Vedanāttikādivaṇṇanā

IdāniV0.78 kusalattikānantaraṃ vedanāttikādīnaṃ atthavaṇṇanā anuppattā , yasmā pana yvāyaṃ kusalattikassa –

‘‘ Atthato bhūmibhedā ca , paccekaṃ sampayogato ;

Uddesato ca dhammānaṃ , lakkhaṇādivibhāgato ’’ ti .

–

Ādinā mātikaṃ nikkhipitvā ‘‘ kusalā tāva dhammā bhūmito catubbidhā honti kāmāvacarā … pe … lokuttarā ’’ tievamādinā vinicchayanayo vutto , so eva sesattikadukānampi yathāyogaṃ hoti .

Yathā hi ettha , evaṃ ‘‘ sukhāya vedanāya sampayuttā tāva dhammā bhūmito tividhā honti kāmāvacarā rūpāvacarā lokuttarā ’’ tiādinā anukkamena sabbattikadukānampi paṇḍitehi sakkā vinicchayanayaṃ sallakkhetuṃ , tasmā taṃ vitthāranayaṃ vajjetvā nikkhepakaṇḍe , atthuddhārakaṇḍe ca vuttānusārato nātisaṅkhepavitthāranayena vedanāttikādīnaṃ tikadukānaṃ –

Padatthā taṃsarūpā ca , navattabbavibhāgato ;

Vinicchayo vijānīyo , tattha tattha yathārahaṃ .

TatthaM0.105 vedanāttike padatthato tāva ‘‘ sukhāya vedanāyā ’’ tiādīsu sukha-saddo sukhavedanāsukhamūlasukhārammaṇasukhahetusukhapaccayaṭṭhānaabyābajjhanibbānādīsu dissati .

Ayaṃ hi ‘‘ sukhassa ca pahānā ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.232; dha . sa .165; vibha .594) sukhavedanāya dissati .

‘‘ Sukho buddhānamuppādo ’’ tiādīsu ( dha . pa .194) sukhamūle .

‘‘ Yasmā ca kho , mahāli , rūpaṃ sukhaṃ sukhānupatitaṃ sukhāvakkantan ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .3.60) sukhārammaṇe .

‘‘ Sukhassetaṃ , bhikkhave , adhivacanaṃ , yadidaṃ puññānī ’’ tiādīsu ( a . ni .7.62; itivu .22) sukhahetumhi .

‘‘ Yāvañcidaṃ , bhikkhave , na sukaraṃ akkhānena pāpuṇituṃ , yāva sukhā saggā ( ma . ni .3.255).

Na te sukhaṃ pajānanti , ye na passanti nandanan ’’ ti ( saṃ . ni .1.11) ādīsu sukhapaccayaṭṭhāne .

‘‘ DiṭṭhadhammasukhavihārāV0.79 ete dhammā ’’ tiādīsu ( ma . ni .1.82) abyābajjhe .

‘‘ Nibbānaṃ paramaṃ sukhan ’’ tiādīsu ( dha . pa .203-204; ma . ni .215,217) nibbāne .

Idha panāyaṃ sukhavedanāyameva daṭṭhabbo .

Vedanā-saddo ‘‘ viditā vedanā uppajjantī ’’ tiādīsu ( ma . ni .3.208) vedayitasmiṃ yeva vattati .

Dukkha-saddo dukkhavedanādukkhavatthudukkhārammaṇadukkhapaccayadukkhapaccayaṭṭhānādīsu dissati .

Ayaṃ hi ‘‘ dukkhassa ca pahānā ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.232; dha . sa .165; vibha .594) dukkhavedanāyaṃ dissati .

‘‘ Jātipi dukkhā ’’ tiādīsu ( dī . ni .2.387; vibha .190) dukkhavatthusmiṃ .

‘‘ Yasmā ca kho , mahāli , rūpaṃ dukkhaṃ dukkhānupatitaṃ dukkhāvakkantan ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .3.60) dukkhārammaṇe .

‘‘ Dukkho pāpassa uccayo ’’ tiādīsu ( dha . pa .117) dukkhapaccaye .

‘‘ Yāvañcidaṃ , bhikkhave , na sukaraṃ akkhānena pāpuṇituṃ , yāva dukkhā nirayā ’’ tiādīsu ( ma . ni .3.250) dukkhapaccayaṭṭhāne .

Idha panāyaṃ dukkhavedanāyameva daṭṭhabbo .

VacanatthoM0.106 panettha – sukhayati sattaṃ , suṭṭhu vā khādati , khanati ca kāyacittābādhanti sukhā , kāyikacetasikānaṃ sukhasomanassānametaṃ adhivacanaṃ .

Dukkhayatīti dukkhā , kāyikacetasikānaṃ dukkhadomanassānametaṃ adhivacanaṃ .

Na dukkhā na sukhāti adukkhamasukhā , upekkhāyetaṃ adhivacanaṃ .

Ma-kāro padasandhikaro .

Evaṃ tīhi padehi pañcavidhāpi vedanā gahitā .

Sabbāpi ārammaṇarasaṃ vediyanti anubhavantīti vedanā .

Yo panāyaṃ tīsupi padesu sampayutta-saddo , tassattho – samaṃ pakārehi yuttāti sampayuttā , katarehi pakārehīti ?

‘‘ Atthi keci dhammā kehici dhammehi sahagatā sahajātā saṃsaṭṭhā ekuppādā ekanirodhā ekavatthukā ekārammaṇā ’’ ti ( kathā .473) evaṃ vuttehi imehi ekuppādatādīhi catūhi pakārehi .

Ukkaṭṭhaniddeso cesa .

Āruppe hi vināpi ekavatthukabhāvaṃ sampayogo labbhatīti .

Sesaṃ vuttatthameva .

Ayaṃ tāvettha padatthato vinicchayo .

Taṃsarūpāti tassa padatthassa sarūpamattadassanato .

Tattha sukhasahagataṃ kāyaviññāṇaṃ , somanassasahagatāni aṭṭhārasa kāmāvacaracittāni , paṭhamadutiyatatiyacatutthajjhānikāni catucattālīsa rūpāvacaralokuttaracittāni cāti tesaṭṭhi cittāni sukhāya vedanāya sampayuttā nāmaV0.80 .

Tathā dukkhasahagataṃ kāyaviññāṇaṃ , dve domanassasahagatāni cāti tīṇi cittāni dukkhāya vedanāya sampayuttā nāma .

Sesāni upekkhāsahagatāni pañcapaññāsa cittāni adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā nāma .

Yathā ca cittānaṃ sukhādisampayogo , evaṃ taṃcittasampayuttānaṃ cetasikānampi .

Na kevalañca ettheva , ito paresupi tikadukesu cittavaseneva taṃsampayuttacetasikānampi saṅgaho veditabboM0.107 .

Yattha pana viseso hoti , tattha vakkhāma .

Idha pana cetasikesu sappītikāni vedanāvajjitāni cha cetasikāni eva pañcahipi vedanāhi sampayuttāni , itarāni pana kāyikasukhadukkhavajjitāhi tīheva .

Tesu ca pītivajjitā pañca yathāyogikā ceva moho ahirikaṃ anottappaṃ uddhaccaṃ thinaṃ middhañcāti ime ekādasa yathāyogaṃ tīhipi .

Tatthāpi vitakkavicārā mahaggatalokuttarabhūtāya sukhāya eva , pīti pana sabbattha sukhāya eva , dosaissāmaccherakukkuccāni dukkhāya eva , vicikicchā upekkhāya eva , sesāni aṭṭhavīsatisomanassupekkhāhi eva vedanāhi sampayuttāni , tatthāpi karuṇāmuditā mahaggatabhūtāya sukhāya evāti ayaṃ viseso .

Sesaṃ cittasampayogasadisaṃ .

Ayaṃ sarūpato vinicchayo .

Navattabbavibhāgatoti imasmiṃ tike sabbā vedanā sabbaṃ rūpaṃ nibbānaṃ sammutiyoti ime dhammā ‘‘ sukhāya vedanāya sampayuttā ’’ ti vā ‘‘ dukkhāya vedanāya sampayuttā ’’ ti vā ‘‘ adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā ’’ ti vā na vattabbā .

Na hi vedanā vedanāya sampayuttā hoti rūpādayo vā , tasmā ime imasmiṃ tike na labbhanti .

Ayañca sappadesattiko hoti .

Yathā cettha , evaṃ ito paresupi tikadukesu navattabbayojanā .

Yaṃ yasmiñca na vuttaṃ atthi , tassa sappadesatā veditabbā .

Ito paraṃ pana yattha asaṅgahitā dhammā honti , tattha tesaṃ vibhāgaṃ dassetvā ‘‘ ime navattabbā ’’ ti ettakameva vakkhāma , tenassa sappadesatāpi ñātabbā .

Yattha pana asaṅgahitā natthi , taṃ nippadesanti vakkhāma .

Tena tattha navattabbābhāvopi viññātabbo .

Sabbattha pana mātikaṃ anuddharitvāva padatthaṃ , taṃsarūpavibhāgañca vakkhāma .

Ayaṃ navattabbavibhāgato vinicchayo .

Vedanāttikaṃ niṭṭhitaṃ .

VipākattikeM0.108 aññamaññavisiṭṭhānaṃ kusalākusalānaṃ pākāti vipākā , vipakkabhāvamāpannānaṃ arūpadhammānametaṃ adhivacanaṃ .

Kiñcāpi arūpadhammā viya rūpadhammāpi kammasamuṭṭhānāV0.81 atthi , anārammaṇattā pana te kammasarikkhakā na hontīti sārammaṇā arūpadhammāva kammasarikkhattā vipākāti vuttā bījasarikkhakaṃ phalaṃ viya .

Yathā hi sālibījato nikkhantasīsameva sāliphalanti vuccati , na aṅkurādīni , tāni pana ‘‘ sālijātāni , sālinibbattāni cā ’’ ti vuccanti , evaṃ kammasadisā arūpadhammāva ‘‘ vipākā ’’ ti vuccanti , rūpadhammā pana kammajā ‘‘ upādinnā ’’ ti vuccanti .

Vipākadhammadhammāti vipākasabhāvā dhammā .

Yathā hi jātijarāsabhāvā sattā ‘‘ jātidhammā jarādhammā ’’ ti vuccanti , evaṃ vipākajanakaṭṭhena vipākasabhāvā vipākapakatikā dhammāti attho .

Tatiyapadaṃ ubhayasabhāvapaṭikkhepavasena vuttaṃ , ayaṃ padattho .

Tattha catūsu bhūmīsu chattiṃsa vipākacittāni vipākā nāma , tathā ekavīsati kusalāni , dvādasa akusalāni cāti tettiṃsa vipākadhammadhammā nāma , tīsu bhūmīsu vīsati kiriyacittāni , sabbañca rūpaṃ , nibbānañcāti ime nevavipākanavipākadhammadhammā nāma .

Cetasikesu pana cuddasa akusalā vipākadhammadhammā eva , viratiyo siyā vipākā , siyā vipākadhammadhammā , tadavasesā pana siyā vipākā , siyā vipākadhammadhammā , siyā nevavipākanavipākadhammadhammāti cittaṃ viya tividhā hontīti ayaṃ viseso , sesaṃ cittasamaṃ , idañca nippadesattikanti veditabbaṃ .

Vipākattikaṃ niṭṭhitaṃ .

Ārammaṇakaraṇavasena taṇhādiṭṭhīhi upetena kammunā ādinnā phalabhāvena gahitāti upādinnā , ārammaṇabhāvaṃ upagantvā upādānasambandhena upādānānaṃ hitāti upādāniyā , upādānassa ārammaṇapaccayabhūtānametaṃ adhivacanaṃ .

Upādinnā caM0.109 te upādāniyā cāti upādinnupādāniyā , sāsavakammanibbattānaṃ rūpārūpadhammānametaṃ adhivacanaṃ .

Iminā nayena sesapadadvayepi paṭisedhasahito attho veditabbo .

Tattha dvattiṃsa lokiyavipākacittāni , nava kammajakalāpā ca upādinnupādāniyā nāma .

Avasesalokiyacittāni ceva akammajarūpakalāpā ca anupādinnupādāniyā nāma .

Lokuttaracittanibbānāni anupādinnaanupādāniyā nāma .

Kiñcāpi khīṇāsavānaṃ upādānakkhandhāV0.82 ‘‘ amhākaṃ mātulatthero ’’ tiādinā vadantānaṃ paresaṃ upādānassa ārammaṇapaccayā honti , maggaphalanibbānāni pana divasaṃ santattaayoguḷo viya makkhikāhi tejussadattā upādānehi anupādinnāneva .

Asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikesupi eseva nayo .

Cetasikesu pana kusalā anupādinnupādāniyā eva , karuṇāmuditā siyā upādinnupādāniyā , siyā anupādinnupādāniyā viratiyo pana siyā anupādinnupādāniyā , siyā anupādinnaanupādāniyā , sesā cittaṃ viya tividhā honti , idañca nippadesattikanti veditabbaṃ .

Upādinnupādāniyattikaṃ .

Saṃkilesetīti saṃkileso , vibādhati upatāpetīti attho .

Saṃkilesena sampayuttā saṃkiliṭṭhā , saṃkilesasahagatāti attho .

Attānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavattanena saṃkilesaṃ arahanti , saṃkilese vā niyuttā tassa ārammaṇabhāvaṃ anatikkamanatoti saṃkilesikā , saṃkilesassa ārammaṇapaccayabhūtānametaṃ adhivacanaṃ .

Saṃkiliṭṭhā ca te saṃkilesikā cāti saṃkiliṭṭhasaṃkilesikā .

Sesapadadvayaṃ purimattike vuttanayeneva veditabbaṃ .

Tattha dvādasa akusalacittuppādā saṃkiliṭṭhasaṃkilesikā nāma .

Sesalokiyacittāni ceva sabbaṃ rūpañcaM0.110 asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikā nāma .

Lokuttaracittāni , nibbānañca asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikā nāma .

Cetasikesu pana akusalā saṃkiliṭṭhasaṃkilesikāva , karuṇāmuditā asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikāva , sesakusalābyākatā siyā saṃkiliṭṭhasaṃkilesikā , siyā asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikā , siyā asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikāti tidhāpi honti , idañca nippadesattikaṃ .

Saṃkiliṭṭhasaṃkilesikattikaṃ .

Sampayogavasena vattamānena saha vitakkena savitakkā , tathā saha vicārena savicārā , savitakkā ca te savicārā cāti savitakkasavicārā .

Ubhayarahitā avitakkaavicārā .

Vitakkavicāresu vicārova mattā pamāṇametesanti vicāramattā , vicārato uttariṃ vitakkena saddhiṃ sampayogaṃ na gacchantīti attho .

Avitakkā ca te vicāramattā cāti avitakkavicāramattā .

Tattha dvipañcaviññāṇavajjitakāmāvacaracittāni ceva ekādasa mahaggatalokuttarapaṭhamajjhānikacittāniV0.83 ca taṃsampayuttesu vitakkavicāre ṭhapetvā sesā ca savitakkasavicārā nāma .

Tesu vitakko ekādasa dutiyajjhānikamahaggatalokuttarāni ca taṃsampayuttesu vicāraṃ ṭhapetvā sesā ca avitakkavicāramattā nāma .

Dutiyajjhānikesu vicāro , sesā pañcacattālīsa mahaggatalokuttaracittāni , dvipañcaviññāṇāni , taṃsampayuttā ca sabbañca rūpaṃ , nibbānañca avitakkaavicārā nāma .

Apica kusalacetasikā savitakkasavicārāva , vitakko avitakkavicāramattova , vicāro pana dutiyajjhānikesu siyā avitakkaavicāro , savitakkacittesu siyā na vattabbo , avasesā pana sabbe cetasikā dhammā tidhāpi honti .

Imasmiṃ pana tike vitakkasahajāto vicārova na vattabbo .

Vitakkattikaṃ .

PītiyāM0.111 saha ekuppādādibhāvaṃ gatāti pītisahagatā , pītisampayuttāti attho .

Sesapadadvayepi eseva nayo .

Upekkhāti cettha adukkhamasukhā vedanā vuttā .

Sā hi sukhadukkhākārappavattiṃ upekkhati majjhattākārasaṇṭhitattā tenākārena pavattatīti upekkhā .

Iti vedanāttikato padadvayameva gahetvā nippītikasukhassa sappītikasukhato visesadassanavasena ayaṃ tiko vutto .

Tattha pīti pañcavidhā khuddikā khaṇikā okkantikā ubbegā pharaṇāti .

Tattha khuddikā pīti sarīre lomahaṃsanamattameva kātuṃ sakkoti .

Khaṇikā pīti khaṇe khaṇe vijjuppādasadisā hoti .

Okkantikā pīti samuddatīraṃ vīci viya kāyaṃ okkamitvā okkamitvā bhijjati .

Ubbegā pīti balavatī hoti kāyaṃ uddhaggaṃ katvā ākāse laṅghāpanappamāṇappattā .

Pharaṇāya pītiyā pana uppannāya sakalasarīraṃ dhamitvā pūritavatthi viya , mahatā udakoghena pakkhandapabbatakucchi viya ca anuparipphuṭaṃ hoti .

Tattha pharaṇā rūpāvacaralokuttarāva , sesā kāmāvacarāva .

Sukhaṃ pana kāyikaṃ , cetasikañceti duvidhaṃ hoti .

Satipi ca nesaṃ katthaci avippayoge iṭṭhārammaṇapaṭilābhatuṭṭhi pīti , paṭiladdharasānubhavanaṃ sukhaṃ .

Yattha pīti , tattha sukhaṃ .

Yattha sukhaṃ , tattha na niyamato pīti .

Saṅkhārakkhandhasaṅgahitā pīti , vedanākkhandhasaṅgahitaṃ sukhaṃ .

Kantārakhinnassa vanantodakadassanasavanesu viya pīti , vanacchāyāpavesanaudakaparibhogesu viya sukhaṃ .

Tasmiṃ tasmiṃ samaye pākaṭabhāvato cetaṃ vuttanti veditabbaṃ .

TatthaV0.84 sukhasahagatā , upekkhāsahagatā ca vedanāttike vuttāva , sukhasahagataṃ pana kāyaviññāṇaṃ , mahaggatalokuttaracatutthajjhānikacitte ca vajjetvā sesā pītisahagatā nāma , tattha pīti na pītisahagatā , sukhasahagatāva hotiM0.112 , sukhaṃ pana pītisahagataṃ nāma siyā na pītisukhasahagatā .

Imasmiṃ tike dve domanassasahagatacittuppādā , dukkhasahagataṃ kāyaviññāṇaṃ , rūpaṃ , nibbānañca navattabbā .

Cetasikesu pana pīti sukhasahagatāva , vicikicchā upekkhāsahagatāva , lobhadiṭṭhimānā , pañcavīsati kusalābyākatā ca tidhāpi honti , cetasikasukhaṃ siyā pītisahagataṃ , paṭhamadutiyatatiyajjhānikesu catutthajjhānikesu siyā navattabbaṃ , kāyikaṃ pana sukhaṃ dukkhaṃ domanassaṃ sabbā ca upekkhā doso issā macchariyaṃ kukkuccañca navattabbāva , sesā sattarasa dhammā siyā tidhāpi honti navattabbāpi .

Sesaṃ suviññeyyameva .

Pītittikaṃ .

Dassanenāti sotāpattimaggena .

So hi paṭhamaṃ nibbānadassanato ‘‘ dassanan ’’ ti vutto .

Gotrabhu pana kiñcāpi paṭhamataraṃ passati , yathā pana rañño santikaṃ kenacideva karaṇīyena āgato puriso dūratova rathikāya carantaṃ hatthikkhandhagataṃ rājānaṃ disvāpi ‘‘ diṭṭho te rājā ’’ ti puṭṭho disvāpi kātabbakiccassa akatattā ‘‘ na passāmī ’’ ti vadati , evameva nibbānaṃ disvā kattabbassa kilesappahānassa abhāvā ‘‘ dassanan ’’ ti na vuccati .

Taṃ hi ñāṇaṃ maggassa āvajjanaṭṭhāne tiṭṭhati .

Bhāvanāyāti sesamaggattayena .

Sesamaggattayaṃ hi paṭhamamaggena diṭṭhasmiṃyeva dhamme bhāvanāvasena uppajjati , adiṭṭhapubbaṃ kañci na passati , tasmā ‘‘ bhāvanā ’’ ti vuccati .

Tatiyapadaṃ ubhayapaṭikkhepavasena vuttaṃ .

Tattha cattāro diṭṭhigatasampayuttacittuppādā , vicikicchāsahagato cāti pañca dassanena pahātabbāva , uddhaccasahagato bhāvanāya eva pahātabbo , avasesā cha akusalacittuppādā apāyahetubhāvena pavattito , appavattito ca siyā dassanenapahātabbā , siyā bhāvanāyapahātabbā , akusalavajjitāM0.113 pana sabbe cittuppādā , rūpaṃ , nibbānañca nevadassanenanabhāvanāyapahātabbā .

Cetasikesu pana diṭṭhi vicikicchā issā macchariyaṃ kukkuccaṃ dassanenapahātabbāva , sesā akusalā siyā dassanenapahātabbā , siyā bhāvanāyapahātabbāti tijātikā terasavidhā honti , vuttāvasesā nevadassanenanabhāvanāyapahātabbāva .

Yaṃ pana ‘‘ sotāpattimaggañāṇena abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhena satta bhaveV0.85 ṭhapetvā anamatagge saṃsāre ye uppajjeyyuṃ nāmañca rūpañca , etthete nirujjhantī ’’ tiādinā ( cūḷani . ajitamāṇavapucchāniddesa 6) nayena kusalābyākatānampi pahānaṃ anuññātaṃ , taṃ tesaṃ maggānaṃ abhāvitattā ye uppajjeyyuṃ , te upanissayapaccayānaṃ kilesānaṃ pahīnattā pahīnāti imaṃ pariyāyaṃ sandhāya vuttaṃ , idañca nippadesattikaṃ .

Dassanenapahātabbattikaṃ .

Dassanena pahātabbo hetu etesanti dassanenapahātabbahetukā .

Dutiyapadepi eseva nayo .

Tatiyapade pana nevadassanenanabhāvanāyapahātabbo hetu etesanti evamatthaṃ aggahetvā nevadassanenanabhāvanāya pahātabbo hetu etesaṃ atthīti evamattho gahetabbo .

Itarathā hi ahetukānaṃ aggahaṇaṃ bhaveyya .

Hetu eva hi tesaṃ natthi , yo dassanabhāvanāhi pahātabbo siyā .

Sahetukesupi hetuvajjānaṃ pahānaṃ āpajjati , na hetūnaṃ .

Hetuyeva hi etesaṃ nevadassanenanabhāvanāyapahātabboti vutto , na te dhammā .

Ubhayampi cetaṃ anadhippetaṃ , tasmā vuttanayena attho gahetabbo .

Ito paraṃ sabbo vinicchayo anantarattikasadisova .

Kevalaṃ cetasikesu vicikicchuddhaccasampayutto moho dassanabhāvanāhi pahātabbahetukesu na pavisati sahajātassa aññassa hetuno abhāvā , nevadassanenanabhāvanāyapahātabbahetukesuM0.114 pana pavisati .

Lobhadosamūlacittesu pana hetūsu moho lobhena ceva dosena ca sahetuko , lobhadosā ca mohenevāti ime pahātabbahetukapade paviṭṭhāti ayaṃ viseso , sesaṃ tādisamevāti .

Dassanenapahātabbahetukattikaṃ .

Kammakilesehi ācīyatīti ācayo , paṭisandhicutigatipavattisaṅkhātānaṃ upādinnakkhandhānametaṃ adhivacanaṃ .

Tassa kāraṇaṃ hutvā nipphādanabhāvena taṃ ācayaṃ gacchanti , yassa vā pavattanti , taṃ puggalaṃ yathāvuttameva ācayaṃ gamentīti ācayagāmino .

Tato eva ācayasaṅkhātā cayā apetattā nibbānaṃ apetaṃ cayāti apacayo , taṃ ārammaṇaṃ katvā pavattanato apacayaṃ gacchantīti apacayagāmino .

Apica pākāraṃ iṭṭhakavaḍḍhakī viya pavattaṃ ācinantā gacchantīti ācayagāmino .

Teneva vaḍḍhakinā citaṃ citaṃ viddhaṃsayamāno puriso viya tadeva pavattaṃ apacinantā gacchantīti apacayagāmino .

Tatiyapadaṃ ubhayapaṭikkhepena vuttaṃ .

Tattha lokiyakusalākusalāni ācayagāmino nāma , cattāri maggāni apacayagāmino nāmaV0.86 , sabbāni vipākaphalakiriyāni , rūpaṃ , nibbānañca nevaācayagāmino na apacayagāmino nāma .

Cetasikesu pana akusalā ācayagāmino eva , karuṇā muditā siyā ācayagāmino , siyā nevācayagāmino na apacayagāmino nāma , sesā tidhāpi honti , idañca nippadesattikaṃ .

Ācayagāmittikaṃ .

Tīsu sikkhāsu jātā , sattannaṃ vā sekhānaṃ etetipi sekhā , apariyositasikkhattā sayameva sikkhantītipi sekhā .

Upari sikkhitabbābhāvato na sekhāti asekhā , vuddhippattā vā sekhātipi asekhā .

Tatiyapadaṃ ubhayapaṭikkhepena vuttaṃ .

TatthaM0.115 cattāri lokuttarakusalāni , heṭṭhimāni ca tīṇi sāmaññaphalānīti satta sekhā nāma , arahattaphalaṃ asekhā nāma , lokiyacittāni , rūpaṃ , nibbānañca nevasekhā nāsekhā nāma .

Cetasikesu pana akusalā ca appamaññā ca nevasekhā nāsekhā eva , sesā tidhāpi honti , idañca nippadesattikaṃ .

Sekhattikaṃ .

Samantato khaṇḍitattā appamattakaṃ parittanti vuccati ‘‘ parittaṃ gomayapiṇḍan ’’ ti ( saṃ . ni .3.96) ādīsu viya .

Kāmāvacaradhammā hi appānubhāvatāya parittā viyāti parittā .

Kilesavikkhambhanasamatthatāya , mahantavipulaphalatāya , dīghasantānatāya ca mahantabhāvaṃ gatā , mahantehi vā uḷāracchandavīriyacittapaññehi gatā paṭipannātipi mahaggatā .

Pamāṇakarā dhammā rāgādayo pamāṇaṃ nāma , ārammaṇato vā sampayogato vā natthi etesaṃ pamāṇaṃ , pamāṇassa ca paṭipakkhāti appamāṇā .

Tattha catupaññāsa kāmāvacaracittāni , rūpañca parittā nāma , sattavīsati rūpārūpāvacaracittāni mahaggatā nāma , lokuttaracittāni , nibbānañca appamāṇā nāma .

Cetasikesu pana akusalā parittā eva , appamaññā parittamahaggatā eva , viratiyo parittaappamāṇā eva , sesā tidhāpi honti , idañca nippadesattikaṃ .

Parittattikaṃ .

Parittaṃ ārammaṇaṃ etesanti parittārammaṇā .

Sesapadadvayepi eseva nayo .

Sayaṃ parittā vā hontu mahaggatā vā , parittādidhamme ārabbha pavattā tadārammaṇāti vuccanti .

TatthaV0.87 tevīsati kāmāvacaravipākā , kiriyāmanodhātuahetukajavanañca parittārammaṇāva , viññāṇañcāyatananevasaññānāsaññāyatanakusalavipākakiriyāni mahaggatārammaṇāva , aṭṭha lokuttaracittāni appamāṇārammaṇāva , akusalacittāniM0.116 ca aṭṭha ñāṇavippayuttajavanāni ca siyā parittārammaṇā , siyā mahaggatārammaṇā , siyā navattabbārammaṇatāya na vattabbā , na kadāci appamāṇārammaṇā , aṭṭha ñāṇasampayuttakāmāvacarajavanāni , abhiññā , manodvārāvajjanañcāti ekādasa tidhāpi honti navattabbāpi .

Tesu ca kusalāni pañca arahattamaggaphalavajjitasabbārammaṇāni .

Tatthāpi taṃtaṃsekhānameva yathāsakaṃ maggaphalāni ārammaṇāni honti , kiriyāni cha sabbathāpi sabbārammaṇāni , abhiññāvajjitarūpāvacarāni ceva cha ākāsānañcāyatanaākiñcaññāyatanacittāni ca niyamena paññattārammaṇatāya , rūpanibbānānañca anārammaṇatāya sabbathā navattabbāti .

Cetasikesu pana akusalā akusalacittasadisāva , viratiyo siyā parittārammaṇā , siyā appamāṇārammaṇā , karuṇāmuditā navattabbāva , sesā tidhāpi honti siyā navattabbāti .

Sesaṃ suviññeyyameva .

Parittārammaṇattikaṃ .

Hīnāti lāmakā , akusalā dhammā .

Hīnapaṇītānaṃ majjhe bhavāti majjhimā , avasesā tebhūmakā rūpārūpadhammāva .

Uttamaṭṭhena , atappakaṭṭhena ca paṇītā , lokuttaracittanibbānāni .

Cetasikesu pana akusalā hīnāva , karuṇāmuditā majjhimāva , sesakusalābyākatā majjhimapaṇītāva , sesā tidhāpi honti , idañca nippadesattikaṃ .

Sesaṃ suviññeyyameva .

Hīnattikaṃ .

‘‘ Hitasukhāvahā me bhavissantī ’’ ti evaṃ āsīsitāpi tathā abhāvato , asubhādīsuyeva subhantiādiviparītappavattito ca micchā sabhāvāti micchattā , vipākadāne sati khandhabhedānantarameva vipākadānato niyatā , micchattā ca te niyatā cāti micchattaniyatā .

Vuttaviparītena atthena sammā sabhāvāti sammattā , sammattā ca te niyatā cāti sammattaniyatā .

Ubhayathāpi na niyatāti aniyatā .

ĀnantarikabhāvenaM0.117 pavattiyaṃ siyā micchattaniyatā , aññathā pavattiyaṃ siyā aniyatā .

Ahetukaakiriyanatthikadiṭṭhīsu hi aññatarā diṭṭhi yassa niyatā , taṃ buddhasatampi vibodhetuṃV0.88 na sakkoti .

Yena ca anantare eva attabhāve phaladānato ānantarikesu mātughātakapitughātakaarahantaghātakasaṅghabhedakalohituppādakasaṅkhātesu pañcasu kammesu ekampi kammaṃ paṭighacittena kataṃ hoti , so sineruppamāṇepi suvaṇṇathūpe katvā sakalacakkavāḷaṃ pūretvā nisinnasambuddhappamukhaṃ saṅghaṃ yāvajīvaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahitvāpi tena kusalena ānantarikassa vipākaṃ paṭibāhituṃ na sakkoti , ānantarikena pana adhikena ānantarikaṃ paṭibāhati , tasmā niyatamicchādiṭṭhi ānantarikā ca maggaphalānaṃ , mahaggatānañca paṭibāhakatāya anantarameva niraye vipākadānato micchattaniyatā ca jātā , cattāro pana maggā sammattaniyatā nāma , sesacittarūpanibbānāni aniyatā nāma .

Cetasikesu pana moho ahirikaṃ anottappaṃ uddhaccaṃ lobho diṭṭhi doso thinaṃ middhanti ime nava siyā micchattaniyatā , siyā aniyatā , sesaakusalā , karuṇā , muditā ca aniyatā eva , sesakusalābyākatā siyā sammattaniyatā , siyā aniyatā , tijātikā pana tidhāpi honti , idañca nippadesattikanti .

Micchattattikaṃ .

Nibbānaṃ maggati , kilese vā mārento gacchatīti maggo , ariyamaggo , so ārammaṇametesanti maggārammaṇā .

Lokiyo aṭṭhaṅgikopi maggo paccayaṭṭhena etesaṃ hetūti maggahetukā , maggasampayuttā dhammā .

Magge vā hetūti maggahetū , alobhādayo .

Te etesaṃ hetūti maggahetukā .

Sammādiṭṭhi sayaṃ maggo ceva hetu ca , iti maggabhūto hetu etesanti maggahetukā , lokuttarāvaM0.118 .

Abhibhavitvā pavattanaṭṭhena maggo adhipati ārammaṇabhūto , sahajāto vā etesanti maggādhipatino , tadubhayaṃ .

Tattha rūpāvacaracatutthajjhānakusalakiriyā ca abhiññābhūtā , manodvārāvajjanañca siyā maggārammaṇā , siyā navattabbā , ariyānaṃ hi cetopariyaanāgataṃsañāṇāni paresaññeva maggacittassa jānanakāle maggārammaṇāni , pubbenivāsañāṇamanodvārāvajjanāni pana attano , paresañcāpi tadaññārammaṇakāle pana navattabbāni , cetopariyañāṇassa pana niyamena paracittavisayattā tena attanā adhigatamaggaṃ ariyā ālambituṃ na sakkonti , anāgataṃsañāṇena pana attano anāgate uppajjanakassa uparimaggassa avisayattā na sakkonti .

Ariyā hi yathāsakaṃ , heṭṭhimañca maggaphalaṃ jānituṃ sakkonti , na uparimaṃ .

Tāni pana abhiññājavanāni maggena asahajātattā na maggahetukāni .

Maggaṃ garuṃkatvā appavattanatoV0.89 na maggādhipatīni .

Na hi tāni kiñci ārammaṇaṃ adhipatiṃ karonti , antamaso lokuttaramapi .

Kasmā ?

Attano mahaggatatāya rājānaṃ disvā tassa mātāpitaro viya , manodvārāvajjanaṃ pana attano ahetukatāya rājānaṃ disvā khujjaceṭakādayo viya .

Cattāri maggaṭṭhacittāni sabbadā maggahetukā eva , tāneva ca vīmaṃsāvīriyānaṃ adhipatibhāvena pavattiyaṃ siyā maggādhipatino , itaresaṃ chandacittānaṃ adhipatibhāvena pavattiyaṃ siyā navattabbā , aṭṭha ñāṇasampayuttakāmāvacarajavanāni siyā maggārammaṇā , siyā maggādhipatino , siyā navattabbā .

Tāni hi attanā , parehi ca paṭividdhamaggapaccavekkhaṇakāle maggārammaṇā , attano maggaṃ garuṃkatvā paccavekkhaṇakāle maggādhipatino ca tathāappavattiyaṃ navattabbā ca honti .

Ariyā hi paresaṃ maggaphalāni paccavekkhantāM0.119 garuṃ karontāpi attano maggaphalāni viya garuṃ na karonti , api sammāsambuddhānaṃ .

Tesu sotāpanno sotāpannānameva maggaphalāni jānituṃ sakkoti , nāññesaṃ , sakadāgāmī pana sakadāgāmīnampi , na anāgāmiarahantānaṃ , anāgāmī pana anāgāmīnampi , na arahantānaṃ , arahā pana sabbesampi maggaphalāni jānāti , sobhanalokiyacittarūpanibbānāni navattabbāneva .

Cetasikesu pana viratiyo lokuttarakusale maggasadisāva , aññattha navattabbā , karuṇā , muditā , akusalā ca navattabbā , sesā tidhāpi honti navattabbā ca .

Sesaṃ suviññeyyamevāti .

Maggārammaṇattikaṃ .

Uppannāti ettha vattamānabhūtāpagataokāsakatabhūmiladdhavasena uppannā anekappabhedā honti .

Tattha sabbampi uppādajarābhaṅgasamaṅgīsaṅkhātaṃ saṅkhataṃ vattamānuppannaṃ nāma , ārammaṇarasaṃ anubhavitvā niruddhaṃ anubhūtāpagatasaṅkhātaṃ kusalākusalañca uppādādittayaṃ anuppatvā niruddhaṃ bhūtāpagatasaṅkhātaṃ , sesasaṅkhatañca bhūtāpagatuppannaṃ nāma ,‘‘ yānissa tāni pubbekatāni kammānī ’’ ti evamādinā nayena vuttaṃ kammaṃ atītampi samānaṃ aññaṃ vipākaṃ paṭibāhitvā attano vipākassokāsaṃ katvā ṭhitattā , tathākatokāsañca vipākaṃ anuppannampi ekaṃsena uppajjanakato okāsakatuppannaṃ nāma , tāsu tāsu bhūmīsu asamūhataṃ akusalaṃ bhūmiladdhuppannaṃ nāma .

Ettha ca vipassanāya ārammaṇabhūtā tebhūmakā pañcakkhandhā bhūmi nāma , tesu khandhesu uppattārahakilesajātā bhūmiladdhaṃ nāma , tehi kilesehi sā bhūmi laddhā hotīti evametesu uppannesu idha vattamānuppannā adhippetā .

Tatrāyaṃ vacanattho – pubbantato uppādato paṭṭhāya yāva bhaṅgā pannā gatā pavattāti uppannā , paccuppannātiV0.90 atthoM0.120 .

Na uppannāti anuppannā .

Pariniṭṭhitakāraṇekadesattā avassaṃ uppajjissantīti uppādino , ubhayenāpi anāgatāva dassitā .

Ayaṃ hi tiko dvinnaṃ addhānaṃ vasena pūretvā dassito .

Laddhokāsassa hi kammassa vipāko uppādī nāma .

Yadi pana āyūhitakusalākusalaṃ kammaṃ sabbaṃ vipākaṃ dadeyya , assa okāso na bhaveyya .

Taṃ pana duvidhaṃ hoti dhuvavipākaṃ , addhuvavipākañca .

Tattha pañcānantarikaaṭṭhasamāpatticatutthamaggādi dhuvavipākaṃ nāma .

Taṃ pana kammaṃ khaṇappattampi atthi appattampi .

Tattha khaṇappattaṃ uppannaṃ nāma , appattaṃ anuppannaṃ nāma .

Tassa duvidhassa ca vipāko duvidho hoti khaṇappatto ca appatto ca .

Tattha khaṇappatto uppanno nāma , appatto cittānantare vā uppajjatu , kappasatasahassātikkame vā dhuvapaccayaṭṭhena uppādī nāma hoti .

Metteyyassa bodhisattassa maggo anuppanno nāma hoti , phalaṃ uppādī nāma .

Tattha catūsu bhūmīsu vipāko , kammajarūpañca vattamānuppannā nāma , uppajjanārahā uppādino nāma , na pana vattabbā ‘‘ anuppannā ’’ ti .

Kusalākusalakiriyā , kammajarūpañca siyā uppannā , siyā anuppannā , na pana vattabbā ‘‘ uppādino ’’ ti .

Cetasikesu pana akusalā akusalacittasadisāva , sesā duvidhāpi honti , atītā , panettha nibbānañca navattabbā .

Sesaṃ suviññeyyamevāti .

Uppannattikaṃ .

Attano sabhāvaṃ , uppādādikkhaṇaṃ vā patvā taṃ atikkamitvā itā gatā pattāti atītā .

Tadubhayampi na āgatāti anāgatā .

Taṃ taṃ kāraṇaṃ paṭicca uppannāti paccuppannā , sabbe saṅkhatā nāmarūpadhammā .

Na saṅkhatadhammesu tekālikabhāvaṃ appatto nāma atthi , sabbepi te tidhā honti .

Nibbānaṃ panettha navattabbanti .

Atītattikaṃ .

Atītaṃ ārammaṇaṃ etesanti atītārammaṇā .

Sesapadadvayepi eseva nayo .

TatthaM0.121 kusalavipākakiriyāvasena chabbidhāni viññāṇañcāyatananevasaññānāsaññāyatanāni heṭṭhā atītasamāpattiṃ ārabbha pavattito atītārammaṇāni , dvipañcaviññāṇamanodhātuyo paccuppannārammaṇāva , sesā ekādasa kāmāvacaravipākā , ahetukahasanacittañca tidhāpi honti , sesakāmāvacarakiriyakusalākusalā ca abhiññābhūtarūpāvacaracatutthajjhānakusalakiriyā ca tidhāpi honti navattabbā ca .

Tesu kāmāvacarānaṃ atītādīsu chasu ārammaṇesu pavattivibhāgo heṭṭhā vuttova .

Navattabbatā pana tesu ñāṇavippayuttajavanakusalānaṃV0.91 paññattārammaṇavaseneva , na nibbānārammaṇavasena , tesupi tihetukajavanāvajjanānaṃ maggaphalarūpārūpajjhānānaṃ , purecārikabhāvenāpi nibbānacatukkajjhānavisayānañca paccavekkhaṇabhāvenāpi navattabbatā veditabbā , abhiññānaṃ pana iddhividhañāṇassa tāva kāyavasena cittaṃ pariṇāmetvā kāyasannissitaṃ katvā dissamānena kāyena gacchantassa atītaṃ pādakajjhānacittaṃ ārabbha pavattanato atītārammaṇaṃ ,‘‘ anāgatesu rūpāni evaṃ hontū ’’ ti adhiṭṭhahantassa anāgatārammaṇaṃ , kāyaṃ pana cittasannissitaṃ katvā adissamānena kāyena gamanakāle , ajjhattaṃ kumāravaṇṇādīnaṃ , bahiddhāpāsādakūṭāgārādīnañca paccuppannānaṃ nimmānakāle ca paccuppannārammaṇañca tāva hotīti evaṃ iddhividhassa chabbidhampi ajjhattikaṃ , bāhirañca tekālikaṃ ārammaṇaṃ hotīti veditabbaṃ .

Dibbasotassa kucchigataṃ ajjhattikaṃ , bāhirañca paccuppannaṃ saddāyatanamevārammaṇaṃ .

Cetopariyañāṇassa atīte sattadivasabbhantare , anāgate sattadivasabbhantare ca paresaññeva cittaṃ atītañca anāgatañcārammaṇaṃ hoti .

Sattadivasātikkame panetaṃ paracittaṃ jānituṃ na sakkoti .

AtītaṃsaanāgataṃsañāṇānaṃM0.122 hi esa visayo , na etassa .

Paccuppannacittajānanakāle panassa paccuppannamārammaṇaṃ hoti .

Paccuppannañca nāmetaṃ tividhaṃ khaṇapaccuppannaṃ santatipaccuppannaṃ addhāpaccuppannañcāti .

Tattha uppādaṭṭhitibhaṅgappattaṃ khaṇapaccuppannaṃ nāma .

Santatipaccuppannaṃ pana duvidhaṃ rūpārūpavasena .

Tattha ātapaṭṭhānā āgantvā gabbhaṃ paviṭṭhassa yāva andhakārabhāvo na vigacchati , antogabbhe vā vasitvā divā ātapaṭṭhānaṃ olokentassa yāva akkhīnaṃ phandanabhāvo na vūpasammati , ayaṃ rūpasantati nāma .

Dve tayo javanavārā arūpasantati nāma , tadubhayaṃ santatipaccuppannan ti veditabbaṃ .

Ekabhavaparicchinnaṃ addhāpaccuppannaṃ nāma .

Imasmiṃ pana cetopariyañāṇavisaye katipayajavanavārā addhāpaccuppannaṃ nāma .

Tattha khaṇapaccuppannaṃ cittaṃ cetopariyañāṇassa ārammaṇaṃ na hoti āvajjanena saddhiṃ nirujjhanato .

Na hi āvajjanajavanānaṃ ettha bhinnārammaṇatā yuttā .

Rūpasantatipaccuppannaṃ pana katipayajavanavāraparicchinnaṃ addhāpaccuppannaṃ assa ārammaṇaṃ hoti .

Iddhimā hi parassa cittaṃ jānitukāmo āvajjeti , taṃ āvajjitakkhaṇe paccuppannacittamārammaṇaṃ katvā teneva saha nirujjhati .

Tato tadeva niruddhaṃ cittamālambitvā cattāri , pañca vā javanāni uppajjanti , tesaṃ pacchimaṃ iddhicittaṃ , sesāni kāmāvacarajavanāniV0.92 .

Tesañca ekārammaṇattepi iddhicittameva parassa cittaṃ jānāti , na itarāni .

Yathā cakkhudvāravīthiyaṃ cakkhuviññāṇameva rūpaṃ passati , na itarāni , tesu ca āvajjanameva nippariyāyato paccuppannārammaṇaṃ , itarāni pana addhāsantativasena pariyāyatoti gahetabbaṃ , evametassa atītānāgatapaccuppannaṃ cittamevārammaṇaṃ hoti , tañca kho parasseva , na attano .

Pubbenivāsañāṇaṃ pana nāmagottakasiṇapaññattādianussaraṇe , nibbānānussaraṇe ca navattabbārammaṇaṃ , saṅkhatadhammānussaraṇeM0.123 atītārammaṇameva .

Tassa hi atītesu sāsavānāsavesu , ajjhattikabāhiresu ca dhammesu anārammaṇaṃ nāma natthi , buddhānaṃ sabbaññutaññāṇasamagatikaṃ hoti .

Yathākammūpagañāṇassa ajjhattikaṃ , bāhirañca atītaṃ kusalākusalacetanāmattameva .

‘‘ Cetopariyañāṇassa cittamevārammaṇaṃ hoti , na taṃsampayuttadhammā ’’ ti aṭṭhakathāsu vuttaṃ , paṭṭhāne pana ‘‘ kusalā khandhā iddhividhañāṇassa cetopariyañāṇassa pubbenivāsānussatiñāṇassa yathākammūpagañāṇassa anāgataṃsañāṇassa ārammaṇapaccayena paccayo ’’ ti ( paṭṭhā .1.1.404) vuttattā cetopariyañāṇayathākammūpagañāṇānaṃ cittasampayuttāpi cetanāsampayuttāpi cattāro khandhā ārammaṇaṃ honti evāti daṭṭhabbaṃ .

Dibbacakkhuñāṇassa pana ajjhattikaṃ , bāhirañca paccuppannaṃ vaṇṇāyatanamevārammaṇaṃ .

Anāgataṃsañāṇassa chabbidhampi anāgatameva ajjhattañca bāhirañcārammaṇaṃ , idampi pubbenivāsañāṇaṃ viya anāgate sabbaññutaññāṇasadisanti .

Evaṃ abhiññānaṃ atītānāgatapaccuppannesu , navattabbesu ca ajjhattikabāhiresu chasu ārammaṇesu yathāyogaṃ pavatti veditabbā .

Sesāni pannarasa rūpāvacaracittāni , ākāsānañcāyatanaākiñcaññāyatanakusalavipākakiriyāni , aṭṭha lokuttaracittāni , rūpanibbānāni ca navattabbāni .

Cetasikesu pana appamaññā navattabbāva .

Sesaṃ suviññeyyameva .

Atītārammaṇattikaṃ .

‘‘ Evaṃ pavattamānā mayaṃ attāti gahaṇaṃ gamissāmā ’’ ti iminā viya adhippāyena attānaṃ adhikāraṃ katvā pavattāti ajjhattā .

Ajjhatta-saddo panāyaṃ gocarajjhatte niyakajjhatte ajjhattajjhatte visayajjhatteti catūsu atthesu dissati .

‘‘ AjjhattaratoM0.124 samāhito ’’ tiādīsu ( dha . pa .362) hi ayaṃ gocarajjhatte dissati .

‘‘ Ajjhattaṃ vā dhammesu dhammānupassī viharatī ’’ tiādīsuV0.93 ( dī . ni .2.373) niyakajjhatte .

‘‘ Cha ajjhattikāni āyatanānī ’’ tiādīsu ( ma . ni .3.304) ajjhattajjhatte .

‘‘ Ajjhattaṃ suññataṃ upasampajja viharatī ’’ tiādīsu ( ma . ni .3.187) visayajjhatte , issariyaṭṭhāneti attho .

Phalasamāpatti hi buddhānaṃ issariyaṭṭhānaṃ nāma .

Idha panāyaṃ niyakajjhatte vattati , tasmā attano santāne pavattā pāṭipuggalikā rūpārūpadhammā idha ajjhattāti veditabbā .

Tato bahibhūtā indriyabaddhā vā anindriyabaddhā vā rūpārūpapaññattiyo bahiddhā nāma , tatiyapadaṃ tadubhayavasena vuttaṃ .

Tattha sabbāni cittacetasikāni indriyabaddharūpaṃ tidhā honti , anindriyabaddharūpaṃ , nibbānapaññattiyo ca bahiddhāva .

Imasmiṃ hi tike kusalattike alabbhamānā paññattiyopi labbhanti ṭhapetvā ākiñcaññāyatanārammaṇaṃ , tadeva idha navattabbaṃ .

Teneva hi bhagavatā anantarattike ‘‘ kasiṇādipaññattārammaṇāni kāmarūpāvacarādicittāni bahiddhārammaṇāni , ākiñcaññāyatanañca navattabban ’’ ti vuttaṃ , idañca nippadesattikaṃ .

Ajjhattattikaṃ .

Yathāvutte ajjhattādike ārammaṇaṃ katvā pavattānaṃ vasena ayaṃ tiko vutto .

Tattha chabbidhāni viññāṇañcāyatananevasaññānāsaññāyatanacittāni ajjhattārammaṇāneva , ākāsānañcāyatanattayaṃ , rūpāvacaralokuttaracittāni ca bahiddhārammaṇāneva , voṭṭhabbanavajjitā ahetukamahāvipākā tidhāpi honti , avasesā pana ākiñcaññāyatanavajjitāni āvajjanajavanāni , abhiññā ca siyā tidhāpi honti , ākiñcaññāyatanārammaṇassa āvajjanaparikammapaccavekkhaṇādibhāvappavattiyaṃ siyā navattabbāti .

TesaṃM0.125 ajjhattādiārammaṇatā anantarattike , heṭṭhā ca vuttanayānusārena ñātabbā , ākiñcaññāyatanattayaṃ , pana rūpanibbānāni ca navattabbāva .

Cetasikesu pana appamaññāviratī bahiddhārammaṇāva , sesā tidhāpi honti navattabbā ca .

Sesaṃ suviññeyyameva .

Ajjhattārammaṇattikaṃ .

Daṭṭhabbabhāvasaṅkhātena saha nidassanenāti sanidassanā , paṭihananabhāvasaṅkhātena saha paṭighenāti sappaṭighā , sanidassanā ca te sappaṭighā cāti sanidassanasappaṭighā , rūpāyatanameva .

Nīlādibhedamupādāya pana bahuvacananiddeso .

Natthi etesaṃ daṭṭhabbabhāvasaṅkhātaṃ nidassananti anidassanā , anidassanā ca te vuttanayena sappaṭighā cāti anidassanasappaṭighā ,V0.94 sesāni oḷārikarūpāni .

Tatiyapadaṃ ubhayapaṭikkhepena vuttaṃ , sukhumarūpacittacetasikanibbānāni anidassanaappaṭighā nāma , idañca nippadesattikanti veditabbaṃ .

Sanidassanattikaṃ .

Tikamātikatthavaṇṇanā niṭṭhitā .

Issues

Select Version

Mohavicchedanī

Mohavicchedanī