20. Vīsatimavaggo
1. Asañciccakathāvaṇṇanā
857-862.
Idāni
P0.185V0.270 asañciccakathā nāma hoti .Tattha ‘‘ ānantariyavatthūni nāma garūni bhāriyāni , tasmā asañciccāpi tesu vatthūsu vikopitesu ānantariko hotī ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi ekaccānaṃ uttarāpathakānaṃ ;
te sandhāya asañciccāti pucchā sakavādissa , laddhivasena paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ yasmā ānantariyakammaṃ nāma kammapathappattaṃ .
Yadi ca asañcicca kammapathabhedo siyā , avasesā pāṇātipātādayopi asañcicca bhaveyyun ’’ ti codanatthaṃ asañciccapāṇaṃ hantvātiādimāha .
Itaro tathārūpāya laddhiyā abhāvena paṭikkhipati .
Sesaṃ yathāpāḷimeva niyyāti .
Na vattabbaṃ mātughātakoti pucchā paravādissa , rogapaṭikārādikāle asañcicca ghātaṃ sandhāya paṭiññā sakavādissa .
Nanu mātā jīvitā voropitāti pañhepi asañcicca voropitaṃ sandhāya paṭiññā sakavādisseva .
Evaṃ adhippāyaṃ pana aggahetvā hañcīti laddhipatiṭṭhāpanaṃ itarassa .
Taṃ ayoniso patiṭṭhāpitattā appatiṭṭhitameva .
Pitughātakādīsupi eseva nayo .
Saṅghabhedake pana dhammasaññiṃ sandhāya saṅghabhedo ānantarikoti pucchā sakavādissa ,‘‘ saṅghaṃ samaggaṃ bhetvāna , kappaṃ
M0.272 nirayamhi paccatī ’’ ti vacanaṃ ayoniso gahetvā paṭiññā paravādissa .Puna sabbeti puṭṭho sakapakkhe dhammasaññiṃ sandhāya paṭikkhipati , parapakkhe dhammasaññiṃ sandhāya paṭijānāti .
Dhammasaññīti
P0.186 pañhadvayepi eseva nayo .Nanu vuttaṃ bhagavatāti suttaṃ ekanteneva dhammavādissa ānantarikabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ .
Āpāyiko nerayikoti gāthāyapi adhammavādīyeva adhippeto .
Itaro pana adhippāyaṃ aggahetvā laddhiṃ patiṭṭhapeti .
Sā ayoniso patiṭṭhāpitattā appatiṭṭhitāyevāti .
Asañciccakathāvaṇṇanā .
2. Ñāṇakathāvaṇṇanā
863-865.
Idāni
V0.271 ñāṇakathā nāma hoti .Tattha duvidhaṃ ñāṇaṃ – lokiyañca lokuttarañca .
Lokiyaṃ samāpattiñāṇampi hoti dānādivasena pavattaṃ kammassakatañāṇampi ;
lokuttaraṃ saccaparicchedakaṃ maggañāṇampi phalañāṇampi .
Imaṃ pana vibhāgaṃ akatvā ‘‘ saccaparicchedakameva ñāṇaṃ na itaraṃ , tasmā natthi puthujjanassa ñāṇan ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi hetuvādānaṃ , te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Paññātiādi ñāṇavevacanadassanatthaṃ vuttaṃ .
Tenetaṃ dīpeti – yadi tassa ñāṇaṃ natthi , paññādayopi natthi .
Atha paññādayo atthi , ñāṇampi atthi .
Kasmā ?
Paññādīnaṃ ñāṇato anaññattāti .
Paṭhamaṃ jhānan tiādi samāpattiñāṇassa dassanatthaṃ vuttaṃ .
Dānaṃ dadeyyātiādi kammassakatañāṇassa .
Dukkhaṃ parijānātīti lokuttaramaggañāṇameva dīpeti , na ca lokuttarameva ñāṇanti .
Ñāṇakathāvaṇṇanā .
3. Nirayapālakathāvaṇṇanā
866. Idāni
P0.187 nirayapālakathā nāma hoti .Tattha ‘‘ niraye nerayikakammāneva nirayapālarūpavasena vadhenti , natthi nirayapālā nāma sattā ’’ ti
M0.273 yesaṃ laddhi , seyyathāpi andhakānaṃ ;te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ yadi tattha nirayapālā na siyuṃ , kammakāraṇāpi na bhaveyyuṃ .
Kāraṇikesu hi sati kāraṇā ’’ ti codetuṃ natthi nirayesūtiādimāha .
867-868.
Atthi manussesūti paccakkhena ñāpanatthaṃ .
Yathā hi manussesu sati kāraṇikesu kāraṇā , evaṃ tatthāpīti ayamettha adhippāyo .
Atthi nirayesūti pucchā paravādissa , paṭiññā itarassa .
Na vessabhū nopi ca pettirājāti paravādinā sakasamayato suttaṃ ābhataṃ .
Taṃ pana sāsanāvacarikanti sakavādinā anuññātaṃ .
Tattha vessabhūti eko devo .
Pettirājāti pettivisaye petamahiddhiko .
Somā dayo pākaṭā eva .
Idaṃ vuttaṃ hoti – attano kammehi ito paṇunnaṃ
V0.272 paralokaṃ pattaṃ purisaṃ na ete vessabhūādayo hananti .Yehi pana so kammehi tattha paṇunno , tāni sakāni kammāniyeva naṃ tattha hanantīti kammassakataṃ dīpeti , na nirayapālānaṃ abhāvaṃ .
Sakavādinā pana tamenaṃ , bhikkhaveti ābhatāni suttapadāni nītatthānevāti .
Nirayapālakathāvaṇṇanā .
4. Tiracchānakathāvaṇṇanā
869-871.
Idāni tiracchānakathā nāma hoti .
Tattha devesu erāvaṇādayo devaputtā hatthivaṇṇaṃ assavaṇṇaṃ vikubbanti , natthi tattha tiracchānagatā .
Yesaṃ pana tiracchānavaṇṇino devaputte disvā ‘‘ atthi devesu tiracchānagatā ’’ ti laddhi , seyyathāpi andhakānaṃ
P0.188 ;te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .
Atha naṃ ‘‘ yadi devayoniyaṃ tiracchānagatā siyuṃ , tiracchānayoniyampi devā siyun ’’ ti codetuṃ atthi tiracchānagatesūtiādimāha .
Kīṭātiādi yesaṃ so abhāvaṃ icchati , te dassetuṃ vuttaṃ .
Erāvaṇoti pañhe tassa atthitāya paṭiññā sakavādissa
M0.274 , na tiracchānagatassa .Hatthibandhātiādi ‘‘ yadi tattha hatthiādayo siyuṃ , hatthibandhādayopi siyun ’’ ti codanatthaṃ vuttaṃ .
Tattha yāvasikāti yavassa dāyakā .
Kāraṇikāti hatthācariyādayo , yehi te nānāvidhaṃ kāraṇaṃ kareyyuṃ .
Bhattakārakāti hatthiādīnaṃ bhattarandhakā .
Na hevan ti tathā anicchanto paṭikkhipatīti .
Tiracchānakathāvaṇṇanā .
5. Maggakathāvaṇṇanā
872-875.
Idāni maggakathā nāma hoti .
Tattha yesaṃ ‘‘ pubbeva kho panassa kāyakammaṃ vacīkammaṃ ājīvo suparisuddho hotī ’’ ti ( a . ni .3.431) idañceva suttaṃ sammāvācākammantājīvānañca
V0.273 cittavippayuttataṃ nissāya ‘‘ nippariyāyena pañcaṅgikova maggo ’’ ti laddhi , seyyathāpi mahisāsakānaṃ , te sandhāya pañcaṅgikoti pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .Sammāvācā maggaṅgaṃ , sā ca na maggoti ādi parasamayavasena vuttaṃ .
Parasamayasmiñhi sammāvācādayo maggaṅganti āgatā .
Rūpattā pana maggo na hotīti vaṇṇitā .
Sammādiṭṭhi maggaṅgan tiādi maggaṅgassa amaggatā nāma natthīti dassanatthaṃ vuttaṃ .
Pubbeva kho panassāti sutte parisuddhasīlassa maggabhāvanā nāma hoti , na itarassāti āgamaniyapaṭipadāya visuddhibhāvadassanatthaṃ ‘‘ kāyakammaṃ vacīkammaṃ ājīvo suparisuddho hotī ’’ ti vuttaṃ , na imehi vinā pañcaṅgikabhāvadassanatthaṃ .
Tenevāha
P0.189 ‘‘ evamassāyaṃ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvanāpāripūriṃ gacchatī ’’ ti .Sakavādinā ābhatasuttaṃ nītatthamevāti .
Maggakathāvaṇṇanā .
6. Ñāṇakathāvaṇṇanā
876-877.
Idāni ñāṇakathā nāma hoti .
Tattha dhammacakkappavattane dvādasākārañāṇaṃ sandhāya ‘‘ dvādasavatthukaṃ ñāṇaṃ lokuttaran ’’ ti yesaṃ laddhi , seyyathāpi
M0.275 pubbaseliyānaṃ , te sandhāya pucchā sakavādissa , paṭiññā itarassa .Atha naṃ ‘‘ sace taṃ dvādasavatthukaṃ , dvādasahi maggañāṇehi bhavitabban ’’ ti codetuṃ dvādasātiādimāha .
Itaro maggassa ekattaṃ sandhāya paṭikkhipati , ekekasmiṃ sacce saccañāṇakiccañāṇakatañāṇānaṃ vasena ñāṇanānattaṃ sandhāya paṭijānāti .
Dvādasa sotāpattimaggātiādīsupi eseva nayo .
Nanu vuttaṃ bhagavatāti suttaṃ saddhiṃ pubbabhāgaparabhāgehi ñāṇanānattaṃ dīpeti , na ariyamaggassa dvādasa ñāṇataṃ .
Tasmā asādhakanti .
Ñāṇakathāvaṇṇanā .
Vīsatimo vaggo .
Catutthapaṇṇāsako samatto .