အနိဒ္ဓါရှိတပရိစ္ဆေဒေ၊ မထုတ်ဆောင်အပ်သော အပိုင်းအခြားရှိ သော၊ (မာတိကုဒ္ဒေသေ၌စပ်၊) ဓမ္မာနံ၊ ပရမတ္ထတရားတို့၏၊ အတ္ထိတာမတ္တ ဒီပကေ၊ ရှိကုန်သည်၏အဖြစ်မျှကို ပြတတ်သော၊ မာတိကုဒ္ဒေသေ၊ မာတိကာ ဥဒ္ဒေသ၌၊ (မာတိကာဥဒ္ဒေသတုန်းက၊) အပရိစ္ဆေဒေန၊ အပိုင်းအခြားမရှိသော၊ ဗဟုဝစနေန၊ ဗဟုဝုစ်သဒ္ဒါဖြင့်၊ (အရိစ္ဆေဒဗဟုဝုစ်ဖြင့်၊) ဥဒ္ဒေသော၊ ဥဒ္ဒေသကို၊ ကတော၊ ပြုတော်မူအပ်ပြီ၊ ဣတိ၊ ကြောင့်၊ (မာတိကာဥဒ္ဒေသ၌ ဗဟုဝုစ် သဒ္ဒါဖြင့် ဥဒ္ဒေသကို ပြုတော်မူအပ်ပြီး၏ အဖြစ်ကြောင့်။)

အနိဒ္ဓါရိတ၊ပေ၊အပစ္စယာတိ ။ ။ ဤစကားသည် အဋ္ဌကထာကိုဖွင့်သောစကား မဟုတ်၊ ပါဠိတော်ကို မိမိအလိုအတိုင်းဖွင့်သော စကားတည်း၊ ပါဠိတော်၌ နိဗ္ဗာန် တစ်ပါးတည်းကို အဘယ့်ကြောင့် မာတိကာဥဒ္ဒေသ၌ “အပစ္စယာဓမ္မာ”ဟုလည်း ကောင်း, ဤ၌ “ကတမေ ဓမ္မာ အပစ္စယာ”ဟုလည်းကောင်း ဗဟုဝုစ်ဖြင့် ဟောတော်မူ အပ်ပါသနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိ၍ ထိုအမေးကို ဖြေရာရောက်အောင် “အနိဒ္ဓါရိတ”စသည် ကို မိန့်သည်၊ ဤဝါကျ၌ “အနိဒ္ဓါရိတ၊ပေ၊ကတော”သည် မာတိကာဥဒ္ဒေသ၌ ဗဟုဝုစ်ဖြင့် ဟောတော်မူခဲ့ခြင်း၏ အကြောင်းပြစကားတည်း၊ ထိုသို့ ဗဟုဝုစ်ဖြင့် ဟောတော်မူခဲ့ခြင်းသည်ပင် ဤ၌ ဗဟုဝုစ်ဖြင့် ပုစ္ဆာထုတ်ရခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော ကြောင့် “ဣတိ၊ပေ၊ပုစ္ဆတိ၊ ကတမေ ဓမ္မာ အပစ္စယာတိ”ဟု ဆိုသည်။

ဆိုလိုရင်းကား

• မာတိကာ၌ မည်သို့သော သဘာဝဓမ္မဟု သဘာဝကိုလည်း မပိုင်းခြားရသေး, မည်၍မည်မျှဟု အရေအတွက်ကိုလည်း မပိုင်းခြားရသေးဘဲ “ကုသလာ ဓမ္မာ-ကုသိုလ်တရားတို့ ရှိကုန်၏”ဟူသကဲ့သို့ “အပစ္စယာဓမ္မာ-အပစ္စယ တရားတို့ ရှိကုန်၏”ဟု သဘာဝဓမ္မတို့၏ ရှိရုံမျှကိုသာ ပြသေး၏၊ ထိုသို့ ရှိရုံမျှကို သာ ပြသောအရာဖြစ်၍ “ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာ ဓမ္မာ”ဟူသော ဒေသနာအယဉ် အတိုင်း “အပစ္စယာ ဓမ္မာ”ဟု ဗဟုဝုစ်ဖြင့် ပြုတော်မူခဲ့ရသည်၊ မာတိကာဥဒ္ဒေသ၌ ဗဟုဝုစ်ဖြင့် ဟောတော်မူခဲ့ခြင်းကြောင့် ဤ၌လည်း ဗဟုဝုစ်ဖြင့်ပင် ပုစ္ဆာထုတ်တော်မူ ရသည်-ဟူလို၊ [“ဒွေ, တယော”စသည်ဖြင့် အပိုင်းအခြား မရှိဘဲ “ဓမ္မာ”ဟု သာမညဆိုအပ်သော ဗဟုဝုစ်ကို “အပရိစ္ဆေဒေန ဗဟုဝစနေန”ဟု ဆိုသည်။]

ရူပါဝစရာဒယော၊ ရူပါဝစရအစရှိသော အာရုံတို့ကို၊ ကာမာဝစရဝိပါကာ ဒီဟိ၊ ကာမာဝစရဝိပါက် အစရှိသော တရားတို့သည်၊ အဝိညေယျာ၊ မသိ ထိုက်ကုန်။ ကေစိဒေဝ၊ အချို့သော အရူပါဝစရတရားတို့ကိုသာ၊ အရူပါဝစရေဟိ၊ အရူပါဝစရတရားတို့သည်၊ ပိညေယျာ၊ ကုန်၏၊ ဣတိ၊ သို့၊ ယောဇေတဗ္ဗံ၊ ၏၊ (ကသ္မာ)၊ အနုဝတ္တမာနတ္တာ၊ အစဉ်လိုက်လာသည်၏အဖြစ်ကြောင့်တည်း။

ရူပါဝစရ၊ပေ၊ဝိပါကာဒီဟိ ။ ။ ရူပါဝစရာရူပါဝစရလောကုတ္တရပညတ္တိယော (ရူပါဝစရာဒယော၏အဖွင့်) ကာမာဝစရဝိပါကေဟိ, လောကုတ္တရာ(လောကုတ္တရာအာရုံ တို့ကို) ကာမာဝစရတော-တို့မှ၊ (ဝါ-တို့တွင်) ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တကုသလကြိယေဟိ (တို့သည်လည်းကောင်း) အကုသလေဟိစ(တို့သည်လည်းကောင်း) အဝိညေယျာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ၊-အနု။

အနုဝတ္တမာနတ္တာ ။ ။ “တေပိစ ကေစိဒေဝ ဝိညေယျာ၊ ကေစိ အဝိညေယျာ” ဟူသော ဝါကျ၌ ကတ္တားပုဒ် မပါ၊ ထို ကတ္တားပုဒ်ကို ရှေ့မှ လိုက်လာသော “အရူပါဝစရေဟိ”သဒ္ဒါ ရှိသောကြောင့် ထို အရူပါဝစရေဟိ”သဒ္ဒါကို ကတ္တားအဖြစ် ဖြင့် ထည့်၍ အနက်ယောဇနာပါ-ဟူလို။

ပန၊ ထိုသို့ပင် ပယ်မြစ် ပါသော်လည်း၊ ကာမာ၊ပေ၊ဝိနိမုတ္တော၊ ကာမာသဝ ဘဝါသဝမှ လွတ်သော၊ လောဘော၊ သည်၊ ယဒိ အတ္ထိ၊ အကယ်၍ ရှိသေးအံ့၊ (ဧဝံသတိ)၊ သော၊ ထို လောဘသည်၊ (အာသဝမှလွတ်သော လောဘသည်၊) ယဒါ၊ အကြင် အခါ၌၊ ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ္တေသု၊ ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ်စိတ်တို့၌၊ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ၏၊ တဒါ၊ ၌၊ တေန၊ ထိုလောဘနှင့်၊ (အာသဝမှလွတ်သော လောဘနှင့်၊) သမ္ပယုတ္တော၊ ယှဉ်သော၊ အဝိဇ္ဇာသဝေါ၊ အဝိဇ္ဇာသဝသည်၊ အာသဝဝိပ္ပယုတ္တော၊ အာသဝ ဝိပ္ပယုတ္တတည်း၊[ယှဉ်စရာ အာသဝေါတရား မရှိ-ဟူလို၊] ဣတိ၊ ကြောင့်၊ ဒေါမန၊ပေ၊သမ္ပယုတ္တဿ၊ ဒေါမနဿနှင့်သမ္ပယုတ်ဖြစ်သော မောဟ, ဝိစိကိစ္ဆာ နှင့် သမ္ပယုတ်ဖြစ်သော မောဟ, ဥဒ္ဓစ္စနှင့်သမ္ပယုတ်ဖြစ်သော မောဟ၏၊ (အာသဝဝိပ္ပယုတ္တတာ-အသဝဝိပ္ပယုတ္တ၏အဖြစ်ကို၊ ဝုတ္တာ) ဝိယ၊ ဟောတော်မူ အပ်သကဲ့သို့၊ တဿပိ၊ ထို ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ်မောဟ၏လည်း၊ အာသဝ ဝိပ္ပယုတ္တတာ၊ သည်၊ ဝါ၊ ကို၊ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ ဟောတော်မူထိုက်သည်၊ သိယာ၊ (ကိ၊ အဘယ်သို့၊ ဝတ္တဗ္ဗာ, သိယာ၊ နည်း၊) စတူသု၊ပေ၊ဝိပ္ပယုတ္တောတိ၊ ဟူ၍၊ (ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာ၊) [စတူသု၊ ကုန်သော၊ ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ္တေသု၊ န်သော၊ လောဘသဟဂတေသု၊ န်သော၊ စိတ္တုပ္ပာဒေသု၊ တို့၌၊ ဥပ္ပန္နော၊ သော၊ မောဟော၊ သည်၊ သိယာ၊ ရံခါ၊ အာသဝသမ္ပယုတ္တော၊ အာသဝသမ္ပယုတ္တ သည်၊(ဟောတိ၊) သိယာ၊ ခါ ၊ အာသဝဝိပ္ပယုတ္တော၊ သည်၊ ဟောတိ၊]

ယဒိ ပန၊ပေ၊ဝတ္တဗ္ဗာသိယာ ။ ။ ဗြဟ္မာတို့၏ ဝိမာန စသည်၌ဖြစ်သော ရာဂကို ကာမာသဝမဟုတ်ဟု ပယ်ခြင်း၌ အပြစ်ပြလိုသောကြောင့် "ယဒိ ပန" စသည်ကို မိန့်သည်၊ ကာမာသဝ ဘဝါသဝမှလွတ်သော လောဘတစ်မျိုးရှိလျှင် ထိုလောဘသည် ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ်လေးခု၌ ယှဉ်ခိုက် ထို လောဘနှင့်ယှဉ်သော အဝိဇ္ဇာသဝဟူသော မောဟမှာ ယှဉ်စရာအာသဝေါတရား မရှိတော့၊ ထို့ကြောင့် ထိုမောဟသည် “အာသဝ ဝိပ္ပယုတ္တ”ဖြစ်နေရကား (ဒေါမနဿသဂဟမောဟ, ဝိစိကိစ္ဆဒ္ဓစ္စမောဟကို အာသဝ ဝိပ္ပယုတ္တဟု ဟောတော်မူသကဲ့သို့) ထို ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ်မောဟ၏လည်း အာသဝ ဝိပ္ပယုတ္တအဖြစ်ကို ဟောတော်မူထိုက်၏။

စတူသု၊ပေ၊ဝိပ္ပယုတ္တောတိ ။ ။ ဟောတော်မူထိုက်ပုံ အခြင်းအရာပြသော ပါဠိတည်း၊ အဋ္ဌကထာကဏ္ဍ အာသဝနိဒ္ဒေသ၌ “ဒီသု ဒေါမနဿ သဟ၊ ပေ၊ ဥဒ္ဓစ္စ သဟဂတော မောဟော”ဟု ဒေါမနဿ ဝိစိကိစ္ဆဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ်မောဟ၏ အာသဝ ဝိပ္ပယုတ္တအဖြစ်ကို ဟောတော်မူထား၏၊ ဒိဋ္ဌိဂတဝိပ္ပယုတ္တမောဟလည်း အာသဝ ဝိပ္ပယုတ္တရှိလျှင် “စတူသု ဒိဋ္ဌိ၊ပေ၊ဝိပ္ပယုတ္တော”ဟု ဟောတော်မူထိုက်-ဟူလို၊ ထို ပါဠိ၌ “သီယာ အာသဝသမ္မယုတ္တော”သည် လောဘက ကာမာသဝ သို့မဟုတ် ဘဝါသဝဖြစ်ခိုက်၌ ထိုမောဟ၏ ရံခါ အာသဝသမ္ပယုတ္တ ဖြစ်ပုံတည်း၊ “သိယာ အာသဝဝိပ္ပယုတ္တော"ကား ထိုလောဘက အာသဝမဖြစ်ခိုက်၌ မောဟ၏ အာသဝ ဝိပ္ပယုတ်ဖြစ်ပုံတည်း၊ ထိုသို့ အာသဝနိဒ္ဒေသ၌ ဟောတော်မမူသောကြောင့် လောဘ မှန်လျှင် ကာမာသဝသော်လည်း ဖြစ်ရ, သို့မဟုတ် ဘဝါသဝသော်လည်း ဖြစ်ရမည်၊ ထို ကာမာသဝ ဘဝါသဝမှ လွတ်သော လောဘဟူ၍ မရှိပါ-ဟူလို။

ဟိ၊ ချဲ့၊ တတ္ထ၊ ထို ပဌမကမာနဘာဇနီယ၌၊(“ဝိဘတ္တော”၌စပ်၊) ဧကစ္စော၊ အချို့ပုဂ္ဂိုလ်သည်၊ ဇာတိယာဝါ၊ ခတ္တိယစသော ဇာတ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဂေါတ္တေနဝါ၊ ဂေါတမစသော အနွယ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ လောကပုတ္တိယေန၊ အမျိုးကောင်းသားတို့၏အဖြစ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယဝါ၊ အဆင်းနှင့်ပြည့်စုံသော ကိုယ်ရှိသူ၏အဖြစ်ကြောင့် သော်လည်းကောင်း၊ ဓနေနဝါ၊ ဥစ္စာကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ အချွေနေနေ ဝါ၊ ရွတ်ဆို သင်ယူအပ်ပြီးသော ဝေဒကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကမ္မာ ယတနေနဝါ၊ အသက်မွေးခြင်း၏အကြောင်းဖြစ်သော “ကသိ,ဝါဏိဇ္ဇ”စသော အလုပ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ သိပ္ပာယတနေနဝါ၊ အသက်မွေးခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော “ဟတ္ထိသိပ္ပ”စသော အတတ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေနဝါ၊ အသက်မွေးခြင်း၏ တည်ရာအကြောင်းဖြစ်သော “ခေတ္တဝိဇ္ဇာ” စသော အသိဉာဏ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ သုတေနဝါ၊ ကြားနာအပ်သော အတတ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ပဋိဘာနေနဝါ၊ ရှေးရှုထင်လာသော ဉာဏ်ပညာကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ အညတရညတရေန၊ တစ်ပါးပါးသော၊ ဝတ္ထုနာ၊ အကြောင်းကြောင့်၊ မာနံ၊ မာနကို၊ ဇပွေတိ၊ ဖြစ်စေ၏(စာအုပ်တို့၌ “အညတရညတရေနဝါ”ဟု “ဝါ”သဒ္ဒါ ပါနေ၏။ ပါဠိတော်အရင်း၌မပါ] ဧဝရူပေါ၊ ဤသို့သဘောရှိသော၊ ယော မာနော၊ အကြင် မှတ်ထင်ခြင်းသည်၊ (ယာ)မညနာ၊ အကြင် မှတ်ထင်ခြင်းဟူသော အခြင်းအရာသည်၊ပေ၊ စိတ္တဿ၊ ၏၊ (ယာ)ကေတုကမျတာ၊ အကြင် အမြင့်ဆုံးအလံကဲ့သို့ အလွန်တက်ကြွခြင်း ကို အလိုရှိသူ၏အဖြစ်သည်၊ (အတ္ထိ)၊ ဣတိ၊ သို့၊ သေယျဿ၊ သေယျပုဂ္ဂိုလ် ၏သန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ သဒိသဿ၊ သဒိသပုဂ္ဂိုလ်၏သန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ ဟီနဿစ၊ ဟီနပုဂ္ဂိုလ်၏သန္တာန်၌လည်းကောင်း၊ ပုဂ္ဂလဝိသေသံ၊ ပုဂ္ဂိုလ်အထူးကို၊ (သေယျ, သဒိသ, ဟီနဟူသော ပုဂ္ဂိုလ်အထူးကို၊) အနာမသိတွာ၊ မသုံးသပ်မူ၍၊ သေယျမာနော၊ သေယျမာနကို၊ ဝိဘတ္တော၊ ဝေဖန်တော်မူအပ်ပြီ၊ ဣတိ ဣမအတ္ထံ၊ ကို၊ သန္ဓာယ၊ ၍၊ ဧကော၊ပေ၊ကထိတော တိ၊ ဟူ၍၊ (သင်္ဂဟကာရော) အာဟ၊

အနုဋီကာ ။ ။ဇာတိယာတိ ခတ္တိယဘာဝါဒိ ဇာတိယာ၊ ဂေါတ္တေနာတိ ဂေါတမ ဂေါတ္တာဒိ ဥက္ကဋ္ဌဂေါတ္တေန၊ (သေယျမာန်ဖြစ်၍ ဥက္ကဋ္ဌဂေါတ္တကို ဖွင့်သည်၊) ကောလ ပုတ္တိယေနာတိ မဟာကုလဘာဝေန၊ [ကုလပုတ္တဿ+ဘာဝေါ ကောလပုတ္တိယံ] ဝဏ္ဏ ပေါက္ခရတာယာတိ ဝဏ္ဏသမ္ပန္ဓသရီရတာယ၊ ပေါက္ခရံ ဟိ သရီရံ ဝုစ္စတိ၊ အမွှေးနေနာတိ ဝေဒေန၊ ကသိဝါဏိဇ္ဇာဒိကမ္မံဧဝ အာယတနံ၊ သိပ္ပံ နာမ ဟတ္ထိသိပ္ပာဒိကံ၊ တံဒဝ အာယတနံ၊ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနံနာမ ခေတ္တဝိဇ္ဖာဒိ၊-မဓု။

သေယျဿ၊ပေ၊ကထိတောတိ အာဟ ။ ။ထိုသေယျမာန်ကို ဝေဖန်ရာ ပဌမက ဘာဇနီယပါဠိတော်၌ သေယျပုဂ္ဂိုလ်၏ သေယျမာန်ဖြစ်ပုံဟုလည်းကောင်း, သဒိသ ပုဂ္ဂိုလ်၏ သေယျမာန်ဖြစ်ပုံဟုလည်းကောင်း, ဟီနပုဂ္ဂိုလ်၏ သေယျမာန်ဖြစ်ပုံဟု လည်းကောင်း, ပုဂ္ဂိုလ်အထူးကို မသုံးသပ်ဘဲ သေယျမာန်ကို ဝေဖန်တော်မူသောကြောင့် ထိုသေယျမာန်သည် ပုဂ္ဂိုလ်သုံးမျိုးလုံးနှင့်ဆိုင်၏၊ ထိုသို့ ဆိုင်ပုံကို ရည်ရွယ်၍ “ဧကော မာနော၊ပေ၊ကထိတော”ဟု အဋ္ဌကထာ၌ ဆိုသည်။

ဟိ၊ ချဲ့၊ သေယျဿ၊ ၏၊ သေယျောဟမသ္မီတိ မာနောတိအာဒီနံ၊ အစရှိကုန်သော၊ (မာနာနံ၌စပ်၊) ပုဂ္ဂလံ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ကို၊ အာမသိတွာ၊ သုံးသပ်၍၊ (သေယျဿ, သဒိသဿ, ဟီနဿဟု သုံးသပ်၍၊) ဝုတ္တာနံ၊ န်သော၊ နဝန္နံ၊ ကိုးမျိုးကုန်သော၊ မာနာနံ၊ မာနတို့၏၊ ဘာဇနီယံ၊ ဘာဇနီယသည်၊ ဒုတိယကမာနဘာဇနိယံ၊ ဒုတိယကမာနဘာဇနိယသည်၊ ဟောတိ၊ (ကသ္မာ)၊ တဿ မာနရာသိဿ၊ ထိုမာနအစု၏၊ ပုဂ္ဂလံ၊ ကို၊ အနာမသိတွာ၊ ၍၊ ဝုတ္တမာနရာသိတော၊ ဟောတော်မူအပ်သော မာနအစုမှ၊ ဒုတိယကတ္တာ၊ နှစ်ခုမြောက်၏အဖြစ်ကြောင့်တည်း၊ ဣတိ၊ ဤသို့ မှတ်အပ်၏၊ [စာအုပ်တို့၌ “ဒုတိယတတိယကတ္တာ”ဟု ရှိသည်ကားပါဌ်ပျက်၊ “ဒုတိယ ကတ္တာ”ဟုသာရှိရမည်၊ ဘာ့ကြောင့်နည်း၊“ဒုတိယကမာနဘာဇနီယံ ဟောတိ” ဟူသော ဝါကျ၏အကြောင်းကိုပြသော ဟိတ်ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။] စ၊ သည်သာမကသေး၊ ယထာဝုတ္တေ၊ အကြင် အကြင် ဟောတော်မူအပ် ပြီးသော၊ ဒုတိယကမာနဘာဇနိယေ၊ ၌၊ ဧကေကဿ၊ တစ်ယောက်တစ်ယောက် သော ပုဂ္ဂိုလ်၏၊ တယော တယော၊ သုံးပါးသုံးပါးကုန်သော၊ မာနာ၊ တို့သည်၊ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ န်၏၊ ဣတိ၊ သို့၊ ကထိတံ၊ ပြီ၊ ဣတိ၊ ကြောင့်၊ ဣဓ၊ ဤအဋ္ဌကထာ၌၊ ဝုတ္တာယ၊ ဆိုအပ်ပြီးသော၊ အတ္ထဝဏ္ဏနာယ၊ အနက်အဖွင့်နှင့်၊ သမာနဒဿနတ္ထံ၊ တူသည်၏အဖြစ်ကို ပြခြင်းအကျိုးငှာ၊ ပဌမကမာနဘာဇနီယေတိ၊ ဟူ၍၊ (သင်္ဂဟကာရေန) အထာပိ ဝုတ္တံ၊ အကယ်၍လည်း ဆိုအပ်သည်ဖြစ်အံ့၊ (ဧဝံသတိ)၊

အထဝါ၊ပေ၊ဒုတိယကတ္တာ ။ ။ ထိုပါဠိတော်၌ ပုဂ္ဂိုလ်ကို မသုံးသပ်ဘဲ မာနသုံးမျိုး ကို အကျယ်ဟောတော်မူပြီးနောက်“တတ္ထ ကတမော သေယျဿ သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော”စသည်ဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်ကို သုံးသပ်၍ ဟောတော်မူအပ်သော ပါဠိတော်တစ်ရပ် ဆက်၍ လာသေး၏၊ ထို ပါဠိတော်၏ မာနအစုက ဒုတိယမြောက် ဖြစ်သောကြောင့် ပုဂ္ဂိုလ်ကို မသုံးသပ်ဘဲ ရှေးဦးစွာ ဟောတော်မူအပ်သော (သေယျမာန်,သဒိသမာန်, ဟီနမာန်) သုံးမျိုးလုံးအစုကိုပင် “ပဌမကမာနဘာဇနီယ"ဟု ခေါ်ထားသည်။ [ဤ ဒုတိယနည်း၌ နိဒဿနနည်း ကြံဖွယ်မလို။]

အထာပိစ၊ပေ၊ဝုတ္တံ။ ။ ဤနည်းကား အဋ္ဌကထာအဖွင့်ကို ဒုတိယကမာန ဘာဇနီယဟု ယူ၍ ခုဒ္ဒကဝတ္ထုပါဠိတော်ဝယ် ဒုတိယအကျယ်ပြအပ်သော စကားကို ပဌမကမာနဘာဇနီယဟု ယူလိုသည်၊ အထဝါတက်သောနည်း၌ ဆိုအပ်ပြီးသော ဒုတိယက မာနဘာဇနီယပါဠိတော်ဝယ် သေယျပုဂ္ဂိုလ်၌ မာန်သုံးမျိုး, သဒိသပုဂ္ဂိုလ်၌ မာန်သုံးမျိုး, ဟီနပုဂ္ဂိုလ်၌ မာန်သုံးမျိုး “ဤသို့ တစ်ယောက်တစ်ယောက်မှာ မာန် သုံးမျိုးစီ ဖြာကုန်၏”ဟု ဟောထားတော်မူ၏၊ ထို့ကြောင့် ဤ၌ ဆိုအပ်သော အဖွင့်နှင့် ညီမျှ၏ဟု ပြခြင်းငှာ ထိုပါဠိတော်ကို ပဌမကမာနဘာဇနီယဟု အဋ္ဌကထာ ဆရာ ဆိုလိုအပ်သည် ဖြစ်အံ့-ထိုသို့ဖြစ်လျှင်

အဘိဇ္ဈာကာမရာဂါနံ၊ အဘိဇ္ဈာ, ကာမရာဂတို့၏၊ ဝိသေသော၊ အထူးသည်၊ အာသဝဒွယဧကာသဝဘာဝေါ၊ အာသဝနှစ်ပါးအပေါင်း၏အဖြစ်, တစ်ပါးသော အာသဝ၏အဖြစ်သည်၊ [ဘာဝေါနေရာ၌ “ဘဝေန‘အဖြစ်ဖြင့်” ဟုရှိလျှင် စာသွားကောင်း၏၊] အဘိဇ္ဈာယ၊ အဘိဇ္ဈာ၏၊ နောအာသဝဘာဝေါ စ၊ အာသဝ မဟုတ်သည်၏အဖြစ်သည်လည်း၊ န၊ မရှိ၊ ဣတိ၊ ကြောင့်၊ နော အာသဝလောဘဿ၊ အာသဝမဟုတ်သော လောဘ၏၊ သမ္ဘာဝေါ၊ ထင်ရှား ရှိသည်၏အဖြစ်ကို၊ ဝိစာရေတဗ္ဗော၊ စိစစ်ထိုက်၏၊ (တသ္မာ ဝိစာရေဗ္ဗော၊)

အဘိဇ္ဈာ၊ပေ၊ဝိစာရေတဗ္ဗော။ ။အဘိဇ္ဈာဟူသော လောဘ၏ ကာမာသဝ, ဘဝါသဝဟု နှစ်မျိုးဖြစ်ခြင်း, ကာမရာဂဟူသော လောဘ၏ ကာမာသဝ တစ်မျိုးသာ ဖြစ်ခြင်းသည် အဘိဇ္ဈာနှင့် ကာမရာဂတို့၏ အထူးဖြစ်စရာရှိ၏၊ အဘိဇ္ဈာ၏ အာသဝ အမည် မရသော အဘိဇ္ဈာတစ်မျိုး ရှိနိုင်ခြင်းဟူသော (အဘိဇ္ဈာနှင့် ကာမရာဂ)အထူးကား မဖြစ်နိုင်၊ ထို့ကြောင့် “အာသဝအမည် မရသော အဘိဇ္ဈာ(လောဘ)တစ်မျိုး ရှိ၏”ဟူသော အဋ္ဌကထာ၏စကားကို စိစစ်ထိုက်သည်။

အမှာ။ ။အဋ္ဌကထာ၌ “ဗြဟ္မာတို့၏ ဝိမာနစသည်၌ တပ်မက်မှုသည် ကာမာသဝ မဖြစ်၊ ဂန္ထဂေါစ္ဆကသို့ ရောက်သောအခါ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထ ဖြစ်၏”ဟု ဆိုထား၏၊ ထိုစကားအရ “အာသဝအမည် မရသော အဘိဇ္ဈာ(လောဘ)တစ်မျိုး ရှိသေး၏"ဟု ဆိုရာရောက်သောကြောင့် ထို စကားကို ယူ၍ “နောအာသဝလောကဿ သဗ္ဘာဝေါ ဝိစာရေတဗ္ဗော”ဟု ဋီကာဆိုသည်။

နိဝရဏံ၊ နီဝရဏသည်၊ ဟုတွာ၊ ဖြစ်ပြီး၍သာ၊ နိဝရဏသမ္ပယုတ္တေ၊ နီဝရဏသမ္ဗယုတ်အဖြစ်ကို၊ ဒဿိယမာနေ၊ ပြအပ်သော်၊ အာရမ္ဘော၊ အား ထုတ်အပ်သောပါဠိတော်သည်၊ နီဝရဏတာဒဿနတ္ထော၊ နီဝရဏ၏အဖြစ်ကို ပြရခြင်းအကျိုးရှိသည်၊ န၊ မဟုတ်၊ အထ ခေါ၊ အဟုတ်ကား၊ သိဒ္ဓနီဝရဏ ဘာဝဿ၊ ပြီးပြီးသောနီဝရဏအဖြစ်ရှိသော ထိနမိဒ္ဓ၏၊ နီဝဏသမ္ပယုတ္တတာ ဒဿနတ္ထော၊ နီဝရဏသမ္ပယုတ္တ၏အဖြစ်ကို ပြရခြင်းအကျိုးရှိ၏၊ ဣတိ၊ ကြောင့်၊ ယထာလာဘဝသေန၊ ယထာလာဘ၏အစွမ်းဖြင့်၊ အသမ္ပယုတ္တဿ၊ သမ္ပယုတ် မဟုတ်သည်၏အဖြစ်ကို၊ ဝစနံ စ၊ ဆိုခြင်းသည်ကား၊ န ယုဇ္ဇတိ၊ မသင့်တော့၊ (ကသ္မာ၊ နည်း၊) ဟိ (ယသ္မာ၊)

နီဝရဏံ ၊ပေ၊ အာရမ္ဘော။ ။အထာပိစသော စောဒကစကား၌ “ယထာလာဘ နည်းအားဖြင့်”ဟု စောဒက၏အလိုကို ပြသော်လည်း ထိုနည်းသည်ပင် မဖြစ်နိုင်ဟု ပြလို၍ “နီဝရဏံ ဟုတွာဝ”စသည်ကို မိန့်သည်၊ [သဒ္ဒါကျမ်းတို့၌ သုတ်ကို အာရပ္ဘ ဟု ခေါ်၍, ရှေ့သုတ်ဖြင့်ပြီးလျက် အားထုတ်သောဤသုတ်သည် နိယမ (တစ်နည်း) “အတ္ထန္တရအကျိုးရှိ၏”ဟုဆိုသကဲ့သို့ ဤ၌လည်း] “ထိနမိဒ္ဓ နီဝရဏံ”ဟု နီဝရဏအဖြစ် က သေချာပြီးဖြစ်သောကြောင့် "နီဝရဏဉ္စေဝ နီဝရဏသမ္ပယုတ္တဉ္စ”ဟု ထုတ်ပြအပ်သော ပါဠိတော်သည် နီဝရဏအဖြစ်ကိုပြခြင်းက လိုရင်းအကျိုး မဟုတ်, နီဝရဏသမ္ပယုတ် အဖြစ်ကို ပြရခြင်းသာ လိုရင်းအကျိုးဖြစ်သည်ဟု အတ္ထန္တရကို ပြသည်ဟုမှတ်ပါ။

ဣတိ ယထာလာဘ ၊ပေ၊ န ယုဇ္ဇတိ ။ ။ ဤသို့ နီဝရဏသမ္မယုတ် အဖြစ်ကို ပြရခြင်းက လိုရင်းအကျိုးဖြစ်သောကြောင့် ထိုပါဠိတော်အရ မိဒ္ဓ၏ နီဝရဏသမ္ပယုတ် မဟုတ်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ကို ယထာလာဘနည်းအရ ယူခြင်းငှာမသင့်၊ [အဋ္ဌကထာ ဝယ် စောဒက၏အလိုကို ပြရာ၌ ယထာလာနည်းကို ပြထားသော်လည်း ထိုနည်းသည်ပင် မဖြစ်သင့်-ဟူလို။

တေန၊ ထို ယော ဘိက္ခဝေ ရူပေ ဆန္ဒရာဂဝိနယော အစရှိသောပါဌ်ဖြင့်၊ ရူပဿ၊ ရုပ်၏၊ အပ္ပဟာတဗ္ဗတ္တမေဝ၊ မပယ်ထိုက်သည်၏ အဖြစ်ကိုသာ၊ ဒဿေတိ၊ ပြတော်မူ၏၊ ပန၊ ဗျတိတိက်ကား၊ ဆ ဓမ္မေ ပဟာယာတိအာဒီသု၊ ဆ ဓမ္မေ ပဟာယအစရှိသောပါဠိရပ်တို့၌၊ မိဒ္ဓဿ၊ မိဒ္ဓ၏၊ အပ္ပဟာတဗ္ဗတာ ဒဿနကော၊ မပယ်ထိုက်သည်၏အဖြစ်ကို ပြတတ်သော၊ အညော၊ တစ်ပါးသော၊ ပကာရော၊ အပြားကို၊ န ဝုတ္တော၊ ဟောတော်မမူအပ်။

တေန၊ပေ၊ ဒဿေတိ။ ။တေနဖြင့် ထိုသုတ္တန်ပါဠိတော်ဝယ်လာသော “ယော ရူပေ ဆန္ဒရာဂဝိနယော၊ တံ တတ္ထပဟာနံ”ဟူသောစကားကို ပြန်ညွှန်းသည်၊ ထို့ကြောင့် “တေန-ထိုရုပ်ကို အာရုံပြုသော ဆန္ဒရာဂကိုပယ်ခြင်းကို ဟောတော်မူကြောင်းဖြစ်သော ယော ၊ပေ၊ ပဟာနံဟူသော စကားဖြင့်”ဟု အကျယ်စွဲပါ၊ [တေနာတိ-ရူပါရမဏဿ ဆန္ဒရာဂဿ ပဟာနဝစနေနေ-အန။]

န ပန၊ပေ၊ ပကာရော ဝုတ္တော။ ။ "ရူပံ ဘိက္ခဝေ န တုမှာကံ”စသော ပါဠိတော်၌ “တံပဇဟထ-ထိုရုပ်ကိုပယ်ကြလော့”ဟု ဟောတော်မူပြီးနောက် “ယော ဘိက္ခဝေရူပေ ဆန္ဒရာဂဝိနယော၊ တံ တတ္ထ ပဟာနံ”ဟု တစ်ပါးသော အပြားကို ဆက်၍ ဟောတော်မူ၏၊ ထိုသို့ဟောတော်မူသောကြောင့် “ရုပ်ကို တိုက်ရိုက် ပယ်ရမည်မဟုတ်၊ ရုပ်၌ တပ်မက်သော ဆန္ဒရာဂကိုသာ ပယ်ရမည်"ဟု ပြတော်မူ၏၊ “ဆဓမ္မေပဟာယ” စသော ပါဠိတော်များ၌ကား ထိုကဲ့သို့ (မပယ်ထိုက်ဟု ပြသော) တစ်ပါးသောအပြားကို ဟောတော်မမူအပ်၊ ထိုသို့ မဟောသောကြောင့် “ဆ ဓမ္မ စသည်တို့မှာ ဧကန်မုချ ပဟာတဗ္ဗ ဖြစ်ကြသည်” ဟု သိသာသည်-ဟူလို၊ [“ဒ အပ္ပဟာတဗ္ဗတာဒဿနတော”ဟု တောပစ္စယန္တ ပုဒ်ကို စာအုပ်တို့၌ တွေ့ရ၏၊ “အပ္ပဟာတ ပ္ပဟာတဗ္ဗတာဒဿနကော”ပ ပကာရော၏ ဝိသေသနအဖြစ်ဖြင့် ပါဌ်ရှိသင့်သည်။]

ပန၊ ဆက်၊ အရဏဝိဘင်္ဂသုတ္တေ၊ ၌၊ ကာမပဋိ သန္ဓိသုခိနော၊ ကာမနှင့်စပ်သော သုခအားဖြင့် သုခရှိသောပုဂ္ဂိုလ်၏၊ [ပဋိသန္နိ ကို “ဥပသံဟိတ”ဟု ဋီကာဖွင့်သည်၊] ဟိနော၊ ယုတ်ညံ့သော၊ ဂမ္မော၊ ရွာ၌ ဖြစ်သော၊ ပေါထုဇ္ဇနိကော၊ ပုထုဇဉ်တို့၏ဥစ္စာဖြစ်သော၊ အနရိယော၊ မမြတ် သော၊ အနတ္ထသမဟိတော၊ စီးပွားနှင့် မစပ်ယှဉ်သော၊ ယော သောမနဿာ နုယောဂေါ၊ အကြင်သောမနဿကို အဖန်ဖန်အားထုတ်ခြင်းသည်၊ (အတ္ထိ၊) ဧသော၊ ဤသောမနဿကို အဖန်ဖန်အားထုတ်ခြင်းဟူသော၊ ဓမ္မော၊ သဘော သည်၊ သဒုက္ခော၊ ဒုက္ခနှင့်တကွဖြစ်၏၊ (ဝိပါကဒုက္ခ, သံကိလေသဒုက္ခနှင့် တကွဖြစ်၏၊) သဥပါဃာတော၊ ကပ်၍ နှိပ်စက်တတ်သော ဒုက္ခနှင့်တကွ ဖြစ်၏၊ သဥပါယာသော၊ လွန်စွာပင်ပန်းခြင်းဟူသော ဒေါမနဿနှင့်တကွ ဖြစ်၏၊ သပရိဠာဟော၊ ပူလောင်ခြင်းနှင့်တကွဖြစ်၏၊ မိစ္ဆာပဋိဒါ၊ မှားယွင်း သော အကျင့်တည်း၊

အရဏဝိဘင်္ဂသုတ္တေ ။ ။ အဋ္ဌကထာဆရာသည် သမ္ပယုတ်အားဖြင့်လည်း ကောင်း, ပဟာနေကဋ္ဌအားဖြင့်လည်းကောင်း ရာဂစသည်တို့၏ (တစ်နည်း-အကု သိုလ်အားလုံးတို့၏) သရဏအဖြစ်ကို ပြထား၏၊ ထိုပြပုံသည် အရဏဝိဘင်္ဂသုတ် (ဥပရိပဏ္ဏာသ)နှင့်မညီဟု ပြလို၍ အရဏဝိဘင်္ဂသုတ္တေ ပနဟု မိန့်သည်၊ ထိုသုတ်၌ ဒုက္ခစသော အကျိုးနှင့်တကွဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်, သံကိလေသစေတသိက ဒုက္ခနှင့်တကွဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း, ဤသို့စသောအကြောင်းကြောင့် သရဏ ဟု ဟောတော်မူသည်။

ကာမပဋိသန္တိသုခိနော ။ ။ ကာမပဋိသန္ဓိနာ ကာမူပသံဟိတေန သုခေန သုခိတဿ၊ သဒုက္ခောတိ ဝိပါကဒုက္ခေန သံကိလေသဒုက္ခေနာပိ သဒုက္ခော၊ သဥပဃာတောတိ- ဝိပါကုပဃာတသံကိလေသုပဃာတေဟေဝ သဥပဃာတော၊ တထာ သပရိဠာဟော၊ မိစ္ဆာပဋိပဒါတိ-အယာထာဝပဋိပဒါ အကုသလပဋိပဒါ၊ [ပါဠိတော် ရင်း၌ “ယော ၊ပေ၊ သုခိနောသောမနဿာနုယောဂေါ ဟီနော ၊ပေ၊ အနတ္ထသံဟိတော၊ သဒုက္ခော သော မမှော ၊ပေ၊ မိစ္ဆာပဋိပဒါ၊ တသ္မာ ဧသော ဓမ္မော သရဏော”ဟု ရှိ၏၊ ရှေ.စာအုပ်များ၌ ပေယျာလမြှုပ်ထားဟန်တူသည်၊ ပဋိပဒါနောက်၌ ဘာဝေါလည်း မပါ။]