11. Ekādasamavaggo
1-3.Tissopi anusayakathāvaṇṇanā
605-613.
Idāni
P0.129M0.225 anusayā abyākatā , ahetukā , cittavippayuttāti tissopi anusayakathā nāma honti .Tattha yasmā puthujjano kusalābyākate citte vattamāne ‘‘ sānusayo ’’ ti vattabbo , yo cassa tasmiṃ khaṇe hetu , na tena hetunā anusayā sahetukā , na tena cittena sampayuttā , tasmā ‘‘ te abyākatā , ahetukā , cittavippayuttā ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi mahāsaṃghikānañceva sammitiyānañca ;
te sandhāya tīsupi kathāsu pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā sakkā pāḷimaggeneva jānitunti , tasmā na vitthāritanti .
Tissopi anusayakathāvaṇṇanā .
4. Ñāṇakathāvaṇṇanā
614-615.
Idāni
V0.222 ñāṇakathā nāma hoti .Tattha maggañāṇena aññāṇe vigatepi puna cakkhuviññāṇādivasena ñāṇavippayuttacitte vattamāne yasmā taṃ maggacittaṃ na pavattati , tasmā ‘‘ na vattabbaṃ ñāṇī ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi mahāsaṃghikānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ yadi aññāṇe vigate ‘ ñāṇī ’ ti paññatti na siyā , rāgādīsu vigatesu vītarāgādipaññattipi na siyāti puggalapaññattiyaṃ akovidosī ’’ ti codetuṃ rāge vigatetiādimāha .
Itaro tesu vigatesu sarāgādibhāve yuttiṃ
P0.130 apassanto paṭikkhipati .Pariyosāne yasmā ñāṇapaṭilābhena so ñāṇīti vattabbataṃ arahati , tasmā na hevan ti paṭikkhepo sakavādissāti .
Ñāṇakathāvaṇṇanā .
5. Ñāṇaṃ cittavippayuttantikathāvaṇṇanā
616-617.
Idāni
M0.226 ñāṇaṃ cittavippayuttantikathā nāma hoti .Tattha yasmā arahā cakkhuviññāṇādisamaṅgī paṭiladdhaṃ maggañāṇaṃ sandhāya ‘‘ ñāṇī ’’ ti vuccati , na cassa taṃ tena cittena sampayuttaṃ , tasmā ‘‘ ñāṇaṃ cittavippayuttan ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi pubbaseliyānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ yadi te ñāṇaṃ cittavippayuttaṃ cittavippayuttesu rūpādīsu aññataraṃ siyā ’’ ti codetuṃ rūpan tiādimāha .
Itaro paṭikkhipati .
Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva .
Pariyosāne pana paññavāti puṭṭho paṭilābhavasena taṃ pavattiṃ icchati , tasmā paṭijānātīti .
Ñāṇaṃ cittavippayuttantikathāvaṇṇanā .
6. Idaṃ dukkhantikathāvaṇṇanā
618-820.
Idāni
V0.223 idaṃ dukkhantikathā nāma hoti .Tattha yesaṃ ‘‘ lokuttaramaggakkhaṇe yogāvacaro idaṃ dukkhanti vācaṃ bhāsati , evamassa idaṃ dukkhanti vācaṃ bhāsato ca idaṃ dukkhanti ñāṇaṃ pavattatī ’’ ti laddhi , seyyathāpi andhakānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , maggakkhaṇe tathā vācābhāsanaṃ ñāṇappavattiñca sandhāya paṭiññā itarassa .
Yasmā pana so sesasaccapaṭisaṃyuttaṃ vācaṃ puthujjanova bhāsati
P0.131 , na ca tassa tathā ñāṇappavattīti icchati , tasmā samudayādipañhesu paṭikkhipati .Rūpaṃ aniccan tiādi dukkhapariyāyadassanavasena vuttaṃ .
Itaro pana sakasamaye tādisaṃ vohāraṃ apassanto paṭikkhipati .
Iti ca danti cātiādi yadi tassa dukkhe ñāṇaṃ pavattati , i-kāra daṃ-kāra du-kāra kha-kāresu paṭipāṭiyā catūhi ñāṇehi pavattitabbanti dassetuṃ vuttaṃ .
Itaro pana tathā na icchati , tasmā paṭikkhipati .
Idaṃ dukkhantikathāvaṇṇanā .
7. Iddhibalakathāvaṇṇanā
621-624.
Idāni
M0.227 iddhibalakathā nāma hoti .Tattha iddhipādabhāvanānisaṃsassa atthaṃ ayoniso gahetvā ‘‘ iddhibalena samannāgato kappaṃ tiṭṭheyyā ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi mahāsaṃghikānaṃ ;
te sandhāya iddhibalena samannāgato kappaṃ tiṭṭheyyāti pucchā sakavādissa .
Tattha kappo nāma mahākappo , kappekadeso , āyukappoti tividho .
‘‘ Cattārimāni , bhikkhave , kappassa asaṅkhyeyyānī ’’ ti ( a . ni .4.156) ettha hi mahākappova kappoti vutto .
‘‘ Brahmakāyikānaṃ devānaṃ kappo āyuppamāṇan ’’ ti ( a . ni .4.123) ettha kappekadesā .
‘‘ Kappaṃ nirayamhi paccati , kappaṃ saggamhi modatī ’’ ti ( cūḷava .354) ettha āyukappo .
Āyukappanaṃ āyuvidhānaṃ kammassa vipākavasena vā vassagaṇanāya vā āyuparicchedoti attho .
Tesu mahākappaṃ sandhāya pucchati , itaro paṭijānāti .
Atha naṃ sakavādī ‘‘ sace te iddhibalena samannāgato ,‘ yo ciraṃ jīvati , so vassasataṃ appaṃ
V0.224 vā bhiyyo ’ ti ( saṃ . ni .2.143) evaṃ paricchinnā āyukappā uddhaṃ mahākappaṃ vā mahākappekadesaṃ vā jīveyya iddhimayikenassa āyunā bhavitabban ’’ ti codetuṃ iddhimayiko so āyūtiādimāha .Itaro ‘‘ jīvitindriyaṃ nāma iddhimayikaṃ natthi , kammasamuṭṭhānamevā ’’ ti vuttattā paṭikkhipati .
Ko panettha iddhimato viseso , nanu aniddhimāpi āyukappaṃ
P0.132 tiṭṭheyyāti ?Ayaṃ viseso – iddhimā hi yāvatāyukaṃ jīvitappavattiyā antarāyakare dhamme iddhibalena paṭibāhitvā antarā akālamaraṇaṃ nivāretuṃ sakkoti , aniddhimato etaṃ balaṃ natthi .
Ayametesaṃ viseso .
Atītaṃ anāgatan ti idaṃ avisesena kappaṃ tiṭṭheyyāti paṭiññātattā codeti .
Dve kappetiādi ‘‘ yadi iddhimā jīvitaparicchedaṃ atikkamituṃ sakkoti , na kevalaṃ ekaṃ anekepi kappe tiṭṭheyyā ’’ ti codanatthaṃ vuttaṃ .
Uppanno phassotiādi na sabbaṃ iddhiyā labbhati , iddhiyā avisayopi atthīti dassetuṃ vuttaṃ .
Sesamettha uttānatthamevāti .
Iddhibalakathāvaṇṇanā .
8. Samādhikathāvaṇṇanā
625-626.
Idāni
M0.228 samādhikathā nāma hoti .Tattha yesaṃ ekacittakkhaṇe uppannāpi ekaggatā samādhānaṭṭhena samādhīti aggahetvā ‘‘ satta rattindivāni ekantasukhapaṭisaṃvedī viharitun ’’ tiādivacanaṃ ( ma . ni .1.180) nissāya ‘‘ cittasantati samādhī ’’ ti laddhi , seyyathāpi sabbatthivādānañceva uttarāpathakānañca ;
te sandhāya cittasantatīti pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ yadi cittasantati samādhi , cittasantati nāma atītāpi atthi , anāgatāpi atthi .
Na hi ekaṃ paccuppannacittameva cittasantati nāma hoti , kiṃ te sabbāpi sā samādhī ’’ ti codetuṃ atītātiādimāha , itaro tathā anicchanto paṭikkhipati .
Nanu
V0.225 atītaṃ niruddhan tiādi ‘‘ cittasantatiyaṃ paccuppannameva cittaṃ kiccakaraṃ , atītānāgataṃ niruddhattā anuppannattā ca natthi , kathaṃ taṃ samādhi nāma hotī ’’ ti dassetuṃ vuttaṃ .Ekacittakkhaṇikoti pucchā paravādissa .
Tato yā sakasamaye ‘‘ samādhiṃ , bhikkhave , bhāvethā ’’ tiādīsu paccuppannakusalacittasampayuttā ekaggatā samādhīti vuttā , taṃ sandhāya paṭiññā sakavādissa .
Cakkhuviññāṇasamaṅgītiādi ‘‘ ekacittakkhaṇiko ’’ ti vacanamattaṃ gahetvā chalena vuttaṃ , teneva sakavādinā paṭikkhittaṃ .
Nanu vuttaṃ bhagavatāti suttaṃ purimapacchimavasena pavattamānassa
P0.133 samādhissa abbokiṇṇataṃ sādheti , na santatiyā samādhibhāvaṃ , tasmā asādhakanti .Samādhikathāvaṇṇanā .
9. Dhammaṭṭhitatākathāvaṇṇanā
627. Idāni dhammaṭṭhitatākathā nāma hoti .
Tattha ‘‘ ṭhitāva sā dhātū ’’ ti vacanaṃ nissāya ‘‘ paṭiccasamuppādasaṅkhātā dhammaṭṭhitatā nāma ekā atthi , sā ca parinipphannā ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi andhakānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ yadi parinipphannānaṃ avijjādīnaṃ aññā
M0.229 dhammaṭṭhitatā nāma parinipphannā atthi , tāyapi ca te dhammaṭṭhitatāya aññā ṭhitatā parinipphannā āpajjatī ’’ ti codetuṃ tāya ṭhitatātiādimāha .Paravādī evarūpāya laddhiyā abhāvena paṭikkhipati .
Dutiyaṃ puṭṭho anantarapaccayatañceva aññamaññapaccayatañca sandhāya paṭijānāti .
Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti .
Dhammaṭṭhitatākathāvaṇṇanā .
10. Aniccatākathāvaṇṇanā
628. Idāni
V0.226 aniccatākathā nāma hoti .Tattha ‘‘ aniccānaṃ rūpādīnaṃ aniccatāpi rūpādayo viya parinipphannā ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi andhakānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ yadi te rūpādayo viya aniccatā parinipphannā , tassāpi aññāya parinipphannāya aniccatāya bhavitabban ’’ ti codetuṃ tāya aniccatāyātiādimāha .
Itaro dvinnaṃ aniccatāya ekato abhāvena paṭikkhipitvā puna yasmā sā aniccatā niccā na hoti , teneva aniccena saddhiṃ antaradhāyati , tasmā paṭijānāti .
Athassa sakavādī lesokāsaṃ adatvā yā tena dutiyā aniccatā paṭiññātā
P0.134 , tāyapi tato parāyapīti paramparavasena anupacchedadosaṃ āropento tāya tāyevātiādimāha .Jarā parinipphannātiādi yasmā uppannassa jarāmaraṇato aññā aniccatā nāma natthi , tasmā aniccatāvibhāgānuyuñjanavasena vuttaṃ .
Tatrāpi paravādino purimanayeneva paṭiññā ca paṭikkhepo ca veditabbo .
629. Rūpaṃ parinipphannan tiādi yesaṃ sā aniccatā , tehi saddhiṃ saṃsandanatthaṃ vuttaṃ .
Tattha ‘‘ yathā parinipphannānaṃ rūpādīnaṃ aniccatājarāmaraṇāni atthi , evaṃ parinipphannānaṃ aniccatādīnaṃ tāni natthī ’’ ti maññamāno ekantena paṭikkhipatiyevāti .
Aniccatākathāvaṇṇanā .
Ekādasamo vaggo .