问题
编辑器
设置
版本
选择版本
Bhāsāṭīkā-ဘာသာဋီကာ
မြန်မာဘာသာ
Kathāvatthu-aṭṭhakathā
Kathāvatthu-aṭṭhakathā

7. Sattamavaggo

作者： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

7. Sattamavaggo

1. Saṅgahitakathāvaṇṇanā

471-472.
IdāniP0.94 saṅgahitakathā nāma hoti .
Tattha yasmā dāmādīhi balibaddādayo viya keci dhammā kehici dhammehi saṅgahitā nāma natthi , tasmā ‘‘ natthi keci dhammā kehici dhammehi saṅgahitā , evaṃ sante ekavidhena rūpasaṅgahotiādi niratthakan ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi rājagirikānañceva siddhatthikānañca ;
te sandhāya aññenatthena saṅgahabhāvaṃ dassetuṃ pucchā sakavādissa , attano laddhivasena paṭiññā itarassa .
Idāni yenatthena saṅgaho labbhati , taṃ dassetuṃ nanu atthi keci dhammātiādi āraddhaṃ .
Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthameva .
Yā panesā paravādinā laddhipatiṭṭhāpanatthaṃ yathā dāmena vātiādikā upamā āhaṭā , sakavādinā taṃ anabhinanditvā appaṭikkositvā ‘‘ hañci dāmena vā ’’ ti tassa laddhi bhinnāti veditabbā .
Ayañhettha attho – yadi te dāmādīhi balibaddādayo saṅgahitā nāma , atthi keci dhammā kehici dhammehi saṅgahitāti .
Saṅgahitakathāvaṇṇanā .

2. Sampayuttakathāvaṇṇanā

473-474.
IdāniM0.196 sampayuttakathā nāma hoti .
Tattha yasmā tilamhi telaṃ viya na vedanādayo saññādīsu anupaviṭṭhā , tasmā ‘‘ natthi keci dhammā kehici dhammehi sampayuttā , evaṃ santeV0.192 ñāṇasampayuttantiādi niratthakaṃ hotī ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpiP0.95 rājagirikasiddhatthikānaññeva ;
te sandhāya aññenevatthena sampayuttataṃ dassetuṃ pucchā sakavādissa , attano laddhivasena paṭiññā itarassa .
Sesamidhāpi heṭṭhā vuttanayattā uttānatthameva .
Yo panesa paravādinā ‘‘ yathā tilamhi telan ’’ tiādiko upamāpañho āhaṭo , so yasmā vedanāsaññānaṃ viya tilatelānaṃ lakkhaṇato nānattavavatthānaṃ natthi .
Sabbesupi hi tilaaṭṭhitacesu tiloti vohāramattaṃ , teneva tilaṃ nibbattetvā gahite purimasaṇṭhānena tilo nāma na paññāyati , tasmā anāhaṭasadisova hotīti .
Sampayuttakathāvaṇṇanā .

3. Cetasikakathāvaṇṇanā

475-477.
Idāni cetasikakathā nāma hoti .
Tattha yasmā phassikādayo nāma natthi , tasmā ‘‘ cetasikenāpi na bhavitabbaṃ , iti natthi cetasiko dhammo ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi rājagirikasiddhatthikānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Sahajātoti sampayuttasahajātaṃ sandhāya vuttaṃ .
Phassikāti tādisaṃ vohāraṃ apassantassa pucchā paravādissa .
Kiṃ vohārena , yathā cittanissitakoti cetasiko , evaṃ sopi phassanissitattā phassikoti vutte doso natthīti paṭiññā sakavādissa .
Sesaṃ uttānatthamevāti .
Cetasikakathāvaṇṇanā .

4. Dānakathāvaṇṇanā

478. IdāniM0.197 dānakathā nāma hoti .
Tattha dānaṃ nāma tividhaṃ – cāgacetanāpi , viratipi , deyyadhammopi .
‘‘ Saddhā hiriyaṃ kusalañcaP0.96 dānan ’’ ti ( a . ni .8.30) āgataṭṭhāne cāgacetanā dānaṃ .
‘‘ Abhayaṃ detī ’’ ti ( a . ni .8.39) āgataṭṭhāne virati .
‘‘ Dānaṃ deti annaṃ pānan ’’ ti āgataṭṭhāne deyyadhammo .
Tattha cāgacetanā ‘‘ deti vā deyyadhammaṃ , dentiV0.193 vā etāya deyyadhamman ’’ ti dānaṃ .
Virati avakhaṇḍanaṭṭhena lavanaṭṭhena vā dānaṃ .
Sā hi uppajjamānā bhayabheravādisaṅkhātaṃ dussīlyacetanaṃ dāti khaṇḍeti lunāti vāti dānaṃ .
Deyyadhammo diyyatīti dānaṃ .
Evametaṃ tividhampi atthato cetasiko ceva dhammo deyyadhammo cāti duvidhaṃ hoti .
Tattha yesaṃ ‘‘ cetasikova dhammo dānaṃ , na deyyadhammo ’’ ti laddhi , seyyathāpi rājagirikasiddhatthikānaṃ ;
te sandhāya cetasikoti pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ deyyadhammavasena codetuṃ labbhāti pucchā sakavādissa , annādīni viya so na sakkā dātunti paṭikkhepo itarassa .
Puna daḷhaṃ katvā puṭṭhe ‘‘ abhayaṃ detī ’’ ti suttavasena paṭiññā tasseva .
Phassapañhādīsu pana phassaṃ detītiādivohāraṃ apassanto paṭikkhipateva .
479. Aniṭṭhaphalan tiādi acetasikassa dhammassa dānabhāvadīpanatthaṃ vuttaṃ .
Na hi acetasiko annādidhammo āyatiṃ vipākaṃ deti , iṭṭhaphalabhāvaniyamanatthaṃ panetaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Ayampi hettha adhippāyo – yadi acetasiko annādidhammo dānaṃ bhaveyya , hitacittena aniṭṭhaṃ akantaṃ bhesajjaṃ dentassa nimbabījādīhi viya nimbādayo aniṭṭhameva phalaṃ nibbatteyya .
Yasmā panettha hitapharaṇacāgacetanā dānaṃ , tasmā aniṭṭhepi deyyadhamme dānaṃ iṭṭhaphalameva hotīti .
Evaṃ paravādinā cetasikadhammassa dānabhāve patiṭṭhāpite sakavādī itarena pariyāyena deyyadhammassa dānabhāvaṃ sādhetuṃ dānaṃ iṭṭhaphalaṃ vuttaṃ bhagavatātiādimāha .
Paravādī pana cīvarādīnaṃ iṭṭhavipākataṃ apassanto paṭikkhipati .
Suttasādhanaṃ paravādīvādepi yujjati sakavādīvādepi , na pana ekenatthena .
Deyyadhammo iṭṭhaphaloti iṭṭhaphalabhāvamattameva paṭikkhittaṃ .
Tasmā tena hi na vattabban ti iṭṭhaphalabhāveneva na vattabbatā yujjatiM0.198 .
DātabbaṭṭhenaP0.97 pana deyyadhammo dānameva .
Dinnañhi dānānaṃ saṅkarabhāvamocanatthameva ayaṃ kathāti .
Dānakathāvaṇṇanā .

5. Paribhogamayapuññakathāvaṇṇanā

483. Idāni paribhogamayapuññakathā nāma hoti .
Tattha ‘‘ tesaṃ divā ca ratto ca , sadā puññaṃ pavaḍḍhatī ’’ ti ( saṃ . ni .1.47) ca ‘‘ yassa bhikkhave , bhikkhu cīvaraṃ paribhuñjamāno ’’ ti ( a . ni .4.51) ca evamādīni suttāni ayoniso gahetvā yesaṃ paribhogamayaṃV0.194 nāma puññaṃ atthī ’’ ti laddhi , seyyathāpi rājagirikasiddhatthikasammitiyānaṃ ;
te sandhāya paribhogamayan ti pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ puññaṃ nāma phassādayo kusalā dhammā , na tato paraṃ , tasmā phassādīhi te vaḍḍhitabban ’’ ti codetuṃ paribhogamayo phassotiādi āraddhaṃ .
Taṃ sabbaṃ itarena tesaṃ avaḍḍhanato paṭikkhittaṃ .
Latāviyātiādīni ‘‘ kiriyāya vā bhāvanāya vā vināpi yathā latādīni sayameva vaḍḍhanti , kiṃ te evaṃ vaḍḍhantī ’’ ti codanatthaṃ vuttāni .
Tathā panassa avaḍḍhanato na hevāti paṭikkhittaṃ .
484. Na samannāharatīti pañhe paṭiggāhakānaṃ paribhogena purimacetanā vaḍḍhati , evaṃ taṃ hoti puññanti laddhivasena paṭijānāti .
Tato anāvaṭṭentassātiādīhi puṭṭho dāyakassa cāgacetanaṃ sandhāya paṭikkhipati .
Tattha anāvaṭṭentassāti dānacetanāya purecārikena āvajjanena bhavaṅgaṃ anāvaṭṭentassa aparivaṭṭentassa .
Anābhogassāti nirābhogassa .
Asamannāharantassāti na samannāharantassa .
Āvajjanañhi bhavaṅgaṃ vicchinditvā attano gatamagge uppajjamānaṃ dānacetanaṃ samannāharati nāma .
Evaṃkiccena iminā cittena asamannāharantassa puññaṃ hotīti pucchati .
AmanasikarontassātiP0.98 manaṃ akarontassa .
Āvajjanena hi tadanantaraṃ uppajjamānaṃ manaṃ karoti nāma .
Evaṃ akarontassāti attho .
Upayogavacanasmiñhi etaṃ bhummaṃ .
Acetayantassāti cetanaṃ anuppādentassa .
ApatthentassātiM0.199 patthanāsaṅkhātaṃ kusalacchandaṃ akarontassa .
Appaṇidahantassāti dānacetanāvasena cittaṃ aṭṭhapentassāti attho .
Nanu āvaṭṭentassāti vāre ābhogassāti ābhogavato .
Atha vā ābhogā assa , ābhogassa vā anantaraṃ taṃ puññaṃ hotīti attho .
485. Dvinnaṃ phassānan tiādīsupi ekakkhaṇe dāyakassa dvinnaṃ phassādīnaṃ abhāvā paṭikkhipati , dāyakassa ca paribhuñjantassa cāti ubhinnaṃ phassādayo sandhāya paṭijānāti .
Apicassa pañcannaṃ viññāṇānaṃ samodhānaṃ hotīti laddhi , tassāpi vasena paṭijānāti .
Atha naṃ sakavādī pariyāyassa dvāraṃpidahitvā ujuvipaccanīkavasena codetuṃ kusalā dipañhaṃ pucchati .
Tatrāpi kusalākusalānaṃ ekassekakkhaṇe sampayogābhāvaṃ sandhāya paṭikkhipati .
Paribhogamayaṃ pana cittavippayuttaṃ uppajjatīti laddhiyā paṭijānāti .
Atha naṃ sakavādī suttena niggaṇhāti .
486. Suttasādhane ārāmaropakādīnaṃ anussaraṇapaṭisaṅkharaṇādivasena antarantarā uppajjamānaṃV0.195 puññaṃ sandhāya sadā puññaṃ pavaḍḍhatīti vuttaṃ .
Appamāṇo tassa puññābhisandoti idaṃ appamāṇavihārino dinnapaccayattā ca ‘‘ evarūpo me cīvaraṃ paribhuñjatī ’’ ti anumodanavasena ca vuttaṃ .
Taṃ so paribhogamayan ti sallakkheti .
Yasmā pana paṭiggāhakena paṭiggahetvā aparibhuttepi deyyadhamme puññaṃ hotiyeva , tasmā sakavādīvādova balavā , tattha paṭiggāhakena paṭiggahiteti attho daṭṭhabbo .
Sesaṃ uttānatthamevāti .
Paribhogamayapuññakathāvaṇṇanā .

6. Itodinnakathāvaṇṇanā

488-491.
IdāniP0.99 ito dinnakathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ ‘‘ ito dinnena yāpenti , petā kālaṅkatā tahin ’’ ti ( pe . va .19) vacanaṃ nissāya ‘‘ yaṃ ito cīvarādi dinnaṃ teneva yāpentī ’’ ti laddhi , seyyathāpi rājagirikasiddhatthikānaṃ ;
te sandhāya ito dinnenāti pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassaM0.200 .
Puna cīvarādivasena anuyutto paṭikkhipati .
Añño aññassa kārakoti aññassa vipākadāyakānaṃ kammānaṃ añño kārako , na attanāva attano kammaṃ karotīti vuttaṃ hoti .
Evaṃ puṭṭho pana itaro suttavirodhabhayena paṭikkhipati .
Dānaṃ dentan ti dānaṃ dadamānaṃ disvāti attho .
Tattha yasmā attano anumoditattā ca tesaṃ tattha bhogā uppajjanti , tasmāssa iminā kāraṇena laddhiṃ patiṭṭhapentassāpi appatiṭṭhitāva hoti .
Na hi te ito dinneneva vatthunā yāpenti .
Sesesupi suttasādhanesu eseva nayoti .
Ito dinnakathāvaṇṇanā .

7. Pathavīkammavipākotikathāvaṇṇanā

492. Idāni pathavī kammavipākotikathā nāma hoti .
Tattha yasmā ‘‘ atthi issariyasaṃvattaniyaṃ kammaṃ , ādhipaccasaṃvattaniyaṃ kamman ’’ ti ettha issarānaṃ bhāvo issariyaṃ nāmaV0.196 , adhipatīnañca bhāvo ādhipaccaṃ nāma , pathavissariyaādhipaccasaṃvattanikañca kammaṃ atthīti vuttaṃ .
Tasmā yesaṃ ‘‘ pathavī kammavipāko ’’ ti laddhi , seyyathāpi andhakānaṃ ;
te sandhāya pathavīti pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Sukhavedanīyātiādi kammavipākasabhāvadassanavasena vuttaṃ .
‘‘ Phasso hotī ’’ tiādinā nayena niddiṭṭhesu vipākesu phasso sukhavedanīyādibhedoP0.100 hoti .
So ca saññādayo ca sukhavedanādīhi sampayuttā , vedanādayo saññādīhi , sabbepi sārammaṇā , atthi ca nesaṃ purecārikaāvaṭṭanādisaṅkhātaṃ āvajjanaṃ , kammapaccayabhūtā cetanā , yo tattha iṭṭhavipāko , tassa patthanā , paṇidhānavasena pavattā mūlataṇhā , kiṃ te evarūpā pathavīti pucchati .
Itaro paṭikkhipati .
Paṭilomapucchādīni uttānatthāneva .
493. Kammavipāko paresaṃ sādhāraṇoti pañhe phassādayo sandhāya paṭikkhipati , kammasamuṭṭhānaṃ rūpañca pathavīādīnaṃyeva ca sādhāraṇabhāvaṃ sandhāya paṭijānāti .
Asādhāraṇamaññesan ti suttaṃ parasamayato āharitvāM0.201 dassitaṃ .
Sabbe sattā pathaviṃ paribhuñjantīti pañhe pathaviṃ anissite sandhāya paṭikkhipati , nissite sandhāya paṭijānāti .
Pathaviṃ aparibhuñjitvā parinibbāyantīti pañhe āruppe parinibbāyantānaṃ vasena paṭijānāti .
Kammavipākaṃ akhepetvāti idaṃ parasamayavasena vuttaṃ .
Kammavipākañhi khepetvāva parinibbāyantīti tesaṃ laddhi .
Sakasamaye pana katokāsassa kammassa uppannaṃ vipākaṃ akhepetvā parinibbānaṃ natthi .
Tesañca laddhiyā pathavī sādhāraṇavipākattā uppannavipākoyeva hoti .
Taṃ vipākabhāvena ṭhitaṃ akhepetvā parinibbānaṃ na yujjatīti codetuṃ vaṭṭati .
Itaro laddhivasena paṭikkhipati .
Cakkavattisattassa kammavipākan ti pañhe asādhāraṇaṃ phassādiṃ sandhāya paṭikkhipati , sādhāraṇaṃ sandhāya paṭijānāti .
Pathavīsamuddasūriyacandimādayo hi sabbesaṃ sādhāraṇakammavipākoti tesaṃ laddhi .
494. Issariyasaṃvattaniyan ti ettha issariyaṃ nāma bahudhanatā .
Ādhipaccaṃ nāma sesajane attano vase vattetvā tehi garukātabbaṭṭhena adhipatibhāvo .
Tattha kammaṃ paṭilābhavasena taṃsaṃvattanikaṃ nāma hoti , na janakavasena .
Tasmā vipākabhāve asādhakametanti .
Pathavī kammavipākotikathāvaṇṇanā .

8. Jarāmaraṇaṃ vipākotikathāvaṇṇanā

495. IdāniP0.101V0.197 jarāmaraṇaṃ vipākotikathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ ‘‘ atthi dubbaṇṇasaṃvattaniyaṃ kammaṃ appāyukasaṃvattaniyaṃ kamman ’’ ti ettha dubbaṇṇatā nāma jarā .
Appāyukatā nāma maraṇaṃ .
Taṃsaṃvattaniyañca kammaṃ atthi .
Tasmā jarāmaraṇaṃ vipākoti laddhi , seyyathāpi andhakānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Paṭilomapañhe anārammaṇan ti rūpadhammānaṃ tāva anārammaṇameva , arūpānaṃ pana jarāmaraṇaṃ sampayogalakkhaṇābhāvā anārammaṇameva .
496. Akusalānaṃ dhammānaṃ jarāmaraṇaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ vipākoti pañhe jarāmaraṇena nāma aniṭṭhavipākena bhavitabbanti laddhiyā paṭijānātiM0.202 .
Teneva kāraṇena kusalānaṃ dhammānaṃ jarāmaraṇassa kusalavipākataṃ paṭikkhipati .
Parato cassa akusalavipākataññeva paṭijānāti .
Kusalānañca akusalānañcāti pucchāvasena ekato kataṃ , ekakkhaṇe pana taṃ natthi .
Abyākatānaṃ avipākānaṃ jarāmaraṇaṃ vipākoti vattabbatāya pariyāyo natthi , tasmā abyākatavasena pucchā na katā .
497. Dubbaṇṇasaṃvattaniyan ti ettha dubbaṇṇiyaṃ nāma aparisuddhavaṇṇatā .
Appāyukatā nāma āyuno ciraṃ pavattituṃ asamatthatā .
Tattha akusalakammaṃ kammasamuṭṭhānassa dubbaṇṇarūpassa kammapaccayo hoti , asadisattā panassa taṃvipāko na hoti .
Utusamuṭṭhānādino pana taṃpaṭilābhavasena āyuno ca upacchedakavasena paccayo hoti .
Evametaṃ pariyāyena taṃsaṃvattanikaṃ nāma hoti , na vipākaphassādīnaṃ viya janakavasena , tasmā vipākabhāve asādhakaṃ .
Sesamettha heṭṭhā vuttasadisamevāti .
Jarāmaraṇaṃ vipākotikathāvaṇṇanā .

9. Ariyadhammavipākakathāvaṇṇanā

498. IdāniP0.102V0.198 ariyadhammavipākakathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ kilesappahānamattameva sāmaññaphalaṃ , na cittacetasikā dhammāti laddhi , seyyathāpi andhakānaṃ ;
te sandhāya natthi ariyadhammavipākoti pucchā sakavādissa .
Tattha ariyadhammavipākoti maggasaṅkhātassa ariyadhammassa vipāko .
Kilesakkhayamattaṃ ariyaphalanti laddhiyā paṭiññā itarassa .
Sāmaññan ti samaṇabhāvo , maggassetaṃ nāmaṃ .
‘‘ Sāmaññañca vo , bhikkhave , desessāmi sāmaññaphalañcā ’’ ti hi vuttaṃ .
Brahmaññepi eseva nayo .
Sotāpattiphalaṃ na vipākotiādīsu sotāpattimaggādīnaṃ apacayagāmitaṃ sandhāya ariyaphalānaṃ navipākabhāvaṃ paṭijānāti , dānaphalādīnaṃ paṭikkhipatiM0.203 .
So hi ācayagāmittikassa evaṃ atthaṃ dhāreti – vipākasaṅkhātaṃ ācayaṃ gacchanti , taṃ vā ācinantā gacchantīti ācayagāmino , vipākaṃ apacinantā gacchantīti apacayagāminoti .
Tasmā evaṃ paṭijānāti ca paṭikkhipati ca .
500. Kāmāvacaraṃ kusalaṃ savipākaṃ ācayagāmītiādikā pucchā paravādissa , paṭiññā ca paṭikkhepo ca sakavādissa .
Lokiyañhi kusalaṃ vipākacutipaṭisandhiyo ceva vaṭṭañca ācinantaṃ gacchatīti ācayagāmi .
Lokuttarakusalaṃ cutipaṭisandhiyo ceva vaṭṭañca apacinantaṃ gacchatīti apacayagāmi .
Evametaṃ savipākameva hoti , na apacayagāmivacanamattena avipākaṃ .
Imamatthaṃ sandhāyettha sakavādino paṭiññā ca paṭikkhepo ca veditabbāti .
Ariyadhammavipākakathāvaṇṇanā .

10. Vipāko vipākadhammadhammotikathāvaṇṇanā

501. Idāni vipāko vipākadhammadhammotikathā nāmaP0.103 hoti .
Tattha yasmā vipāko vipākassa aññamaññādipaccayavasena paccayo hoti , tasmā vipākopi vipākadhammadhammoti yesaṃ laddhi , seyyathāpi andhakānaṃ ;
te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Tassa vipākoti tassa vipākadhammadhammassa vipākassa yo vipāko , sopi te vipākadhammadhammo hotītiV0.199 pucchati .
Itaro āyatiṃ vipākadānābhāvaṃ sandhāya paṭikkhipati .
Dutiyaṃ puṭṭho tappaccayāpi aññassa vipākassa uppattiṃ sandhāya paṭijānāti .
Evaṃ sante panassa kusalākusalassa viya tassāpi vipākassa vipāko , tassāpi vipākoti vaṭṭānupacchedo āpajjatīti puṭṭho samayavirodhabhayena paṭikkhipati .
Vipākoti vātiādimhi vacanasādhane pana yadi vipākassa vipākadhammadhammena ekatthatā bhaveyya , kusalākusalabyākatānaṃ ekatthataṃ āpajjeyyāti paṭikkhipati .
Vipāko ca vipākadhammadhammo cāti etthaM0.204 ayaṃ adhippāyo – so hi catūsu vipākakkhandhesu ekekaṃ aññamaññapaccayādīsu paccayaṭṭhena vipākadhammadhammataṃ paccayuppannaṭṭhena ca vipākaṃ maññamāno ‘‘ vipāko vipākadhammadhammo ’’ ti puṭṭho āmantāti paṭijānāti .
Atha naṃ sakavādī ‘‘ yasmā tayā ekakkhaṇe catūsu khandhesu vipāko vipākadhammadhammopi anuññāto , tasmā tesaṃ sahagatādibhāvo āpajjatī ’’ ti codetuṃ evamāha .
Itaro kusalākusalasaṅkhātaṃ vipākadhammadhammaṃ sandhāya paṭikkhipati .
Taññeva akusalan ti yadi te vipāko vipākadhammadhammo , yo akusalavipāko , so akusalaṃ āpajjati .
Kasmā ?
Vipākadhammadhammena ekattā .
Taññeva kusalan tiādīsupi eseva nayo .
502. Aññamaññapaccayāti idaṃ sahajātānaṃ paccayamattavasena vuttaṃ , tasmā asādhakaṃ .
Mahābhūtānampi ca aññamaññapaccayatā vuttā , na ca tāni vipākāni , na ca vipākadhammadhammānīti .
Vipāko vipākadhammadhammotikathāvaṇṇanā .
Sattamo vaggo .