Khandhayamakamātikatthavaṇṇanā

Khandhayamakapāḷiyā pana pāḷivavatthānaṃ tāva evaṃ veditabbaṃ –

‘‘ pañcakkhandhā ’’ ti padaṃ ādiṃ katvā yāva ‘‘ na khandhā na saṅkhārā ’’ ti padaṃ , tāva pavattā ayaṃ khandhayamakamātikā nāma .

Sā paṇṇattivārassa ‘‘ uddesavāro ’’ tipi ‘‘ pucchāvāro ’’ tipi vuccati .

So ca padasodhanavāro padasodhanamūlacakkavāro suddhakhandhavāro suddhakhandhamūlacakkavāroti catūhi nayavārehi paṭimaṇḍito .

Tattha ‘‘ rūpaṃ rūpakkhandho , rūpakkhandho rūpan ’’ tiādinā nayena padameva sodhetvā gato padasodhanavāro nāma .

So anulomapaṭilomavasena duvidho hotiM0.390 .

Tassa anulomavāre ‘‘ rūpaṃ rūpakkhandho , rūpakkhandho rūpan ’’ tiādīni pañca yamakāni .

Paṭilomavārepi ‘‘ na rūpaṃ na rūpakkhandho , na rūpakkhandho na rūpan ’’ tiādinā pañca vārā .

Tato paraṃ tesaññeva padasodhanavāre sodhitānaṃ khandhānaṃ ‘‘ rūpaṃ rūpakkhandho , khandhā vedanākkhandho ’’ tiādinā nayena ekekakhandhamūlakāni cattāri cattāri cakkāni bandhitvā gato padasodhanamūlakānaṃ cakkānaṃ atthitāya padasodhanamūlacakkavāro nāma .

Sopi anulomapaṭilomavasena duvidho hoti .

Tassa anulomavāre ‘‘ rūpaṃ rūpakkhandho , khandhā vedanākkhandho ’’ tiādīni ekekakhandhamūlakāni cattāri cattāri katvā vīsati yamakāni .

Paṭilomavārepi ‘‘ na rūpaṃ na rūpakkhandho , na khandhā na vedanākkhandho ’’ tiādīni vīsatimeva .

Tato paraṃ ‘‘ rūpaṃ khandho , khandhā rūpan ’’ tiādinā nayena suddhakhandhavaseneva gato suddhakhandhavāro nāma .

Sopi anulomapaṭilomavasena duvidho hoti .

Tassa anulomavāre ‘‘ rūpaṃ khandhoV0.299 , khandhā rūpan ’’ tiādīni pañca yamakāni .

Paṭilomavārepi ‘‘ na rūpaṃ na khandho , na khandhā na rūpan ’’ tiādīni pañceva .

Tato paraṃ tesaññeva suddhakhandhānaṃ ‘‘ rūpaṃ khandho , khandhā vedanā ’’ tiādinā nayena ekekakhandhamūlakāni cattāri cattāri cakkāni bandhitvā gato suddhakhandhamūlakānaṃ cakkānaṃ atthitāya suddhakhandhamūlacakkavāro nāma .

Sopi anulomapaṭilomavasena duvidho hoti .

Tassa anulomavāre ‘‘ rūpaṃ khandho , khandhā vedanā ’’ tiādīni ekekakhandhamūlakāni cattāri cattāri katvā vīsati yamakāni .

Paṭilomavārepi ‘‘ na rūpaṃ na khandho , na khandhā na vedanā ’’ tiādīni vīsatimeva .

Evamettha catūsu nayavāresu ekaṃ yamakasataṃ , dve pucchāsatāni , ekekapucchāya sanniṭṭhānasaṃsayavasena dveM0.391 dve atthe katvā cattāri ca atthasatāni uddiṭṭhānīti veditabbāni .

Evametissā pāḷivavatthānaṃ viditvā idāni anuttānapadatthānusārena vibhaṅganayasahitasaṅkhepatthavaṇṇanānayo evaṃ veditabbo .

Pañcakkhandhāti ayaṃ yamakavasena pucchitabbānaṃ khandhānaṃ uddeso .

Rūpakkhandho … pe … viññāṇakkhandhoti tesaññeva pabhedato nāmavavatthānaṃ .

Tato paraṃ padasodhanavārādayo cattāro nayavārā .

Tattha rūpaṃ rūpakkhandhoti yaṃ kiñci ‘‘ rūpan ’’ ti vuccati , sabbaṃ taṃ ‘‘ rūpakkhandho ’’ ti pucchatīti vacanasodhanatthaṃ pucchā .

Tassā ca ‘‘ piyarūpaṃ sātarūpaṃ rūpaṃ na rūpakkhandho , rūpakkhandho rūpañceva rūpakkhandho cā ’’ ti idaṃ niddesanayena vissajjanaṃ .

Tattha piyarūpaṃ sātarūpan tiādīsu yaṃ ‘‘ rūpan ’’ ti vuttaṃ , taṃ rūpameva na rūpakkhandho .

Yo pana ‘‘ rūpakkhandho ’’ ti vutto , so ‘‘ rūpan ’’ tipi ‘‘ rūpakkhandho ’’ tipi vattuṃ vaṭṭatīti attho .

Rūpakkhandho rūpan ti ettha pana ‘‘ āmantā ’’ ti vissajjanaṃ rūpakkhandhassa niyamena rūpanti vattabbattā .

Vedanā vedanākkhandhoti pucchāya , vedanākkhandho vedanāti pucchāya ca ‘‘ āmantā ’’ ti vissajjanaṃ .

Saññāsaññākkhandhoti pucchāya ‘‘ papañcasaññā ’’ tiādīsu āgatā diṭṭhisaññā saññā na saññākkhandho , saññākkhandho saññā ceva saññākkhandho cāti vissajjanaṃ .

Saññākkhandho saññāti pucchāya ca ‘‘ āmantā ’’ ti vissajjanaṃ .

Saṅkhārā saṅkhārakkhandhoti pucchāya ‘‘ aniccā vata saṅkhārā ’’ tiādīsu āgato saṅkhārakkhandho , tato avasesā saṅkhatadhammā saṅkhārā na saṅkhārakkhandhoti vissajjanaṃ .

Saṅkhārakkhandho saṅkhārāti pucchāya ‘‘ āmantā ’’ ti vissajjanaṃ .

ViññāṇaṃV0.300 viññāṇakkhandhoti pucchāya , viññāṇakkhandho viññāṇan ti pucchāya ca ‘‘ āmantā ’’ ti vissajjanaṃ .

Paṭilomavāre na rūpaṃ na rūpakkhandhoti pucchāya ‘‘ āmantā ’’ ti vissajjanaṃ .

Tassa rūpa-saddavacanīyā dhammā rūpakkhandhoM0.392 na hontīti attho .

Na rūpakkhandho na rūpan ti pucchāya rūpakkhandhavirahitā ‘‘ piyarūpaṃ sātarūpan ’’ ti vuttā dhammā na rūpakkhandho , rūpaṃ , piyarūpasātarūparūpakkhandhavirahitā pana dhammā na rūpakkhandho ceva na rūpañcāti vissajjanaṃ .

Na vedanā na vedanākkhandhoti pucchāya , na vedanākkhandho na vedanāti pucchāya , na saññā na saññākkhandhoti pucchāya ca ‘‘ āmantā ’’ ti vissajjanaṃ .

Na saṅkhārā na saṅkhārakkhandhoti pucchāya ‘‘ āmantā ’’ ti vissajjanaṃ .

Na saññākkhandho na saññāti pucchāya pana diṭṭhisaññā na saññākkhandho , saññā , taṃ diṭṭhisaññaṃ , saññākkhandhañca ṭhapetvā avasesā na ceva saññā na ca saññākkhandhoti vissajjanaṃ .

Na saṅkhārā na saṅkhārakkhandhoti pucchāya ‘‘ āmantā ’’ ti vissajjanaṃ .

Na saṅkhārakkhandho na saṅkhārāti pucchāya saṅkhārakkhandhaṃ ṭhapetvā avasesasaṅkhatadhammā na saṅkhārakkhandho , saṅkhārā , asaṅkhatā pana dhātu na ceva saṅkhārā na ca saṅkhārakkhandhoti vissajjanaṃ .

Na viññāṇaṃ na viññāṇakkhandhoti pucchāya , na viññāṇakkhandho na viññāṇan ti pucchāya ca ‘‘ āmantā ’’ ti vissajjanaṃ .

Imināva nayena ito paresupi sabbattha vissajjananayo veditabbo , visesamattameva pana vakkhāma .

Padasodhanamūlacakkavāre pana ayaṃ viseso – khandhā vedanākkhandhoti ye keci khandhā , sabbe te vedanākkhandhoti pucchā .

Tassā ‘‘ vedanākkhandho khandho ceva vedanākkhandho ca , avasesā pana khandhā , na vedanākkhandho ’’ ti vissajjanaṃ .

Sesesupi eseva nayo .

Paṭilome pana na khandhā na vedanākkhandhoti pucchāya ‘‘ āmantā ’’ ti vissajjanaṃ .

Ettha ca ye paññattinibbānasaṅkhātā dhammā khandhāpi na honti , te yasmā vedanākkhandhopi na hoti , tasmā ‘‘ āmantā ’’ ti vissajjanaṃ , sesaṃ suviññeyyameva .

Padasodhanamūlacakkavāro .

Suddhakhandhavāre pana ‘‘ rūpaṃ khandho ’’ ti pucchāya ‘‘ āmantā ’’ ti vissajjanaṃ piyarūpādīnañca pañcasu khandhesu saṅgahitattā .

‘‘ Khandhā rūpan ’’ tiādīsuM0.393 ye keci khandhā , sabbe te rūpakkhandhotiādinā attho gahetabbo .

Teneva hissa niddese ‘‘ khandhā rūpan ’’ tiādinā padaṃ anuddharitvāV0.301 ‘‘ khandhā rūpakkhandho ’’ tiādinā atthavaseneva padaṃ uddharitvā ‘‘ rūpakkhandho khandho ceva rūpakkhandho ca , avasesā khandhā , na rūpakkhandho ’’ ti vissajjanaṃ kataṃ .

Teneva ca kāraṇena suddhakhandhavāroti vutto .

Vacanasodhane viya hi ettha na vacanaṃ pamāṇaṃ , yathā pana suddhakhandhā labbhanti , tathā tathā atthova pamāṇaṃ .

Parato āyatanayamakamātikādīsupi eseva nayo .

Paṭilome ‘‘ na rūpaṃ na khandho ’’ ti yaṃ dhammajātaṃ rūpaṃ na hoti , taṃ khandhopi na hotīti pucchā , tassā ‘‘ rūpakkhandhavirahitā khandhā , na rūpaṃ , tathā nibbānaṃ na pana rūpañceva na khandho cā ’’ ti vissajjanaṃ .

Sesaṃ suviññeyyameva .

Suddhakhandhavāro .

Suddhakhandhamūlacakkavārepi ‘‘ khandhā vedanākkhandho ’’ tiādinā heṭṭhā vuttanayena attho veditabboti ayaṃ paṇṇattivāre nayo .

Yasmā pana niddese imissā pana mātikāya paṇṇattivārasaṅkhātaṃ niddesaṃ vatvā tato imaṃ mātikākkamaṃ muñcitvā aparena pariyāyena aññepi uddesavāravirahitā ‘‘ pavattivāro pariññāvāro ’’ ti dve mahāvārā pucchāvissajjanavasena vuttā , tasmā tesaṃ dvinnampi vārānaṃ nayo dassetabbo .

Tato pavattivāre tāva pāḷivavatthānapubbikā mukhamattappakāsanā – imasmiṃ hi uppādavāro nirodhavāro uppādanirodhavāroti tayo antaravārā honti .

Tattha uppādavāre tāva tiṇṇaṃ addhānaṃ vasena cha kālabhedā honti paccuppanno , atīto , anāgato , paccuppannenātīto , paccuppannenānāgato , atītenānāgatoti .

Evametesu chasu kālabhedesu yvāyaṃ paṭhamoM0.394 paccuppanno , tattha puggalato okāsato puggalokāsatoti tayo vārā honti .

Tattha ‘‘ yassa rūpakkhandho uppajjati , tassa vedanākkhandho uppajjatīti ?

Asaññasattaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ rūpakkhandho uppajjati , no ca tesaṃ vedanākkhandho uppajjati .

Pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ rūpakkhandho ca uppajjati , vedanākkhandho ca uppajjati .

Yassa vā pana vedanākkhandho uppajjati , tassa rūpakkhandho uppajjatīti ?

Arūpaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ vedanākkhandho uppajjati , no ca tesaṃ rūpakkhandho uppajjati .

Pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ vedanākkhandho ca uppajjati , rūpakkhandho ca uppajjati .

Yassa rūpakkhandho uppajjati … pe … tassa viññāṇakkhandho uppajjati … pe … yassa vā pana viññāṇakkhandho uppajjati , tassa rūpakkhandho uppajjatīti … pe … pañcavokāraṃV0.302 … pe … uppajjatī ’’ ti evaṃ rūpakkhandhamūlakāni cattāri ,‘‘ yassa vedanākkhandho uppajjati , tassa saññākkhandho uppajjatī ’’ tiādinā ca vedanākkhandhamūlakāni tīṇi , saññākkhandhamūlakāni dve , saṅkhārakkhandhamūlakaṃ ekanti evametāni paccuppannakāle puggalavāre anulomanaye dasa yamakāni honti .

Tattha rūpakkhandhamūlakesu catūsu ādito ekameva pāḷiyaṃ vissajjitaṃ , sesāni tena sadisavissajjanānīti tantiyā lahubhāvatthaṃ saṃkhittāni .

Vedanākkhandhamūlake pana sabbattha ‘‘ āmantā ’’ ti ekasadisameva vissajjanaṃ .

Vedanādīsu uppannesu niyamena saññādīnaṃ uppajjanato tattha sabbāni saṃkhittāni .

Yathā ca puggalavāre dasa yamakāni , evaṃ okāsavārepi ‘‘ yattha rūpakkhandho uppajjati , tattha vedanākkhandho uppajjatīti ?

Asaññasatte tattha … pe … pañcavokāre tattha … pe … uppajjatī ’’ tiādinā , puggalokāsavārepi ‘‘ yassa yattha rūpakkhandho uppajjati , tassa tattha vedanākkhandho uppajjatīti ?

Asaññasattaṃ … pe … pañcavokāraṃ … pe … uppajjatī ’’ tiādinā .

Paccuppannakāle tīsu vāresuM0.395 anulomanaye tiṃsa yamakā honti .

Yathā anulomanaye tiṃsa , evaṃ paṭilomanayepi ‘‘ yassa rūpakkhandho nuppajjati , tassa vedanākkhandho nuppajjatīti ?

Arūpaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ rūpakkhandho nuppajjati , no ca tesaṃ vedanākkhandho nuppajjati .

Sabbesaṃ cavantānaṃ tesaṃ rūpakkhandho ca nuppajjati vedanākkhandho ca nuppajjati .

Yassa vā pana vedanākkhandho nuppajjati , tassa rūpakkhandho nuppajjatīti ?

Asaññasattaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ vedanākkhandho nuppajjati , no ca tesaṃ rūpakkhandho nuppajjati .

Sabbesaṃ cavantānaṃ tesaṃ vedanākkhandho ca nuppajjati rūpakkhandho ca nuppajjatī ’’ tiādinā ,‘‘ yattha rūpakkhandho nuppajjati , tattha vedanākkhandho nuppajjatīti ?

Uppajjati .

Yattha vā pana … pe … nuppajjatīti ?

Uppajjatī ’’ tiādinā ca ,‘‘ yassa yattha rūpakkhandho nuppajjati , tassa tattha vedanākkhandho nuppajjatīti … pe … sabbesaṃ cavantānaṃ tadubhayaṃ nuppajjatī ’’ tiādinā cāti tiṃsa yamakā .

Evaṃ paccuppannakāle saṭṭhi yamakāni , taddiguṇā pucchā , taddiguṇā ca atthā veditabbā .

Tattha yassa rūpakkhandho uppajjatīti yassa puggalassa paṭisandhikkhaṇe rūpakkhandho uppajjati .

Tassa vedanākkhandhoti vedanākkhandhopi tassa tasmiṃyeva khaṇe uppajjatīti attho imināva nayena .

Tattha asaññasattan ti asaññattabhavaṃ paṭisandhivasena upapajjantānaṃ tesaṃ uppajjanakkhaṇe rūpakkhandho uppajjati , no ca tesaṃ acittakattā vedanākkhandho uppajjatīti atthoV0.303 .

Imināva nayena ‘‘ yassa vā pana vedanākkhandho ’’ tiādikesu pucchāvissajjanesu , tato paresupi sabbattha attho veditabbo .

Idaṃ panettha uppādanirodhesu niyamalakkhaṇaṃ – sakalepi hi imasmiṃ khandhayamake tattha tattha uppannānaṃ sattānaṃ pavatte yāva maraṇā vā khandhānaṃ apariyantesu uppādanirodhesu vijjamānesupi lahuparivattānaṃ dhammānaṃ vinibbhogaṃ katvā uppādanirodheM0.396 dassetuṃ na sukaranti pavattiyaṃ uppādanirodhe anāmasitvā paṭisandhiuppādavaseneva uppādavāro , nirodhamaraṇakāle nirodhavaseneva ca nirodhavāro kathito .

Evamettha uppādanirodhesu niyamalakkhaṇaṃ viditvā paṭisandhiuppādameva ca cutinirodhameva ca gahetvā tesu tesu ṭhānesu āgatānaṃ pucchāvissajjanānaṃ atthavinicchayo veditabbo .

Paṭilomanaye pana sabbesaṃ cavantānan ti maraṇacittassa bhaṅgakkhaṇasamannāgatānaṃ .

Tesaṃ hi tattha rūpakkhandho nuppajjati , vedanākkhandho ca cuticittassa uppattikkhaṇe eva uppannattā .

‘‘ Yattha rūpakkhandho nuppajjati , tattha vedanākkhandho nuppajjatī ’’ ti pucchāya arūpabhavaṃ sandhāya ‘‘ uppajjatī ’’ ti idaṃ vissajjanaṃ kataṃ , anantarapucchāya asaññibhavaṃ sandhāya ‘‘ uppajjatī ’’ ti idaṃ vissajjananti veditabbaṃ .

Sesaṃ suviññeyyamevāti ayaṃ paccuppannakāle nayo .

Yathā ca paccuppannakāle saṭṭhi yamakādīni , evaṃ sesesupi pañcasu kālabhedesu paccekanti gahetabbaṃ .

Pucchāvissajjanesu panettha kiñcāpi ‘‘ yassa rūpakkhandho uppajjittha , tassa vedanākkhandho uppajjitthāti ?

Āmantā ’’ tiādinā ,‘‘ yattha rūpakkhandho uppajjittha , tattha vedanākkhandho uppajjitthāti ?

Pañcavokāre uppajjittha , nāññatthā ’’ tiādinā ca ,‘‘ yassa yattha rūpakkhandho uppajjittha , tassa tattha vedanākkhandho uppajjitthāti ?

Pañcavokārānaṃ tesaṃ tattha uppajjittha , nāññatthā ’’ tiādinā ca atītakāle anulomanaye ,‘‘ yassa rūpakkhandho nuppajjittha , tassa vedanākkhandho nuppajjitthāti ?

Natthī ’’ tiādinā ,‘‘ yattha rūpakkhandho nuppajjittha , tattha vedanākkhandho nuppajjitthāti ?

Uppajjitthā ’’ tiādinā ,‘‘ yassa yattha rūpakkhandho nuppajjittha , tassa tattha vedanākkhandho nuppajjitthāti ?

Arūpānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho nuppajjittha , no ca tesaṃ … pe … suddhāvāsānaṃM0.397 tesaṃ tattha tadubhayaṃ nuppajjitthā ’’ tiādinā tīsu vāresu paṭilomanaye ca ,

‘‘ YassaV0.304 rūpakkhandho uppajjissati , tassa vedanākkhandho uppajjissatīti ?

Āmantā ’’ tiādinā ,‘‘ yattha rūpakkhandho uppajjissati , tattha vedanākkhandho uppajjissatīti … pe … pañcavokāre uppajjissatī ’’ tiādinā ,‘‘ yassa yattha rūpakkhandho uppajjissati , tassa tattha vedanākkhandho uppajjissati … pe … pañcavokārānaṃ tesaṃ tattha uppajjissatī ’’ tiādinā ca anāgatakāle anulomanaye ,‘‘ yassa rūpakkhandho nuppajjissati , tassa vedanākkhandho nuppajjissatīti ?

Ye arūpaṃ upapajjitvā parinibbāyissanti , tesaṃ rūpakkhandho nuppajjissati , netaro , pacchimabhavikānaṃ tadubhayaṃ nuppajjissatī ’’ tiādinā ,‘‘ yattha rūpakkhandho nuppajjissati , tattha vedanākkhandho nuppajjissatī ’’ tiādinā ,‘‘ yassa yattha rūpakkhandho nuppajjissati , tassa tattha vedanākkhandho nuppajjissatīti ?

Arūpānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho nuppajjissati , netaro , pacchimabhavikānaṃ tadubhayaṃ nuppajjissatī ’’ tiādinā paṭilomanaye ca ,

‘‘ Yassa rūpakkhandho uppajjati , tassa vedanākkhandho uppajjitthā ’’ tiādinā ,‘‘ yattha rūpakkhandho uppajjati , tattha vedanākkhandho uppajjitthāti … pe … pañcavokāre uppajjatī ’’ tiādinā ,‘‘ yassa yattha rūpakkhandho uppajjati , tassa tattha vedanākkhandho uppajjitthāti ?

Suddhāvāsaṃ asaññasattaṃ upapajjantānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho uppajjati , no ca tesaṃ tattha vedanākkhandho uppajjittha , pañcavokāre pana uppajjitthā ’’ tiādinā paccuppannena atītakāle anulomanaye ,‘‘ yassa rūpakkhandho nuppajjati , tassa vedanākkhandho nuppajjitthā ’’ tiādinā ,‘‘ yattha rūpakkhandho nuppajjati , tattha vedanākkhandho nuppajjitthāti ?

Uppajjitthā ’’ tiādinā ,‘‘ yassa yattha rūpakkhandho nuppajjatiM0.398 , tassa tattha vedanākkhandho nuppajjitthāti ?

Pañcavokārā cavantānaṃ arūpānañca tesaṃ tattha rūpakkhandho nuppajjati , no ca tesaṃ tattha vedanākkhandho nuppajjittha , suddhāvāse parinibbantānaṃ asaññasattā cavantānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho ca nuppajjati vedanākkhandho ca nuppajjitthā ’’ tiādinā paṭilomanaye ca ,

‘‘ Yassa rūpakkhandho uppajjati , tassa vedanākkhandho uppajjissatīti ?

Pacchimabhavikānaṃ pañcavokāraṃ upapajjantānaṃ tesaṃ rūpakkhandho uppajjatī ’’ tiādinā ,‘‘ yattha rūpakkhandho uppajjati , tattha vedanākkhandho uppajjissatīti ?

Pañcavokāre … pe … uppajjissatī ’’ tiādinā ca ,‘‘ yassa yattha rūpakkhandho uppajjati , tassa tattha vedanākkhandho uppajjissatītiV0.305 ?

Pacchimabhavikānaṃ pañcavokāre … pe … uppajjissatī ’’ tiādinā ca paccuppannena anāgatakāle anulomanaye ,‘‘ yassa rūpakkhandho nuppajjati , tassa vedanākkhandho nuppajjissatīti pañcavokāre parinibbantānaṃ arūpe pacchimabhavikānaṃ … pe … nuppajjissatī ’’ tiādinā ,‘‘ yattha rūpakkhandho nuppajjati , tattha vedanākkhandho nuppajjissatīti ?

Uppajjissatī ’’ tiādinā ,‘‘ yassa yattha rūpakkhandho nuppajjati , tassa tattha vedanākkhandho nuppajjissatīti … pe … pañcavokāre parinibbantānaṃ arūpe pacchimabhavikānaṃ asaññasattā cavantānaṃ tesaṃ tattha … pe … nuppajjissatī ’’ tiādinā paṭilomanaye ca ,

‘‘ Yassa rūpakkhandho uppajjittha , tassa vedanākkhandho uppajjissatīti ?

Pacchimabhavikānaṃ uppajjissatī ’’ tiādinā ,‘‘ yattha rūpakkhandho uppajjittha , tattha vedanākkhandho uppajjissatīti … pe … pañcavokāre uppajjissatī ’’ tiādinā ,‘‘ yassa yattha rūpakkhandho uppajjittha , tassa tattha vedanākkhandho uppajjissatīti ?

Pañcavokāre pacchimabhavikānaṃ asaññasattānaṃ … pe … uppajjissatī ’’ tiādinā atītena anāgatakāle anulomanaye ,‘‘ yassa rūpakkhandho uppajjittha , tassa vedanākkhandho uppajjissatīti ?

Natthī ’’ tiādinā ,‘‘ yattha rūpakkhandhoM0.399 nuppajjittha , tattha vedanākkhandho nuppajjissatīti ?

Uppajjissatī ’’ tiādinā ,‘‘ yassa yattha rūpakkhandho nuppajjittha , tassa tattha vedanākkhandho nuppajjissatīti … pe … suddhāvāsānaṃ arūpe pacchimabhavikānaṃ tesaṃ tattha rūpakkhandho ca nuppajjittha vedanākkhandho ca nuppajjissatī ’’ tiādinā paṭilomanaye ca suddhā atthavisesā upalabbhanti .

Tathāpi ganthavitthārabhayena anavasesato na dassayissāma , dassitanayeneva sabbattha pucchāvissajjanaṃ sakkā paṇḍitena ñātunti ayaṃ uppādavāre nayo .

Yathā ca uppādavāre chasu kālabhedesu paccekaṃ puggalādibhedato anulomapaṭilomanayubhayena cha cha vārā , ekekasmiṃ vāre dasa dasa katvā saṭṭhi saṭṭhi yamakāni , sabbānipi saṭṭhiadhikāni tīṇi yamakasatāni , tato dviguṇā pucchā , dviguṇā atthā ca honti , evaṃ nirodhavāre uppādanirodhavārepi veditabbā .

Tattha ca ‘‘ yassa rūpakkhandho nirujjhati , tassa vedanākkhandho nirujjhatīti … pe … pañcavokārā cavantānaṃ … pe … nirujjhatī ’’ tiādinā ,‘‘ yassa rūpakkhandho na nirujjhati , tassa vedanākkhandho na nirujjhatīti … pe … sabbesaṃ upapajjantānaṃ … pe … na nirujjhatī ’’ tiādinā nirodhavāre ,‘‘ yassaV0.306 rūpakkhandho uppajjati , tassa vedanākkhandho nirujjhatīti ?

No .

Yassa rūpakkhandho nuppajjati , tassa vedanākkhandho na nirujjhatīti … pe … arūpaṃ upapajjantānaṃ asaññasattā cavantānaṃ tesaṃ rūpakkhandho ca nuppajjati , vedanākkhandho ca na nirujjhatī ’’ tiādinā uppādanirodhavāre ca heṭṭhā vuttānusārena sabbattha pucchāvissajjananayo ñātabboti ayaṃ pavattivāre nayo .

Pariññāvāre pana puggalavārādīsu tīsu puggalavāro ekova labbhati , na okāsapuggalokāsavārā sadisavissajjanattā .

Yo hi koci puggalo rūpādiṃ parijānantovaM0.400 , yattha katthaci niruddhopi tādisova hoti , tasmā chasu kālabhedesu anulomato puggalavasena dve dve vārā , ekekasmiṃ vāre dasa dasa katvā vīsati vīsati yamakānīti vīsaṃ yamakasataṃ , taddiguṇā pucchā , taddiguṇā ca atthā veditabbā .

Tattha ca ‘‘ yo rūpakkhandhaṃ parijānāti , so vedanākkhandhaṃ parijānātīti ?

Āmantā ’’ tiādinā ca ,‘‘ yo rūpakkhandhaṃ na parijānāti , so vedanākkhandhaṃ na parijānātīti ?

Āmantā ’’ ti ādinā ca anulomapaṭilomato ādito tīsu kālesu sabbapucchānaṃ ‘‘ āmantā āmantā ’’ tveva vissajjanaṃ .

Itaresu pana tīsu missakakālesu ‘‘ yo rūpakkhandhaṃ parijānāti , so vedanākkhandhaṃ parijānitthāti ?

No .

Yo vā pana … pe … no ’’ ti evaṃ itarakāladvayepi anulomanaye ‘‘ no no ’’ tveva vissajjanaṃ .

Paṭilomanaye pana ‘‘ yo rūpakkhandhaṃ na parijānāti , so vedanākkhandhaṃ na parijānitthāti ?

Arahā rūpakkhandhaṃ na parijānāti , no ca so vedanākkhandhaṃ na parijānittha .

Aggamaggasamaṅgiñca arahantañca ṭhapetvā avasesā puggalā rūpakkhandhañca na parijānanti , vedanākkhandhañca na parijāniṃsū ’’ tiādinā ,‘‘ yo rūpakkhandhaṃ na parijānāti , so vedanākkhandhaṃ na parijānissatīti ?

Ye maggaṃ paṭilabhissanti , te rūpakkhandhaṃ na parijānanti , no ca vedanākkhandhaṃ na parijānissanti .

Arahā ye ca puthujjanā maggaṃ na paṭilabhissanti , te rūpakkhandhañca na parijānanti , vedanākkhandhañca na parijānissantī ’’ tiādinā ca ,‘‘ yo rūpakkhandhaṃ na parijānittha , so vedanākkhandhaṃ na parijānissantīti ?

Ye maggaṃ paṭilabhissanti , te rūpakkhandhaṃ na parijāniṃsu , no ca vedanākkhandhaṃ na parijānissanti .

Aggamaggasamaṅgī ye ca puthujjanā maggaṃ na paṭilabhissanti , teV0.307 rūpakkhandhañca na parijāniṃsu , vedanākkhandhañca na parijānissantī ’’ tiādinā ca pucchāvissajjananayo veditabbo .

EtthaM0.401 ca atītānāgatapaccuppannasaṅkhātā tayo addhā pavattivāre cutipaṭisandhivasena na labbhanti , pavatte cittakkhaṇavaseneva labbhanti .

Lokuttaramaggakkhaṇasmiṃ hi nibbānārammaṇena cittena pañcasu khandhesu pariññākiccanipphattiyā yaṃ kañci ekaṃ khandhaṃ parijānanto itarampi ‘‘ parijānātī ’’ ti anulomapañhesu pariññākiccassa matthakappattaṃ aggamaggasamaṅgiṃ sandhāya ‘‘ āmantā ’’ ti vissajjanaṃ vuttaṃ .

‘‘ Na parijānātī ’’ ti paṭilomapañhesu puthujjanādayo sandhāya ‘‘ āmantā ’’ ti vissajjanaṃ vuttanti veditabbaṃ .

‘‘ Parijānitthā ’’ ti imasmiṃ pana atītakālavāre maggānantare aggaphale ṭhitopi pariññākiccassa niṭṭhitattā parijānitthayeva nāma .

‘‘ Parijānātī ’’ ti ca aggamaggasamaṅgī vuccati ,‘‘ parijānissantī ’’ ti puthujjanādayo , tasmā yo na parijānāti , so parijānitthāti vā , parijānissatītiādinā vā vattuṃ asakkuṇeyyatāya ‘‘ āmantā ’’ ti vissajjanaṃ kataṃ .

Paṭilomanaye pana ‘‘ aggamaggasamaṅgiñca arahantañca ṭhapetvā ’’ ti idaṃ aggamaggasamaṅgino ‘‘ na parijānātī ’’ ti vacanaṃ , arahato ca ‘‘ na parijānitthā ’’ ti vattuṃ asakkuṇeyyatāya vuttaṃ ,‘‘ ye ca puthujjanā maggaṃ na paṭilabhissantī ’’ ti iminā atīte viya anāgatepi anantakālaṃ amuccanakā sattā nāma atthīti dasseti , te ca arahatā niṭṭhitapariññākiccena ,‘‘ na parijānissantī ’’ ti vattabbataṃ vā āpannena samakā jātā , sabbattha ca ekaṃ khandhaṃ parijānanto sabbaṃ parijānāti , aparijānantopi ca sabbaṃ na parijānātīti veditabbanti ayaṃ khandhayamakamātikatthasaṃvaṇṇanānayo .

Issues

Mohavicchedanī

Mohavicchedanī