Asaṅgahitenasaṅgahitapadatthavaṇṇanā
Asaṅgahitenasaṅgahitapade pana yāni padāni viññāṇena vā oḷārikarūpena vā asammissaṃ dhammāyatanekadesaṃ dīpenti , tāneva niddisīyanti , tāni pana vedanādīnaṃ tiṇṇaṃ khandhānaṃ , dukkhasaccavajjitānaṃ tiṇṇaṃ saccānaṃ , pasādamanovajjitānaṃ soḷasannaṃ indriyānaṃ , avijjāsaṅkhāraphassavedanātaṇhupādānakammabhavajātijarāmaraṇasokadukkhadomanassupāyāsavasena cuddasapaccayākārapadānañca vasena veditabbāni , na rūpakkhandhādīnaṃ .
Teneva aṭṭhakathāyaṃ –
‘‘ Tayo khandhā tathā saccā , indriyāni ca soḷasa ;
Padāni paccayākāre , cuddasūpari cuddasa .
‘‘ Samatiṃsa padā honti , gocchakesu dasasvatha ;
Duve cūḷantaradukā , aṭṭha honti mahantarā ’’ ti .( dhātu . aṭṭha .179)–
Evaṃ uddānagāthā vuttā .
Idaṃ hettha lakkhaṇaṃ – yaṃ khandhapadena asaṅgahitaṃ , āyatanadhātupadehi saṅgahitaṃ , tasseva tīhi visesanehi visiṭṭhassa khandhādīhi saṅgaho vuccati .
Kathaṃ ?
Vedanākkhandhena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā , āyatanadhātusaṅgahehi saṅgahitā , te dhammā katihi
V0.254 khandhehi , āyatanehi , dhātūhi saṅgahitā ?Te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitāti .
Tatrāyaṃ nayo – vedanākkhandhena hi nibbānaṃ , sukhumarūpaṃ , saññāsaṅkhārā ca khandhasaṅgahena asaṅgahitā hutvā dhammāyatanadhammadhātusaṅgahena saṅgahitā .
Tesu nibbānaṃ khandhasaṅgahaṃ na
M0.332 gacchati , sesā tīhi rūpasaññāsaṅkhārakkhandhehi saṅgahaṃ gacchanti , āyatanadhātuyo panettha dhammāyatanadhammadhātūnaṃ vaseneva sabbattha veditabbā itarāsaṃ asambhavā , imesu ca nibbānampi saṅgahaṃ gacchati .Teneva hi ‘‘ asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā ’’ ti vuttaṃ .
Tassāyamattho – khandhasaṅgahe eva asaṅkhataṃ ṭhapetvā , na itarasaṅgahesūti evaṃ saññākkhandhādīsupi yojanā veditabbā .
Ayaṃ pana viseso – jīvitindriyena ye dhammā … pe … te dhammā dvīhi vedanāsaññākkhandhehi saṅgahitā , rūpārūpajīvitindriyehi nibbānavedanāsaññāviññāṇakkhandhā khandhasaṅgahena asaṅgahitā , tesu ca nibbānavedanāsaññāva āyatanadhātusaṅgahena saṅgahitāti .
Sesaṃ suviññeyyameva .
Ayaṃ asaṅgahitenasaṅgahitapade nayo .