Issues
Select Version
Kathāvatthu-aṭṭhakathā
Kathāvatthu-aṭṭhakathā

13. Terasamavaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

13. Terasamavaggo

1. Kappaṭṭhakathāvaṇṇanā

654-657.
IdāniP0.140 kappaṭṭhakathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ ‘‘ saṅghaṃ samaggaṃ bhetvāna , kappaṃ nirayamhi paccatī ’’ ti ‘‘ sakalampi kappaṃ saṅghabhedako niraye tiṭṭhatī ’’ ti laddhi , seyyathāpi rājagirikānaṃ ;
te sandhāya kappaṭṭhoti pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Buddho ca loketi idaṃ vinā buddhuppādena saṅghabhedassa abhāvadassanatthaṃ vuttaṃ .
Kappo ca saṇṭhāti saṅgho ca bhijjatītiādi ‘‘ yadi so sakalaṃ kappaṃ tiṭṭhati , saṇṭhahanato paṭṭhāya taṃ kammaṃ katvā tattha uppajjitvā tiṭṭheyyā ’’ ti dassetuṃ vuttaṃ .
Atītan tiādi heṭṭhā vuttādhippāyameva .
Kappaṭṭho iddhimāti pañhe bhāvanāmayaṃ sandhāya paṭikkhipati , parasamaye panassa jātimayaṃ iddhiṃ icchanti , taṃ sandhāya paṭijānāti .
Chandiddhipādotiādi ‘‘ jātimayāya iddhiyā iddhimāti laddhimattametaṃ , kiṃ tena , yadi panassa iddhi atthi , iminā nayena iddhipādā bhāvitā bhaveyyun ’’ ti codanatthaṃ vuttaṃ .
Āpāyiko nerayikoti suttaṃ yaṃ so ekaṃ kappaṃ asītibhāge katvā tato ekabhāgamattaṃ kālaṃ tiṭṭheyya , taṃ āyukappaṃ sandhāya vuttaṃ , tasmā asādhakanti .
Kappaṭṭhakathāvaṇṇanā .

2. Kusalapaṭilābhakathāvaṇṇanā

658-659.
IdāniP0.141 kusalapaṭilābhakathā nāma hoti .
Tattha kappaṭṭho sakasamaye kāmāvacarakusalamevaV0.232 paṭilabhati .
Yena pana taṃ upapattiṃ paṭibāheyya , taṃ mahaggataṃ lokuttaraṃ vā na paṭilabhati .
Yesaṃ pana imaṃ vibhāgaṃ akatvā aviseseneva ‘‘ so kusalacittaṃ na paṭilabhatī ’’ tiM0.235 laddhi , seyyathāpi uttarāpathakānaṃ ;
tesaṃ vibhāgadassanena taṃ laddhiṃ bhindituṃ pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Sesamettha uttānatthamevāti .
Kusalapaṭilābhakathāvaṇṇanā .

3. Anantarāpayuttakathāvaṇṇanā

660-662.
Idāni anantarāpayuttakathā nāma hoti .
Tattha anantarāpayutto nāma yena khandhabhedato anantarā vipākadāyakaṃ mātughātādi ānantariyakammaṃ āṇattaṃ .
Tattha yassa niyatāya āṇattiyā āṇatto taṃ kammaṃ karissati , so atthasādhikāya cetanāya uppāditattā micchattaniyato hoti , abhabbo sammattaniyāmaṃ okkamituṃ .
Yassa aniyatāya āṇattiyā āṇatto taṃ kammaṃ karissati , so atthasādhikāya cetanāya anuppāditattā na micchattaniyato , bhabbo sammattaniyāmaṃ okkamitunti idaṃ sakasamaye sanniṭṭhānaṃ .
Yesaṃ pana ‘‘ aniyatāyapi āṇattiyā abhabboyeva sammattaniyāmaṃ okkamitun ’’ ti laddhi , seyyathāpi uttarāpathakānaṃ ;
tesaṃ taṃ laddhiṃ bhindituṃ sakavādī pubbapakkhaṃ datvā anantarāpayuttoti paravādinā attānaṃ pucchāpeti .
Tenettha paṭhamapucchā paravādissa , atthasādhikacetanāya abhāvaṃ sandhāya paṭiññā sakavādissa .
Tato paravādī mātughātādikammassa āṇattattāva ‘‘ so micchattaniyato ’’ ti maññati .
Tasmā micchattaniyāmañcātiP0.142 pañhaṃ pucchati .
Sakavādī pana ekassa puggalassa dvinnaṃ niyāmānaṃ anokkantimattameva sandhāya na hevan ti paṭikkhipati .
Nanu taṃ kamman ti mātughātādikammaṃ .
Tattha aniyatāṇattiṃ sandhāya ‘‘ āmantā ’’ ti paṭiññā sakavādissa .
Aniyatampi hi āṇattiṃ payojetvā ṭhitassa ‘‘ ananucchavikaṃ mayā katan ’’ ti kukkuccaṃ uppajjateva , vippaṭisāro jāyateva .
Hañcītiādi kukkuccuppattimattaṃ gahetvā paravādinā laddhipatiṭṭhāpanatthaṃ vuttaṃ .
661. IdāniV0.233 yassa aniyatāṇattikassāpi anantarāpayuttassa paravādinā sammattaniyāmokkamanaṃ paṭisiddhaṃ , tameva puggalaṃ gahetvā anantarāpayuttoM0.236 puggalo abhabboti pucchā sakavādissa , attano laddhivasena paṭiññā itarassa .
Atha naṃ sakavādī ‘‘ abhabbo nāma mātughātādikammānaṃ kārako , kiṃ te tena tāni kammāni katānī ’’ ti codetuṃ mātā jīvitā voropitātiādimāha .
Itaro tesaṃ vatthūnaṃ arogatāya tathārūpaṃ kiriyaṃ apassanto ‘‘ na hevan ’’ ti paṭikkhipati .
Taṃ kammaṃ paṭisaṃharitvāti aniyatāṇattikammaṃ sandhāya vuttaṃ .
Tañhi ‘‘ mā kho mayā āṇattaṃ ākāsī ’’ ti āṇattaṃ nivārentena paṭisaṃhaṭaṃ nāma hoti .
Paṭisaṃhaṭattāyeva cettha kukkuccaṃ paṭivinoditaṃ , vippaṭisāro paṭivinīto nāma hoti .
Evaṃ santepi panettha purimāṇattiyāyeva niyatabhāvaṃ maññamāno paravādī ‘‘ āmantā ’’ ti paṭijānāti .
Atha naṃ sakavādī tassa kammassa paṭisaṃhaṭabhāvaṃ sampaṭicchāpetvā attano laddhiṃ patiṭṭhāpetvā hañcītiādimāha .
662. Puna anantarāpayuttoti pariyosānapañhe paṭhamapañhe viya pucchā paravādissa , paṭiññā sakavādissa .
Nanu taṃ kamman ti anuyogo paravādissa , paṭisaṃhaṭakālato pubbe payuttakālaṃ sandhāya paṭiññā sakavādissa .
Payuttapubbatāmattaṃ gahetvā aniyatāṇattivasena hañcīti laddhipatiṭṭhāpanaṃ paravādissa .
Ayaṃ pana laddhi ayoniso patiṭṭhitattā appatiṭṭhitāva hotīti .
Anantarāpayuttakathāvaṇṇanā .

4. Niyatassa niyāmakathāvaṇṇanā

663-664.
IdāniP0.143 niyatassa niyāmakathā nāma hoti .
Tattha duvidho niyāmo – micchattaniyāmo ca ānantariyakammaṃ , sammattaniyāmo ca ariyamaggo .
Ime dve niyāme ṭhapetvā añño niyāmo nāma natthi .
Sabbepi hi sesā tebhūmakadhammā aniyatā nāma .
Tehi samannāgatopiV0.234 aniyatoyeva .
Buddhehi pana attano ñāṇabalena ‘‘ ayaṃ satto anāgate bodhiṃ pāpuṇissatī ’’ ti byākato bodhisatto puññussadattā niyatoti vuccati .
Iti imaṃ vohāramattaṃ gahetvā ‘‘ pacchimabhaviko bodhisattoM0.237 tāya jātiyā bhabbo dhammaṃ abhisametun ’’ ti adhippāyena ‘‘ niyato niyāmaṃ okkamatī ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi pubbaseliyāparaseliyānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Micchattaniyatotiādi aññena niyāmena niyatassa aññaniyāmābhāvadassanatthaṃ vuttaṃ .
Pubbe maggaṃ bhāvetvātiādi niyāmappabhedadassanatthaṃ vuttaṃ .
Satipaṭṭhānan tiādi ekasmimpi niyāme dhammappabhedadassanatthaṃ vuttaṃ .
Bhabbo bodhisattoti vacanaṃ kevalaṃ bodhisattassa bhabbataṃ dīpeti , na niyatassa niyāmokkamanaṃ , tasmā asādhakaṃ .
So hi pubbe ekenapi niyatadhammena aniyato bodhimūle saccadassanena niyāmaṃ okkantoti .
Niyatassa niyāmakathāvaṇṇanā .

5. Nivutakathāvaṇṇanā

665-667.
Idāni nivutakathā nāma hoti .
Tattha suddhassa suddhakiccābhāvato nīvaraṇehi nivuto ophuṭo pariyonaddho ca nīvaraṇaṃ jahatīti yesaṃ laddhi , seyyathāpi uttarāpathakānaṃ ;
te sandhāya nivuto tipucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Ratto rāgan tiādi nivutassa nīvaraṇajahane dosadassanatthaṃ vuttaṃ .
Parisuddhe pariyodātetiādi vikkhambhanavisuddhiyā visuddhassaP0.144 samucchedavisuddhidassanatthaṃ vuttaṃ .
Tassa evaṃ jānatotiādi jānato passato āsavakkhayaṃ dīpeti , na nivutassa nīvaraṇajahanaṃ , tasmā asādhakanti .
Nivutakathāvaṇṇanā .

6. Sammukhībhūtakathāvaṇṇanā

668-670.
IdāniV0.235 sammukhībhūtakathā nāma hoti .
Tattha sammukhībhūtoti saṃyojanānaṃ sammukhībhāvaṃ tehi samaṅgībhāvaṃ upagato .
Sesamettha nivutakathāsadisamevāti .
Sammukhībhūtakathāvaṇṇanā .

7. Samāpanno assādetītikathāvaṇṇanā

671-673.
IdāniM0.238 samāpanno assādetītikathā nāma hoti .
Tattha ‘‘ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati , so tadassādetī ’’ tiādivacanaṃ ( a . ni .4.123) nissāya ‘‘ samāpanno assādeti , sā cassa jhānanikanti jhānārammaṇā hotī ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi andhakānaṃ , te sandhāya samāpannoti pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Taṃ jhānaṃ tassa jhānassa ārammaṇan ti pañhesu tasseva tadārammaṇataṃ apassanto suttavirodhabhayena paṭikkhipati ,‘‘ tadassādetī ’’ tivacanamattena paṭijānāti .
So tadassādetīti suttaṃ jhānalābhino jhānā vuṭṭhāya jhānassādaṃ sādheti , na antosamāpattiyaṃyeva jhānanikantiyā jhānārammaṇataṃ , tasmā asādhakanti .
Samāpanno assādetītikathāvaṇṇanā .

8. Asātarāgakathāvaṇṇanā

674. IdāniP0.145 asātarāgakathā nāma hoti .
Tattha ‘‘ yaṃkiñci vedanaṃ vedeti sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā , so taṃ vedanaṃ abhinandati abhivadatī ’’ ti ( ma . ni .1.409) sutte diṭṭhābhinandanavasena vuttaṃ .
‘‘ Abhinandatī ’’ tivacanaṃ nissāya ‘‘ dukkhavedanāyapi rāgassādavasenaV0.236 abhinandanā hoti .
Tasmā atthi asātarāgo ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi uttarāpathakānaṃ ;
te sandhāya atthi asātarāgoti pucchā sakavādissa .
Tattha asātarāgoti asāte dukkhavedayite ‘‘ aho vata me etadeva bhaveyyā ’’ ti rajjanā .
Āmantāti laddhivasena paṭiññā itarassa .
Sesamettha uttānatthameva .
675. So taṃ vedanaṃ abhinandatīti sutte pana vinivaṭṭetvā dukkhavedanameva ārabbha rāguppatti nāma natthi , samūhaggahaṇena pana vedayitalakkhaṇaṃ dhammaṃ dukkhavedanameva vā attato samanupassanto diṭṭhimaññanāsaṅkhātāya diṭṭhābhinandanāya vedanaṃ abhinandati , dukkhāya vedanāya vipariṇāmaṃ abhinandati , dukkhāya vedanāya abhibhūto tassā paṭipakkhaṃ kāmasukhaṃ patthayantopiM0.239 dukkhavedanaṃ abhinandati nāma .
Evaṃ dukkhavedanāya abhinandanā hotīti adhippāyo .
Tasmā asādhakametaṃ asātarāgassāti .
Asātarāgakathāvaṇṇanā .

9. Dhammataṇhāabyākatātikathāvaṇṇanā

676-680.
Idāni dhammataṇhā abyākatātikathā nāma hoti .
Tattha rūpataṇhā … pe … dhammataṇhāti imāsu chasu taṇhāsu yasmā sabbapacchimā taṇhā dhammataṇhāti vuttā , tasmā sā abyākatāti yesaṃ laddhi , seyyathāpi pubbaseliyānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
SesapañhānaṃP0.146 pāḷiyā attho niyyāti .
Kāmataṇhātiādīhi tīhi koṭṭhāsehi chapi taṇhā saṅkhipitvā dassitā .
Rūpādīsu hi chasu ārammaṇesu kāmassādavasena pavattā taṇhā kāmataṇhā .
‘‘ Bhavissati attā ca loko cā ’’ ti sassatadiṭṭhisahagatā taṇhā bhavataṇhā .
‘‘ Na bhavissatī ’’ ti ucchedadiṭṭhisahagatā taṇhā vibhavataṇhāti .
Nanu sā dhammataṇhāti padaṃ taṇhāya dhammārammaṇaṃ ārabbha pavattiṃ dīpeti , na abyākatabhāvaṃ tasmā asādhakanti .
Dhammataṇhā abyākatātikathāvaṇṇanā .

10. Dhammataṇhānadukkhasamudayotikathāvaṇṇanā

681-685.
IdāniV0.237 dhammataṇhā nadukkhasamudayotikathā nāma hoti .
Tatrāpi yasmā sā dhammataṇhāti vuttā , tasmā na dukkhasamudayoti yesaṃ laddhi , seyyathāpi pubbaseliyānaṃyeva ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Sesaṃ purimakathāsadisamevāti .
Dhammataṇhā nadukkhasamudayotikathāvaṇṇanā .
Terasamo vaggo .