Ahetukakusalavipākavaṇṇanā
Abyākatā
V0.46 pana dhammā jātito catubbidhā vipākakiriyarūpanibbānavasena .Tattha vipākābyākatā dhammā jātito ca dvidhā honti kusalākusalavipākavasena .
Tattha kusalavipākā bhūmito catubbidhā kāmarūpārūpāvacaralokuttaravipākavasena .
Tattha kāmāvacaravipākā ahetukā sahetukāti duvidhā .
Tattha alobhādisahajātahetuvirahitā ahetukā .
Te sampayogavatthārammaṇādibhedato
M0.61 aṭṭhavidhā .Seyyathidaṃ – upekkhāsahagataṃ cakkhuviññāṇaṃ , tathā sotaghānajivhāviññāṇaṃ , sukhasahagataṃ kāyaviññāṇaṃ , upekkhāsahagatā manodhātu , somanassasahagatā manoviññāṇadhātu , tathā upekkhāsahagatā cāti .
Cakkhuviññāṇādīni hi cattāri cakkhupasādādīsu catūsu upādāyarūpesu upādāyarūpānaṃ ghaṭṭanānighaṃsassa picupiṇḍe picupiṇḍassevātidubbalatāya upekkhāvedanāsampayuttāneva honti .
Kāyaviññāṇaṃ pana kāyindriye phoṭṭhabbabhūtattayaghaṭṭanānighaṃsassa adhikaraṇimatthake ṭhapitapicupiṇḍe kūṭapahārasseva balavatāya pasādanissayesupi bhūtesu paṭighātasambhavato sukhasahagataṃ hoti , manodhātu attano gahaṇadubbalatāya atiiṭṭhepi upekkhāsahagatāva , manoviññāṇadhātu pana atiiṭṭhe somanassasahagatā , iṭṭhamajjhatte upekkhāsahagatāti ayaṃ sampayogato vinicchayo .
Dhammuddesādito pana cakkhuviññāṇe tāva phassapañcakaṃ , ekaggatā , jīvitanti sarūpenāgatā satta , yevāpanakavasena manasikāro eko cāti aṭṭha dhammā honti .
Saṅgahato panettha khandhāyatanadhātuāhārindriyavasena pañcevasaṅgahā .
Tattha cakkhuviññāṇadhātudhammadhātuvasena dhātusaṅgaho , mano upekkhājīvitindriyavasena indriyasaṅgaho ca veditabbo .
Sesaṃ vuttanayameva .
Ettha ca vijjamānāpi vedanā jhānaṅgataṃ na gacchati , indriyaṃ pana hoti .
Ekaggatā indriyamaggaṅgabalabhāvampi na gacchati atidubbalattā .
Vitakkapacchimakaṃ hi jhānaṃ , hetupacchimako maggo , balañca .
Yathā cettha , evaṃ sotaghānajivhākāyaviññāṇesupi .
Kevalaṃ pana saṅgahavāre sotaviññāṇadhātuādivasena dhātusaṅgaho , kāyaviññāṇe vedanāparivattanañca viseso .
Yathā
M0.62 cettha , evaṃ manodhātuyāpi .Kevalaṃ pana vitakkavicārā dve yevāpanakā ca adhimokkhoti tayo dhammā adhikā .
Saṅgahavāre manodhātudhammadhātuvasena dhātusaṅgaho , vitakkavicārupekkhekaggatāhi catūhi jhānaṅgasaṅgaho ca viseso .
Pāḷiyaṃ panettha kiñcāpi jhānaṅgasaṅgaho
V0.47 na uddhaṭo , tathāpi savitakkesu niyamena jhānaṅgatāsambhavato gahetabbova .Yathā cettha , evaṃ manoviññāṇadhātudvayepi .
Somanassasahagatatāya panettha pīti adhikā , saṅgahavāre ca pañcaṅgajjhānatā , vedanāparivattanaṃ , ubhayatthāpi manoviññāṇadhātudhammadhātuvasena dhātusaṅgaho ca viseso , sesaṃ tādisameva .
Visayādippabhedato pana cakkhuviññāṇādīni pañca yathākkamaṃ cakkhādiekekameva vatthuṃ nissāya paccuppanne , iṭṭhe ca rūpādiekekārammaṇe eva kiriyamanodhātuanantaraṃ ālokākāsavāyujalapathavīsahakārīni pasādakādīni dassanasavanaghāyanasāyanaphusanakiccāni sādhayamānāni cakkhudvārādīsu ekekasmiṃ eva vipaccanti .
Evametesaṃ vatthudvārārammaṇakiccāni visuṃ niyatāni .
Ṭhānaṃ pana tesaṃ pañcannampi ekameva , tena nesaṃ na bhedo .
Manodhātu pana hadayavatthuṃ nissāyeva paccuppannesu rūpādīsu pañcasupi ārammaṇesu pañcaviññāṇānantaraṃ sampaṭicchanakiccaṃ sādhayamānā pañcasupi dvāresu pavattati , somanassasahagatā manoviññāṇadhātu pana hadayavatthuṃ nissāyeva atiiṭṭhe paccuppanne pañcārammaṇe vipākamanodhātuanantaraṃ santīraṇakiccaṃ , chasupi dvāresu chasu balavakāmāvacarārammaṇesu atītādīsu javanānantaraṃ tadārammaṇakiccañca sādhayamānā vipaccati .
Evametissā dvārārammaṇakiccaṭṭhānāni anibaddhāni , tato tehi bhedo hoti , vatthu pana tattheva nibaddhaṃ , tato na bhedo , evamupekkhāsahagatāyapi .
Kevalaṃ
M0.63 panesā dvāravinimuttāpi hutvā sugatiyaṃ jaccandhabadhirajaccummattakādīnaṃ paṭisandhikāle purimacuticittānantaraṃ kammabalenopaṭṭhitaṃ kammakammanimittagatinimittesu aññataraṃ atītādibhedaṃ chabbidhampi kāmāvacarārammaṇamārabbha paṭisandhikiccaṃ , tadanantarato paṭṭhāya yāvatāyukaṃ bhavaṅgakiccaṃ , ante cutikiccañca , vuttanayena santīraṇatadārammaṇakiccāni ca sādhayamānā imesu pañcasu ṭhānesu vipaccatīti ayaṃ viseso , sesaṃ tādisameva .Ettha ca vadhabandhādivasappavatte aniṭṭhārammaṇe khantipaṭisaṅkhānādivasena kusaluppattito tannibbattānaṃ paṭisandhiādiviññāṇānaṃ kammanimittañce ārammaṇaṃ hoti , aniṭṭheneva tena bhavitabbaṃ .
Evaṃ iṭṭhavisaye uppannānaṃ kusalavipākānaṃ aniṭṭhārammaṇesu anuppattito kammagatinimittameva tesaṃ ārammaṇaṃ hotīti viññāyati .
Vicāretvā yathā avirodho hoti , tathā gahetabbaṃ .
Evaṃ iṭṭhavisaye uppannakusalato nibbattānampi paṭisandhiādiviññāṇānaṃ kammanimittārammaṇatāya
V0.48 avirodho ñātabbo .Atītādibhedato pana aṭṭhannampi paccekamanantaratā heṭṭhā vuttanayena gahetabbā .
Ahetukakusalavipākā niṭṭhitā .