Maggaṅgavibhaṅgamātikatthavaṇṇanā
Maggaṅgavibhaṅgamātikāya pana atthato tāva – ariyoti taṃtaṃmaggavajjhakilesehi ārakattā
V0.177 , ariyabhāvakarattā ca ariyo , aṭṭha aṅgāni assāti aṭṭhaṅgiko , nibbānatthikehi maggīyati , nibbānaṃ vā maggati , kilese vā mārento gacchatīti maggo .Seyyathidan ti so katamoti ce , idāni svāyaṃ maggo caturaṅginī viya senā aṅgamattameva hoti , aṅgavinimutto natthīti dassento ‘‘ sammādiṭṭhi … pe … sammāsamādhī ’’ ti āha .
Tattha sammā passatīti sammādiṭṭhi , paññā .
Sammā saṅkappeti takketīti sammāsaṅkappo , vitakko .
Sesaṃ suviññeyyameva .
Tato dhammabhedo pi vibhaṅganayo pi bojjhaṅgesu vuttasadiso .
Abhidhammabhājanīye pana viratittayavajjito pañcaṅgikopi maggo vibhatto , tañca pañcannaṃ aṅgānaṃ kiccādhikataṃ , viratīnañca avuttasiddhataṃ sandhāya , virativajjitassa pana lokuttaramaggassa abhāvā sopi aṭṭhaṅgikovāti veditabbo .
Pañhāpucchakepi sammāsaṅkappo sukhāya vedanāya sampayuttova , sesā dvīhi .
Sammāsaṅkappo avitakkavicāramatto , pītisahagato sukhasahagatova , na upekkhāsahagato , sesā tidhāpi .
Sammādiṭṭhi hetu , sesā nahetūti ayaṃ viseso .
Sesaṃ samameva .
Idāni pana –
Kamato
M0.231 kiccabhedato , bhūmibhedavivekato ;Maggaṅgesu vijānīyo , pāḷimuttavinicchayo .
Tattha kamato tāva ayampi desanākkamova .
Bhagavatā hi nibbānādhigamāya paṭipannassa paññāpajjotapaññāsatthatāya avijjandhakāravidhamanato bahūpakārattā paṭhamaṃ sammādiṭṭhi desitā .
Tato heraññikassa kahāpaṇaparivattakahattho viya yathāsabhāvadassanassa sammādiṭṭhiyā bahūpakārattā sammāsaṅkappo .
Svāyaṃ yathā sammādiṭṭhiyā , evaṃ sammāvācāyapi upakārako .
Yathāha ‘‘ pubbe kho , gahapati , takketvā vicāretvā pacchā vācaṃ bhindatī ’’ ti ( ma . ni .1.463), tasmā tadanantaraṃ sammāvācā .
Yasmā pana vācāya saṃvidahitvā loke kammante payojenti , tasmā tadanantaraṃ sammākammanto .
Kāyavacīduccaritaṃ pahāya ubhayasucaritaṃ pūrentasseva yasmā ājīvaṭṭhamakaṃ sīlaṃ pūrati , na itarassa , tasmā tadubhayānantaraṃ sammāājīvo vutto .
Evaṃ ‘‘ visuddhadiṭṭhisīlenāpi ettāvatā paritosaṃ akatvā idaṃ vīriyaṃ ārabhitabban ’’ ti dassetuṃ tadanantaraṃ sammāvāyāmo .
Āraddhavīriyenāpi kāyādīsu sati sūpaṭṭhitā kātabbāti dassanatthaṃ tadanantaraṃ
V0.178 sammāsati .Sūpaṭṭhitāya satiyā ekattārammaṇe cittaṃ samādhātuṃ sakkāti tadanantaraṃ sammāsamādhi vuttoti ayaṃ tāvettha kamo .
Kiccato panesaṃ ekekassa tīṇi tīṇi kiccāni , seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi tāva aññehipi attano paccanīkakilesehi saddhiṃ micchādiṭṭhiṃ pajahati , ārammaṇato nirodhasaccaṃ sacchikaroti , asammohato sesasaccāni paṭivijjhati .
Evaṃ sammāsaṅkappādīnaṃ micchāsaṅkappapajahanādivasena yathānurūpanti kiccatā veditabbā .
Visesato panettha sammāsaṅkappo sahajātadhamme abhiniropeti , sammāvācā pariggaṇhāti
M0.232 , sammākammanto samuṭṭhāpeti , sammāājīvo vodāpeti , sammāvāyāmo paggaṇhāti , sammāsati upaṭṭhāpeti , sammāsamādhi samādahatīti idamettha kiccaṃ .Bhedato pana pubbabhāge sammādiṭṭhi ‘‘ dukkhe ñāṇan ’’ tiādinā catūsu saccesu ñāṇavasena nānakkhaṇā nānārammaṇā nānānāmā hoti , dutiyo pana nekkhammaabyāpādaavihiṃsāsaṅkappavasena , viratiyo catubbidhavacīduccaritatividhakāyaduccaritamicchājīvaviramaṇasaṅkhātacetanāvasenapi virativasenapi , chaṭṭhasattamā catubbidhasammappadhānasatipaṭṭhānavasena nānakkhaṇā nānārammaṇā nānānāmā honti .
Maggakāle panete sammādiṭṭhiādayo ekakkhaṇā ekārammaṇā .
Kiccato pana tāni pubbabhāge nānānāmāni labhanti , sammāsamādhi pana pubbabhāgepi maggakkhaṇepi catukkapañcakajjhānavasena nānakkhaṇo nānānāmo , maggakkhaṇe pana ekārammaṇo hoti .
Ekassa hi paṭhamamaggo pādakajjhānādiniyamato paṭhamajjhānādiko vā dutiyajjhānādīsu aññatarajjhāniko vā , dutiyamaggādayopissa paṭhamamaggasadisajjhānikā vā visadisajjhānikā vāti so maggakālepi nānakkhaṇo nānānāmo vāti ayamettha bhedo .
Bhūmito ca vivekato ca vinicchayo bojjhaṅgesu vuttānusārena veditabboti evaṃ vijānīyo pāḷimuttavinicchayo .
Maggaṅgavibhaṅgamātikatthavaṇṇanā niṭṭhitā .