4. Vimuccamānakathāvaṇṇanā
366. Idāni vimuccamānakathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ ‘‘ jhānena vikkhambhanavimuttiyā vimuttaṃ , maggakkhaṇe samucchedavimuttiyā vimuccamānaṃ nāma hotī ’’ ti laddhi , te sandhāya vimuttaṃ vimuccamānan ti pucchā sakavādissa , paṭiññā itarasa .
Puna ekadesan ti pucchā sakavādissa .
Tattha ekadesan ti bhāvanapuṃsakaṃ .
Yathā vimuttaṃ , ekadesena
V0.166 vā ekadese vā avimuttaṃ hoti kiṃ evaṃ ekadesaṃ vimuttaṃ , ekadesaṃ avimuttanti pucchati .Kiṃ kāraṇā evaṃ pucchatīti ?
‘‘ Vimuttaṃ vimuccamānan ’’ ti vippakatabhāvena vuttattā .
Yathā hi kariyamānā kaṭādayo vippakatattā ekadesena katā ekadesena akatā honti , tathā idampi ekadesaṃ vimuttaṃ ekadesaṃ avimuttanti āpajjati .
Tato paravādī kaṭādīnaṃ viya cittassa ekadesābhāvā paṭhamapañhe paṭikkhipitvā dutiye vimuccamānassa apariniṭṭhitavimuttitāya paṭijānāti .
Lokiyajjhānakkhaṇaṃ vā sandhāya paṭikkhipati .
Na hi taṃ tadā samucchedavimuttiyā vimuccamānaṃ .
Lokuttarajjhānakkhaṇaṃ sandhāya paṭijānāti .
Tañhi tadā samucchedavimuttiyā vimuttekadesena
P0.67 vimuccamānantissa laddhi .Tato sakavādī ‘‘ yadi te ekameva
M0.171 cittaṃ ekadesaṃ vimuttaṃ ekadesaṃ avimuttaṃ , evaṃ sante yo ekeneva cittena sotāpanno hoti , sopi te ekadesaṃ sotāpanno , ekadesaṃ na sotāpanno āpajjatī ’’ ti codanatthaṃ ekadesaṃ sotāpannotiādimāha .Itaro taṃ vidhānaṃ apassanto paṭikkhipati .
Sesavāresupi eseva nayo .
Uppādakkhaṇapañhe yadi ekameva cittaṃ vimuttañca vimuccamānañca , ekasmiṃ khaṇe vimuttaṃ ekasmiṃ vimuccamānaṃ āpajjati .
Kiṃ te evarūpaṃ cittanti attho .
367. Suttasādhane paṭhamasuttaṃ paravādissa .
Tatrāssāyamadhippāyo – vimuccatīti vippakataniddeso .
Tasmā yaṃ tassa yogino evaṃ jānato evaṃ passato etehi āsavehi cittaṃ vimuccati , taṃ vimuccamānaṃ nāma hotīti .
Dutiyasuttaṃ sakavādissa .
Tatrāssāyamadhippāyo – yadi te vimuccatīti vacanato vimuttaṃ vimuccamānaṃ , idha vimuccatīti vacanābhāvato vimuttameva siyā , na vimuccamānanti .
Idāni ‘‘ yathā te vippakatavimuttitāya vimuccamānaṃ , kiṃ evaṃ vippakatarāgāditāya rajjamānādīnipi atthī ’’ ti codanatthaṃ puna atthi cittan tiādi āraddhaṃ .
Paravādināpi tathārūpaṃ cittaṃ apassantena sabbaṃ paṭikkhittaṃ .
Atha naṃ sakavādī ‘‘ dveyeva koṭiyo , tatiyā natthī ’’ ti anubodhento nanu rattañceva arattañcātiādimāha .
Tassattho – nanu bhadramukha , rāgasampayuttaṃ cittaṃ rattaṃ vippayuttaṃ arattanti dveva koṭiyo , rajjamānaṃ nāma tatiyā koṭi natthīti ?
Duṭṭhādīsupi eseva nayo .
Atha naṃ āmantāti paṭijānitvā ṭhitaṃ .
Vimuttipakkhepi dveyeva
V0.167 koṭiyo dassetuṃ hañci rattañcevātiādimāha .Tassattho – yadi etā dve koṭiyo sampaṭicchasi , avimuttañceva vimuttañcāti imāpi sampaṭiccha .
Kilesasampayuttañhi cittaṃ avimuttaṃ , vippayuttaṃ vimuttaṃ .
Vimuccamānaṃ nāmāti paramatthato tatiyā koṭi natthīti .
Vimuccamānakathāvaṇṇanā .