Anusayayamakamātikatthavaṇṇanā
Anusayayamakamātikāya pana pāḷivavatthānaṃ tāva evaṃ veditabbaṃ .
Anusayayamakepi khandhayamakamātikādīsu viya desanaṃ
M0.413 akatvā aññena nayena pāḷidesanā katā .Kathaṃ ?
Paṭhamaṃ tāva paricchedavāro paricchinnuddesavāroti dve vārā uddesavasena desitā , tato uppattiṭṭhānavāroti eko khuddakavāro .
Tato anusayavāro sānusayavāro pajahanavāro pariññāvāro pahīnavāro uppajjanavāro dhātuvāroti anusaye yojetvā yamakavasena papañcato niddiṭṭhā satta mahāvārāti aṭṭhakaniddesavasena desitā , evaṃ dasahi vārehi anusayayamakadesanā katā .
Tesu ye ime hi paricchedavārotiādinā dve vārā uddesavasena vuttā , te idha anusayayamakamātikāti gahetabbā .
Tattha hi satta anusayāti ayaṃ gaṇanāya paricchinditvā anusayānaṃ desitattā paricchedavāro nāma .
Kāmarāgānusayo … pe … avijjānusayoti ayaṃ paricchedavasena paricchinnānaṃ nāmamattaṃ uddisitvā ‘‘ ime nāma te ’’ ti desitattā paricchinnuddesavāro nāma .
Tattha anuttānatthato tāva anusayāti kenaṭṭhena anusayā ?
Anusayanaṭṭhena .
Ko esa anusayanaṭṭho nāmāti ?
Appahīnaṭṭho .
Kāmarāgānusayādayo hi appahīnaṭṭhena tassa tassa santāne anusenti nāma , tasmā ‘‘ anusayā ’’ ti vuccanti , anusentīti ca taṃ taṃ anurūpaṃ kāraṇaṃ labhitvā uppajjantīti attho .
Athāpi siyā – anusayanaṭṭho nāma appahīnākāro , appahīnākāro ca na uppajjati , tasmā anusayā na uppajjantīti .
Tatridaṃ paṭivacanaṃ – appahīnākāro anusayo , anusayoti pana appahīnaṭṭhena thāmagatakileso vuccati , so cittasampayutto sārammaṇo sappaccayaṭṭhena sahetuko ekantākusalova hoti kathāvatthusmiṃ ( kathā .554 ādayo ) anusayānaṃ cittavippayuttabhāvassa paṭisedhitattā
M0.414 , so ca atītopi hoti , anāgatopi paccuppannopi , tasmā uppajjatīti vattuṃ yuttaṃ .Tathā hi dhammasaṅgahe mohassa padabhājane 317‘‘ avijjānusayo avijjāpariyuṭṭhānaṃ … pe … ayaṃ tasmiṃ samaye moho hotī ’’ ti ( dha . sa .390).
Imasmiñca yamake uppajjanavāre ‘‘ yassa kāmarāgānusayo uppajjati , tassa paṭighānusayo uppajjatī ’’ tiādi vuttaṃ , tasmā ‘‘ anusentīti taṃ taṃ anurūpaṃ kāraṇaṃ labhitvā uppajjantī ’’ ti yaṃ vuttaṃ , taṃ suvuttanti veditabbaṃ .
Kāmarāgānusayoti kāmarāgo ca so appahīnaṭṭhena anusayo cāti kāmarāgānusayo .
Sesapadesupi eseva nayo .
Ayaṃ tāvettha anuttānattho .
Atthavinicchayo panetthāpi niddesanayamukhadassanavaseneva hoti , niddeso cettha heṭṭhā vutto .
Uppattiṭṭhānavārādayo aṭṭha vārā ca , tatrāyaṃ pāḷivavatthānānupubbikāmukhamattappakāsanā .
Tesaṃ hi paṭhamo anusayānaṃ uppattiṭṭhānavāro nāma .
Tattha vārabhedo yamakayojanavāre natthi , itaresu pana sattasu mahāvāresu atthi .
Tesu hi paṭhamo anusayavāro anulomapaṭilomanayavasena duvidho hoti .
Tattha anulomanaye ‘‘ yassa yattha … pe … anusetī ’’ ti puggalokāsatadubhayanāmavasena tayo antaravārā honti , tesu ekekasmiṃ ekamūlakadvimūlakatimūlakacatumūlakapañcamūlakachamūlakānaṃ vasena yamakabhedā honti .
Yathā ca anulomanaye , evaṃ paṭilomanayepi veditabbā .
Yathā cettha anusayavāre , evaṃ sānusayavārapajahanavārapariññāvārapahīnavārauppajjanavāresu pañcasupi .
Ayaṃ panettha purimesu tīsu vāresu viseso .
Okāsavāre ‘‘ yattha tatthā ’’ ti avatvā ‘‘ yato tato ’’ ti nissakkavacanena desanā katā .
Sesaṃ tādisameva
M0.415 .Yo panāyaṃ sabbapacchimo dhātuvāro nāma , so pucchāvāro vissajjanavāroti dvidhā ṭhito .
Tattha pucchāvāro anulomapaṭilomavasena duvidho .
Tassāvasāne pucchānukkamena vissajjanaṃ katanti .
Evaṃ tāvettha pāḷivavatthānaṃ veditabbaṃ .
Tatridaṃ aṭṭhannaṃ vārānaṃ ādito paṭṭhāya mukhamattadassanaṃ .
‘‘ Kattha kāmarāgānusayo anuseti ?
Kāmadhātuyā dvīsu vedanāsu ettha kāmarāgānusayo anuseti .
Kattha paṭighānusayo anuseti ?
Dukkhāya vedanāya … pe … mānānusayo kāmadhātuyā dvīsu vedanāsu rūpadhātuyā arūpadhātuyā ca anuseti .
Diṭṭhānusayo , vicikicchānusayo ca sabbasakkāyapariyāpannesu dhammesu , bhavarāgānusayo rūpārūpadhātūsu , avijjānusayo sabbasakkāyapariyāpannesu dhammesu anusetī ’’ ti ayaṃ tāva paṭhamavāre pāḷinayo .
Tattha
V0.318 kāmadhātuyā dvīsu vedanāsūti kāmāvacarabhūmiyaṃ sukhāya ceva upekkhāya cāti dvīsu vedanāsu , kāmarāgānusayo pana sahajātavasena , ārammaṇavasena cāti dvīhākārehi anuseti uppajjati , tattha akusalāhi sukhaupekkhāhi sahajātopi hutvā tā ārammaṇaṃ katvāpi uppajjati .Avasesā pana kāmāvacarakusalavipākakiriyavedanā ārammaṇameva katvā uppajjati , imāsu vedanāsu anusayamāno cesa tāhi vedanāhi sampayuttesu saññāsaṅkhāraviññāṇesupi anusetiyeva .
Imāsaṃ pana vedanānaṃ assādaṭṭhena kāmarāgānusayuppattiyā sesasampayuttehi padhānattā , oḷārikattena veneyyānaṃ subodhattā ca dvīsu vedanāsuyeva anusetīti vuttaṃ , evaṃ uparipi .
Na kevalañcesa anusayamāno imāsu dvīsu vedanāsuyeva , vedanāsampayuttesu dhammesu ca anuseti , iṭṭhesu
M0.416 pana rūpādīsupi anuseti eva .Vuttampi cetaṃ vibhaṅgappakaraṇe ‘‘ yaṃ loke piyarūpaṃ sātarūpaṃ , ettha sattānaṃ kāmarāgānusayo anusetī ’’ ti ( vibha .816), etthānusayayamakepi vuttaṃ ‘‘ dukkhāya vedanāya rūpadhātuyā ettha kāmarāgānusayo nānusetī ’’ tiādi .
Etena vuttāvasesarūpādīsu chasupi ārammaṇesu anusetīti vuttaṃ hoti .
Idha pana taṃ sabbaṃ avatvā kiñcideva padhānattādinā kāraṇena vuttanti gahetabbaṃ .
Dukkhāyāti ettha paṭighacittasampayuttā dve domanassavedanā , kāyaviññāṇasampayuttā dukkhavedanā cāti tisso vedanā , taṃ sampayuttā ca dhammā , aniṭṭhā cha rūpādayo dhammā paṭighānusayasahajātavasena , ārammaṇavasena ca yathārahaṃ anusayanaṭṭhānaṃ .
Kiṃ pana itarā dve vedanā iṭṭhārammaṇaṃ vā paṭighassa ārammaṇaṃ na hontīti ?
No na honti .
Parihīnajjhānassa hi naṭṭhaṃ iṭṭhaṃ sasampayuttadhammaṃ jhānamārabbha domanassaṃ uppajjati , taṃ pana ārammaṇamattameva , nānusayanaṭṭhānaṃ iṭṭhattā .
Aniṭṭhameva hi iṭṭhato paṭihanananimittaṃ , yaṃ pana tatthuppannaṃ , tassa paṭighamattameva hoti , na paṭighānusayoti .
Paṭighānusayo hi aniṭṭhārammaṇe paṭihananavasena uppanno thāmagato kileso , itaro domanassena saddhiṃ uppannopi attano paṭihananakiccassa akaraṇato paṭighānusayo na hoti , abbohārikattaṃ gacchati .
Yathā hi pāṇātipātacetanāya saddhiṃ uppannopi byāpādo manokammaṃ nāma na hoti , abbohārikattaṃ gacchati , evanti gahetabbaṃ .
Teneva nekkhammassitaṃ domanassaṃ sevitabbaṃ vuttaṃ .
Mānānusayassa pana dukkhadomanassavajjitā sabbe lokiyā dhammā anusayanaṭṭhānaṃ .
‘‘ Dukkhāya vedanāya apariyāpanne ettha … pe … mānānusayo ca nānusetī ’’ ti hi
M0.417 vuttaṃ .Diṭṭhānusayavicikicchānusayānaṃ pana lokuttaravajjitā sabbepi dhammā anusayanaṭṭhānaṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ sabbasakkāyapariyāpannesu
V0.319 dhammesū ’’ ti .Tattha saṃsāravaṭṭanissitaṭṭhena sakkāyapariyāpannesu sabbadhammesūti attho .
Evaṃ avijjānusayopi veditabbo .
Sabbattha ca sahajātārammaṇabhedo heṭṭhā vuttanayeneva veditabbo .
Bhavarāgānusayo pana kiñcāpi diṭṭhivippayuttesu catūsu cittesu uppajjanato sahajātavasena kāmadhātuyā dvīsu vedanāsu anusetīti vattabbo bhaveyya , so pana yasmā rūpārūpāvacaramevārammaṇaṃ labhati , na kāmāvacarārammaṇameva , anusayānaṃ pana taṃ na anusayanaṭṭhānaṃ , tasmā ārammaṇavasena niyamaṃ akatvā ‘‘ rūpadhātuyā arūpadhātuyā ettha bhavarāgānusayo anusetī ’’ ti vuttaṃ .
Taṃ rāgavasena so ca sabbopi rāgo kāmarāgānusayo gahetabboti ayaṃ uppattiṭṭhānavāre nayo .
Itaresu pana sattasu mahāvāresu tāva ‘‘ yassa kāmarāgānusayo anuseti , tassa paṭighānusayo anusetīti ?
Āmantā .
Yassa vā pana paṭighānusayo anuseti , tassa kāmarāgānusayo anusetīti ?
Āmantā .
Yassa kāmarāgānusayo anuseti , tassa mānānusayo anusetīti ?
Āmantā .
Yassa vā pana mānānusayo anuseti , tassa kāmarāgānusayo anusetīti ?
Anāgāmissa mānānusayo anuseti , no ca tassa kāmarāgānusayo anuseti , tiṇṇaṃ puggalānaṃ mānānusayo ca anuseti , kāmarāgānusayo ca anuseti .
Yassa kāmarāgānusayo anuseti , tassa diṭṭhānusayo anusetīti ?
Dvinnaṃ puggalānaṃ kāmarāgānusayo anuseti , no ca … pe … diṭṭhānusayo ca anuseti , yassa vā pana … pe … āmantā .
Yassa kāmarāgānusayo anuseti , tassa vicikicchānusayo
M0.418 anusetī ’’ ti pucchāyapi diṭṭhānusayasadisameva vissajjanaṃ .Yassa kāmarāgānusayo anuseti , tassa bhavarāgānusayo anusetīti ?
Āmantā .
Yassa vā pana … pe … anusetīti … pe … tiṇṇaṃ puggalānaṃ bhavarāgānusayo ca anuseti , kāmarāgānusayo ca anuseti .
Avijjānusayepi eseva nayo .
Iminā nayena paṭighānusayādimūlikāsu pucchāsu vissajjananayo veditabbo .
Ayaṃ ekamūlake nayo .
Yassa kāmarāgānusayo ca paṭighānusayo ca anuseti , tassa mānānusayo anusetīti ?
Āmantā .
Dvinnaṃ dvimūlikā … pe … pañcamūlikānaṃ pana ekamūle vuttānusārena vissajjananayo
V0.320 ñātabbo .Tatrāyaṃ pacchimānusaye yojanā –
‘‘ yassa kāmarāgānusayo ca paṭighānusayo ca mānānusayo ca diṭṭhānusayo ca vicikicchānusayo ca bhavarāgānusayo ca anuseti , tassa avijjānusayo anusetīti ?
Āmantā .
Yassa vā pana avijjānusayo anuseti , tassa kāmarāgānusayo ca … pe … bhavarāgānusayo ca anusetīti ?
Anāgāmissa avijjānusayo ca mānānusayo ca bhavarāgānusayo ca anuseti , na itare , dvinnaṃ puggalānaṃ avijjānusayo ca kāmarāgapaṭighamānabhavarāgānusayā ca anusenti , na diṭṭhivicikicchānusayā , puthujjanassa pana sabbepi anusentī ’’ ti ayaṃ puggalavāre nayo .
Okāsavāre pana ‘‘ yattha kāmarāgānusayo anuseti , tattha paṭighānusayo anusetīti ?
No .
Yattha vā pana … pe … anusetīti ?
No .
Yattha kāmarāgānusayo anuseti , tattha mānānusayo anusetīti ?
Āmantā .
Yattha vā pana mānānusayo anuseti , tattha kāmarāgānusayo anusetīti ?
Rūpadhātuyā arūpadhātuyā ettha mānānusayo anuseti
M0.419 , na kāmarāgānusayo , kāmadhātuyā dvīsu vedanāsu tadubhayaṃ anuseti .Yattha kāmarāgānusayo … pe … anusetīti ?
Āmantā .
Yattha vā pana … pe … anusetīti ?
Dukkhāya vedanāya rūpadhātuyā arūpadhātuyā ettha vicikicchānusayo anuseti , na kāmarāgānusayo , kāmadhātuyā dvīsu vedanāsu tadubhayaṃ anuseti .
Yattha kāmarāgānusayo … pe … anuseti , tattha bhavarāgānusayo anusetīti ?
No .
Yattha vā pana … pe … no .
Yattha kāmarāgānusayo anuseti , tattha avijjānusayo anusetīti ?
Āmantā .
Yattha vā pana … pe … anusetīti ?
Dukkhāya vedanāya rūpārūpadhātuyā ettha avijjānusayo anuseti , na kāmarāgānusayo , kāmadhātuyā dvīsu vedanāsu tadubhayaṃ anuseti .
Yattha paṭighānusayo anuseti , tattha mānānusayo anusetīti ?
No .
Yattha vā pana … pe … no .
Yattha paṭighānusayo anuseti , tattha diṭṭhānusayo vicikicchānusayo anusetīti ?
Āmantā .
Yattha vā pana … pe … anusetīti ?
Kāmadhātuyā dvīsu vedanāsu rūpārūpadhātuyā ettha vicikicchānusayo anuseti , na paṭighānusayo , dukkhāya pana vedanāya tadubhayaṃ anuseti .
Yattha paṭighānusayo anuseti , tattha bhavarāgānusayo anusetīti ?
No .
Yattha vā pana … pe … no .
Yattha paṭighānusayo anuseti , tattha avijjānusayo anusetīti ?
Āmantā .
Yattha vā pana … pe … anusetīti … pe … dukkhāya vedanāya tadubhayaṃ anuseti , aññattha avijjānusayo ca .
Yattha
V0.321 mānānusayo anuseti , tattha diṭṭhānusayo vicikicchānusayo anusetīti ?Āmantā .
Yattha vā pana … pe … anusetīti ?
Dukkhāya vedanāya diṭṭhānusayova , netaro
M0.420 , tadaññesu sabbattha anuseti .Yattha mānānusayo anuseti , tattha bhavarāgānusayo anusetīti ?
Kāmadhātuyā dvīsu vedanāsu mānānusayo , netaro , rūpārūpadhātuyā pana tadubhayaṃ anuseti .
Yattha vā pana … pe … āmantā .
Yattha mānānusayo anuseti , tattha avijjānusayo … pe … āmantā .
Yattha vā pana … pe … anusetīti ?
Dukkhavedanaṃ ṭhapetvā tadaññāsu sabbattha tadubhayaṃ anuseti .
Yattha diṭṭhānusayo , tattha vicikicchānusayo … pe … āmantā .
Yattha diṭṭhānusayo , tattha bhavarāgānusayo anusetīti ?
Kāmadhātuyā tīsu vedanāsu diṭṭhānusayova , rūpārūpabhavesu tadubhayaṃ anuseti .
Yattha vā pana … pe … āmantā .
Yattha diṭṭhānusayo anuseti , tattha avijjānusayo … pe … āmantā .
Yattha vā pana … pe … āmantā .
Esa nayo vicikicchāmūlakesupi .
Yattha bhavarāgānusayo , tattha avijjānusayo anusetīti ?
Āmantā .
Yattha vā pana … pe … anuseti , tattha kāmadhātuyā tīsu vedanāsu avijjānusayova , rūpārūpabhavesu pana tadubhayaṃ anusetī ’’ ti ayamettha ekamūlanayo .
‘‘ Yassa … pe … nānuseti .
Yassa … pe … nānuseti mānānusayo , arahato pana tadubhayampi nānuseti .
Yassa vā pana … pe … āmantā .
Yassa kāmarāgānusayo nānuseti , tassa diṭṭhānusayo vicikicchānusayo nānusetīti ?
Āmantā .
Yassa vā pana … pe … nānusetīti ?
Dvinnaṃ puggalānaṃ vicikicchānusayova nānuseti , netaro , anāgāmiarahantānaṃ tadubhayampi nānusetī ’’ tiādinā nayena puggalavāre ,
‘‘ Yattha kāmarāgānusayo nānuseti , tattha paṭighānusayo nānusetīti ?
Dukkhāya vedanāya kāmarāgānusayova nānuseti , netaro , rūpārūpadhātupariyāpannesu tadubhayaṃ nānuseti .
Yattha vā pana … pe … nānusetīti
M0.421 ?Kāmadhātuyā dvīsu vedanāsu paṭighānusayova , rūpārūpapariyāpannesu pana tadubhayaṃ nānuseti .
Yattha kāmarāgānusayo nānuseti , tattha mānānusayo nānusetīti ?
Rūpārūpadhātūsu kāmarāgānusayova , dukkhāya pana vedanāya , apariyāpannesu ca tadubhayaṃ nānuseti .
Yattha vā pana … pe … āmantā .
Yattha kāmarāgānusayo nānuseti , tattha diṭṭhānusayo , vicikicchānusayo nānusetīti ?
Dukkhāya vedanāya rūpārūpadhātūsu kāmarāgānusayova , apariyāpanne pana tadubhayaṃ nānusetī ’’ tiādinā nayena okāsavāre ca ,
‘‘ Yassa
V0.322 yattha kāmarāgānusayo nānuseti , tassa tattha paṭighānusayo nānusetīti ?Tiṇṇaṃ puggalānaṃ dukkhāya vedanāya kāmarāgānusayova , rūpārūpapariyāpannesu tadubhayaṃ nānuseti , dvinnaṃ puggalānaṃ sabbattha tadubhayaṃ nānuseti .
Yassa vā pana yattha … pe … nānusetīti ?
Tiṇṇaṃ puggalānaṃ kāmadhātuyā dvīsu vedanāsu paṭighānusayova , rūpārūpapariyāpannesu tadubhayaṃ nānuseti , dvinnaṃ puggalānaṃ sabbattha tadubhayaṃ nānuseti .
Yassa yattha kāmarāgānusayo nānuseti , tassa tattha mānānusayo nānusetīti ?
Tiṇṇaṃ puggalānaṃ rūpārūpadhātuyā kāmarāgānusayova , netaro , dukkhāya vedanāya , apariyāpanne ca tadubhayaṃ nānuseti , anāgāmissa kāmadhātuyā dvīsu vedanāsu rūpārūpadhātuyā kāmarāgānusayova , arahato pana sabbattha tadubhayaṃ nānusetī ’’ tiādinā puggalokāsavāre ca vuttānusārena nayo ñātabboti ayaṃ pāḷinayo .
Tattha ‘‘ yassa kāmarāgānusayo anuseti , tassa paṭighānusayo anusetī ’’ ti ettha yadetaṃ ‘‘ āmantā ’’ ti paṭivacanaṃ dinnaṃ , taṃ duddinnaṃ viya khāyati .
Kasmā ?
Kāmarāgapaṭighānaṃ ekakkhaṇe anuppattito .
Yathā hi ‘‘ yassa manāyatanaṃ
M0.422 uppajjati , tassa dhammāyatanaṃ uppajjatī ’’ tiādīsu manāyatanadhammāyatanādīni ekakkhaṇe uppajjanti , na tathā kāmarāgapaṭighā , visuññeva uppajjanato , tasmā ettha ‘‘ no ’’ ti paṭisedho kattabbo siyā , taṃ pana akatvā ‘‘ āmantā ’’ ti paṭivacanassa dinnattā heṭṭhā yamakesu viya ettha khaṇapaccuppannavasena vattamānavohāraṃ aggahetvā aññathā gahetabbo .Kathaṃ gahetabbo ?
Appahīnavasena .
Appahīnataṃ hi sandhāya ayaṃ anusetīti vattamānavohāro vutto , na khaṇapaccuppannataṃ , tasmā imissā pucchāya yassa kāmarāgānusayo appahīno , na anuppattidhammataṃ āpādito , tassa paṭighānusayo appahīno , na anuppattidhammataṃ āpādito , tassa paṭighānusayo appahīnoti evamattho gahetabbo .
Yasmā ca tesu kāmarāgapaṭighesu yasseko appahīno , tassa itaropi appahīnova hoti , tasmā ‘‘ āmantā ’’ ti vuttaṃ .
Ito paresupi evarūpesu uppajjativārādivissajjanesu eseva nayo .
Tiṇṇaṃ puggalānan ti puthujjanasotāpannasakadāgāmīnaṃ .
Dvinnanti sotāpannasakadāgāmīnaṃ .
Evaṃ uppajjanaṃ dīpitaṃ .
Okāsavārassa paṭhamadutiyapucchāsu yasmā kāmarāgapaṭighā ekacitte na uppajjanti , tasmā ‘‘ no ’’ ti paṭisedho kato .
Dukamūlādīsu ca yasmā kāmarāgapaṭighādayo ekasmiṃ ṭhānasaṅkhāte citte , ārammaṇe vā na uppajjanti , tasmā ‘‘ natthī ’’ ti tattha paṭikkhepo kato , ayaṃ pucchā apubbā
V0.323 evāti adhippāyo .Puggalokāsavāre catunnan ti puthujjanasotāpannasakadāgāmianāgāmīnaṃ .
Paṭilome dvinnan ti anāgāmiarahante sandhāya vuttanti ayaṃ anusayavāre nayo .
Sānusayavāre pana ‘‘ yo kāmarāgānusayena sānusayo , so paṭighānusayena sānusayoti ?
Āmantā … pe … mānānusayena
M0.423 sānusayoti ?Āmantā .
Yo vā pana mānānusayena sānusayo , so kāmarāgānusayena sānusayoti ?
Anāgāmī mānānusayeneva , na kāmarāgānusayena , tayo pana puggalā tadubhayenāpi anusayenā ’’ ti iminā nayena sesesu dukamūlādīsu pucchāvissajjananayo ñātabbo , ayaṃ puggalavāre nayo .
‘‘ Yato kāmarāgānusayena sānusayo , tato paṭighānusayena sānusayoti ?
No … pe … mānānusayena sānusayoti ?
Āmantā .
Yato vā pana mānānusayena sānusayo , tato kāmarāgānusayena sānusayoti ?
Rūpārūpadhātuyā mānānusayeneva , netarena , kāmadhātuyā dvīsu vedanāsu tadubhayenāpī ’’ tiādinā okāsavāre ca ,
‘‘ Yo yato kāmarāgānusayena sānusayo , so tato paṭighānusayena sānusayoti ?
No ’’ tiādinā puggalokāsavāre cāti evaṃ anulomanaye ca ,‘‘ yo kāmarāgānusayena niranusayo , so paṭighānusayena niranusayoti ?
Āmantā ’’ tiādinā paṭilomanayepi sabbattha anusayavāre vuttānusārato pucchāvissajjananayo ñātabbo .
Tattha yato kāmarāgānusayena sānusayoti yato kāraṇato uppannena kāmarāgānusayena sānusayo , kiṃ so tato kāraṇato uppannapaṭighānusayenapi sānusayoti vuccati .
Yasmā panete dve ekasmā ṭhānā na uppajjanti , tasmā ‘‘ no ’’ ti paṭisedho kato sesaṃ tādisamevāti ayaṃ sānusayavāre nayo .
Pajahanavāre
M0.424 pana ‘‘ yo kāmarāgānusayaṃ pajahati , so paṭighānusayaṃ pajahatīti ?Āmantā … pe … mānānusayaṃ pajahatīti ?
Tadekaṭṭhaṃ pajahati .
Yo vā pana mānānusayaṃ pajahati , so kāmarāgānusayaṃ pajahatīti ?
No … pe … so diṭṭhānusayaṃ vicikicchānusayaṃ pajahatīti ?
No .
Yo vā pana vicikicchānusayaṃ pajahati , so kāmarāgānusayaṃ pajahatīti
V0.324 ?Tadekaṭṭhaṃ pajahati .
Yo … pe … bhavarāgānusayaṃ avijjānusayaṃ pajahatīti ?
Tadekaṭṭhaṃ pajahati … pe … yo kāmarāgānusayañca paṭighānusayañca mānānusayañca … pe … pajahatīti ?
Natthī ’’ tiādinā puggalavāre ,
‘‘ Yato kāmarāgānusayaṃ pajahati , tato paṭighānusayaṃ pajahatīti ?
No … pe … yato kāmarāgānusayaṃ pajahati , tato mānānusayaṃ pajahatīti ?
Āmantā .
Yato vā pana mānānusayaṃ pajahati , tato kāmarāgānusayaṃ pajahatīti ?
Rūpārūpadhātuyā tato mānānusayameva , kāmadhātuyā pana dvīsu vedanāsu tato mānānusayaṃ pajahatī ’’ tiādinā okāsavāre ca ,
‘‘ Yo yato kāmarāgānusayaṃ pajahati , so tato paṭighānusayaṃ pajahatīti ?
No … pe … mānānusayaṃ pajahatīti ?
Tadekaṭṭhaṃ pajahati … pe … vicikicchānusayaṃ pajahatīti ?
No .
Yo vā pana yato vicikicchānusayaṃ pajahati , so tato kāmarāgānusayaṃ pajahatīti ?
Aṭṭhamako dukkhāya vedanāya rūpārūpadhātuyā so tato vicikicchānusayaṃ pajahati , no ca so tato kāmarāgānusayaṃ pajahati , sveva puggalo kāmadhātuyā dvīsu vedanāsu so tato vicikicchānusayaṃ pajahati , kāmarāgānusayaṃ tadekaṭṭhaṃ pajahatī ’’ tiādinā puggalokāsavāre cāti evaṃ anulomanaye ca ,‘‘ yo kāmarāgānusayaṃ na pajahati , so paṭighānusayaṃ na pajahatīti ?
Āmantā … pe … vicikicchānusayaṃ na pajahatīti
M0.425 ?Aṭṭhamako kāmarāgānusayaṃ na pajahati , netaraṃ , anāgāmimaggasamaṅgiṃ , aṭṭhamakañca ṭhapetvā avasesā puggalā tadubhayaṃ na pajahantī ’’ tiādinā paṭilomanaye ca sabbattha pucchāvissajjananayo ñātabbo .
Tattha pajahatīti tena tena maggena pahānapariññāvasena pajahati .
Tadekaṭṭhan ti pahānekaṭṭhataṃ sandhāya vuttaṃ .
Paṭhamamaggādinā hi na kevalaṃ diṭṭhādikā eva dhammā pahīyanti , atha kho apāyagamaniyā tena kāmarāgapaṭighamānādayopi pahīyanti eva .
Paṭhamamaggavajjhā hi kāmarāgā , apāyagamaniyā ca mānāvijjādayopi , tatiyamaggavajjhāti pahānekaṭṭhā hutvā pahīyanti evāti ‘‘ no ’’ ti arahattamaggaṭṭhaṃ sandhāya vuttaṃ .
So hi kāmarāgānusayaṃyeva pahīnattā na pajahatīti .
Yato kāmarāgānusayaṃ pajahatīti yato uppajjanakaṃ kāmarāgānusayaṃ pajahatīti attho , aṭṭhamakoti sotāpattimaggaṭṭho .
So hi dakkhiṇeyyakkamena arahattaphalaṭṭhato paṭṭhāya gaṇiyamāno aṭṭhamako nāma .
Paṭilomanaye anāgāmimaggasamaṅgiñca aṭṭhamakañca ṭhapetvā avasesāti
V0.325 puthujjanasesasekhāsekhā .Tesu hi puthujjanā pahānapariññāya abhāvena na pajahanti , sesā tesaṃ pahīnattāti iminā nayena sabbattha vinicchayo veditabboti ayaṃ pajahanavāre nayo .
Pariññāvāro pana ‘‘ yo kāmarāgānusayaṃ parijānāti , so paṭighānusayaṃ parijānātī ’’ tiādinā pajahanavārasadisova .
Ayampi hi pajahanavāro viya maggaṭṭhānaññeva vasena vissajjito .
Tattha parijānātīti tīhi pariññāhi parijānātīti attho .
Ayaṃ pariññāvāre nayo .
Pahīnavāre pana ‘‘ yassa kāmarāgānusayo pahīno , tassa paṭighānusayo pahīnoti ?
Āmantā … pe … mānānusayo pahīnoti ?
Anāgāmissa kāmarāgānusayova , arahato
M0.426 pana mānānusayopi pahīno ’’ tiādinā puggalavāre ,‘‘ yattha kāmarāgānusayo pahīno , tattha paṭighānusayo pahīnoti ?Na vattabbo pahīnoti vā appahīnoti vā .
Yattha vā pana … pe … na vattabbo … pe … tattha mānānusayo pahīnoti ?
Āmantā .
Yattha vā pana … pe … pahīnoti ?
Rūpārūpadhātuyā ettha mānānusayo pahīno , kāmarāgānusayo na vattabbo , kāmadhātuyā dvīsu vedanāsu ettha tadubhayaṃ pahīnan ’’ tiādinā okāsavāre , puggalokāsavāreti evaṃ anulomanaye ,‘‘ yassa kāmarāgānusayo appahīno , tassa paṭighānusayo appahīnoti ?
Āmantā .
Yassa vā pana … pe … āmantā … pe … yassa vā pana mānānusayo appahīno , tassa kāmarāgānusayo appahīnoti ?
Anāgāmissa mānānusayova , tiṇṇaṃ puggalānaṃ tadubhayaṃ appahīnan ’’ tiādinā paṭilomanaye ca vuttanayeneva pucchāvissajjananayo ñātabbo .
Ettha ca phalaṭṭhavaseneva attho gahetabbo maggaṭṭhānaṃ pahīnakilesattābhāvā .
Tesaṃ hi anusayā pahīyanti eva , na pana pahīnāti anāgāmiādayo phalaṭṭhāva gahetabbā , okāsavāre pana ‘‘ na vattabbo ’’ ti idaṃ ubhinnaṃ uppattiṭṭhānassa asādhāraṇattā vuttaṃ .
Aññaṃ hi kāmarāgānusayassa uppattiṭṭhānaṃ , aññaṃ paṭighānusayassa .
Abhāvitamaggassa ca yattha anusayo uppajjati , magge bhāvite tattheva so pahīno nāma hoti , tasmā so tattha pahīnoti vā , appahīnoti vā na vattabbo , sabbatthāpi pana sayaṃ abhāvena tattha appahīnoti na vattabbo .
Ubhinnaṃ pana sādhāraṇaṭṭhānaṃ sandhāya
V0.326 ‘‘ āmantā ’’ ti vuttaṃ .Mānānusayo hi kāmadhātuyā vedanādvayasaṅkhāte sādhāraṇaṭṭhāne kāmarāgena saddhiṃ pahīno nāma hoti
M0.427 .Yassa kāmarāgānusayo appahīnoti puthujjanassa , sotāpattisakadāgāmiphalaṭṭhānañca vasena attho gahetabbo .
‘‘ Tiṇṇaṃ puggalānan ’’ ti hi vuttaṃ .
Sesaṃ suviññeyyamevāti ayaṃ pahīnavāre nayo .
Uppajjanavāre pana ‘‘ yassa kāmarāgānusayo uppajjati , tassa paṭighānusayo uppajjatī ’’ tiādinā sabbattha anusayavārasadisovāti ayaṃ uppajjanavāre nayo .
Dhātuvāre pana ‘‘ kāmadhātuyā cutassa kāmadhātuṃ upapajjantassa kati anusayā anusenti , kati anusayā nānusenti , kati anusayā bhaṅgā ?
Kāmadhātuyā cutassa rūpadhātuṃ upapajjantassa … pe … kati bhaṅgā ?
Kāmadhātuyā cutassa arūpadhātuṃ upapajjantassa … pe … rūpadhātuṃ upapajjantassa na arūpadhātuṃ upapajjantassa … pe … kati bhaṅgaṃ ?
Kāmadhātuyā cutassa na kāmadhātuṃ , na arūpadhātuṃ upapajjantassa … pe … na rūpadhātuṃ na arūpadhātuṃ upapajjantassa .
Na kāmadhātuṃ na rūpadhātuṃ upapajjantassa kati bhaṅgā ’’ ti evaṃ kāmadhātumūlakā nava pucchā , tathā ‘‘ rūpadhātuyā cutassā ’’ tiādinā rūpadhātumūlakā nava , arūpadhātuyā nava cāti sattavīsati anulomapucchā , tathā ‘‘ na kāmadhātuyā cutassā ’’ tiādinā sattavīsati paṭilomapucchā ca , tathā ‘‘ na kāmadhātuyā na arūpadhātuyā cutassa kāmadhātuṃ upapajjantassā ’’ tiādinā sattavīsati dukamūlakā pucchā cāti evaṃ pucchāvāre ekāsīti pucchā veditabbā .
Tattha anusentīti cittasantāne anugatā hutvā kati anusenti , bhaṅgāti anusenti ca nānusenti cāti evaṃ kati vibhajitabbāti attho .
Na kāmadhātuṃ upapajjantassāti kāmadhātuvirahitā dve rūpārūpadhātuyo upapajjantassa .
Na kāmadhātuṃ na rūpadhātun ti arūpadhātuṃ upapajjantassa .
Na kāmadhātuyāti rūpārūpadhātūhi cutassa , evaṃ sesesupi sabbattha
M0.428 paṭisandhivasena , dhātuvasena ca attho veditabboti ayaṃ uddesavāre nayo .Niddesavāre panassa ‘‘ kāmadhātuyā cutassa kāmadhātuṃ upapajjantassa kassaci satta anusayā anusenti , kassaci pañca anusayā anusenti , anusayā bhaṅgā natthi , kāmadhātuyā cutassa rūpadhātuṃ upapajjantassa kassaci satta anusayā anusenti , kassaci pañca , kassaci tayo
V0.327 … pe … bhaṅgā natthī ’’ ti iminā nayena sabbattha vissajjanaṃ veditabbaṃ , ayaṃ panettha viseso – rūpadhātuyā cutassa kāmadhātuṃ upapajjantassa satteva anusayā anusenti , tathā ‘‘ arūpadhātuyā cutassa kāmadhātuṃ upapajjantassā ’’ tiādīsupi , arūpadhātuyā pana cutassa rūpadhātuyā upapatti natthi , heṭṭhā upapajjamāno kāmadhātuṃ eva upapajjati , satteva anusayā anusentīti evaṃ aññesupi evarūpesu vissajjananayo veditabboti ayaṃ viseso , sesaṃ vuttanayamevāti ayamettha pāḷinayo .Tattha kassaci sattāti puthujjanavasena vuttaṃ , pañcāti sotāpannasakadāgāmīnaṃ vasena .
Tesaṃ hi diṭṭhivicikicchānusayā pahīnāti , kāmadhātuyā pana anāgāmīnaṃ upapattiabhāvato paṭhamavāre ‘‘ kassaci tayo ’’ ti na vuttaṃ , rūpārūpadhātūsu uppajjanavāresu eva vuttaṃ … pe … anāgāmīnaṃ hi kāmarāgapaṭighānampi pahīnattā tayova anusayā anusenti , idha ca anusayānaṃ uppattivasena nayo , anusayānaṃ anusayanaṃ aggahetvā appahīnabhāvena paṭisandhikkhaṇe api anusayanaṃ gahetabbaṃ .
Sattevāti ariyasāvakassa rūpārūpadhātuyā cutassa heṭṭhā kāmabhavādīsu upapatti nāma natthi , puthujjanasseva hoti , tasmā ‘‘ sattevā ’’ ti niyametvā vuttaṃ , arūpadhātuyā cutassa rūpadhātuyā upapatti natthīti .
Kasmā natthi ?
Arūpīnaṃ rūpajjhānassa abhāvā .
Te
M0.429 hi sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamanarūpadhātuṃ upapannāti .Sesaṃ nayato suviññeyyamevāti ayaṃ dhātuvāre nayo .
Ayaṃ anusayayamakamātikatthasaṃvaṇṇanānayo .