Sikkhāpadavibhaṅgamātikatthavaṇṇanā
Sikkhāpadavibhaṅgamātikāya pana atthato tāva – sikkhāpadānīti sikkhitabbapadāni , sikkhākoṭṭhāsāti attho .
Apica sabbepi kusalā dhammā sikkhitabbato sikkhā , tāsaṃ patiṭṭhānaṭṭhena
V0.195 padaṃ , pañcasu pana sīlaṅgesu yaṃ kiñci aṅgaṃ .Pāṇātipātādīsu pāṇassa atīva pāto pāṇātipāto , pāṇavadhoti attho .
Pāṇoti cettha vohārato satto , paramatthato jīvitindriyaṃ , tasmiṃ pana pāṇe pāṇasaññino jīvitindriyupacchedakaupakkamasamuṭṭhāpikā kāyavacīdvārānaṃ aññataradvārappavattā vadhakacetanā pāṇātipāto , tasmā pāṇātipātā .
Veramaṇīti virati , sā eva vuttanayena sikkhāpadanti veramaṇisikkhāpadaṃ .
Adinnan ti na dinnaṃ , parapariggahitaṃ , parapariggahitassa adinnassa ādānaṃ adinnādānaṃ .
Parassa haraṇaṃ theyyaṃ corikāti vuttaṃ hoti .
Atthato pana parapariggahite tathāsaññino tadādāyakaupakkamasamuṭṭhāpikā theyyacetanā adinnādānaṃ .
Kāmesūti vatthukāmesu .
Micchācārāti kilesakāmavasena lāmakācārā , purisassa māturakkhitādisaṅkhātāsu , itthiyā attano
M0.255 niyamitapurisato parapurisasaṅkhātesu ca agamanīyaṭṭhānesu vītikkamācārāti vuttaṃ hoti .Atthato pana agamanīyavatthūsu maggenamaggappaṭipādanopakkamasamuṭṭhāpikā , adhivāsanākārappavattā vā methunacetanā kāmesumicchācāro .
Musāti abhūtaṃ atacchaṃ vatthu , vādoti tassa abhūtataṃ ñatvāva bhūtato tacchato viññāpanaṃ .
Lakkhaṇato pana atathaṃ vatthuṃ ñatvā tathato paraṃ viññāpetukāmassa atthabhañjakakāyavacīpayogasamuṭṭhāpikā cetanā musāvādo .
Surāti piṭṭhasurā pūvasurā odanasurā kiṇṇapakkhittā sambhārasaṃyuttāti pañca surā .
Merayan ti pupphāsavo phalāsavo guḷāsavo madhvāsavo sambhārasaṃyuttoti pañca āsavā .
Tadubhayampi madanīyaṭṭhena majjaṃ , yāya cetanāya taṃ majjaṃ pivati , sā pamādakāraṇattā pamādaṭṭhānaṃ , tasmā surāmerayamajjapamādaṭṭhānā .
Sesaṃ suviññeyyamevāti ayaṃ tāvettha padattho .
Dhammabhedo pana vibhaṅganaye pākaṭo bhavissati .
Evaṃ uparipi .
Vibhaṅganayesu cettha suttantabhājanīyaṃ natthi , abhidhammabhājanīye panetāni pañca sikkhāpadāni kāmāvacarakusalacittasampayuttānaṃ viratīnaṃ vasena nānappakārato paṭhamavāre vibhattāni , tathā dutiyavāre cetanāvasena , viraticetanāsampayuttā panettha dhammā na sikkhāpadāni , sikkhāpadasampayuttā pana honti , tathā tatiyanaye phassādīnaṃ sabbesaṃ dhammānaṃ vasena nānappakārato vibhattāti .
Pañhāpucchake pana cetanāya , phassādīnañca pariyāyasikkhāpadattā nippariyāyasikkhāpadabhūtānaṃ viratīnaṃ vaseneva vibhattāni .
Tattha hi pañca sikkhāpadāni kusalā eva , siyā
V0.196 sukhāya , siyā adukkhamasukhāya sampayuttā … pe … parittārammaṇāva , paccuppannārammaṇāva , bahiddhārammaṇāva , anidassanaappaṭighāva , na hetū , sahetukā , no cittā , cetasikā , kāmāvacarāM0.256 , sauttarāva , araṇāvāti .Ettha ca yāni sikkhāpadāni sattārammaṇāni vuttāni , tāni ca viratisabhāvattā yasmā ‘‘ satto ’’ ti saṅkhaṃ gate parittadhamme eva paccuppanne eva dhamme ārammaṇaṃ karonti , tasmā parittārammaṇāti ca vuttāti veditabbā .
Idāni viramitabbapāṇātipātādīnaṃ –
Dhammakammapathālamba-vedanāmūlakammato ;
Sāvajjaṅgādito ñeyyo , pāḷimuttavinicchayo .
Tattha dhammato tāva – pañcapete pāṇātipātādayo cetanāsabhāvāva honti .
Kammapathato pañca kammapathāva .
Ārammaṇato pana pāṇātipāto jīvitindriyārammaṇo , adinnādānaṃ sattārammaṇaṃ , saṅkhārārammaṇaṃ vā , tathā musāvādo , micchācāro itthipurisārammaṇo , surāpānaṃ saṅkhārārammaṇaṃ .
Vedanāto pana pāṇātipāto dukkhavedano , adinnādānaṃ tivedanaṃ , tathā musāvādo , micchācāro pana sukhamajjhattavasena dvivedano , tathā surāpānaṃ .
Mūlato pana paṭhamo dosamohamūlo , dutiyaṃ siyā lobhamohamūlaṃ , siyā dosamohamūlaṃ , tathā musāvādo , micchācāro pana lobhamohamūlova , tathā surāpānaṃ .
Kammato panettha musāvādo vacīkammaṃ , sesā kāyakammameva .
Sāvajjato pana pāṇātipāto tāva amanussake pāṇe appasāvajjo , manussake mahāsāvajjo .
Tesu ca khuddakasarīre appasāvajjo , mahāsarīre mahāsāvajjo .
Kasmā ?
Payogamahantatāya .
Payogasamattepi appaguṇe appasāvajjo , mahāguṇe mahāsāvajjo .
Sarīraguṇānaṃ samabhāve sati kilesānaṃ , upakkamānañca mudutibbatāya appamahāsāvajjo hoti , khīṇāsave pana mahāsāvajjataroti .
Adinnādānaṃ vatthuno hīnappaṇītatāya ceva guṇavirahitatabbantasantakatāya
M0.257 ca .Tatthāpi taṃ taṃ upādāyupādāya ca appamahāsāvajjaṃ , khīṇāsavasantake mahāsāvajjataranti veditabbaṃ .
Micchācāro dussīlasīlavantavatthuvītikkamanena .
Tatthāpi taṃ taṃ upādāyupādāya ca appamahāsāvajjo , khīṇāsavavatthuvītikkamane mahāsāvajjataroti ca veditabbo .
Musāvādo yamatthaṃ bhañjati , tassa appamahantataṃ , vatthusāmino guṇavirahitataṃ , tabbantatañca upādāyupādāya appamahāsāvajjo hoti .
Apica attano
V0.197 santakaṃ adātukāmatāya , hasādhippāyena vā ‘‘ natthetan ’’ tiādinayappavatto appasāvajjo , adiṭṭhaṃ ‘‘ diṭṭhan ’’ tiādinā kūṭasakkhiādibhāvena vā pavatto mahāsāvajjo , musā vatvā pana saṅghabhedane mahāsāvajjataro .Surāpānaṃ bindumattato paṭṭhāya taṃ taṃ upādāyupādāya appasāvajjaṃ , bahuke mahāsāvajjaṃ , kāyavikārajananapahonakapāne pana mahāsāvajjatarameva .
Aṅgādito pana pāṇātipātassa pāṇo pāṇasaññitā vadhakacittaṃ upakkamo tena maraṇanti pañca aṅgāni .
Sāhatthiko āṇattiko nissaggiko thāvaro vijjāmayo iddhimayoti cha payogā .
Adinnādānassa parapariggahitatā tathāsaññitā theyyacittaṃ upakkamo tena haraṇanti pañca aṅgāni .
Sāhatthikādayo cha eva payogā .
Te ca kho yathānurūpaṃ theyyāvahārādīnaṃ vasena pavattā .
Micchācārassa agamanīyavatthutā sevanacittaṃ maggena maggappaṭipattīti tīṇi aṅgāni .
Sāhatthiko ekova payogo .
Evaṃ sesānampi payogo veditabbo .
Musāvādassa atathaṃ vatthu , visaṃvādanacittaṃ , tajjo vāyāmo , parassa tadatthavijānananti cattāri aṅgāni .
Surāpānassa surādīnaṃ aññataratā ajjhoharaṇanti dve aṅgānīti .
Evaṃ
M0.258 pāṇātipātādīnaṃ dhammādito vinicchayaṃ ñatvā idāni pāṇātipātāveramaṇiādīnaṃ pañcannampi –Dhammakammapathālamba-samādānapayogato ;
Khaṇḍato ca vijānīyo , pāḷimuttavinicchayo .
Tattha dhammakammapathato vinicchayo vuttanayova .
Ārammaṇato panetāni jīvitindriyāditaṃtaṃvītikkamitabbavatthārammaṇāni .
Samādānato ekassa santike vā sayameva vā ‘‘ pañca sīlāni adhiṭṭhahāmī ’’ ti ekato vā pāṭiekkaṃ vā samādiyantena etāni samādinnāneva honti .
Payogato pana sabbānipi sāhatthikapayogāneva .
Khaṇḍato gahaṭṭhā yaṃ yaṃ vītikkamanti , taṃ tadeva khaṇḍaṃ hoti , netare .
Gahaṭṭhā anibaddhasīlā honti , yaṃ yaṃ sakkonti , taṃ tadeva gopenti .
Sāmaṇerānaṃ pana ekasmiṃ vītikkamite sabbānipi bhijjantīti evaṃ vijānīyo pāḷimuttavinicchayo .
Sikkhāpadavibhaṅgamātikatthavaṇṇanā niṭṭhitā .