Mohamūlavaṇṇanā
Mohamūlāpi dvidhā upekkhāsahagataṃ vicikicchāsampayuttaṃ , tathā uddhaccasampayuttanti .
Tattha paṭhame dhammuddesato tāva phassapañcakaṃ vitakko vicāro vīriyaṃ ekaggatā jīvitaṃ ahirikaṃ anottappaṃ moho vicikicchāti sarūpenāgatā cuddasa
M0.59 , uddhaccaṃ manasikāroti yevāpanakā dve cāti soḷasa dhammā honti , ekaggatā cettha cittaṭṭhitimattā , indriyamaggabalabhāvaṃ na sampāpuṇāti .Tato eva saṅgahavāre samādhiṃ vajjetvā upekkhāya saddhiṃ cattāri indriyāni , dve
V0.45 maggaṅgāni , tīṇi balāni honti .Moho panettha ekova hetu .
Seso panettha sabbo vinicchayo vuttanayo eva .
Tattha vigatā cikicchā etissāti vicikicchā .
Sā saṃsayalakkhaṇā , kampanarasā , anicchayapaccupaṭṭhānā , anekaṃsabhāvapaccupaṭṭhānā vā , ayonisomanasikārapadaṭṭhānā , paṭipattiantarāyakarāti daṭṭhabbā .
Yathā ca vicikicchāsampayutte , evaṃ uddhaccasampayuttepi .
Kevalaṃ vicikicchāya abhāvo , adhimokkhassa ca bhāvo , tato eva balavatarasamādhitā , teneva saṅgahavāre samādhinā saddhiṃ pañcindriyatā , tivaṅgikamaggatā , catubbalatā ca hoti .
Uddhaccañcettha sarūpeneva niddiṭṭhaṃ , adhimokkhamanasikārā dve yevāpanakavasenāti ayaṃ viseso , sesaṃ tādisameva .
Imāni pana dve cittāni nānāvisaye , ekavisaye ca asaṇṭhahanato pavaṭṭanakāni .
Uddhaccasahagataṃ hi laddhādhimokkhatāya laddhapatiṭṭhaṃ ekārammaṇeyeva patiṭṭhāya patiṭṭhāya pavaṭṭati caturassamaṇi viya , itaraṃ nānārammaṇesu vaṭṭamaṇi viyāti daṭṭhabbaṃ .
Uddhaccasahagatañca ṭhapetvā sesā ekādasa paṭisandhiṃ janentīti veditabbaṃ .
Visayādippabhedato panete dvādasapi vatthārammaṇavasena tāva chabbidhā honti .
Tesu lobhamohamūlā pana dasa pañcadvāre hadayavatthuṃ nissāyeva , manodvāre nissāya vā anissāya vā javanakiccaṃ sādhayamānā chabbidhā .
Tathā dosamūlā nissāyeva pana pavattanti .
Lobhamūlā pana
M0.60 adinnādānakāmamicchācāramusāvādapesuññasamphappalāpābhijjhāsaṅkhātānaṃ channaṃ kammapathānaṃ vasena chabbidhā .Diṭṭhisampayuttā panettha micchādiṭṭhivasenāpīti sattavidhā honti .
Dosamūlā pana pāṇābhipātādinnādānamusāvādapesuññapharusasamphappalāpabyāpādavasena sattavidhā honti .
Dasannampi panesaṃ dvārakammavasena ceva vīmaṃsāvajjitādhipatittayavasena ca kusale vuttanayena vibhāgo veditabbo .
Ekantahīnattā hīnattikabhedo natthi .
Ārammaṇādhipati panettha lobhamūlesu eva , na itaresu , mohamūlesu pana sahajātādhipatipi natthi , tathā kammapathabhedopi .
Na hi pavaṭṭamānaṃ kañci adhipatiṃ karoti .
Doso vā savisayaṃ , vicikicchācittañca paṭipattimantarāyakarattena duccaritahetubhūtampi pāṇātipātādīnaṃ dosalobhamūlacitteheva sanniṭṭhāpaniyato kammapathabhedaṃ na gacchati , pubbabhāge eva pana hetu hoti .
Tenevassa apāyahetutā paṭhamamaggavajjhatāti daṭṭhabbaṃ .
Atītādibhedato pana dvādasannaṃ paccekamanantatā , seso ca vinicchayo kusalādhikāre vuttanayeneva veditabboti .
Akusalā dhammā niṭṭhitā .