Ahetukakiriyāvaṇṇanā
Kiriyābyākatā pana kāmarūpārūpāvacaravasena tividhā .
Tattha kāmāvacarakiriyā ahetukā sahetukāti duvidhā .
Tattha sahajātahetuvirahitā ahetukā .
Tā
M0.68 sampayogādito tividhā upekkhāsahagatā manodhātu , somanassasahagatā manoviññāṇadhātu , tathā upekkhāsahagatāti .Kiriyāti karaṇamattaṃ , kiccamattanti attho .
Sabbesuyeva hi kiriyacittesu yaṃ āvajjanakiccadvayaṃ , taṃ ajavanavuttito moghapupphaṃ viya .
Yaṃ javanavuttikaṃ , taṃ nirānusayasantānappavattito chinnamūlarukkhapupphaṃ viya aphalaṃ hoti .
Taṃtaṃāvajjanajavanakiccasādhanavasena pavattattā pana kiccamattataṃ upādāya ‘‘ kiriyā ’’ ti vuttaṃ .
Tattha manodhātuyā vipākamanodhātuyaṃ vuttanayena
V0.52 sabbo vinicchayo veditabbo .Kevalaṃ pana pañcadvāre iṭṭhesu vā aniṭṭhesu vā pañcārammaṇesu pañcapasāde ghaṭṭitesu uppannabhavaṅgupacchedānantaraṃ tameva pañcārammaṇamārabbha hadayavatthuṃ nissāyevāvajjanakiccaṃ sādhayamānā pañcasupi dvāresu pavattatīti ayaṃ viseso .
Manoviññāṇadhātudvayampi yathākkamaṃ kusalavipākāhetukamanoviññāṇadhātudvayasadisaṃ , vīriyaṃ panettha adhikaṃ , vīriyūpatthambhova samādhi balavā hoti .
Tato evettha saṅgahavāre vīriyasamādhimanosomanassajīvitindriyānaṃ pañcannaṃ vasena indriyasaṅgaho hoti , idhāpi balasaṅgaho nattheva .
Yaṃ panettha padabhājanīye samādhivīriyānaṃ niddese ‘‘ samādhibalaṃ vīriyabalan ’’ ti ( dha . sa .570-572) balavevacanaṃ vuttaṃ , taṃ itarāhetukacittasampayuttehi imesaṃ balavataratādassanatthaṃ pariyāyato vuttaṃ .
Tato eva hi saṅgahavāre ‘‘ dve balāni hontī ’’ ti na vuttaṃ , tasmā ahetukesu nippariyāyato balaṃ natthi evāti gahetabbaṃ .
Visayādippabhedato panettha somanassasahagatā tāva hadayavatthuññeva nissāya pañcadvāre voṭṭhabbanakiccāya ca , manodvāre anuḷāresu chasu kāmāvacarārammaṇesu āvajjanakiccāya
M0.69 ca manoviññāṇadhātuyā anantaraṃ javanakiccaṃ sādhayamānā khīṇāsavānaññeva hasitaṃ uppādentī pavattati .Hasitaṃ hi somanassasahagatakāmāvacareheva javanehi , tesu asekhānaṃ pañcahi kiriyājavanehi , sekhānaṃ pana kusalehi ceva diṭṭhivippayuttalobhamūlehi cāti chahi , puthujjanānaṃ diṭṭhisampayuttehi cāti aṭṭhahīti terasahi cittehi uppajjati .
Upekkhāsahagatā pana pañcadvāre hadayavatthuññeva nissāya santīraṇakiccāya vipākamanoviññāṇadhātuyā anantaraṃ voṭṭhabbanakiccaṃ , manodvāre sabbesu chasupi ārammaṇesu savatthukā , avatthukā vā bhavaṅgacalanānantaraṃ āvajjanakiccaṃ sādhayamānā pavattati .
Ayaṃ hi tīsu bhavesu kassaci sacittakapuggalassa na kismiñci visaye na uppajjati , sabbaññutaññāṇasadisaṃ mahāgamanaṃ nāmetaṃ cittanti ayaṃ viseso , sesaṃ tādisameva .
Ahetukakiriyā niṭṭhitā .