13. Purisakārānuyogavaṇṇanā
123. Idāni
P0.30 purisakārānuyogo hoti .Tattha kamme sati niyamato tassa kārakenapi bhavitabbanti laddhiyā pucchā paravādissa , tathārūpānaṃ kammānaṃ atthitāya paṭiññā sakavādissa .
Puna kattā kāretāti pucchā paravādissa .
Tattha kattāti tesaṃ kammānaṃ kārako .
Kāretāti āṇattidesanādīhi upāyehi kārāpako .
Idāni yasmā
M0.133 paravādī puggalaṃ sandhāya kattāti pucchati , na karaṇamattaṃ , tasmā paṭikkhepo sakavādissa . 124. Tassa kattā kāretāti ettha yadi yaṃ yaṃ upalabbhati , tassa tassa kattā puggalo te upalabbhati , kiṃ tassāpi kārako ca kārāpako ca añño puggalo upalabbhatīti attho .
Paravādī tathā anicchanto issaranimmānavādabhayena paṭikkhipati .
Puna puṭṭho yasmā puggalaṃ mātāpitaro janenti nāmaṃ karonti posenti , tasmāssa te kārakā .
Ye ca pana taṃ kalyāṇamittā vā ācariyā vā tāni tāni vijjāṭṭhānasippāyatanāni sikkhāpenti
V0.128 , te kārāpakā nāmāti imamatthaṃ sandhāya paṭijānāti .Purimakammameva tassa kattā ceva kārāpetā cāti adhippetaṃ .
125. Tassa tassevāti iminā idaṃ pucchati – yadi kammānaṃ kārakassa kattā tassāpi kattā tassāpi kattā attheva , evaṃ sante purimena purimena avassaṃ pacchā pacchā puggalo kātabboti imināpi te kammānaṃ kārakena puggalena āyatiṃ añño puggalo kātabbo , tenāpi aññoti natthi dukkhassa antakiriyā , natthi vaṭṭassa upacchedo , natthi appaccayaparinibbānaṃ .
Paccayābhāvena paccayapaṭibaddhassa dukkhassa abhāvā yaṃ nibbānaṃ vuttaṃ , natthi te tanti .
Atha vā tassa tassevāti yadi kammaṃ kammamattaṃ na hoti , tassa pana kārako puggalo , tassāpi kārako , tassāpi kārakoti evaṃ puggalaparamparā atthi .
Evaṃ sante yā esā kammavaṭṭassa appavattikaraṇena dukkhassa antakiriyā vuttā , sā natthīti attho .
Paravādī taṃ anicchanto paṭikkhipati .
Ito aparāsupi upalabbhati sāmaññena kārakapucchāsu puggalaṃyeva sandhāya ‘‘ kattā kāretā ’’ ti
P0.31 vuttaṃ , na paccaye .Na hi mahāpathavīādīnaṃ paccayā natthi .
135. Añño kalyāṇapāpakānaṃ kammānaṃ kattāti pañho ‘‘ saṅkhāravantaṃ vā attānan ’’ tiādidiṭṭhibhayā paṭikkhitto .
136. Vipāko upalabbhatītiādi vipākapaṭisaṃvedīvasena puggalaṃ dassentassa laddhibhindanatthaṃ vuttaṃ .
Tattha vipākapaṭisaṃvedīti anuyogo paravādissa
M0.134 , vipākapavattito aññassa vedakassa abhāvā paṭikkhepo sakavādissa .Puna pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
138. Tassa paṭisaṃvedīti tassa vipākapaṭisaṃvedakassa paṭisaṃvedī yasmā pana paṭisaṃveditabbo nāma vipāko , na ca puggalo vipāko , tasmā paṭikkhepo paravādissa .
Puna puṭṭho yasmā puññavipāke ṭhitattā vipākapaṭisaṃvedī puttaṃ vā patiṃ vā mātā vā jāyā vā paricumbati parisajjati , tasmā tathārūpaṃ paṭisaṃveditaṃ sandhāya paṭijānāti paravādī .
Tassa
V0.129 tassevāti yadi vipāko vipākamattaṃ na hoti , tassa pana paṭisaṃvedī puggalo , tassāpi paṭisaṃvedī tassāpi paṭisaṃvedīti evaṃ puggalaparamparā atthi .Evaṃ sante yā esā vipākavaṭṭassa appavattikaraṇena dukkhassa antakiriyā vuttā , sā natthīti attho .
Ito paraṃ upalabbhatisāmaññena paṭisaṃvedīpucchāsu heṭṭhā vuttanayeneva attho veditabbo .
142. Añño kalyāṇapāpakānaṃ kammānaṃ vipākapaṭisaṃvedīti pañho ‘‘ vedanavantaṃ vā attānan ’’ tiādidiṭṭhibhayā paṭikkhitto .
143. Dibbaṃ sukhan tiādi kalyāṇapāpakānaṃ kammānaṃ vipākaṃ bhājetvā dassanavasena āraddhaṃ .
Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ .
Sakavādino cettha puggalavaseneva paṭisaṃvedīpaṭikkhepo veditabbo , na vedayitavasena .
148. Mahāpathavī ādīni hi ārammaṇaṃ katvā vedayitānaṃ uppatti appaṭisiddhā .
170. Kattā kāretā vipākapaṭisaṃvedītiādi vomissakanayavasena āraddhaṃ .
Tattha so karotīti yaṃ tvaṃ kattāti ca paṭisaṃvedīti ca vadesi , kiṃ soyeva karoti , so paṭisaṃvedeti .
Ayamanuyogo sakavādissa , suttavirodhabhayena paṭikkhepo paravādissa .
171. Puna
M0.135 puṭṭho ‘‘ idha nandati pecca nandatī ’’ tiādisuttavasena ( dha . pa .18) paṭiññā tasseva .Athassa vacanokāsaṃ paṭibāhanto sakavādī sayaṃkataṃ sukhadukkhan ti
P0.32 āha . 172. Tattha añño karotīti kārakavedakānaṃ aññattapucchāvasena vuttaṃ .
Tato paravādī suttavirodhabhayena paṭikkhipitvā puna puṭṭho ‘‘ manussabhūto katvā devabhūto paṭisaṃvedetī ’’ ti maññamāno paṭijānāti
V0.130 .Evaṃvādino pana paraṃkataṃ sukhadukkhaṃ āpajjatīti tassa vasena puṭṭho puna paṭikkhipati .
174. So ca añño cāti kārakavedakānaṃ ekattaaññattapucchāvasena vuttaṃ .
Tato paravādī suttavirodhabhayeneva paṭikkhipitvā puna puṭṭho purime dvepi naye ekato katvā paṭijānāti .
Evaṃvādino pana sayaṃkatañca paraṃkatañca sukhadukkhaṃ āpajjatīti tassa vasena puṭṭho puna paṭikkhipati .
176. Neva so karotīti kārakavedakānaṃ ekattaaññattapaṭikkhepavasena vuttaṃ .
Tato paravādī suttavirodhavaseneva paṭikkhipitvā puna puṭṭho yasmā manusso devalokūpapattiyā kammaṃ katvā na manussabhūtova paṭisaṃvedeti , nāpi yena kammaṃ kataṃ , tato aññova paṭisaṃvedeti , tasmā kārakato vedako neva so hoti , na aññoti maññamāno paṭijānāti .
Laddhimattamevetaṃ ?
Evaṃvādino pana asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ sukhadukkhaṃ āpajjatīti tassa vasena puṭṭho puna paṭikkhipati .
Apica imasmiṃ vomissakanaye ādito paṭṭhāya imināpi nayena attho veditabbo .
Yasmā hi ayaṃ puggalavādī kammānaṃ kārakañceva vedakañca icchati , tasmāssa yo kārako , teneva vā vedakena bhavitabbaṃ , aññena vā ubhohi vā bhavitabbaṃ , ubhohi vāpi na bhavitabbanti idamāpannaṃ hoti .
Evamāpannameva anuyogaṃ anuyuñjanto sakavādī ‘‘ so karotī ’’ tiādayo cattāropi vikappe āha .
Sesaṃ vuttappakārameva .
Pariyosāne pana cattāropi pañhā ekato puṭṭhā .
Tattha paṭikkhepo ca paṭijānanā ca sayaṃkatādidosappatti ca purimanayeneva veditabbā .
Ito
M0.136 paraṃ ‘‘ kalyāṇapāpakānī ’’ ti avatvā heṭṭhā vuttanayā eva ‘‘ kammaṃ atthī ’’ tiādinā vikappena dassitā .Tesampi heṭṭhā vuttanayeneva attho veditabbo .
Purisakārānuyogavaṇṇanā .
Kalyāṇavaggotipi etasseva nāmaṃ .