Sampayuttenavippayuttapadatthavaṇṇanā
Sampayuttenavippayuttapade pana sampayogārahapadesu yāni padāni dhammadhātuyā sampayutte dhamme , viññāṇañca aññena asammissaṃ dīpenti , tesameva niddeso .
Tāni pana catunnaṃ arūpakkhandhapadānaṃ , manāyatanassa , sattannaṃ viññāṇadhātūnaṃ , manopekkhāvasena dvinnaṃ indriyānaṃ , viññāṇaphassavedanānaṃ
V0.257 tiṇṇaṃ paṭiccasamuppādapadānaṃ , phassasattakassa , adukkhamasukhasavitakkasavicāraupekkhāsahagatānaṃ vasena tiṇṇaṃ tikapadānaṃ , sattamahantaradukapadādīnañca vasena veditabbāni , na itaresaṃ asambhavā .Teneva aṭṭhakathāyaṃ –
‘‘ Cattāro
M0.336 khandhāyatanañca ekaṃ ,Dve indriyā dhātupadāni satta ;
Tayo paṭiccā atha phassasattakaṃ ,
Tike tayo satta mahantare ca ;
Ekaṃ savitakkaṃ savicāramekaṃ ,
Yuttaṃ upekkhāya ca ekamevā ’’ ti .( dhātu . aṭṭha .306)–
Uddānagāthā vuttā .
Idaṃ hettha lakkhaṇaṃ – ye dhammā paṭhamaṃ uddhaṭapadena sampayuttā , tehi ye dhammā vippayuttā , tesaṃ khandhādīhi vippayogo vuccati .
Tatrāyaṃ nayo – vedanākkhandhena ye dhammā sampayuttā , tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā , te dhammā catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā , ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā .
Cakkhuviññāṇadhātuyā ye dhammā sampayuttā , tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā , te dhammā na kehici khandhāyatanehi vippayuttā , ekāya pana dhātuyā vippayuttāti evaṃ sabbattha yojanā veditabbā .
Tattha te dhammāti rūpanibbānadhammā , te vedanāya sampayuttehi vippayuttā .
Ekenāti manāyatanena .
Dutiyanaye te dhammāti sappītikā te dhammā .
Na kehicīti paṭhamaṃ uddhaṭaṃ cakkhuviññāṇadhātuṃ ṭhapetvā sesā chaviññāṇadhātū , taṃsampayuttā , rūpaṃ , nibbānañca .
Tehi sabbesaṃ khandhāyatanānaṃ saṅgahitattā na kehici khandhehi , āyatanehi vā vippayuttā .
Na hi sayaṃ attanā vippayujjati , sampayujjati vāti .
Ekāyāti cakkhuviññāṇadhātuyā .
Sesaṃ suviññeyyameva .
Ayaṃ sampayuttenavippayuttapade nayo .