16. Soḷasamavaggo
1. Niggahakathāvaṇṇanā
743-744.
Idāni
P0.159M0.250 niggahakathā nāma hoti .Tattha ye loke balappattā vasībhūtā , te yadi parassa cittaṃ niggaṇhituṃ na sakkuṇeyyuṃ , kā tesaṃ balappatti , ko vasībhāvo .
Balappattiyā pana vasībhāvena ca addhā te parassa cittaṃ niggaṇhantīti yesaṃ laddhi , seyyathāpi mahāsaṅghikānaṃ ;
te sandhāya paro parassāti pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Tattha
V0.248 niggaṇhātīti saṃkilesāpattito nivāreti .Sesamettha yathāpāḷimeva niyyātīti .
Paggahakathāyapi eseva nayo .
Niggahakathāvaṇṇanā .
3. Sukhānuppadānakathāvaṇṇanā
747-748.
Idāni sukhānuppadānakathā nāma hoti .
Tattha ‘‘ bahūnaṃ vata no bhagavā sukhadhammānaṃ upahattā ’’ ti ( ma . ni .2.148) suttaṃ nissāya paro parassa sukhaṃ anuppadetīti yesaṃ laddhi , seyyathāpi hetuvādānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Dukkhaṃ anuppadetīti puṭṭho pana tādisaṃ suttapadaṃ apassanto paṭikkhipati .
Attano sukhan tiādipañhe yaṃ
P0.160 attano parassa vā , taṃ anuppadātuṃ na sakkā .Yaṃ tasseva , kiṃ tattha anuppadānaṃ nāmāti paṭikkhipati .
Nevattanotiādipañhe pana yaṃ evarūpaṃ , na taṃ anuppadinnaṃ nāma bhavitumarahatīti laddhiyāpaṭijānāti .
No ca vata re titādisassa sukhassa abhāvā vuttaṃ .
Sukhadhammānaṃ upahattā tivacanaṃ bhagavato paresaṃ sukhuppattiyā paccayabhāvaṃ dīpeti , na annādīnaṃ viya sukhassa anuppadānaṃ , tasmā asādhakanti .
Sukhānuppadānakathāvaṇṇanā .
4. Adhigayhamanasikārakathāvaṇṇanā
749-753.
Idāni
M0.251 adhigayha manasikārakathā nāma hoti .Tattha duvidho manasikāro nayato ca ārammaṇato ca .
Tattha ekasaṅkhārassāpi aniccatāya diṭṭhāya sabbe saṅkhārā aniccāti avasesesu nayato manasikāro hoti .
Atīte pana saṅkhāre manasikaronto na anāgate manasikātuṃ sakkoti .
Atītādīsu aññataraṃ manasikaroto ārammaṇato manasikāro hoti
V0.249 .Tattha paccuppanne manasikaronto yena cittena te manasikaroti , taṃ paccuppannakkhaṇe manasikātuṃ na sakkoti .
Tattha yesaṃ ‘‘ sabbe saṅkhārā aniccā ’’ tiādivacanaṃ nissāya ‘‘ manasikaronto nāma adhigayha adhigaṇhitvā saṅgaṇhitvā sabbe saṅkhāre ekato manasikarotī ’’ ti laddhi , seyyathāpi pubbaseliyāparaseliyānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ yasmā sabbe ekato manasikarontena yena cittena te manasikaroti , tampi manasikātabbaṃ hoti .
Tasmā taṃcittatāya codetuṃ tena cittenāti āha .
Itaro ārammaṇaṃ katvā na sakkā jānitunti sandhāya paṭikkhipati .
Evaṃlakkhaṇaṃ cittanti ñātattā pana tampi cittaṃ ñātameva hotīti sandhāya paṭijānāti .
Atha vā taññeva tassa ārammaṇaṃ na hotīti paṭikkhipati .
‘‘ Sabbe saṅkhārā aniccā , yadā paññāya passatī ’’ tiādīni nissāya uppannaladdhivasena
P0.161 paṭijānāti .Sesapañhadvayepi eseva nayo .
Tena phassenātiādīsu pana tathārūpaṃ suttaṃ apassanto paṭikkhipateva .
Atītādipañhesu heṭṭhā vuttanayeneva paṭikkhepapaṭiññā veditabbā .
Sesaṃ yathāpāḷimeva niyyātīti .
Sabbe saṅkhārātiādivacanaṃ nayato dassanaṃ sandhāya vuttaṃ , na ekakkhaṇe ārammaṇato , tasmā asādhakanti .
Adhigayhamanasikārakathāvaṇṇanā .
5. Rūpaṃ hetūtikathāvaṇṇanā
754-756.
Idāni rūpaṃ hetūti kathānāma hoti .
Tattha hetūti kusalamūlādino hetuhetussāpi nāmaṃ , yassa kassaci paccayassāpi .
Imaṃ
M0.252 pana vibhāgaṃ akatvā ‘‘ cattāro mahābhūtā hetū ’’ ti vacanamattaṃ nissāya aviseseneva rūpaṃ hetūti yesaṃ laddhi , seyyathāpi uttarāpathakānaṃ ;te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Alobho hetūti kiṃ te rūpaṃ alobhasaṅkhāto hetūti pucchati , itaro paṭikkhipati .
Sesesupi eseva nayo .
Mahābhūtā upādāyarūpānaṃ upādāyahetūti ettha paccayaṭṭhena hetubhāvo vutto , na mūlaṭṭhena , tasmā asādhakanti .
Rūpaṃ hetūtikathāvaṇṇanā .
757-759.
Sahetukakathāyampi
V0.250 imināva nayena attho veditabboti .Rūpaṃ sahetukantikathāvaṇṇanā .
7. Rūpaṃ kusalākusalantikathāvaṇṇanā
760-764.
Idāni rūpaṃ kusalākusalantikathā nāma hoti .
Tattha ‘‘ kāyakammaṃ vacīkammaṃ kusalampi akusalampī ’’ tivacanaṃ
P0.162 nissāya kāyavacīkammasaṅkhātaṃ kāyaviññattivacīviññattirūpaṃ kusalampi akusalampīti yesaṃ laddhi , seyyathāpi mahisāsakānañceva sammitiyānañca ;te sandhāya rūpaṃ kusalan ti pucchā sakavādissa paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ yadi te rūpaṃ kusalaṃ , evaṃvidhena anena bhavitabban ’’ ti codetuṃ sārammaṇan ti ādimāha .
Parato akusalapañhepi eseva nayo .
Sesamettha uttānatthamevāti .
Rūpaṃ kusalākusalantikathāvaṇṇanā .
8. Rūpaṃ vipākotikathāvaṇṇanā
765-767.
Idāni rūpaṃ vipākotikathā nāma hoti .
Tattha yaṃ kammassa katattā uppannā cittacetasikā viya kammassa katattā uppannaṃ taṃ rūpampi vipākoti yesaṃ laddhi , seyyathāpi andhakānañceva sammitiyānañca ;
te
M0.253 sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .Atha naṃ ‘‘ yadi te rūpaṃ vipāko , evaṃvidhena anena bhavitabban ’’ ti codetuṃ sukhavedanīyan tiādimāha .
Sesaṃ yathāpāḷimeva niyyātīti .
Rūpaṃ vipākotikathāvaṇṇanā .
9. Rūpaṃ rūpāvacarārūpāvacarantikathāvaṇṇanā
768-770.
Idāni
V0.251 rūpaṃ rūpāvacarārūpāvacarantikathā nāma hoti .Tattha yaṃ kāmāvacarakammassa katattā rūpaṃ , taṃ yasmā kāmāvacaraṃ , tasmā rūpāvacarārūpāvacarakammānampi katattā rūpena rūpāvacarārūpāvacarena bhavitabbanti
P0.163 yesaṃ laddhi , seyyathāpi andhakānaṃ ;te sandhāya atthi rūpaṃ rūpāvacarārūpāvacaran ti pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Sesamettha heṭṭhā vuttanayamevāti .
Rūpaṃ rūpāvacarārūpāvacarantikathāvaṇṇanā .
10. Rūpārūpadhātupariyāpannakathāvaṇṇanā
771-775.
Idāni rūparāgo rūpadhātupariyāpanno arūparāgo arūpadhātupariyāpannoti kathā nāma hoti .
Tattha yasmā kāmarāgo kāmadhātupariyāpanno , tasmā rūparāgārūparāgehipi rūpadhātuarūpadhātupariyāpannehi bhavitabbanti yesaṃ laddhi , seyyathāpi andhakānaṃ , te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Sesaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ .
Kevalañhi tattha ‘‘ rūpadhātuṃ anuseti , arūpadhātuṃ anusetī ’’ ti padaṃ viseso .
Sā ca laddhi andhakānañceva sammitiyānañca .
Ayaṃ andhakānaṃyevāti .
Rūparāgo rūpadhātupariyāpanno arūparāgo arūpadhātupariyāpannotikathāvaṇṇanā .
Rūpārūpadhātupariyāpannakathāvaṇṇanā .
Soḷasamo vaggo .