Issues
Select Version
Kathāvatthu-aṭṭhakathā
Kathāvatthu-aṭṭhakathā

2. Dutiyavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Dutiyavaggo

1. Parūpahāravaṇṇanā

307. IdāniP0.55M0.160 parūpahārakathā nāma hoti .
Tattha ye arahattaṃ paṭijānantānaṃ appatte pattasaññīnaṃ adhimānikānaṃ kuhakānaṃ vā arahattaṃ paṭijānantānaṃ sukkavissaṭṭhiṃ disvā ‘‘ mārakāyikā devatā arahato asuciṃ upasaṃharantī ’’ ti maññanti ;
seyyathāpi etarahi pubbaseliyā ca aparaseliyā ca ;
te sandhāya atthi arahatoti pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Idāni yasmā sukkavissaṭṭhi nāma rāgasamuṭṭhānā hoti , tasmā atthi arahato rāgoti anuyogo āraddho .
So sabbopi uttānatthoyeva .
Mārakāyikā devatā attanotiādipañhe yasmā tāsaṃ devatānaṃ sukkavissaṭṭhi nāma natthi , aññesampi sukkaṃ gahetvā na upasaṃharanti , arahato pana sukkameva natthi , tasmā na hevan ti paṭikkhipati .
Neva attano tipañhe pana nimminitvā upasaṃharantīti laddhiyā paṭijānāti .
Lomakūpehī tipañhe sappitelānaṃ viya lomakūpehi upasaṃharaṇābhāvaṃ disvā paṭikkhipati .
308. HandaV0.156 hīti vacasāyatthe nipāto .
‘‘ Arahā nu kho ahaṃ , no ’’ ti evaṃ vimatiṃ gāhayissāmāti evaṃ vacasāyaṃ katvā upasaṃharantīti attho .
Atthi arahato vimatīti puṭṭho aṭṭhavatthukaṃ vicikicchaṃ sandhāya paṭikkhipati , dutiyaṃ puṭṭho itthipurisānaṃ nāmagottādīsu sanniṭṭhānābhāvaṃ sandhāya paṭijānāti .
309. Atthi tassa āsayoti tassa sukkassa uccārapassāvānaṃ viya patiṭṭhānokāso atthīti pucchati .
312. Sadhammakusalassāti attano arahattadhammamatteyeva kusalassa .
Paññāvimuttaṃ sandhāyevaṃP0.56 vadati .
Paradhammakusalassāti sadhammato parasmiṃM0.161 aṭṭhasamāpattidhammepi kusalassa .
Ubhatobhāgavimuttaṃ sandhāyevaṃ vadati .
Sesamettha pāḷianusāreneva veditabbanti .
Parūpahārakathāvaṇṇanā .

2-3-4.
Aññāṇādikathāvaṇṇanā

314. Idāni aññāṇaṃ , kaṅkhā , paravitaraṇāti tisso kathā nāma honti .
Tattha yesaṃ ‘‘ arahato itthipurisādīnaṃ nāmagottādīsu ñāṇappavattiyā abhāvena atthi aññāṇaṃ , tattheva sanniṭṭhānābhāvena atthi kaṅkhā .
Yasmā ca nesaṃ tāni vatthūni pare vitaranti pakāsenti ācikkhanti , tasmā nesaṃ atthi paravitaraṇā ’’ ti imā laddhiyo , seyyathāpi etarahi pubbaseliyādīnaṃ ;
tesaṃ tā laddhiyo bhindituṃ tīsupi kathāsu pucchā sakavādissa , paṭiññā ca paṭikkhepo ca itarassa .
Tattha sabbesupi pañhesu ceva vissajjanesu ca pāḷiṃ anugantvāva attho veditabboti .
Aññāṇādikathāvaṇṇanā .

5. Vacībhedakathāvaṇṇanā

326. IdāniV0.157 vacībhedakathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ ‘‘ sotāpattimaggakkhaṇe paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassa dukkhanti vācā bhijjatī ’’ ti laddhi , seyyathāpi etarahi pubbaseliyādīnaṃ ;
te sandhāya samāpannassa atthi vacībhedoti pucchā sakavādissa , laddhiyaṃ ṭhatvā paṭiññā paravādissa .
Puna sabbatthāti tayo bhave sandhāya puṭṭho arūpaṃ sandhāya paṭikkhipati .
SabbadātiP0.57 kālavasena puṭṭho paṭhamamaggakkhaṇe paṭhamajjhānikasamāpattito aññaṃ sabbaṃ samāpattikālaṃ sandhāya paṭikkhipati .
Sabbesaṃ samāpannānan ti puṭṭho lokiyasamāpattiyo samāpanne sandhāya paṭikkhipati .
Sabbasamāpattīsūti puṭṭho dutiyajjhānādikaṃ lokuttaraṃ sabbañca lokiyasamāpattiṃ sandhāya paṭikkhipati .
KāyabhedotiM0.162 abhikkamādivasena pavattakāyaviññatti .
Idaṃ ‘‘ yāni cittāni vacīviññattiṃ samuṭṭhāpenti , tāneva kāyaviññattiṃ .
Evaṃ sante kasmā kāyabhedopi na hotī ’’ ti codanatthaṃ pucchati .
Itaro laddhivasena paṭikkhipati ceva paṭijānāti ca .
Idāni yadi so maggakkhaṇe ‘‘ dukkhan ’’ ti vācaṃ bhāsati ,‘‘ samudayo ’’ tiādikampi bhāseyya .
Yadi vā taṃ na bhāsati , itarampi na bhāseyyāti codanatthaṃ dukkhanti jānantotiādayo pañhā vuttā .
Itaro pana attano laddhivaseneva paṭijānāti ceva paṭikkhipati ca .
Lokuttaraṃ paṭhamajjhānaṃ samāpanno dukkhadukkhanti vipassatīti hissa laddhi .
328. Ñāṇan ti lokuttaraṃ catusaccañāṇaṃ .
Sotan ti sotaviññāṇaṃ adhippetaṃ , yena taṃ saddaṃ suṇāti .
Dvinnaṃ phassānan ti sotasamphassamanosamphassānaṃ .
329. No vata re vattabbeti yadi avisesena yaṃkiñci samāpannassa natthi vacībhedo , na avisesena vattabbaṃ ‘‘ samāpannassa atthi vacībhedo ’’ ti .
Sesamettha uttānatthameva saddhiṃ suttasādhanāya .
Yaṃ panetena ‘‘ sikhissa ānanda , bhagavato ’’ ti pariyosāne suttaṃ ābhataṃ , tattha yena samāpatticittena so vacībhedo samuṭṭhito , kāyabhedopi tena samuṭṭhātiyeva , na ca taṃ lokuttaraṃ paṭhamajjhānacittaṃ , tasmā asādhakanti .
Vacībhedakathāvaṇṇanā .

6. Dukkhāhārakathāvaṇṇanā

334. IdāniV0.158 dukkhāhārakathā nāma hoti .
Tattha ‘‘ dukkhaṃ dukkhanti vācaṃ bhāsanto dukkhe ñāṇaṃ āharati , taṃ dukkhāhāro nāma vuccatiP0.58 .
Tañca panetaṃ maggaṅgaṃ maggapariyāpannan ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi etarahi pubbaseliyānaṃ ;
te sandhāya dukkhāhāroti pucchā sakavādissa , paṭiññā paravādissa .
Ye kecīti paṭhamapañhe avipassake sandhāya paṭikkhipati , dutiyapañheM0.163 vipassake sandhāya paṭijānāti , taṃ panassa laddhimattameva .
Tasmā ‘‘ sabbe te ’’ ti vādassa bhindanatthaṃ bālaputhujjanātiādimāha .
Taṃ uttānatthamevāti .
Dukkhāhārakathāvaṇṇanā .

7. Cittaṭṭhitikathāvaṇṇanā

335. Idāni cittaṭṭhitikathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ samāpatticittañceva bhavaṅgacittañca anuppabandhena pavattamānaṃ disvā ‘‘ ekameva cittaṃ ciraṃ tiṭṭhatī ’’ ti laddhi seyyathāpi etarahi heṭṭhā vuttappabhedānaṃ andhakānaṃ , taṃladdhivisodhanatthaṃ ekaṃ , cittaṃ divasaṃ tiṭṭhatīti pucchā sakavādissa , paṭiññā paravādissa .
Upaḍḍhadivaso uppādakkhaṇoti ettha ṭhitikkhaṇaṃ anāmasitvā ‘‘ aniccā vata saṅkhārā , uppādavayadhammino ’’ ti ( saṃ . ni .1.186;2.143) desanānayena uppādavayavaseneva pucchā katā .
Te dhammā cittena lahuparivattāti puṭṭho cittato lahutaraparivattino dhamme apassanto paṭikkhipati .
Dutiyaṃ puṭṭho yassa cittassa dīghaṭṭhitiṃ icchati , taṃ sandhāya paṭijānāti .
Yāvatāyukaṃ tiṭṭhatīti pañhe ‘‘ cullāsītisahassāni , kappā tiṭṭhanti ye marū ’’ tiādivacanavasena ( mahāni .10) āruppato aññatra paṭikkhipati , āruppe paṭijānāti .
Muhuttaṃ muhuttaṃ uppajjatīti pañhe paravādissa ‘‘ uppādavayadhammino ’’ tiādisuttavirodhabhayena paṭijānāti .
Ṭhitiṃ panassa laddhivasena icchati .
Sesamettha uttānatthamevāti .
Cittaṭṭhitikathāvaṇṇanā .

8. Kukkuḷakathāvaṇṇanā

338. IdāniP0.59V0.159 kukkuḷakathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ ‘‘ sabbaṃ , bhikkhave , ādittaṃ ( saṃ . ni .4.28; mahāva .54) sabbe saṅkhārā dukkhā ’’ tiādīni ( dha . pa .278) suttāni ayoniso gahetvāM0.164 ‘‘ nippariyāyeneva sabbe saṅkhārā kukkuḷā vītaccitaṅgārasammissā chārikanirayasadisā ’’ ti laddhi , seyyathāpi etarahi gokulikānaṃ ;
tesaṃ nānappakārasukhasandassanena taṃ laddhiṃ vivecetuṃ pucchā sakavādissa , paṭiññā paravādissa .
Tattha anodhiṃ katvāti odhiṃ mariyādaṃ koṭṭhāsaṃ akaritvā , avisesena sabbeyevāti attho .
Sesaṃ sabbaṃ pāḷinayeneva veditabbaṃ saddhiṃ suttasādhanāyāti .
Kukkuḷakathāvaṇṇanā .

9. Anupubbābhisamayakathāvaṇṇanā

339. Idāni anupubbābhisamayakathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ –
‘‘ Anupubbena medhāvī , thokaṃ thokaṃ khaṇe khaṇe ;
Kammāro rajatasseva , niddhame malamattano ’’ ti .( dha . pa .239)–
Ādīni suttāni ayoniso gahetvā ‘‘ sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno ekacce kilese dukkhadassanena pajahati , ekacce samudayanirodhamaggadassanena , tathā sesāpīti evaṃ soḷasahi koṭṭhāsehi anupubbena kilesappahānaṃ katvā arahattapaṭilābho hotī ’’ ti evarūpā nānābhisamayaladdhi uppannā , seyyathāpi etarahi andhakasabbatthikasammitiyabhadrayānikānaṃ ;
tesaṃ laddhivivecanatthaṃ anupubbābhisamayoti pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Anupubbena sotāpattimaggan ti puṭṭho pana ekassa maggassa bahubhāvāpattibhayena paṭikkhipati .
Dutiyaṃ puṭṭho dukkhadassanādivasena paṭijānāti .
Tāni vā cattāripi ñāṇāni eko sotāpattimaggoyevātiV0.160 paṭijānāti , phalaṃ pana ekameva icchati , tasmā paṭikkhipati .
SakadāgāmimaggādīsupiP0.60 eseva nayo .
344. Magge diṭṭhe phale ṭhitoti pañhe yasmā dukkhadassanādīhi dassanaṃ apariniṭṭhitaṃ , maggadassanena pariniṭṭhitaṃ nāma hoti , tadā so phale ṭhitoti saṅkhaṃ gacchati , tasmā paṭijānāti .
345. DukkheM0.165 diṭṭhe cattāri saccānīti pucchā paravādissa , ekābhisamayavasena paṭiññā sakavādissa .
Puna dukkhasaccaṃ cattāri saccānīti anuyoge catunnampi nānāsabhāvattā paṭikkhepo tasseva .
Rūpakkhandhe aniccato diṭṭheti pucchā sakavādissa , samuddato ekabindussa rase paṭividdhe sesaudakassa paṭivedho viya ekadhamme aniccādito paṭividdhe sabbepi paṭividdhā hontīti laddhiyā paṭiññā paravādissa .
Catūhi ñāṇehīti dukkhe ñāṇādīhi .
Aṭṭhahi ñāṇehīti sāvakānaṃ sādhāraṇehi saccañāṇehi ceva paṭisambhidāñāṇehi ca .
Dvādasahi ñāṇehīti dvādasaṅgapaṭiccasamuppādañāṇehi .
Catucattārīsāya ñāṇehīti ‘‘ jarāmaraṇe ñāṇaṃ , jarāmaraṇasamudaye ñāṇan ’’ ti evaṃ nidānavagge vuttañāṇehi .
Sattasattatiyā ñāṇehīti ‘‘ jarāmaraṇaṃ , bhikkhave , aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhamman ’’ ti ( saṃ . ni .2.20) evaṃ tattheva vuttañāṇehi .
Sesamettha pāḷinayeneva veditabbaṃ saddhiṃ suttasādhanenāti .
Anupubbābhisamayakathāvaṇṇanā .

10. Vohārakathāvaṇṇanā

347. IdāniV0.161 vohārakathā nāma hoti .
Tattha buddho bhagavā lokuttarena vohārena voharatīti yesaṃ laddhi , seyyathāpi etarahi andhakānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , laddhivasena paṭiññā paravādissa .
Lokuttare sotetiādīni tassa ayuttavādībhāvadīpanatthaṃ vuttāni .
Ayañhettha adhippāyo –
‘‘ saddāyatanameva te lokuttaraṃ , udāhu sotādīnipī ’’ ti .
Hañci buddhassa bhagavato vohāro lokiye sote paṭihaññatīti ettha yadi so lokuttare paṭihaññeyya .
Lokuttaro siyāti evamattho na gahetabbo .
LokiyeP0.61 paṭihaññamānassa pana lokuttaratā nāma natthīti ayametthādhippāyo .
Lokiyena viññāṇenāti etthāpi lokiyenevātiM0.166 attho .
Itarathā anekantatā siyā .
Lokuttarañhi lokiyenapi ñāṇena ñāyatī .
Evaṃ sabbaṃ yathānurūpato veditabbaṃ .
Sabbe te maggaṃ bhāventīti pañhesu ye maggaṃ nappaṭilabhanti , te sandhāya paṭikkhipati .
Ye paṭilabhanti , te sandhāya paṭijānāti .
351. Sovaṇṇamayāyāti suvaṇṇamayāya .
Idaṃ paravādissa udāharaṇaṃ .
Eḷaṇḍiyāyāti eḷaṇḍamayāya .
Idaṃ sakavādissa udāharaṇaṃ .
Lokiyaṃ voharantassa lokiyoti ayampi ekā laddhi .
Sā etarahi ekaccānaṃ andhakānaṃ laddhi .
Sesamettha uttānatthamevāti .
Vohārakathāvaṇṇanā .

11. Nirodhakathāvaṇṇanā

353. Idāni nirodhakathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ appaṭisaṅkhānirodhañca paṭisaṅkhānirodhañca dvepi ekato katvā nirodhasaccanti laddhi , seyyathāpi etarahi mahisāsakānañceva andhakānañca ;
te sandhāya dve nirodhāti pucchā sakavādissa , paṭiññā paravādissaV0.162 .
Dve dukkhanirodhāti pañhesu yasmā dve dukkhasaccāni na icchati , tasmā paṭikkhipati .
Yasmā dvīhākārehi dukkhaṃ nirujjhatīti icchati , tasmā paṭijānāti .
Dve nirodhasaccānī tipañhesu dvinnaṃ dukkhasaccānaṃ nirodhavasenaanicchanto paṭikkhipati .
Dvīhākārehi dukkhassa nirujjhanato paṭijānāti .
Dve tāṇānītiādīsupi eseva nayo .
Atthi dvinnaṃ nibbānānan tiādīsu pucchāsu uccanīcatādīni apassanto paṭikkhipati .
Appaṭisaṅkhāniruddheti ye paṭisaṅkhāya lokuttarena ñāṇena aniruddhā suddhapakatikattā vā uddesaparipucchādīnaṃ vā vasena na samudācaraṇato niruddhāti vuccanti , te saṅkhāre .
Paṭisaṅkhā nirodhentīti .
Lokuttarañāṇena nirodhenti anuppattibhāvaṃ gamenti .
Nanu appaṭisaṅkhāniruddhā saṅkhārātiP0.62 pucchā paravādissaM0.167 .
Tattha bhaggānaṃ puna abhañjanato appaṭisaṅkhāniruddhānaṃ vā ariyamagge uppanne tathā nirujjhanatova sakavādī accantabhaggataṃ paṭijānāti .
Sesamettha uttānatthamevāti .
Nirodhakathāvaṇṇanā .
Dutiyo vaggo .