7. Ekaccaṃatthītikathā
1. Atītādiekaccakathāvaṇṇanā
299. Idāni
M0.157 ekaccaṃ atthīti kathā hoti .Tattha ye ‘‘ ekaccaṃ atītaṃ atthī ’’ ti maññanti , seyyathāpi kassapikā ;
tesaṃ laddhibhindanatthaṃ atītaṃ atthīti pucchā sakavādissa , ekaccaṃ atthīti vissajjanaṃ paravādissa .
Ayañhi adhippāyo – avipakkavipākaṃ atthi , vipakkavipākaṃ natthīti .
Ekaccaṃ niruddhan ti anuyogo sakavādissa .
Tassattho – yadi te atītaṃ ekaccaṃ atthi ekaccaṃ natthi , evaṃ sante ekaccaṃ atītaṃ niruddhaṃ , ekaccaṃ atītaṃ aniruddhaṃ , tatheva ṭhitanti āpajjati .
Vigatan tiādīsupi eseva nayo .
Avipakkavipākadhammā ekacceti idaṃ yasmā yesaṃ so avipakkavipākānaṃ atthitaṃ icchati , tepi atītāyeva .
Tasmā yathā te atītaṃ ekaccaṃ atthi , kiṃ tathā avipakkavipākāpi dhammā
P0.52 ekacce atthī ekacce natthīti codetuṃ vuttaṃ .Vipakkavipākāti idaṃ yesaṃ so natthitaṃ icchati , tesaṃ vasena codetuṃ vuttaṃ .
Avipākāti idaṃ abyākatānaṃ vasena codetuṃ vuttaṃ .
Iti imesaṃ tiṇṇaṃ rāsīnaṃ vasena sabbesu anulomapaṭilomesu paṭiññā ca
V0.153 paṭikkhepo ca veditabbā .Atītā ekadesaṃ vipakkavipākā , ekadesaṃ avipakkavipākāti vippakatavipākā vuccanti .
Yena hi kammena paṭisandhi nibbattitā , bhavaṅgampi cutipi tasseva vipāko .
Tasmā paṭisandhito yāva cuti , tāva taṃ vippakatavipākaṃ nāma hoti .
Tathārūpe dhamme sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Vipaccissantīti katvā te atthīti pucchā sakavādissa .
Yathā dhammadharassa puggalassa niddāyantassāpi bahupavattino dhammā atthīti vuccanti , evaṃ lokavohāravasena atthitaṃ sandhāya paṭiññā paravādissa .
Vipaccissantīti katvā paccupannāti dutiyapañhe ‘‘ kammānaṃ avināsasaṅkhāto kammūpacayo nāmeko atthī ’’ ti laddhiyaṃ ṭhatvā paṭiññā paravādissa .
2. Anāgatādiekaccakathāvaṇṇanā
300. Anāgataṃ
M0.158 atthītiādīsupi ekaccaṃ atthīti uppādino dhamme sandhāya vadati .Sesaṃ sabbattha heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti .
Ekaccaṃatthītikathāvaṇṇanā .
8. Satipaṭṭhānakathāvaṇṇanā
301. Idāni satipaṭṭhānakathā hoti .
‘‘ Tattha – catunnaṃ , bhikkhave , satipaṭṭhānānaṃ samudayañca atthaṅgamañca desessāmī ’’ ti ( saṃ . ni .5.408) satipaṭṭhānasaṃyutte vuttanayeneva yesaṃ kāyādayo satiyā ārammaṇadhamme gahetvā ‘‘ sabbe dhammā satipaṭṭhānā ’’ ti laddhi , seyyathāpi etarahi andhakānaṃ .
Andhakā nāma pubbaseliyā , aparaseliyā , rājagiriyā , siddhatthikāti ime pacchā uppannanikāyā .
Tesaṃ laddhivivecanatthaṃ pucchā sakavādissa , paṭiññā paravādissa .
Tattha yasmā ‘‘ patiṭṭhāti etesūti paṭṭhānā
P0.53 .Kā patiṭṭhāti ?
Sati .
Satiyā paṭṭhānā satipaṭṭhānā ’’ ti iminā atthena satigocarāpi satipaṭṭhānā .
‘‘ Patiṭṭhahantīti paṭṭhānā .
Kā
V0.154 patiṭṭhahanti ?Satiyo .
Satiyova paṭṭhānā satipaṭṭhānā ’’ ti iminā atthena satiyova satipaṭṭhānā .
Tasmā dve pi vādā pariyāyena yujjanti .
Ye pana taṃ pariyāyaṃ pahāya ekanteneva ‘‘ sabbe dhammā satipaṭṭhānā ’’ ti vadanti , te sandhāya pucchā sakavādissa , ārammaṇavasena paṭiññā paravādissa .
Sabbe dhammā satīti anuyuttassa pana sabbesaṃ satisabhāvābhāvato paṭikkhepo tasseva .
Tattha khayagāmītiādīni maggavisesanāni .
Ekāyanamaggo hi kilesānaṃ khayabhūtaṃ nibbānaṃ gacchatīti khayagāmī .
Cattāri saccāni bujjhanto gacchatīti bodhagāmī .
Vaṭṭaṃ apacinanto gacchatīti apacayagāmī .
Evametehi padehi ‘‘ kiṃ te sabbe dhammā evarūpo te ekāyano maggo hotī ’’ ti pucchati .
Anāsavā asaṃyojaniyātiādīnipi lokuttarabhāvaṃ pucchanatthāya vuttāni .
Buddhānussatītiādīni pabhedapucchāvasena vuttāni .
Cakkhāyatanaṃ
M0.159 satipaṭṭhānan tiādi sabbadhammānaṃ pabhedapucchāvasena vuttaṃ .Tatthāpi sativasena paṭikkhepo , ārammaṇavasena paṭiññāti .
Evaṃ sabbapañhesu attho veditabbo .
Suttasādhanā uttānatthāyevāti .
Satipaṭṭhānakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Hevatthikathāvaṇṇanā
304. Idāni hevatthikathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ ‘‘ sabbepi atītādibhedā dhammā rūpādivasena atthi , atītaṃ anāgatapaccuppannavasena , anāgatapaccuppannāni vā atītādivasena natthi ;
tasmā sabbamevidaṃ evaṃ atthi evaṃ natthī ’’ ti laddhi , seyyathāpi etarahi vuttappabhedānaṃ andhakānaṃ ;
te sandhāya atītaṃ atthīti pucchā sakavādissa .
Hevatthi heva natthīti vissajjanaṃ paravādissa .
Tattha hevāti evaṃ
P0.54 .Atha naṃ sakavādī ‘‘ yadi atītova evaṃ atthi , evaṃ natthīti laddhi , evaṃ sante soyeva atthi , soyeva natthi nāmā ’’ ti pucchanto sevatthi , seva natthīti āha .
Itaro teneva sabhāvena atthitaṃ , teneva natthitaṃ sandhāya paṭikkhipati .
Dutiyaṃ puṭṭho
V0.155 sakabhāveneva atthitaṃ , parabhāveneva natthitaṃ sandhāya paṭijānāti .Tato paraṃ atthaṭṭho natthaṭṭhoti atthisabhāvo natthisabhāvo nāma hotīti pucchati .
Imināvupāyena sabbavāresu attho veditabbo .
Pariyosāne pana ‘‘ tena hi atītaṃ hevatthi , heva natthī ’’ ti ca ‘‘ tena hi rūpaṃ hevatthi , heva natthī ’’ ti cātiādīni vatvā kiñcāpi paravādinā laddhi patiṭṭhāpitā , ayoniso patiṭṭhāpitattā panesā appatiṭṭhāpitāyevāti .
Hevatthikathāvaṇṇanā .
Mahāvaggo niṭṭhito .