15. Pannarasamavaggo
1. Paccayatākathāvaṇṇanā
711-717.
Idāni
P0.153V0.242 paccayatākathā nāma hoti .Tattha yo dhammo hetupaccayena paccayo , so yesaṃ hetupaccayena paccayo , tesaññeva yasmā ārammaṇānantarasamanantarapaccayena paccayo na hoti , yo vā ārammaṇapaccayena paccayo , so yasmā tesaṃyeva anantarasamanantarapaccayena paccayo na hoti , tasmā paccayatā vavatthitāti yesaṃ laddhi , seyyathāpi mahāsaṅghikānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Sesamettha yathāpāḷimeva niyyātīti .
Paccayatākathāvaṇṇanā .
2. Aññamaññapaccayakathāvaṇṇanā
718-719.
Idāni aññamaññapaccayakathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ samaye ‘‘ avijjāpaccayā saṅkhārā ’’ ti ayameva tanti ,‘‘ saṅkhārapaccayāpi avijjā ’’ ti ayaṃ natthi , tasmā avijjāva saṅkhārānaṃ paccayo , na pana saṅkhārā avijjāyāti laddhi , seyyathāpi mahāsaṅghikānaṃ ;
te sandhāya avijjāsaṅkhārādīnaṃ aññamaññapaccayatāpi atthīti dassetuṃ pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa
M0.245 .Avijjā saṅkhārenāti ettha apuññābhisaṅkhārova gahito .
Tasmā saṅkhārapaccayāpi avijjāti ettha sahajātaaññamaññaatthiavigatasampayuttavasena paccayatā veditabbā .
Upādānapaccayāpi taṇhāti ettha ṭhapetvā kāmupādānaṃ sesāni tīṇi upādānāni avijjāya saṅkhārā viya taṇhāya paccayā hontīti veditabbāni .
Sesaṃ
P0.154 yathāpāḷimeva niyyāti .Jarāmaraṇapaccayāti pucchā paravādissa , nāmarūpaṃ viññāṇapaccayāti sakavādissāti .
Aññamaññapaccayakathāvaṇṇanā .
3. Addhākathāvaṇṇanā
720-721.
Idāni
V0.243 addhākathā nāma hoti .Tattha ‘‘ tīṇimāni , bhikkhave , kathāvatthūnī ’’ ti ( a . ni .3.68) suttaṃ nissāya kālasaṅkhāto addhā nāma parinipphanno atthīti yesaṃ laddhi ;
tesaṃ ‘‘ addhā nāma koci parinipphanno natthi aññatra kālapaññattimattā .
Rūpādayo pana khandhāva parinipphannā ’’ ti vibhāgaṃ dassetuṃ addhā parinipphannoti pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ sace so parinipphanno , rūpādīsu anena aññatarena bhavitabban ’’ ti codetuṃ rūpan tiādimāha .
Itaro paṭikkhipati .
Sesaṃ yathāpāḷimeva niyyātīti .
Addhākathāvaṇṇanā .
4. Khaṇalayamuhuttakathāvaṇṇanā
722-723.
Khaṇalayamuhuttakathāsupi eseva nayo .
Sabbepi hete khaṇādayo addhāpariyāyā evāti .
Khaṇalayamuhuttakathāvaṇṇanā .
5. Āsavakathāvaṇṇanā
724-725.
Idāni āsavakathā nāma hoti .
Tattha yasmā catūhi āsavehi uttari añño āsavo nāma natthi , yena cattāro āsavā
M0.246 sāsavā siyuṃ , tasmāP0.155 cattāro āsavā anāsavāti yesaṃ laddhi , seyyathāpi hetuvādānaṃ ;te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ yadi te āsavā anāsavā , evaṃ sante tehi maggādilakkhaṇappattehi bhavitabban ’’ ti codetuṃ maggotiādimāha .
Sesamettha uttānatthamevāti .
Āsavakathāvaṇṇanā .
6. Jarāmaraṇakathāvaṇṇanā
726-727.
Idāni
V0.244 jarāmaraṇakathā nāma hoti .Tattha jarāmaraṇaṃ nāma aparinipphannattā lokiyanti vā lokuttaranti vā na vattabbaṃ .
‘‘ Lokiyā dhammā lokuttarā dhammā ’’ ti hi duke jarāmaraṇaṃ neva lokiyapade , na lokuttarapade niddiṭṭhaṃ .
Tattha yesaṃ imaṃ lakkhaṇaṃ anādiyitvā lokuttarānaṃ dhammānaṃ jarāmaraṇaṃ lokuttaranti laddhi , seyyathāpi mahāsaṅghikānaṃ , te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Sesamettha yathāpāḷimeva niyyātīti .
Jarāmaraṇakathāvaṇṇanā .
7. Saññāvedayitakathāvaṇṇanā
728-729.
Idāni saññāvedayitakathā nāma hoti .
Tattha saññāvedayitanirodhasamāpatti nāma na koci dhammo , catunnaṃ pana khandhānaṃ nirodho .
Iti sā neva lokiyā na lokuttarā .
Yasmā pana lokiyā na hoti , tasmā lokuttarāti yesaṃ laddhi , seyyathāpi hetuvādānaṃyeva ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Sesaṃ purimakathāsadisamevāti .
Saññāvedayitakathāvaṇṇanā .
8. Dutiyasaññāvedayitakathāvaṇṇanā
730-731.
Idāni
P0.156M0.247 yasmā sā lokuttarā na hoti , tasmā lokiyāti yesaṃ laddhi , seyyathāpi hetuvādānaṃ , te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .Sesaṃ purimasadisamevāti .
Dutiyasaññāvedayitakathāvaṇṇanā .
9. Tatiyasaññāvedayitakathāvaṇṇanā
732. Idāni
V0.245 yasmā ‘‘ asuko maraṇadhammo , asuko na maraṇadhammo ’’ ti sattānaṃ maraṇadhammatāya niyāmo natthīti saññāvedayitanirodhaṃ samāpannopi kālaṃ kareyyāti yesaṃ laddhi , seyyathāpi rājagirikānaṃ ;tesaṃ samāpannāyapi maraṇadhammatāya maraṇasamayañca amaraṇasamayañca dassetuṃ pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ yasmā kālaṃ karontassa nāma maraṇantikehi phassādīhi bhavitabbaṃ , tasmā tenākārena codetuṃ atthītiādimāha .
Aphassakassa kālakiriyātiādīni puṭṭho sesasatte sandhāya paṭikkhipati visaṃ kameyyātiādīni puṭṭho samāpattiānubhāvaṃ sandhāya paṭikkhipati .
Dutiyavāre sarīrapakatiṃ sandhāya paṭijānāti .
Evaṃ sante pana samāpattiānubhāvo nāma na hoti , teneva na nirodhasamāpannoti anuyuñjati .
733-734.
Na kālaṃ kareyyāti pucchā paravādissa .
Atthi so niyāmoti paravādissa pañhe pana yasmā evarūpo niyāmo nāma natthi , tasmā paṭikkhipati .
Cakkhuviññāṇasamaṅgītiādi sakavādinā ‘‘ niyāme asantepi maraṇasamayeneva marati , nāsamayenā ’’ ti dassetuṃ vuttaṃ .
Tatrāyamadhippāyo – yadi niyāmābhāvena kālakiriyā bhaveyya , cakkhuviññāṇasamaṅginopi bhaveyya .
Tato ‘‘ pañcahi viññāṇehi na cavati , na upapajjatī ’’ ti
P0.157 suttavirodho siyā .Yathā pana cakkhuviññāṇasamaṅgissa kālakiriyā na hoti , tathā nirodhasamāpannassāpīti .
Tatiyasaññāvedayitakathāvaṇṇanā .
10. Asaññasattupikākathāvaṇṇanā
735. Idāni
M0.248 asaññasattupikākathā nāma hoti .Tattha saññāvirāgavasena pavattabhāvanā asaññasamāpattipi nirodhasamāpattipi saññāvedayitanirodhasamāpatti nāma .
Iti dve
V0.246 saññāvedayitanirodhasamāpattiyo lokiyā ca lokuttarā ca .Tattha lokiyā puthujjanassa asaññasattupikā hoti , lokuttarā ariyānaṃ , sā ca nāsaññasattupikā .
Imaṃ pana vibhāgaṃ akatvā avisesena saññāvedayitanirodhasamāpatti asaññasattupikāti yesaṃ laddhi , seyyathāpi hetuvādānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ yasmā asaññasamāpattiṃ samāpannassa alobhādayo atthi , na nirodhasamāpattiṃ , tasmā tesaṃ vasena codetuṃ atthītiādimāha .
736. Idhāpi asaññīti pañhe idha saññāvirāgavasena samāpannattā asaññitā anuññātā , tatrāpi asaññasatteneva .
Tasmā imaṃ paṭiññaṃ gahetvā laddhiṃ patiṭṭhapentena chalena patiṭṭhāpitā hoti .
Idha vā nirodhasamāpattiṃ sandhāya asaññitā anuññātā .
Tatrāpi ito cutassa anāgāmino nirodhasamāpattimeva tasmāpi imāya paṭiññāya patiṭṭhāpitā laddhi appatiṭṭhitāyevāti .
Asaññasattupikākathāvaṇṇanā .
11. Kammūpacayakathāvaṇṇanā
737. Idāni kammūpacayakathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ kammūpacayo
P0.158 nāma kammato añño cittavippayutto abyākato anārammaṇoti laddhi , seyyathāpi andhakānañceva sammitiyānañca ;te sandhāya aññaṃ kamman ti pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ yadi kammato añño kammūpacayo , phassāditopi aññena phassūpacayādinā bhavitabban ’’ ti codetuṃ añño phassotiādimāha .
Itaro laddhiyā abhāvena paṭikkhipati .
738-739.
Kammena
M0.249 sahajātoti pañhesu cittavippayuttaṃ sandhāya paṭikkhipati , cittasampayuttaṃ sandhāya paṭijānāti .Kusaloti pañhesupi cittavippayuttaṃ sandhāya paṭijānāti .
Parato akusalo tipañhesupi eseva nayo .
740. Sārammaṇoti
V0.247 puṭṭho pana ekantaṃ anārammaṇameva icchati , tasmā paṭikkhipati .Cittaṃ bhijjamānan ti yadā cittaṃ bhijjamānaṃ hoti , tadā kammaṃ bhijjatīti attho .
Bhummatthe vā paccattaṃ , citte bhijjamāneti attho .
Ayameva vā pāṭho .
Tattha yasmā sampayutto bhijjati , vippayutto na bhijjati , tasmā paṭijānāti ceva paṭikkhipati ca .
741. Kammamhi kammūpacayoti kamme sati kammūpacayo , kamme vā patiṭṭhite kammūpacayo , kammūpacayatova vipāko nibbattati .
Tasmiṃ pana kamme niruddhe yāva aṃkuruppādā bījaṃ viya yāva vipākuppādā kammūpacayo tiṭṭhatītissa laddhi , tasmā paṭijānāti .
Taññeva kammaṃ , so kammūpacayo , so kammavipākoti yasmā kammamhi kammūpacayo , so ca yāva vipākuppādā tiṭṭhatītissa laddhi , tasmā naṃ tesaṃ tiṇṇampi ekattaṃ pucchati vipāko sārammaṇoti idaṃ vipāko viya vipākadhammadhammopi ārammaṇapaṭibaddhoyevāti codanatthaṃ pucchati .
Itaro pana laddhivasenekaṃ paṭijānāti , ekaṃ paṭikkhipati .
Paṭilomepi eseva nayo .
Sesamettha yathāpāḷimeva niyyātīti .
Kammūpacayakathāvaṇṇanā .
Pannarasamo vaggo .
Tatiyapaṇṇāsako samatto .