyanti – bahudeva rattiṃ kāyagatāya satiyā vītināmetvā rattiyā paccūsasamayaṃ ‘ nipajjissāmī ’ ti kāyaṃ āvajjesi .
Appattañca sīsaṃ bibbohanaṃ , bhūmito ca pādā muttā .
Etasmiṃ antare anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci .
439. Atha kho āyasmā ānando arahā samāno sannipātaṃ agamāsi .
Atha kho āyasmā mahākassapo saṅghaṃ ñāpesi –
‘‘ Suṇātu me , āvuso , saṅgho .
Yadi saṅghassa pattakallaṃ , ahaṃ upāliṃ vinayaṃ puccheyyan ’’ ti .
Āyasmā upāli saṅghaṃ ñāpesi –
‘‘ Suṇātu me , bhante , saṅgho .
Yadi saṅghassa pattakallaṃ , ahaṃ āyasmatā mahākassapena vinayaṃ puṭṭho vissajjeyyan ’’ ti .
Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṃ upāliṃ etadavoca –
‘‘ paṭhamaṃ , āvuso upāliT2.383V0.455 , pārājikaṃ kattha paññattan ’’ ti ?
‘‘ Vesāliyaṃ bhante ’’ ti .
‘‘ Kaṃ ārabbhā ’’ ti ?
‘‘ Sudinnaṃ kalandaputtaṃ ārabbhā ’’ ti .
‘‘ Kismiṃ vatthusmin ’’ ti ?
‘‘ Methunadhamme ’’ ti .
Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṃ upāliṃ paṭhamassa pārājikassa vatthumpi pucchi , nidānampi pucchi , puggalampi pucchi , paññattimpi pucchi , anupaññattimpi pucchi , āpattimpi pucchi , anāpattimpiM0.483 pucchi .
‘‘ Dutiyaṃ panāvuso upāli , pārājikaṃ kattha paññattan ’’ ti ?
‘‘ Rājagahe bhante ’’ ti .
‘‘ Kaṃ ārabbhā ’’ ti ?
‘‘ Dhaniyaṃ kumbhakāraputtaṃ ārabbhā ’’ ti .
‘‘ Kismiṃ vatthusmin ’’ ti ?
‘‘ Adinnādāne ’’ ti .
Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṃ upāliṃ dutiyassa pārājikassa vatthumpi pucchi , nidānampi pucchi , puggalampi pucchi , paññattimpi pucchi , anupaññattimpi pucchi , āpattimpi pucchi , anāpattimpi pucchi .
‘‘ Tatiyaṃ panāvuso upāli , pārājikaṃ kattha paññattan ’’ ti ?
‘‘ Vesāliyaṃ bhante ’’ ti .
‘‘ Kaṃ ārabbhā ’’ ti ?
‘‘ Sambahule bhikkhū ārabbhā ’’ ti .
‘‘ Kismiṃ vatthusmin ’’ ti ?
‘‘ Manussaviggahe ’’ ti .
Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṃ upāliṃP2.287 tatiyassa pārājikassa vatthumpi pucchi , nidānampi pucchi , puggalampi pucchi , paññattimpi pucchi , anupaññattimpi pucchi , āpattimpi pucchi , anāpattimpi pucchi .
‘‘ Catutthaṃ panāvuso upāli , pārājikaṃ kattha paññattan ’’ ti ?
‘‘ Vesāliyaṃ bhante ’’ ti .
‘‘ Kaṃ ārabbhā ’’ ti ?
‘‘ Vaggumudātīriye bhikkhū ārabbhā ’’ ti .
‘‘ Kismiṃ vatthusmin ’’ ti ?
‘‘ Uttarimanussadhamme ’’ ti .
Atha kho āyasmāT2.384 mahākassapo āyasmantaṃ upāliṃ catutthassa pārājikassa vatthumpi pucchi , nidānampi pucchi , puggalampi pucchi , paññattimpi pucchi , anupaññattimpi pucchi , āpattimpi pucchi , anāpattimpi pucchi .
Eteneva upāyena ubhatovibhaṅge pucchi .
Puṭṭho puṭṭho āyasmā upāli vissajjesi .
440. Atha kho āyasmā mahākassapo saṅghaṃ ñāpesi –
‘‘ Suṇātu me , āvuso , saṅgho .
Yadi saṅghassa pattakallaṃ , ahaṃ ānandaṃ dhammaṃ puccheyyan ’’ ti .
Āyasmā ānando saṅghaṃ ñāpesi –
‘‘ Suṇātu me , bhante , saṅgho .
Yadi saṅghassa pattakallaṃ , ahaṃ āyasmatā mahākassapena dhammaṃ puṭṭho vissajjeyyan ’’ ti .
AthaV0.456 kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca –
‘‘ brahmajālaṃ , āvuso ānanda , kattha bhāsitan ’’ ti ?
‘‘ Antarā ca , bhante , rājagahaṃ antarā ca nāḷandaṃ rājāgārake ambalaṭṭhikāyā ’’ ti .
‘‘ Kaṃ ārabbhā ’’ ti ?
‘‘ Suppiyañca paribbājakaṃ brahmadattañca māṇavan ’’ ti .
Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṃ ānandaṃ brahmajālassa nidānampi pucchi , puggalampi pucchi .
‘‘ Sāmaññaphalaṃ panāvuso ānanda , kattha bhāsitan ’’ ti ?
‘‘ Rājagahe , bhante , jīvakambavane ’’ ti .
‘‘ Kena saddhin ’’ ti ?
‘‘ Ajātasattunā vedehiputtenaM0.484 saddhin ’’ ti .
Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṃ ānandaṃ sāmaññaphalassa nidānampi pucchi , puggalampiT2.385 pucchi .
Eteneva upāyena pañcapi nikāye pucchi .
Puṭṭho puṭṭho āyasmā ānando vissajjesi .

2. Khuddānukhuddakasikkhāpadakathā

441. Atha kho āyasmā ānando there bhikkhū etadavoca –
‘‘ bhagavā maṃ , bhante , parinibbānakāle evamāha –
‘ ākaṅkhamāno , ānanda , saṅgho mamaccayena khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhaneyyā ’’’ ti .
‘‘ Pucchi pana tvaṃ , āvuso ānanda , bhagavantaṃ –
‘ katamāni pana , bhante , khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī ’’’ ti ?
‘‘ Na khohaṃ , bhante , bhagavantaṃ pucchiṃ –
‘ katamāni pana , bhante , khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī ’’ ti .
Ekacce therā evamāhaṃsu –
‘‘ cattāri pārājikāni ṭhapetvā , avasesāni khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī ’’ ti .
Ekacce therā evamāhaṃsu –
‘‘ cattāri pārājikāni ṭhapetvāP2.288 , terasa saṅghādisese ṭhapetvā , avasesāni khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī ’’ ti .
Ekacce therā evamāhaṃsu –
‘‘ cattāri pārājikāni ṭhapetvā , terasa saṅghādisese ṭhapetvā , dve aniyate ṭhapetvā , avasesāni khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī ’’ ti .
Ekacce therā evamāhaṃsu –
‘‘ cattāri pārājikāni ṭhapetvā , terasa saṅghādisese ṭhapetvā , dve aniyate ṭhapetvā , tiṃsa nissaggiye pācittiye ṭhapetvā , avasesāni khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī ’’ ti .
Ekacce therā evamāhaṃsu –
‘‘ cattāri pārājikāni ṭhapetvā , terasa saṅghādisese ṭhapetvā , dve aniyate ṭhapetvā , tiṃsa nissaggiye pācittiye ṭhapetvā , dvenavuti pācittiye ṭhapetvā , avasesāni khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī ’’ ti .
Ekacce therā evamāhaṃsu –
‘‘ cattāri pārājikāni ṭhapetvā , terasa saṅghādisese ṭhapetvā , dve aniyate ṭhapetvā , tiṃsa nissaggiye pācittiye ṭhapetvā , dvenavuti pācittiye ṭhapetvā , cattāro pāṭidesanīye ṭhapetvā , avasesāni khuddānukhuddakāniT2.386 sikkhāpadānī ’’ ti .
442. AthaV0.457 kho āyasmā mahākassapo saṅghaṃ ñāpesi –
‘‘ Suṇātu me , āvuso , saṅgho .
Santamhākaṃ sikkhāpadāni gihigatāni .
Gihinopi jānanti –
‘ idaṃ vo samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ kappati , idaṃ vo na kappatī ’ ti .
Sace mayaṃ khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanissāma , bhavissantiM0.485 vattāro –
‘ dhūmakālikaṃ samaṇena gotamena sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃ .
Yāvimesaṃ satthā aṭṭhāsi tāvime sikkhāpadesu sikkhiṃsu .
Yato imesaṃ satthā parinibbuto , na dānime sikkhāpadesu sikkhantī ’ ti .
Yadi saṅghassa pattakallaṃ , saṅgho appaññattaṃ nappaññapeyya , paññattaṃ na samucchindeyya , yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vatteyya .
Esā ñatti .
‘‘ Suṇātu me , āvuso , saṅgho .
Santamhākaṃ sikkhāpadāni gihigatāni .
Gihinopi jānanti –
‘ idaṃ vo samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ kappati , idaṃ vo na kappatī ’ ti .
Sace mayaṃ khuddānukhuddakāni sikkhāpadāni samūhanissāma , bhavissanti vattāro –
‘ dhūmakālikaṃ samaṇena gotamena sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññattaṃT2.387 .
Yāvimesaṃ satthā aṭṭhāsi tāvime sikkhāpadesu sikkhiṃsu .
Yato imesaṃ satthā parinibbuto , na dānime sikkhāpadesu sikkhantī ’ ti .
Saṅgho appaññattaṃ nappaññapeti , paññattaṃ na samucchindati , yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vattati .
Yassāyasmato khamati appaññattassa appaññāpanā , paññattassa asamucchedo , yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vattanā , so tuṇhassa ;
yassa nakkhamati , so bhāseyya .
‘‘ Saṅgho appaññattaṃ nappaññapeti , paññattaṃ na samucchindati , yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vattati .
Khamati saṅghassa , tasmā tuṇhī , evametaṃ dhārayāmī ’’ ti .
443. Atha kho therā bhikkhū āyasmantaṃ ānandaṃ etadavocuṃ –
‘‘ idaṃ te , āvuso ānanda , dukkaṭaṃ , yaṃ tvaṃ bhagavantaṃ na pucchi –
‘ katamāni pana , bhante , khuddānukhuddakāniP2.289 sikkhāpadānī ’ ti .
Desehi taṃ dukkaṭan ’’ ti .
‘‘ Ahaṃ kho , bhante , assatiyā bhagavantaṃ na pucchiṃ –
‘ katamāni pana , bhante , khuddānukhuddakāni sikkhāpadānī ’ ti .
Nāhaṃ taṃ dukkaṭaṃ passāmi , api cāyasmantānaṃ saddhāya desemi taṃ dukkaṭan ’’ ti .
‘‘ Idampi te , āvuso ānanda , dukkaṭaṃ , yaṃ tvaṃ bhagavato vassikasāṭikaṃ akkamitvā sibbesi .
Desehi taṃ dukkaṭan ’’ ti .
‘‘ Ahaṃ kho , bhante , na agāravena bhagavato vassikasāṭikaṃ akkamitvā sibbesiṃ .
Nāhaṃ taṃ dukkaṭaṃ passāmi , api cāyasmantānaṃ saddhāya desemi taṃ dukkaṭan ’’ ti .
‘‘ IdampiT2.388V0.458 te , āvuso ānanda , dukkaṭaṃ , yaṃ tvaṃ mātugāmehi bhagavatoM0.486 sarīraṃ paṭhamaṃ vandāpesi , tāsaṃ rodantīnaṃ bhagavato sarīraṃ assukena makkhitaṃ .
Desehi taṃ dukkaṭan ’’ ti .
Ahaṃ kho , bhante – māyimāsaṃ [ māyimā ( sī . syā .)] vikāle ahesunti – mātugāmehi bhagavato sarīraṃ paṭhamaṃ vandāpesiṃ .
Nāhaṃ taṃ dukkaṭaṃ passāmi , api cāyasmantānaṃ saddhāya desemi taṃ dukkaṭan ’’ ti .
‘‘ Idampi te , āvuso ānanda , dukkaṭaṃ , yaṃ tvaṃ bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne , oḷārike obhāse kayiramāne , na bhagavantaṃ yāci –
‘ tiṭṭhatu bhagavā kappaṃ , tiṭṭhatu sugato kappaṃ , bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan ’ ti .
Desehi taṃ dukkaṭan ’’ ti .
‘‘ Ahaṃ kho , bhante , mārena pariyuṭṭhitacitto na bhagavantaṃ yāciṃ –
‘ tiṭṭhatu bhagavā kappaṃ , tiṭṭhatu sugato kappaṃ , bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan ’ ti .
Nāhaṃ taṃ dukkaṭaṃ passāmi , api cāyasmantānaṃ saddhāya desemi taṃ dukkaṭan ’’ ti .
‘‘ Idampi te , āvuso ānanda , dukkaṭaṃ yaṃ tvaṃ mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye pabbajjaṃ ussukkaṃ akāsi .
Desehi taṃ dukkaṭan ’’ ti .
‘‘ Ahaṃ kho , bhante , ayaṃ mahāpajāpati gotamī bhagavato mātucchā āpādikā posikā khīrassa dāyikā bhagavantaṃ janettiyā kālaṅkatāya thaññaṃ pāyesīti mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye pabbajjaṃ ussukkaṃ akāsiṃ .
Nāhaṃ taṃ dukkaṭaṃ passāmi , apiT2.389 cāyasmantānaṃ saddhāya desemi taṃ dukkaṭan ’’ ti .
444. Tena kho pana samayena āyasmā purāṇo dakkhiṇāgirismiṃ cārikaṃ carati mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi .
Atha kho āyasmā purāṇo therehi bhikkhūhi dhamme ca vinaye ca saṅgīte dakkhiṇāgirismiṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena rājagahaṃ yena veḷuvanaṃP2.290 kalandakanivāpo yena therā bhikkhū tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā therehi bhikkhūhi saddhiṃ paṭisammoditvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ purāṇaṃ therā bhikkhū etadavocuṃ –
‘‘ therehi , āvuso purāṇa , dhammo ca vinayo ca saṅgīto .
Upehi taṃ saṅgītin ’’ ti .
‘‘ Susaṅgītāvuso , therehi dhammo ca vinayo ca .
Apica yatheva mayā bhagavato sammukhā sutaṃ , sammukhā paṭiggahitaṃ , tathevāhaṃ dhāressāmī ’’ ti .

3. Brahmadaṇḍakathā

445. AthaM0.487 kho āyasmā ānando there bhikkhū etadavoca –
‘‘ bhagavā maṃ , bhante , parinibbānakāle evamāha –
‘ tena hānanda , saṅgho mamaccayena channassa bhikkhuno brahmadaṇḍaṃ āṇāpetū ’’’ tiV0.459 .
‘‘ Pucchi pana tvaṃ , āvuso ānanda , bhagavantaṃ –
‘ katamo pana , bhante , brahmadaṇḍo ’’’ ti ?
‘‘ Pucchiṃ khohaṃ , bhante , bhagavantaṃ –
‘ katamo pana , bhante , brahmadaṇḍo ’’’ ti ?
‘‘ Channo , ānanda , bhikkhu yaṃ iccheyya taṃ vadeyya .
Bhikkhūhi channo bhikkhu neva vattabbo , na ovaditabbo , nānusāsitabbo ’’ ti .
‘‘ Tena hāvuso ānanda , tvaṃyeva channassa bhikkhunoT2.390 brahmadaṇḍaṃ āṇāpehī ’’ ti .
‘‘ Kathāhaṃ , bhante , channassa bhikkhuno brahmadaṇḍaṃ āṇāpemi , caṇḍo so bhikkhu pharuso ’’ ti ?
‘ Tena hāvuso ānanda , bahukehi bhikkhūhi saddhiṃ gacchāhī ’’ ti .
‘‘ Evaṃ bhante ’’ ti kho āyasmā ānando therānaṃ bhikkhūnaṃ paṭissutvā mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi nāvāya ujjavanikāya kosambiṃ ujjavi , nāvāya paccorohitvā rañño udenassa [ utenassa ( ka .)] uyyānassa avidūre aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi .
Tena kho pana samayena rājā udeno uyyāne paricāresi saddhiṃ orodhena .
Assosi kho rañño udenassa orodho –
‘‘ amhākaṃ kira ācariyo ayyo ānando uyyānassa avidūre aññatarasmiṃ rukkhamūle nisinno ’’ ti .
Atha kho rañño udenassa orodho rājānaṃ udenaṃ etadavoca –
‘‘ amhākaṃ kira , deva , ācariyo ayyo ānando uyyānassa avidūre aññatarasmiṃ rukkhamūle nisinno .
Icchāma mayaṃ , deva , ayyaṃ ānandaṃ passitun ’’ ti .
‘‘ Tena hi tumhe samaṇaṃ ānandaṃ passathā ’’ ti .
Atha kho rañño udenassa orodho yenāyasmā ānando tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinnaṃ kho rañño udenassa orodhaṃ āyasmā ānando dhammiyā kathāya sandassesi samādapesiT2.391 samuttejesi sampahaṃsesiP2.291 .
Atha kho rañño udenassa orodho āyasmatā ānandena dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṃsito āyasmato ānandassa pañca uttarāsaṅgasatāni pādāsi .
AthaM0.488 kho rañño udenassa orodho āyasmato ānandassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā yena rājā udeno tenupasaṅkami .
Addasā kho rājā udeno orodhaṃ dūratova āgacchantaṃ .
Disvāna orodhaṃ etadavoca –
‘‘ api nu kho tumhe samaṇaṃ ānandaṃ passitthā ’’ ti ?
‘‘ Apassimhā kho mayaṃ , deva , ayyaṃ ānandan ’’ ti .
‘‘ Api nu tumhe samaṇassa ānandassa kiñci adatthā ’’ ti ?
‘‘ Adamhā kho mayaṃ , deva , ayyassa ānandassa pañca uttarāsaṅgasatānī ’’ ti .
Rājā udeno ujjhāyati khiyyati vipāceti –
‘‘ kathañhi nāma samaṇo ānando tāva bahuṃ cīvaraṃ paṭiggahessati !
Dussavāṇijjaṃ vā samaṇo ānando karissati , paggāhikasālaṃ vā pasāressatī ’’ ti !
AthaV0.460 kho rājā udeno yenāyasmā ānando tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā āyasmatā ānandena saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho rājā udeno āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca –
‘‘ āgamā nuT2.392 khvidha , bho ānanda , amhākaṃ orodho ’’ ti ?
‘‘ Āgamāsi kho te idha , mahārāja , orodho ’’ ti .
‘‘ Api pana bhoto ānandassa kiñci adāsī ’’ ti ?
‘‘ Adāsi kho me , mahārāja , pañca uttarāsaṅgasatānī ’’ ti .
‘‘ Kiṃ pana bhavaṃ ānando tāva bahuṃ cīvaraṃ karissatī ’’ ti ?
‘‘ Ye [ ye pana ( ka .)] te , mahārāja , bhikkhū dubbalacīvarā tehi saddhiṃ saṃvibhajissāmī ’’ ti .
‘‘ Yāni kho pana , bho ānanda , porāṇakāni dubbalacīvarāni tāni kathaṃ karissathā ’’ ti ?
‘‘ Tāni , mahārāja , uttarattharaṇaṃ karissāmā ’’ ti .
‘‘ Yāni pana , bho ānanda , porāṇakāni uttarattharaṇāni tāni kathaṃ karissathā ’’ ti ?
‘‘ Tāni , mahārāja , bhisicchaviyo karissāmā ’’ ti .
‘‘ Yā pana , bho ānanda , porāṇakā bhisicchaviyo tā kathaṃ karissathā ’’ ti ?
‘‘ Tā , mahārāja , bhūmattharaṇaṃ karissāmā ’’ ti .
‘‘ Yāni pana , bho ānanda , porāṇakāni bhūmattharaṇāni tāni kathaṃ karissathā ’’ ti ?
‘‘ Tāni , mahārāja , pādapuñchaniyo karissāmā ’’ ti .
‘‘ Yā pana , bho ānanda , porāṇakā pādapuñchaniyo tā kathaṃ karissathā ’’ ti ?
.
‘‘ Tā , mahārāja , rajoharaṇaṃ karissāmā ’’ ti .
‘‘ Yāni pana , bhoM0.489 ānanda , porāṇakāni rajoharaṇāni tāni kathaṃ karissathā ’’ ti ?
‘‘ Tāni , mahārāja , koṭṭetvā cikkhallena madditvā paribhaṇḍaṃ limpissāmā ’’ ti .
Atha kho rājā udeno – sabbevimeP2.292 samaṇā sakyaputtiyā yoniso upanenti , na kulavaṃ gamentītiT2.393 – āyasmato ānandassa aññānipi pañca dussasatāni pādāsi .
Ayañcarahi āyasmato ānandassa paṭhamaṃ cīvarabhikkhā uppajji cīvarasahassaṃ .
Atha kho āyasmā ānando yena ghositārāmo tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi .
Atha kho āyasmā channo yenāyasmā ānando tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ channaṃ āyasmā ānando etadavoca –
‘‘ saṅghena te , āvuso channa , brahmadaṇḍo āṇāpito ’’ ti .
‘‘ Katamo pana , bhante ānanda , brahmadaṇḍo āṇāpito ’’ ti ?
‘‘ Tvaṃ , āvuso channa , bhikkhū yaṃ iccheyyāsi taṃ vadeyyāsi .
Bhikkhūhi tvaṃ neva vattabbo , na ovaditabbo , nānusāsitabbo ’’ ti .
‘‘ Nanvāhaṃ , bhante ānanda , hato ettāvatā , yatohaṃ bhikkhūhi neva vattabbo , na ovaditabbo , nānusāsitabbo ’’ ti tattheva mucchito papato .
Atha kho āyasmā channoV0.461 brahmadaṇḍena aṭṭīyamāno harāyamāno jigucchamāno eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti , tadanuttaraṃ brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃT2.394 brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti abbhaññāsi .
Aññataro ca panāyasmā channo arahataṃ ahosi .
Atha kho āyasmā channo arahattaṃ patto yenāyasmā ānando tenupasaṅkami , upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca –
‘‘ paṭippassambhehi dāni me , bhante ānanda , brahmadaṇḍan ’’ ti .
‘‘ Yadaggena tayā , āvuso channa , arahattaṃ sacchikataṃ tadaggena te brahmadaṇḍo paṭippassaddho ’’ ti .
Imāya kho pana vinayasaṅgītiyā pañca bhikkhusatāni anūnāni anadhikāni ahesuṃ .
Tasmā ayaṃ vinayasaṅgīti ‘‘ pañcasatikā ’’ ti vuccatīti .
Pañcasatikakkhandhako ekādasamo .
Imamhi khandhake vatthū tevīsati .
Tassuddānaṃ –
ParinibbuteM0.490 sambuddhe , thero kassapasavhayo ;
Āmantayi bhikkhugaṇaṃ , saddhammamanupālako ;
Pāvāyaddhānamaggamhi , subhaddena paveditaṃ ;
SaṅgāyissāmaP2.293 saddhammaṃ , adhammo pure dippati .
Ekenūna pañcasataṃ , ānandampi ca uccini ;
Dhammavinayasaṅgītiṃ , vasanto guhamuttame .
UpāliṃT2.395 vinayaṃ pucchi , suttantānandapaṇḍitaṃ ;
Piṭakaṃ tīṇi saṅgītiṃ , akaṃsu jinasāvakā .
Na pucchi akkamitvāna , vandāpesi na yāci ca .
PabbajjaṃV0.462 mātugāmassa , saddhāya dukkaṭāni me ;
Purāṇo brahmadaṇḍañca , orodho udenena saha .
Tāva bahu dubbalañca , uttarattharaṇā bhisi ;
Bhūmattharaṇā puñchaniyo , rajo cikkhallamaddanā .
Sahassacīvaraṃ uppajji , paṭhamānandasavhayo ;
Tajjito brahmadaṇḍena , catussaccaṃ apāpuṇi ;
Vasībhūtā pañcasatā , tasmā pañcasatī iti .
Pañcasatikakkhandhakaṃ niṭṭhitaṃ .