Sammappadhānavibhaṅgamātikatthavaṇṇanā
Sammappadhānavibhaṅgamātikāya
V0.170 pana atthato tāva – sammappadhānāti kāraṇappadhānā upāyappadhānā .Yoniso padahanato paramaṃ dhānaṃ padhānaṃ , padhānavīriyānīti attho .
Idha bhikkhūti imasmiṃ sāsane paṭipannako bhikkhu .
Anuppannānan ti anibbattānaṃ .
Pāpakānan ti lāmakānaṃ .
Akusalānaṃ dhammānan ti akosallasambhūtānaṃ dhammānaṃ .
Anuppādāyāti na uppādanatthāya .
Chandaṃ janetīti kattukamyatāsaṅkhātaṃ kusalacchandaṃ janeti uppādeti .
Vāyamatīti payogaṃ parakkamaṃ karoti .
Vīriyaṃ ārabhatīti kāyikacetasikavīriyaṃ karoti .
Cittaṃ paggaṇhātīti teneva sahajātavīriyena cittaṃ ukkhipati .
Padahatīti padhānavīriyaṃ karoti .
Paṭipāṭiyā panetāni cattāripi padāni vīriyasseva āsevanābhāvanābahulīkammasātaccakiriyāhi yojetabbāni .
Uppannānan ti
M0.222 anuppannāti avattabbataṃ āpannānaṃ .Pahānāyāti pajahanatthāya .
Anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānan ti anibbattānaṃ kosallasambhūtānaṃ dhammānaṃ .
Uppādāyāti uppādanatthāya .
Uppannānan ti nibbattānaṃ .
Ṭhitiyāti ṭhitatthāya .
Asammosāyāti anassanatthaṃ .
Bhiyyobhāvāyāti punappunaṃ bhavanāya .
Vepullāyāti vipulabhāvāya .
Bhāvanāyāti vaḍḍhiyā .
Pāripūriyāti paripūraṇatthāya .
Sesaṃ padato uttānameva .
Atthato panettha ‘‘ anuppannānaṃ pāpakānan ’’ tiādīsu asamudācāravasena vā ananubhūtārammaṇavasena vā kilesānaṃ anuppatti veditabbā .
Aññathā hi anamatagge saṃsāre anuppannā akusaladhammā nāma natthi .
Kusaladhammesu pana ratanattayappasādavipassanādivivaṭṭūpanissayakusalādivasena anuppannāpi atthi .
Tesampi uppannapubbatte sati sabbasattānaṃ ito pubbe ca āsavakkhayappasaṅgato .
Ekantappavattasādhakā tesaṃ .
Tattha ekaccassa vattaganthadhutaṅgasamādhivipassanānavakammesu aññatarasmiṃ niccappayuttassa , ghaṭato , vāyamato ca brahmalokā āgatattā bhavavasena kilesesu aladdhāsevanassa sattassa kilesā na samudācaranti , aparabhāge panassa vattādīni vissajjetvā kusītassa carato ceva akalyāṇamittādito kilesesu laddhāsevanassa ca ayonisomanasikāraṃ , sativossaggañca āgamma uppajjanti .
Evaṃ tāva asamudācāravasena kilesānaṃ anuppatti veditabbā .
Ekaccassa
V0.171 pana tasmiṃ attabhāve ananubhūtapubbaṃ dibbādibhedaṃ manāpiyaṃ ārammaṇaṃ labhitvā tattha ayonisomanasikārasativossagge āgamma kilesā uppajjanti , alabhitvā evaṃ ananubhūtārammaṇavasena kilesānaṃ anuppatti veditabbā .‘‘ Uppannānaṃ
M0.223 pāpakānan ’’ ti ettha pana catubbidhaṃ uppannaṃ vattamānabhūtāpagataokāsakatabhūmiladdhavasena , tesaṃ vibhāgo uppannattike vuttova .Aparampi catubbidhaṃ uppannaṃ samudācāraārammaṇādhiggahitaavikkhambhitaasamugghātitavasena .
Tattha sampati vattamānaṃyeva samudācāruppannaṃ nāma .
Sesaṃ pākaṭameva .
Yasmā panettha imesu uppannesu vattamānabhūtāpagataokāsakatasamudācārasaṅkhātaṃ catubbidhaṃ uppannaṃ na maggādivajjhaṃ , tasmā bhūmiladdhaārammaṇādhiggahitaasamugghātitasaṅkhātaṃ catubbidhaṃ uppannaṃ sandhāyettha ‘‘ uppannānaṃ pāpakānaṃ pahānāyā ’’ ti vuttaṃ .
Kathaṃ pana maggakkhaṇe anuppannānaṃ kusalānaṃ uppādāya vāyāmo hoti , kathañca uppannānaṃ ṭhitiyāti ?
Maggappavattiyā eva .
Maggo hi pavattamāno pubbe anuppannapubbattā anuppanno nāma vuccati .
Yā cassa pavatti , ayameva ṭhiti nāmāti ayaṃ tāvettha padattho .
Dhammabhedo panetthāpi ekasseva vīriyassa kiccabhedato catudhā vuttāti ayamettha pāḷimuttavinicchayo .
Vibhaṅganayato pana suttantabhājanīye tāva cattāro sammappadhānā lokiyalokuttarakusalacittasampayuttavīriyavasena akusalādipadehi saddhiṃ vitthārato vibhattā .
Abhidhammabhājanīyapañhāpucchakesu panete lokuttarakusalacittasampayuttavaseneva vibhattā , phalacittasampayuttā pana na gahitā .
Teneva pañhāpucchake ‘‘ kusalā eva , vipākadhammadhammā eva , apacayagāminova , sekhāvā ’’ tiādinā vuttā .
Seso panettha vinicchayo satipaṭṭhāne vuttanayānusārena veditabbo .
Sammappadhānavibhaṅgamātikatthavaṇṇanā niṭṭhitā .