Kusalattikavaṇṇanā
Yasmā panettha tikamātikā ādi , tatthāpi kusalattiko ādi , tasmā kusalattikassa tāva –
Atthato bhūmibhedā ca , paccekaṃ sampayogato ;
Uddesato ca dhammānaṃ , lakkhaṇādivibhāgato .
Saṅgahā suññato ceva , visayādippabhedato ;
Yathānurūpaṃ sabbattha , veditabbo vinicchayo .
Tattha atthato tāva kusalā dhammāti ettha kusala saddo ārogyānavajjachekasukhavipākesu dissati .
Ayaṃ hi
M0.8 ‘‘ kacci nu bhoto kusalaṃ , kacci bhoto anāmayan ’’ tiādīsu ( jā .1.15.246;2.20.129) ārogye dissati .‘‘ Katamo pana , bhante , kāyasamācāro kusalo
V0.7 ?Yo kho , mahārāja , kāyasamācāro anavajjo ’’ tiādīsu ( ma . ni .2.361) anavajje .
‘‘ Kusalo tvaṃ rathassa aṅgapaccaṅgānan ’’ tiādīsu ( ma . ni .2.87) cheke .
‘‘ Kusalassa kammassa katattā upacitattā ’’ tiādīsu ( dha . sa .431) sukhavipāke .
Svāyamidha ārogyepi anavajjepi sukhavipākepi vattati .
Yatheva hi rūpakāye nibyādhitāya ārogyaṭṭhena kusalaṃ vuttaṃ , evaṃ arūpadhammepi kilesabyādhino abhāvena ārogyaṭṭhena kusalaṃ veditabbaṃ .
Kilesavajjassa pana abhāvā anavajjaṭṭhena kusalaṃ .
Dhamma -saddo panāyaṃ pariyattihetuguṇanissattanijjīvatādīsu dissati .
Ayaṃ hi ‘‘ dhammaṃ pariyāpuṇāti suttaṃ geyyan ’’ tiādīsu ( a . ni .4.102) pariyattiyaṃ dissati .
‘‘ Hetumhi ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā ’’ tiādīsu ( vibha .720) hetumhi .
‘‘ Na hi dhammo adhammo ca , ubho samavipākino ’’ tiādīsu ( theragā .304) guṇe .
‘‘ Dhammesu dhammānupassī viharatī ’’ tiādīsu ( dī . ni .2.373) nissattanijjīvatāyaṃ , svāyamidhāpi nissattanijjīvatāyameva vaṭṭati .
Vacanattho panettha – kucchite pāpadhamme salayanti calayanti kampenti viddhaṃsentīti kusalā .
Kucchitena vā ākārena sayantīti kusā , te kuse lunanti chindantīti kusalā .
Kucchitānaṃ vā sānato tanukaraṇato ñāṇaṃ kusaṃ nāma , tena kusena lātabbā parivattetabbāti kusalā .
Atha vā kosallaṃ vuccati paññā , tato kosallato sambhūtattā kusalā .
Idaṃ pana anantare vuttañcāti nibbacanadvayaṃ kiñcāpi nippariyāyato ñāṇasampayuttānameva
M0.9 yujjati , ruḷhīvasena pana taṃsadisatāya ñāṇavippayuttānampīti gahetabbaṃ .Yathā vā kusā ubhayabhāgagataṃ hatthappadesaṃ lunanti , evamimepi uppannānuppannabhāvena ubhayabhāgagataṃ saṃkilesapakkhaṃ lunanti , tasmā kusā viya lunantīti kusalā .
Attano pana sabhāvaṃ dhārentīti dhammā , dhārīyanti vā paccayehi , dhārīyanti vā yathāsabhāvato ādhārīyantītipi dhammā .
Na kusalā akusalā , mittapaṭipakkhā amittā viya kusalapaṭipakkhāti attho .
Na byākatāti abyākatā , kusalākusalabhāvena akathitāti attho .
Tesu anavajjasukhavipākalakkhaṇā kusalā , sāvajjadukkhavipākalakkhaṇā akusalā , avipākalakkhaṇā abyākatā .
Kiṃ panetāni kusalāti vā dhammāti vātiādīni ekatthāni , udāhu nānatthānīti ?
Kiñcettha
V0.8 yadi tāva ekatthāni ,‘‘ kusalā dhammā ’’ ti idaṃ ‘‘ kusalā kusalā ’’ ti vuttasadisaṃ hoti .Atha nānatthāni , tikadukānaṃ chakkacatukkabhāvo āpajjati , padānañca asambandho ‘‘ kusalā rūpaṃ cakkhumā ’’ tiādīnaṃ viya .
Athāpi yadi etāni ekatthāni , kusalākusalābyākatapadānaṃ tiṇṇampi dhammānaṃ dhammasabhāvena ekattā kusalādīnampi ekattaṃ āpajjati .
Atha ‘‘ kusalapadato akusalādipadassa aññattaṃ siyā ’’ ti vadatha , na etāni ekatthāni .
Tadā dhammo nāma bhāvo .
Bhāvato ca añño abhāvoti .
Evaṃ aññoññāpekkhāya abhāvattamāpannehi dhammehi anaññe kusalādayopi abhāvā eva siyunti ?
Sabbametaṃ akāraṇaṃ , kasmā ?
Yathānumativohārasiddhito , na hi ‘‘ kusalā dhammā ’’ tiādīni padāni yathā kusalā kusalāti , evaṃ atthavisesābhāvena paṇḍitehi
M0.10 anumatāni , nāpi kusalā rūpaṃ cakkhumā-saddā viya aññamaññaṃ anolokitatthabhāvena , atha kho anavajjaiṭṭhavipākattādisaṅkhātassa atthavisesassa , sabhāvasādhāraṇādiatthasāmaññassa ca jotakattena yathākkamaṃ anumatāni .Kusala-saddo hi dhamma-saddassa purato vuccamāno kusalākusalādisabbasādhāraṇasāmaññatthadīpakaṃ dhamma-saddaṃ akusalādito nivattetvā attano attano atthavisesavisiṭṭhatthadīpakaṃ karoti .
Evaṃ paccekaṃ bhinnavisayānampi nesaṃ visesanavisesitabbabhāvena pavattiyaṃ ekatthatāya paṇḍitānumatatāya yathāvuttadosāropane kāraṇaṃ vuttaṃ , sabbametaṃ akāraṇaṃ .
Evaṃ tato paresupi sabbattha yathānurūpato ñātabbaṃ .
Ayaṃ tāva padatthato vinicchayo .