3. Pañcaviññāṇasamaṅgissa maggakathāvaṇṇanā
576. Idāni
M0.220 pañcaviññāṇasamaṅgissa maggakathā nāma hoti .Tattha yesaṃ ‘‘ cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hotī ’’ ti suttaṃ nissāya ‘‘ pañcaviññāṇasamaṅgissa atthi maggabhāvanā ’’ ti laddhi , seyyathāpi mahāsaṃghikānaṃ , te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ sace tassa maggabhāvanā atthi , pañcaviññāṇagatikena vā maggena , maggagatikehi vā pañcaviññāṇehi bhavitabbaṃ , na ca tāni maggagatikāni anibbānārammaṇattā alokuttarattā ca , na maggo pañcaviññāṇagatiko tesaṃ lakkhaṇena asaṅgahitattā ’’ ti codetuṃ nanu pañcaviññāṇā uppannavatthukātiādimāha .
Tatrāyaṃ adhippāyo – yadi
P0.123 pañcaviññāṇasamaṅgissa maggabhāvanā siyā , yena manoviññāṇena maggo sampayutto , tampi pañcaviññāṇasamaṅgissa siyā .Evaṃ sante yadidaṃ ‘‘ pañcaviññāṇā uppannavatthukā ’’ tiādi lakkhaṇaṃ vuttaṃ , taṃ evaṃ avatvā ‘‘ cha viññāṇā ’’ ti vattabbaṃ siyā .
Tathā pana avatvā ‘‘ pañcaviññāṇā ’’ tveva vuttaṃ , tasmā na vatabbaṃ ‘‘ pañcaviññāṇasamaṅgissa atthi maggabhāvanā ’’ ti .
Yasmā cettha ayameva adhippāyo , tasmā sakavādī taṃ lakkhaṇaṃ paravādiṃ sampaṭicchāpetvā no ca vata re vattabbe pañcaviññāṇasamaṅgissa atthi maggabhāvanāti āha .
Aparo
V0.217 nayo – pañcaviññāṇā uppannavatthukā , maggo avatthukopi hoti .Te ca uppannārammaṇā , maggo navattabbārammaṇo .
Te purejātavatthukāva maggo avatthukopi .
Te purejātārammaṇā , maggo apurejātārammaṇo .
Te ajjhattikavatthukāva maggo avatthukopi hoti .
Te ca rūpādivasena bāhirārammaṇā , maggo nibbānārammaṇo .
Te aniruddhaṃ vatthuṃ nissayaṃ katvā pavattanato asambhinnavatthukā , maggo avatthukopi .
Te aniruddhāneva rūpādīni ārabbha pavattanato asambhinnārammaṇā , maggo nibbānārammaṇo .
Te nānāvatthukā , maggo avatthuko vā ekavatthuko vā .
Te nānārammaṇā maggo ekārammaṇo .
Te attano attanova rūpādigocare pavattanato na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhonti , maggo rūpādīsu ekampi gocaraṃ na karoti .
Te kiriyamanodhātuṃ purecārikaṃ katvā uppajjanato na asamannāhārā na amanasikārā uppajjanti , maggo nirāvajjanova .
Te sampaṭicchanādīhi vokiṇṇā uppajjanti , maggassa vokāroyeva natthi .
Te aññamaññaṃ pubbacarimabhāvena
M0.221 uppajjanti , maggassa tehi saddhiṃ purimapacchimatāva natthi , tesaṃ anuppattikāle tikkhavipassanāsamaye , tesaṃ anuppattidese āruppepi ca uppajjanato .Te sampaṭicchanādīhi antaritattā na aññamaññassa samanantarā uppajjanti , maggassa sampaṭicchanādīhi antaritabhāvova natthi .
Tesaṃ aññatra abhinipātā ābhogamattampi kiccaṃ natthi , maggassa kilesasamugghātanaṃ kiccanti .
Yasmā cettha ayampi
P0.124 adhippāyo , tasmā sakavādī imehākārehi paravādiṃ maggassa apañcaviññāṇagatikabhāvaṃ sampaṭicchāpetvā no ca vata re vattabbe pañcaviññāṇasamaṅgissa atthi maggabhāvanāti āha . 577. Suññataṃ ārabbhāti ‘‘ yathā lokuttaramaggo suññataṃ nibbānaṃ ārabbha , lokiyo suddhasaṅkhārapuñjaṃ ārabbha uppajjati , kiṃ te evaṃ cakkhuviññāṇan ’’ ti pucchati .
Itaro ‘‘ cakkhuñca paṭicca rūpe cā ’’ ti vacanato paṭikkhipati .
Dutiyaṃ puṭṭho ‘‘ na nimittaggāhī ’’ ti vacanato yaṃ tattha animittaṃ , tadeva suññatanti sandhāya paṭijānāti .
Cakkhuñca paṭiccāti pañhadvayepi eseva nayo .
578-579.
Cakkhuviññāṇaṃ atītānāgataṃ ārabbhāti ettha ayamadhippāyo – manoviññāṇasamaṅgissa atthi maggabhāvanā , manoviññāṇañca atītānāgatampi ārabbha uppajjati , kiṃ te evaṃ cakkhuviññāṇampīti .
Phassaṃ ārabbhātiādīsupi eseva nayo .
Cakkhunā
V0.218 rūpaṃ disvā na nimittaggāhīti ettha javanakkhaṇe na nimittaggāhitā vuttā , na cakkhuviññāṇakkhaṇe .Tasmā lokiyamaggampi sandhāyetaṃ asādhakanti .
Pañcaviññāṇasamaṅgissa maggakathāvaṇṇanā .