Dhammayamakamātikatthavaṇṇanā
Dhammayamakamātikāya pana khandhayamake vuttanayeneva pāḷivavatthānaṃ veditabbaṃ .
‘‘ Yo kusalaṃ dhammaṃ bhāveti , so akusalaṃ dhammaṃ pajahatī ’’ ti āgatattā panettha pariññāvāro bhāvanāvāro nāma .
Tattha yasmā abyākato dhammo neva bhāvetabbo na pahātabbo , tasmā padameva na uddhaṭanti veditabbaṃ
V0.335 .Pucchāvissajjane panettha ‘‘ kusalākusalā dhammāti ?
Āmantā ’’ tiādinā ,‘‘ dhammā akusalā dhammāti ?
Akusalā dhammā dhammā ceva akusalā dhammā ca , avasesā dhammā na akusalā dhammā ’’ tiādinā ca paṇṇattivāre vissajjananayo ñātabbo .
‘‘ Yassa kusalā dhammā uppajjanti , tassa akusalā dhammā uppajjantīti ?
No .
Yassa vā pana … pe … yassa kusalā dhammā uppajjanti , tassa abyākatā dhammā uppajjantīti ?
Pañcavokāre kusalānaṃ uppādakkhaṇe … pe … uppajjantī ’’ tiādinā ca ,‘‘ yattha kusalā dhammā uppajjanti , tattha akusalā dhammā uppajjantīti ?
Āmantā … pe … tattha abyākatā dhammā uppajjantīti ?
Āmantā .
Yattha vā pana abyākatā dhammā uppajjanti , tattha kusalā dhammā uppajjantīti
M0.438 … pe … catuvokāre … pe … uppajjantī ’’ tiādinā ca ,‘‘ yassa yattha kusalā dhammā … pe … uppajjantīti ?No ’’ tiādinā ca ,
‘‘ Yassa kusalā dhammā nuppajjanti , tassa akusalā dhammā nuppajjantīti … pe … sabbesaṃ cittassa bhaṅgakkhaṇe abyākatacittassa uppādakkhaṇe nirodhasamāpannānaṃ asaññasattānaṃ tesaṃ kusalā ca dhammā nuppajjanti , akusalā ca dhammā nuppajjantī ’’ tiādinā ca ,‘‘ yassa kusalā dhammā nuppajjanti , tassa abyākatā dhammā nuppajjantīti … pe … sabbesaṃ cavantānaṃ pavatte cittassa bhaṅgakkhaṇe āruppe akusalānaṃ uppādakkhaṇe ca nuppajjantī ’’ tiādinā ca ,‘‘ yattha kusalā dhammā nuppajjanti , tattha akusalā dhammā nuppajjantīti ?
Āmantā … pe … tattha abyākatā dhammā nuppajjantīti ?
Uppajjanti .
Yattha vā pana abyākatā dhammā nuppajjanti , tattha akusalā dhammā nuppajjantīti ?
Natthī ’’ tiādinā ca uppādavāre ,
‘‘ Yassa kusalā dhammā nirujjhanti , tassa akusalā dhammā nirujjhantīti ?
No ’’ tiādinā nirodhavāre ca ,
‘‘ Yassa kusalā dhammā uppajjanti , tassa akusalā dhammā nirujjhantīti ?
No ’’ tiādinā uppādanirodhavāre ca ,
‘‘ Yo kusalaṃ dhammaṃ bhāveti , so akusalaṃ dhammaṃ pajahitthāti ?
No … pe … yo kusalaṃ dhammaṃ
V0.336 na bhāveti , so akusalaṃ dhammaṃ nappajahitthāti ?Aggamaggasamaṅgiñca arahantañca ṭhapetvā avasesā puggalā ’’ tiādinā bhāvanāvāre ca pucchāvissajjananayo heṭṭhā vuttānusārena ñātabbo .
Atthavinicchaye panettha idaṃ lakkhaṇaṃ .
Imassa hi dhammayamakassa pavattimahāvāre uppajjanti nirujjhantīti imesu uppādanirodhesu kusalākusaladhammā tāva ekantena pavattiyaṃyeva labbhanti , na cutipaṭisandhīsu , abyākatadhammā pana pavatte
M0.439 ca cutipaṭisandhīsu cāti tīsupi kālesu labbhanti , evamettha yaṃ yattha yattha labbhati , tassa vasena tattha tattha vinicchayo veditabbo .Tatridaṃ nayamukhaṃ – kusalākusalānaṃ tāva ekakkhaṇe anuppajjanato ‘‘ no ’’ ti paṭisedho kato .
Abyākatā cāti idaṃ cittasamuṭṭhānarūpaṃ sandhāya vuttaṃ .
Yattha kusalā dhammā nuppajjantīti asaññabhavaṃ sandhāya vuttaṃ , abyākatānaṃ dhammānaṃ anuppattiṭṭhānassābhāvā ‘‘ natthī ’’ ti paṭikkhepo kato , nirodhavāre kusalākusalānaṃ ekato anirujjhanato ‘‘ no ’’ ti vuttanti imināva nayamukhena sabbattha vinicchayo veditabbo .
Ayaṃ dhammayamakamātikatthasaṃvaṇṇanānayo .