Saccayamakamātikatthavaṇṇanā
Saccayamakamātikāya pana khandhayamake vuttanayena vārabhedā , kālādibhedā ca veditabbā , pāḷivavatthāne panettha catunnaṃ saccānaṃ vasena padasodhanavāro padasodhanamūlacakkavāro suddhasaccavāro suddhasaccamūlacakkavāroti imesu catūsu vāresu yamakagaṇanā veditabbā .
Pucchāvissajjanesu pana ‘‘ dukkhaṃ dukkhasaccanti ?
Āmantā .
Dukkhasaccaṃ dukkhanti ?
Kāyikacetasikaṃ dukkhaṃ ṭhapetvā avasesaṃ dukkhasaccaṃ , na dukkhaṃ .
Kāyikacetasikaṃ dukkhaṃ pana dukkhañceva dukkhasaccañca .
Samudayo samudayasaccanti ?
Taṇhaṃ ṭhapetvā avasesā saccavibhaṅge niddiṭṭhā kusalādidhammā samudayo , na samudayasaccaṃ .
Taṇhā
M0.404 pana samudayo ceva samudayasaccañca .Samudayasaccaṃ samudayoti ?
Āmantā .
Nirodho nirodhasaccanti ?
Tadaṅganirodhādayo , khaṇikanirodho ca nirodhova , na nirodhasaccaṃ .
Nibbānaṃ pana nirodho ceva nirodhasaccañca .
Nirodhasaccaṃ nirodhoti ?
Āmantā .
Maggo maggasaccanti ?
Micchāmaggaṅgādayo maggo , na maggasaccaṃ .
Ariyamaggo pana maggo ceva maggasaccañca .
Maggasaccaṃ maggoti ?
Āmantā ’’ tiādinā paṇṇattivāre nayo veditabbo .
Pavattivāre pana ‘‘ yassa dukkhasaccaṃ uppajjati , tassa samudayasaccaṃ uppajjatīti ?
Sabbesaṃ upapajjantānaṃ pavatte taṇhāvippayuttacittassa uppādakkhaṇe tesaṃ dukkhasaccaṃ uppajjati , no ca tesaṃ samudayasaccaṃ uppajjati .
Taṇhāya uppādakkhaṇe tadubhayaṃ uppajjati .
Yassa dukkhasaccaṃ uppajjati , tassa maggasaccaṃ uppajjatīti … pe … pañcavokāre maggassa uppādakkhaṇe tadubhayaṃ uppajjati .
Yassa vā pana … pe … uppajjatīti ?
Arūpe maggassa uppādakkhaṇe tesaṃ maggasaccaṃ uppajjati , no ca tesaṃ dukkhasaccaṃ uppajjati .
Pañcavokāre tadubhayaṃ uppajjati .
Yassa samudayasaccaṃ uppajjati , tassa maggasaccaṃ uppajjatīti ?
No , yassa vā pana … pe … no ’’ tiādinā puggalavāre ,‘‘ yattha dukkhasaccaṃ uppajjati , tattha samudayasaccaṃ uppajjatīti ?
Asaññasatte tattha dukkhasaccaṃ uppajjati , no ca tattha tadaññaṃ , aññattha
V0.310 tadubhayampi .Yattha dukkhasaccaṃ uppajjati , tattha maggasaccaṃ uppajjatīti ?
Apāye , asaññasatte ca dukkhameva , no ca tattha tadaññaṃ , aññattha tadubhayampī ’’ tiādinā okāsavāre , puggalokāsavārepīti evaṃ anulomanaye ,
‘‘ Yassa dukkhasaccaṃ nuppajjati , tassa samudayasaccaṃ nuppajjatīti ?
Āmantā .
Yassa vā pana … pe … nuppajjatīti ?
Sabbesaṃ upapajjantānaṃ pavatte taṇhāvippayuttacittassa uppādakkhaṇe samudayasaccaṃ nuppajjati , no ca tesaṃ dukkhasaccaṃ nuppajjati .
Sabbesaṃ
M0.405 cavantānaṃ pavatte cittassa bhaṅgakkhaṇe arūpe maggassa ca phalassa ca uppādakkhaṇe tesaṃ samudayasaccañca nuppajjati , dukkhasaccañca nuppajjatī ’’ tiādinā ,‘‘ yattha dukkhasaccaṃ nuppajjati , tattha samudayasaccaṃ nuppajjatīti ?Natthi .
Yattha vā pana samudayasaccaṃ nuppajjati , tattha dukkhasaccaṃ nuppajjatīti ?
Uppajjatī ’’ tiādinā ca ,‘‘ yassa yattha dukkhasaccaṃ nuppajjati , tassa tattha samudayasaccaṃ nuppajjatīti ?
Āmantā .
Yassa vā pana yattha samudayasaccaṃ nuppajjati , tassa tattha dukkhasaccaṃ nuppajjatīti ?
Sabbesaṃ upapajjantānaṃ pavatte taṇhāvippayuttacittassa uppādakkhaṇe tesaṃ tattha samudayasaccaṃ eva nuppajjati , netaraṃ , sabbesaṃ pana cavantānaṃ pavatte cittassa bhaṅgakkhaṇe arūpe maggassa ca phalassa ca uppādakkhaṇe tesaṃ tattha tadubhayampi nuppajjatī ’’ tiādinā ca sabbattha paṭilomanaye ca ,
‘‘ Yassa dukkhasaccaṃ uppajjittha , tassa samudayasaccaṃ uppajjitthāti ?
Āmantā .
Yassa dukkhasaccaṃ uppajjittha , tassa maggasaccaṃ uppajjitthāti ?
Abhisametāvīnaṃ uppajjittha , na itaresan ’’ tiādinā ,‘‘ yassa yattha dukkhasaccaṃ uppajjittha , tassa tattha samudayasaccaṃ uppajjitthāti ?
Suddhāvāsānaṃ dutiye citte vattamāne asaññasattānaṃ tattha dukkhasaccaṃ uppajjittha , netaraṃ , itaresaṃ tadubhayaṃ uppajjitthā ’’ tiādinā ,‘‘ yassa dukkhasaccaṃ uppajjissati , tassa samudayasaccaṃ uppajjissatīti ?
Aggamaggasamaṅgīnaṃ arahantānaṃ yassa cittassa anantarā aggamaggaṃ paṭilabhissanti , tesaṃ dukkhasaccaṃ uppajjissati , netaraṃ , itaresaṃ tadubhayaṃ uppajjissatī ’’ tiādinā ca ,‘‘ yassa dukkhasaccaṃ uppajjati , tassa samudayasaccaṃ uppajjitthāti ?
Āmantā , yassa vā pana … pe … uppajjatīti ?
Sabbesaṃ cavantānaṃ pavatte cittassa bhaṅgakkhaṇe arūpe maggaphaluppattikkhaṇe tesaṃ samudayasaccaṃ uppajjittha , no ca tesaṃ dukkhasaccaṃ uppajjati .
Sabbesaṃ upapajjantānaṃ pavatte cittassa uppādakkhaṇe samudayasaccañca uppajjittha
V0.311 , dukkhasaccañca uppajjatī ’’ tiādinā ca sesakālabhedesuM0.406 ca anulomapaṭilomādīsu ca vuttānusārena uppādavāre sabbattha vissajjananayo yathānurūpaṃ ñātabbo .‘‘ Yassa dukkhasaccaṃ nirujjhati , tassa samudayasaccaṃ nirujjhatīti … pe … taṇhāya bhaṅgakkhaṇe tesaṃ tadubhayaṃ nirujjhatī ’’ tiādinā nirodhavāre , uppādanirodhavārepīti evaṃ pavattivāre sabbattha yathānurūpato yojanā veditabbā .
Tathā ‘‘ yo dukkhasaccaṃ parijānāti , so samudayasaccaṃ pajahatīti ?
Āmantā ’’ tiādinā pariññāvārepīti evamettha pāḷinayo ñātabbo .
Atthavinicchaye panettha idaṃ lakkhaṇaṃ – pavatti vāre tāvettha nirodhasaccaṃ na labbhateva , sesesu pana tīsu saccesu samudayamaggasaccāni ekantena pavattiyaṃ eva labbhanti .
Dukkhasaccaṃ cutipaṭisandhīsupi pavattepīti evamettha yaṃ yaṃ sabbattha labbhati , tassa tassa vasena atthavinicchayo veditabbo .
Tatridaṃ nayamukhaṃ – sabbesaṃ upapajjantānan ti antamaso suddhāvāsānampi .
Tepi hi dukkhasacceneva uppajjanti .
Taṇhāvippayuttacittassāti idaṃ dukkhasaccasamudayasaccesu ekakoṭṭhāsassa uppattidassanatthaṃ vuttaṃ , tasmā pañcavokāravaseneva gahetabbaṃ .
Catuvokāre pana taṇhāvippayuttaphalasamāpattiyā uppādakkhaṇe ekampi saccaṃ nuppajjati .
Tadubhayan ti dukkhasamudayasaccadvayaṃ .
Tasmiṃ hi khaṇe taṇhaṃ ṭhapetvā sesaṃ dukkhasaccaṃ nāma hotīti taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ .
Maggassa uppādakkhaṇe pana rūpameva dukkhasaccaṃ nāma , sesā maggasahajātā dhammā saccavinimuttāva .
Teneva kāraṇena ‘‘ arūpe maggassa uppādakkhaṇe tesaṃ maggasaccaṃ uppajjati , no ca tesaṃ dukkhasaccaṃ uppajjatī ’’ ti vuttaṃ .
Sabbesaṃ upapajjantānaṃ pavatte taṇhāvippayuttacittassa uppādakkhaṇe .
Tesaṃ tatthāti tesaṃ tasmiṃ upapattikkhaṇe taṇhāvippayuttacittuppattikkhaṇe cāti evamettha khaṇavasena okāso veditabbo .
Aññesupi evarūpesu eseva nayo .
Anabhisametāvīnan ti
M0.407 anabhisamitasaccānanti iminā nayamukhena sabbattha atthavinicchayo veditabbo .Pariññāvāre pana ñātatīraṇapahānavasena tissopi pariññāyo labbhanti .
Yasmā pana lokuttaradhammesu pariññānāma natthi , tasmā idha dve eva saccāni gahitāni .
Tattha ‘‘ dukkhasaccaṃ parijānātī ’’ ti ñātatīraṇapariññāvasena vuttaṃ ,‘‘ samudayasaccaṃ pajahatī ’’ ti ñātapahānapariññāvasena
V0.312 , iti imāsaṃ pariññānaṃ vasena sabbattha attho veditabbo .Ayaṃ saccayamakamātikatthasaṃvaṇṇanānayo .