Issues
Select Version
Kathāvatthu-aṭṭhakathā
Kathāvatthu-aṭṭhakathā

4. Catutthavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

4. Catutthavaggo

1. Gihissa arahātikathāvaṇṇanā

387. IdāniM0.177P0.73 gihissa arahāti kathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ yasakulaputtādīnaṃ gihibyañjane ṭhitānaṃ arahattappattiṃ disvā ‘‘ gihi assa arahā ’’ ti laddhi , seyyathāpi etarahi uttarāpathakānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa .
Tattha gihissāti yo gihisaṃyojanasampayuttatāya gihi , so arahaṃ assāti attho .
Paravādī pana adhippāyaṃ asallakkhetvā gihibyañjanamattameva passanto paṭijānāti .
Idānissa ‘‘ gihi nāma gihisaṃyojanena hoti , na byañjanamattena .
Yathāha bhagavā –
‘ Alaṅkato cepi samaṃ careyya ,
Santo danto niyato brahmacārī ;
Sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ ,
So brāhmaṇo so samaṇo sa bhikkhū ’’’ ti .( dha . pa .142);
ImaṃV0.173 nayaṃ dassetuṃ atthi arahatotiādi āraddhaṃ .
Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti .
Gihissa arahātikathāvaṇṇanā .

2. Upapattikathāvaṇṇanā

388. Idāni upapattikathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ ‘‘ opapātiko hoti tatthaparinibbāyī ’’ tivacanāni ( pu . pa .35-40) ayoniso gahetvā suddhāvāsesu upapattiyā arahāti laddhi ,‘‘ yesaṃ vā upahaccaparinibbāyī ’’ tiP0.74 padaṃ parivattitvā ‘‘ upapajjaparinibbāyī ’’ ti pariyāpuṇantānaṃ saha upapattiyā arahā hotīti laddhi , seyyathāpi etarahi uttarāpathakānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Tattha yasmā upapatticittaṃ nāma lokiyaṃ , tena sotāpannādayopi na honti , pageva arahā .
TasmāssaM0.178 imaṃ nayaṃ dassetuṃ saha upapattiyā sotāpannotiādi āraddhaṃ .
389. Sāriputtotiādi imesu mahātheresu ko ekopi saha upapattiyā arahā nāmāti codanatthaṃ vuttaṃ .
390. Upapattesiyenāti paṭisandhicittena .
Tañhi upapattiṃ esati gavesati , tasmā upapattesiyanti vuccati .
Sesamettha uttānatthamevāti .
Upapattikathāvaṇṇanā .

3. Anāsavakathāvaṇṇanā

391. Idāni anāsavakathā nāma hoti .
Tattha ye dhammā anāsavassa arahato , sabbe teV0.174 anāsavāti yesaṃ laddhi , seyyathāpi etarahi uttarāpathakānaṃ ;
te sandhāya arahatoti pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ anāsavā nāma maggādayo , kiṃ tassa teyeva uppajjantīti codanatthaṃ maggo phalan tiādi āraddhaṃ .
Cakkhu anāsavan ti puṭṭho tassa sāsavattā paṭikkhipati .
Dutiyaṃ puṭṭho anāsavassetanti paṭijānāti .
392. Cīvarapañhe ekova dhammo anāsavo sāsavo ca hotīti lakkhaṇavirodhabhayā paṭikkhipati .
Dutiyaṃ puṭṭho anāsavassa hutvā sāsavassa hotīti paṭijānāti .
Taññeva anāsavan ti pañhādvayepi eseva nayo .
Sakavādī pana taññevāti anuññātattā ‘‘ maggo anāsavo hutvā ’’ tiādīhi codeti .
Iminā upāyena sabbattha attho veditabboti .
Anāsavakathāvaṇṇanā .

4. Samannāgatakathāvaṇṇanā

393. IdāniM0.179P0.75 samannāgatakathā nāma hoti .
Tattha dve samannāgamā paccuppannakkhaṇe samaṅgībhāvasamannāgamo ca rūpāvacarādīsu aññatarabhūmippattito paṭilābhasamannāgamo ca .
So yāva adhigatavisesā na parihāyati , tāvadeva labbhati .
Yesaṃ pana ṭhapetvā ime dve samannāgame añño upapattidhammavasena eko samannāgamo nāma hotīti laddhi , seyyathāpi etarahi uttarāpathakānaṃ , tesaṃ pattidhammo nāma koci natthīti anubodhanatthaṃ arahā catūhi phalehi samannāgatoti pucchā sakavādissa , pattiṃ sandhāya paṭiññā itarassa .
Athassa ‘‘ yadi te arahā catūhi khandhehi viya catūhi phalehi samannāgato , evaṃ sante ye catūsu phalesu cattāro phassādayo , tehi te arahato samannāgatatā pāpuṇātī ’’ ti codanatthaṃ arahā catūhi phassehītiādi āraddhaṃ .
Taṃ sabbaṃ paravādinā ekakkhaṇe catunnaṃ phassādīnaṃ abhāvā paṭikkhittaṃ .
Anāgāmipañhādīsupi eseva nayo .
395. Sotāpattiphalaṃ vītivattoti na paṭhamajjhānaṃ viya dutiyajjhānalābhī ;
puna anuppattiyāV0.175 pana vītivattoti pucchati .
Sotāpattimaggan tiādi yaṃ vītivatto , tenassa puna asamannāgamaṃ dassetuṃ āraddhaṃ .
396. Tehi ca aparihīnoti pañhe yasmā yathā paccanīkasamudācārena lokiyajjhānadhammā parihāyanti , na evaṃ lokuttarā .
Maggena hi ye kilesā pahīyanti , phalena ca paṭippassambhanti , te tathā pahīnāva tathā paṭippassaddhāyeva ca honti , tasmā sakavādinā āmantāti paṭiññātaṃ .
Svāyamattho parato ‘‘ arahatā cattāro maggā paṭiladdhā ’’ tiādīsu pakāsitoyeva .
Sesaṃ uttānatthamevāti .
Samannāgatakathāvaṇṇanā .

5. Upekkhāsamannāgatakathāvaṇṇanā

397. ArahāM0.180 chahi upekkhāhīti kathāyapi imināva nayena attho veditabbo .
Arahā hi chasu dvāresu upekkhānaṃ uppattibhabbatāyaP0.76 tāhi samannāgatoti vuccati , na ekakkhaṇe sabbāsaṃ uppattibhāvenāti .
Upekkhāsamannāgatakathāvaṇṇanā .

6. Bodhiyābuddhotikathāvaṇṇanā

398. Idāni bodhiyā buddho tikathā nāma hoti .
Tattha bodhīti catumaggañāṇassāpi sabbaññutaññāṇassāpi adhivacanaṃ .
Tasmā yesaṃ yathā odātena vaṇṇena odāto , sāmena vaṇṇena sāmo , evaṃ bodhiyā buddhoti laddhi , seyyathāpi etarahi uttarāpathakānaṃyeva ;
te sandhāya pucchā ca anuyogo ca sakavādissa , paṭiññā ca paṭikkhepo ca itarassa .
AtītāyātiV0.176 pañhe tasmiṃ khaṇe abhāvato paṭikkhipati .
Dutiyaṃ puṭṭho paṭilābhaṃ sandhāya paṭijānāti .
Puna kiccavasena puṭṭho kiccābhāvato paṭikkhipati .
Dutiyaṃ puṭṭho yaṃ tena tāya karaṇīyaṃ kataṃ , tattha sammohābhāvaṃ paṭijānāti .
Lesokāsaṃ pana adatvā dukkhaṃ parijānātītiādinā nayena puṭṭho tassa kiccassa abhāvā paṭikkhipati .
Anāgatapañhe tasmiṃ khaṇe maggañāṇassa abhāvā paṭikkhipati .
Dutiyaṃ puṭṭho ‘‘ agamā rājagahaṃ buddho ’’ ti ( su . ni .410) anāgatāya bodhiyā buddhabhāvaṃ maññamāno paṭijānāti .
Bodhikaraṇīyaṃ karotīti puṭṭho tasmiṃ khaṇe kiccābhāvena paṭikkhipati .
Dutiyaṃ puṭṭho yadi na kareyya , buddhoti na vucceyya .
Yasmā avassaṃ karissati , tasmā karotiyeva nāmāti paṭijānāti .
Puna lesokāsaṃ adatvā puṭṭho paṭikkhipati .
Paccuppannapañho saddhiṃ saṃsandanāya uttānatthova .
399. Tisso bodhiyo ekato katvā puṭṭho sabbaññutaññāṇaṃ sandhāya tīhipi buddhoti vattabbabhāvato paṭijānāti .
Puna tīhiti puṭṭho sabbāsaṃM0.181 ekakkhaṇe abhāvā paṭikkhipati .
Dutiyaṃ puṭṭho atītānāgatapaccuppannassa sabbaññutaññāṇassa vasena paṭijānāti .
Puna lesokāsaṃ adatvā satataṃ samitanti puṭṭho paṭikkhipati .
Na battabbaṃ bodhiyāti pucchā paravādissa , bodhiyā abhāvakkhaṇe abuddhabhāvāpattito paṭiññā sakavādissa .
Nanu bodhipaṭilābhāti pañhe pana yasmiṃ santāne bodhisaṅkhātaṃP0.77 maggañāṇaṃ uppannaṃ , tattha buddhoti sammutisabbhāvato paṭiññā tasseva .
Tassa adhippāyaṃ ajānitvā hañcīti laddhiṭṭhapanā paravādissa .
Idānissa asallakkhaṇaṃ pākaṭaṃ kātuṃ bodhipaṭilābhā buddhoti bodhiyā buddhoti pucchā sakavādissa .
Tassattho –
‘‘ kiṃ te yasmā bodhipaṭilābhā buddho , tasmā bodhiyā buddho ’’ ti .
Itaro ‘‘ bodhipaṭilābho nāma bodhiyā uppajjitvā niruddhāyapi santāne uppannabhāvoyeva .
Bodhi nāma maggakkhaṇe ñāṇan ’’ ti imaṃ vibhāgaṃ asallakkhentova puna paṭijānāti .
Tato sakavādinā bodhipaṭilābhā bodhīti puṭṭho vacanokāsaṃ alabhanto paṭikkhipatīti .
Bodhiyābuddhotikathāvaṇṇanā .
Iti imā tissopi kathā uttarāpathakānaṃyeva .

7. Lakkhaṇakathāvaṇṇanā

400. IdāniV0.177 lakkhaṇakathā nāma hoti .
Tattha ‘‘ yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavantī ’’ ti ( dī . ni .1.258) imaṃ suttaṃ ayoniso gahetvā lakkhaṇasamannāgato bodhisattova hotīti yesaṃ laddhi , seyyathāpi etarahi uttarāpathakānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Cakkavattisattoti pañhesu yasmā cakkavattī sattopi ca bodhisattopi , tasmā abodhisattaṃ sandhāya paṭikkhipati .
Bodhisattaṃ sandhāya paṭijānāti .
402. Dvattiṃsimānī tisuttaṃM0.182 bodhisattameva sandhāya vuttaṃ .
So hi pacchime bhave buddho hoti , itaresu cakkavattī , tasmā ābhatampi anābhatasadisamevāti .
Lakkhaṇakathāvaṇṇanā .

8. Niyāmokkantikathāvaṇṇanā

403. IdāniP0.78 niyāmokkantikathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ ghaṭikārasutte jotipālassa pabbajjaṃ sandhāya ‘‘ bodhisatto kassapabhagavato pāvacane okkantaniyāmo caritabrahmacariyo ’’ ti laddhi , seyyathāpi etarahi andhakānaṃ ;
te sandhāya bodhisattoti pucchā sakavādissa , laddhiyaṃ ṭhatvā paṭiññā itarassa .
Tato yasmā niyāmoti vā brahmacariyanti vā ariyamaggassa nāmaṃ , bodhisattānañca ṭhapetvā pāramīpūraṇaṃ aññā niyāmokkanti nāma natthi .
Yadi bhaveyya , bodhisatto sotāpanno sāvako bhaveyya .
Na cetamevaṃ .
Kevalañhi naṃ buddhā attano ñāṇabale ṭhatvā –
‘‘ ayaṃ buddho bhavissatī ’’ ti byākaronti , tasmā puna bodhisattoti anuyogo sakavādissa .
Pacchimabhavaṃ sandhāya paṭikkhepo itarassa .
Dutiyapañhe jotipālakālaṃ sandhāya paṭiññā tasseva .
Sāvako hutvātiādīsupi eseva nayo .
AnussaviyotiV0.178 anussavena paṭividdhadhammo .
Pacchimabhavaṃ sandhāya paṭikkhipitvā jotipālakāle anussavaṃ sandhāya paṭijānāti .
404. Aññaṃ satthāran tiāḷārañca rāmaputtañca sandhāya vuttaṃ .
Āyasmā ānandotiādi ‘‘ okkantaniyāmāva sāvakā honti , na itare okkantaniyāmā evarūpā hontī ’’ ti dassetuṃ vuttaṃ .
Sāvako jātiṃ vītivattoti yāya jātiyā sāvako , taṃ vītivatto aññasmiṃ bhave asāvako hotīti pucchati .
Itaro sotāpannādīnaṃ sotāpannādisāvakabhāvato paṭikkhipati .
Sesamettha uttānatthamevāti .
Niyāmokkantikathāvaṇṇanā .

9. Aparāpi samannāgatakathāvaṇṇanā

406. IdāniM0.183 aparāpi samannāgatakathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ ‘‘ catutthamaggaṭṭho puggalo pattidhammavasena tīhi phalehi samannāgato ’’ ti laddhi , seyyathāpi etarahi andhakānaṃP0.79 ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Sesamettha heṭṭhā catūhi phalehi samannāgatakathāyaṃ vuttanayeneva veditabbanti .
Aparāpi samannāgatakathāvaṇṇanā .

10. Sabbasaṃyojanappahānakathāvaṇṇanā

413. Idāni saṃyojanappahānakathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ ‘‘ nippariyāyeneva sabbasaṃyojanappahānaṃV0.179 arahattan ’’ ti laddhi , seyyathāpi etarahi andhakānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Puna sabbe saṃyojanāti puṭṭho heṭṭhā vuttamaggattayena pahīne sandhāya paṭikkhipati .
Dutiyaṃ puṭṭho tena maggena appahīnassa abhāvā paṭijānāti .
Sakkāyadiṭṭhi ādīsupi paṭhamamaggena pahīnabhāvaṃ sandhāya paṭikkhipati , catutthamaggena anavasesappahānaṃ sandhāya paṭijānāti .
Eseva nayo sabbatthāti .
Sabbasaṃyojanappahānakathāvaṇṇanā .
Catuttho vaggo .