ဣန္ဒြိယရာသိဝဏ္ဏနာ
ဣန္ဒြိယရာသိအဖွင့်
ဣန္ဒြိယရာသိဝဏ္ဏနာ
ဣန္ဒြိယရာသိအဖွင့်
သဒ္ဒဟန္တိ ဧတာယာတိ၊ ဟူသောပါဌ်ဖြင့်။
သဒ္ဒဟနကိရိယာယ၊ ယုံကြည်ခြင်း ကိရိယာအားဖြင့်။
ပဝတ္တမာနာနံ၊ ဖြစ်ကုန်သော။
ဓမ္မာနံ၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့အား။
တတ္ထ၊ ထို အဓိမောက္ခ လက္ခဏာ၌။
အာဓိပစ္စဘာဝေန၊ အကြီးအကဲ၏ အဖြစ်ဖြင့်။
သဒ္ဓါယ၊ သဒ္ဓါ၏ ။
ပစ္စယတံ၊ ကျေးဇူးပြုတတ်သည်၏ အဖြစ်ကို။
ဒဿေတိ၊ ၏။
ဟိ၊ မှန်။
တဿာ၊ ထိုသဒ္ဓါ၏။
ဓမ္မာနံ၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့အား။
တထာ ပစ္စယဘာဝေ၊ ထို ယုံကြည်ခြင်းကိရိယာ၌ အကြီးအကဲ၏ အဖြစ်ဖြင့် ကျေးဇူးပြု တတ်သည်၏အဖြစ်သည်။
သတိ၊ သော်။
ပုဂ္ဂလော၊ သည်။
သဒ္ဒဟတီတိ ဝေါဟာရော၊ ယုံကြည်တတ်သူဟု ခေါ်ဝေါ်အပ်သော အမည်ရှိသည်။
ဟောတိ၊ ၏။
ပသာဒနီယ ဋ္ဌာနေသု၊ ယုံကြည်ထိုက်သော အရာဝတ္ထုတို့၌။(ဘုရား အစရှိသော အာရုံတို့၌။)
ပသာဒဿ၊ ယုံကြည်ခြင်း၏။
ပဋိပက္ခဘူတံ၊ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်၍ ဖြစ်သော။
အကုသလံ၊ သည်။
အဿဒ္ဓိယံ၊ အဿဒ္ဓိယမည်၏။
မိစ္ဆာဓိမောက္ခော စ၊ မိစ္ဆာဓိမောက္ခ သည်လည်း။
(အဿဒ္ဓိယံ၊ မည်၏။)
ပသာဒဘူတော၊ ယုံကြည်ခြင်း သဘော ဖြစ်၍ဖြစ်သော။
ဝတ္ထုဂတော၊ ဘုရား အစရှိသော တည်ရာ အာရုံ၌ဖြစ်သော။
နိစ္ဆယော၊ ဆုံးဖြတ်ခြင်း သဘောသည်။
အဓိမောက္ခလက္ခဏံ၊ အဓိမောက္ခ၏ လက္ခဏာတည်း။
န ယေဝါပနကာဓိမောက္ခော၊ ယေဝါပနကာဓိ မောက္ခစေတသိက် မဟုတ်။
ဣတိ၊ မှတ်အပ်၏။
ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ၊ ကား။
မံ၊ ငါ့ကို။
အန္တရေန၊ ကြဉ်၍။
တုမှာကံ၊ အသင် သမ္ပယုတ်တရားတို့၏။
ဝါ၊ အသင် သမ္ပယုတ်တရားတို့မှာ။
အဓိမုစ္စနံ၊ စွဲစွဲမြဲမြဲ သက်ဝင်ခြင်းသည်။
(ဝါ၊ ဆုံးဖြတ်ခြင်းသည်။)
နတ္ထိ၊ မရှိနိုင်။
မယာ၊ ငါဖြင့်။
သဒ္ဒဟထ၊ ယုံကြည်ကြရကုန်၏။
ဣတိဝိယ၊ ဤသို့မပြောသော်လည်း ပြောသကဲ့သို့။
သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ၊ တို့ကို။
အတ္တာနံ၊ မိမိသို့။
အနုဝတ္တေတိ၊ လိုက်စေတတ်၏။
["ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေ-မိမိကို အစိုးရသူ၏အဖြစ်ကို ပြုစေ"ဟူသည် "မိမိ၏သဘောကို လိုက်ပါစေခြင်းတည်း"ဟူလို။]
သေသေသုပိ၊ ကြွင်းသော ဝီရိယိန္ဒြေ အစရှိသော တရားတို့၌လည်း။
ဧဝံ၊ ဤအတူတည်း။
ပက္ခန္ဒနန္တိ၊ ကား။
သံသီဒနံ၊ ကောင်းစွာသက်ဝင်ခြင်းတည်း။
[ပက္ခန္ဒန အရ "သကုဏာ ပက္ခန္ဒန္တိ" ၌ကဲ့သို့ ပျံခြင်းအနက်ကို ယူမည်စိုး၍ "သံသီဒနံ"ဟု ဖွင့်သည်။]
ပင်္ကော၊ ပင်္က ညွန်ဟူသည်။
ကဒ္ဒမတော၊ ကဒ္ဒမ ညွန်ထက်။
ဃနီဘူတော၊ တစ်ခဲနက် ဖြစ်၍ဖြစ်သည်။ (ပြစ်ချွဲသည်။)
ဟောတိ၊ ၏။
ပဏကံ၊ ပဏက ဟူသည်။
ပိစ္ဆလံ၊ ပြစ်ချွဲသော။
ဥဒကမလံ၊ ရေ၏ အညစ်အကြေး(ရေညှိ)တည်း။
ပီတံ၊ သောက်ထိုက်သော။
ဥဒကံ၊ ရေကို။
[အာဟရထ၌ စပ်။ အဋ္ဌကထာစာအုပ်များ၌ "ပါနီယံ"ဟု ရှိ၏။]
သြကပ္ပနလက္ခဏာတိ၊ ကား။
အနုပဝိသိတွာ၊ သဒ္ဓေယျဝတ္ထုတို့၌ အစဉ်အတိုင်း သက်ဝင်၍။
ဧတံ၊ ဤ ဝတ္ထုသည်။
ဧဝံ၊ ဤအတိုင်း မှန်၏။
ဣတိ၊ သို့။
ကပ္ပနလက္ခဏာ၊ ပြုစီမံခြင်း လက္ခဏာရှိ၏။
ဝါ၊ ဆုံးဖြတ်ခြင်း လက္ခဏာရှိ၏။
(ရှေးက "ကပ္ပန၊ ယုံကြည်ခြင်း"ဟု ပေးကြ၏။)
အကလုသဘာဝေါ၊ မနောက်ကျုသည်၏ အဖြစ်သည်။
အကာလုသိယံ၊ မည်၏။
[ ဘာဝအနက်၌ ဏျပစ္စည်းသက်၊ အ-ကို ဣပြု။]
အနာဝိလဘာဝေါ၊ မနောက်ကျုသည်၏ အဖြစ်သည်။
ဣတိ အတ္ထော။
[ထို မနောက်ကျူခြင်းဟူသည် ကြည်လင်ခြင်းတည်း။ ထို့ကြောင့် သဒ္ဓါကို "ယုံ"ဟု လည်းကောင်း၊ "ကြည်"ဟုလည်းကောင်း အဓိပ္ပာယ် ၂-မျိုး မှတ်ရသည်။]
ဗုဒ္ဓာဒိဝတ္ထူနိ၊ ဘုရား အစရှိသော ဝတ္ထုတို့သည်။
(အာဒိဖြင့် ဓမ္မ,သံဃ, ကမ္မ, ကမ္မဖလတို့ကို ယူ။)
သဒ္ဓေယျာနိ၊ -ယျတို့မည်၏။
သပ္ပုရိသူပ။ပ။
ပဋိပတ္တိယော၊ သူတော်ကောင်းတို့ကို မှီခိုဆည်းကပ်ခြင်း, သူတော်ကောင်းတို့၏ တရားကို ကြားနာခြင်း, အသင့်အားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်း, လောကုတ္တရာ ၉-ပါးအားလျော်သော အကျင့်ကိုကျင့်ခြင်းတို့သည်။
သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ၊ သောတာပတ္တိမဂ်၏ အကြောင်းအင်္ဂါတို့တည်း။
ကုသလဓမ္မာနံ၊ ကုသိုလ်တရားတို့ကို။
အာဒါနေ၊ ယူခြင်း၌။
ဟတ္ထော ၀ိယ၊ လက်နှင့်တူ၏ ဟူ၍လည်းကောင်း။
သဗ္ဗသမ္ပတ္တိနိပ္ဖာဒနေ၊ အလုံးစုံသော သမ္ပတ္တိကိုပြီးစေခြင်း၌။
ဝိတ္တံ ဝိယ၊ အရင်းအနှီး ဥစ္စာနှင့်တူ၏ ဟူ၍လည်းကောင်း။
အမတကသိဖလဖလနေ၊ လယ်ထွန်ခြင်းကြောင့် ရအပ်သောအမြိုက်သီးကို သီးစေခြင်း၌။
ဗီဇံ ဝိယ၊ မျိုးစေ့နှင့် တူ၏ ဟူ၍လည်းကောင်း။
ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ မှတ်ထိုက်၏။
["သဒ္ဓာ ဗီဇံ-တပေါ ဝုဋ္ဌိ"စသော သဂါထာဝဂ္ဂ-ဗြာဟ္မဏသံယုတ်၊ ဥပါသကဝဂ္ဂ-(၁) ပါဠိတော်ဝယ် "ဧဝ မေသာ ကသီ ကဋ္ဌာ၊ သာ ဟောတိ အမတပ္ဖလာ" ဟူသော အဆုံးစကားကို ရည်ရွယ်၍ "အမတကသိ ဖလဖလနေ"ဟု ဆိုသည်။]
ဝီရဘာဝေါတိ၊ ကား။
ယေန၊ အကြင်သဘောတရားဖြင့်။
(ပုဂ္ဂလော၊ သည်။)
ဝီရော နာမ၊ ရဲရင့်သူ မည်သည်။
ဟောတိ၊ ၏။
သော ဓမ္မော၊ ထိုရဲရင့်သူ၏ ဖြစ်ကြောင်း သဘောတရားသည်။ ဣတိ အတ္ထော။
[ဝီရဿ+ ဘာဝေါ ဝီရဘာဝေါ"ဟု ပြုပါ-ဟူလို။]
အနုဗလပ္ပဒါနံ၊ လျော်သော အားကို ပေးခြင်းသည်။
ပဂ္ဂဟော၊ ပဂ္ဂဟ မည်၏။ (ချီးမြှောက်ခြင်းမည်၏။)
[ပဂ္ဂဟလက္ခဏေမှ ပဂ္ဂဟကို ခွဲ၍ဖွင့်သည်။]
မဂ္ဂေါ၊ ခရီးသည်။
ဝါ၊ ကို။
ဂန္တဗ္ဗော၊ သွားထိုက်သည်။
ဟောတိ၊ ၏။
မဂ္ဂေါ၊ သည်။
ဝါ၊ ကို။
ဂတော၊ သွားအပ်ပြီးသည်။ (ဟောတိ။)
ကမ္မံ၊ အလုပ်သည်။
ဝါ၊ ကို။
ကတ္တဗ္ဗံ၊ ပြုထိုက်သည်။ (ဟောတိ။)
ကမ္မံ၊ သည်။
ဝါ၊ ကို။
ကတံ၊ ပြုအပ်ပြီးသည်။ (ဟောတိ။)
အပ္ပမတ္တကော၊ နည်းသော အတိုင်းအရှည်ရှိသော။
အာဗာဓော၊ အနာသည်။
ဥပ္ပန္နော၊ ဖြစ်သည်။ (ဟောတိ။)
ဂိလာနာ၊ မကျန်းမာသူ၏ အဖြစ်မှ။
[ဘာဝပ္ပဓာန, ဘာဝလောပကြံ။]
ဝုဋ္ဌိတော၊ ထပြီးသည်။
ဂေလညာ၊ မကျန်းမာသူ၏ အဖြစ်မှ။
အစိရဝုဋ္ဌိတော၊ ထပြီးသည်ဖြစ်၍ မကြာမြင့်သော ကာလရှိသည်။ (ထပြီး၍မကြာမြင့်သေးသည်။)
ဟောတိ၊ ဂါမံဝါ၊ ရွာသို့သော် လည်းကောင်း။
နိဂမံ ဝါ၊ သို့သော် လည်းကောင်း။
ပိဏ္ဍာယ၊ ငှာ။
စရန္တော၊ လှည့်လည်လတ်သော်။
လူခဿ ဝါ၊ ကြမ်းတမ်းသည်မူလည်း ဖြစ်သော။
ပဏီတဿ ဝါ၊ မွန်မြတ်သည်မူလည်းဖြစ်သော။
ဘောဇနဿ၊ ဘောဇဉ်ကို။
ယာဝဒတ္ထံ၊ အလိုရှိတိုင်း။
ပါရိပူရိံ၊ ပြည့်စုံလုံလောက်အောင်။
န လဘတိ၊ မရ။
ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ၊ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရံ။
လဘတိ၊ ရ၏။
ဣတိ၊ သို့။
အနုရူပပစ္စဝေက္ခဏာဟိတာနိ၊ ဝီရိယဖြစ်ခြင်း အားလျော်သော ဆင်ခြင်ခြင်းနှင့် တကွဖြစ်ကုန်သော။
ဧတာနိ အဋ္ဌ၊ ဤ ဂန္တဗ္ဗမဂ္ဂ- အစရှိသော ရှစ်ပါးသောအကြောင်းတို့သည်။
ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထူနိ၊ ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထု တို့တည်း။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
တံမူလကာနိ၊ ထို ဂန္တဗ္ဗမဂ္ဂ အစရှိသည်လျှင် အကြောင်းရင်းရှိကုန်သော။
ပစ္စဝေက္ခဏာနိ၊ ဆင်ခြင်ခြင်းတို့သည်။
(အဋ္ဌ၊ ကုန်သော။
ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထူနိ၊ တို့တည်း။)
စိရကတာဒိ အာရမ္မဏံ၊ ကြာမြင့်စွာသော ကာလ၌ ပြုအပ်ခဲ့သော အာရုံ အစရှိသော အာရုံသို့။ ဥပဂန္တွာ၊ ကပ်ရောက်၍။ ဋ္ဌာနံ၊ တည်ခြင်းသည်လည်းကောင်း။ ဝါ၊ တစ်နည်း။ အာရမ္မဏဿ၊ ကို။ အနိသဇ္ဇနံ၊ မစွန့်ခြင်းသည်လည်းကောင်း။ ဥပဋ္ဌာနံ
**၁။ ဥပဋ္ဌာနံ**။ ။ ဥပ-ကို ဥပဂန္တွာဟု ပထမဖွင့်၏၊ "ဥပဂန္တွာ+ဋ္ဌာနံ ဥပဋ္ဌာနံ"ဟူပြု။ စိရကတာဒိ အာရုံပင်ဖြစ်သော်လည်း ထို ရှေးအခါတုန်းက ပြုနေစဉ်ကဲ့သို့ ယခုထင်လာခြင်းသည် ဥပဋ္ဌာနမည်၏။ ထိုထင်လာခြင်းသည် ထိုအာရုံကို မစွန့်လွှတ်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် "အနိသဇ္ဇနံဝါဥပဋ္ဌာနံ"ဟု တစ်နည်းဖွင့်သည်။[ ကရုဏာဒိကာလေဝိယ စိရကတာဒိအာရမ္မဏံ ဝိဘူတံ ကတွာ ပဝတ္တန္တီသတိ (ပြုစဉ်ကာလကဲ့သို့ စိရကတာဒီ အာရုံကို ထင်ရှားအောင်ပြု၍ဖြစ်သော သတိသည်) တံ (ထိုအာရုံသို့။ဝါ-ကို။ ဥပဂန္တွာ တိဋ္ဌန္တီ ဟောတိ။-အနု။]
၊ မည်၏။
ဥဒကေ၊ ၌။
အလာဗု၊ ဗူးတောင်းသည်။
(ပိလဝိတွာ၊ ပေါလောပေါ်၍။
ဂစ္ဆတိ) ဝိယ၊ သွားကဲ့သို့။
(တထာ)
[ဝိသဒိသူပမာ။]
အာရမ္မဏံ၊ ကို။
ပိလဝိတွာ၊ ၍။
ဂန္တုံ၊ ငှာ။ (သွားခွင့်ကို။)
အပ္ပဒါနံ၊ မပေးဘဲ။ (အာရုံကို ပျောက်ကွယ် မသွားစေဘဲ-ဟူလို။)
ပါသာဏဿ ဝိယ၊ ကျောက်ခဲကဲ့သို့။
နိစ္စလ ဿ၊ လှုပ်ရှားခြင်း မရှိသော။
အာရမ္မဏဿ၊ ကို။
ထပနံ၊ ထားခြင်းသည်။
သာရဏံ၊ အမှတ်ရစေခြင်းသည်။
အသမ္မုဋ္ဌတာကရဏံ၊ မပျောက်ပျက်သည်၏ အဖြစ်ကို ပြုခြင်းသည်။
အပိလာပနံ
**၁။ အပိလာနံ**။ ။ "သာရဏံ" ဟု ကာရိုက်ဖွင့်သောကြောင့် "ပိလာပနံ ၌လည်း ကာရိုက်ဝင်ကြောင်း သိစေ၏။ (ပိလုဓာတ်-အကမ္မက၊ ဏာပေပစ္စည်း၊ ယုပစ္စည်း။) အကမ္မကဓာတ် နောက် ကာရိုက်ဝင်နေသော "အပိလာပ"ပုဒ်၏ အနက်ကို သကမ္မကဖြင့် ဖွင့်လျှင် ကာရိုက် မပါဘဲ ဖွင့်မှ အဓိပ္ပာယ်ညီမျှ၏။ ထို့ကြောင့် အပိလာပေတိကို "အပိလဝေ ကရောတိ"ဟု ဖွင့်သည်။[စာအုပ်တို့၌ "အပိလာပေ ကရောတိ"ဟု ရှိသည်ကို စဉ်းစားပါ။]
၊ အပိလာပန မည်၏။ (ပေါလော မပေါ်စေခြင်းမည်၏။)အပိလဝေ၊ ပေါလောမပေါ်သည်တို့ကို။
ကရောတိ၊ ပြုတတ်၏။
အပိလာပေတိ၊ ပေါလောမပေါ်သည်တို့ကို ပြုတတ်၏။
ဂတိယောတိ၊ ကား။
သမ္ဘဝတော၊ ဖြစ်ကြောင်း ဖြစ်သော ဇနက ဥပတ္ထမ္ဘက အကြောင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း။
ဖလတော စ၊ အကျိုးအားဖြင့် လည်းကောင်း။
နိပ္ဖတ္တိယော၊ ပြီးစီးခြင်းတို့ကို။ (သမနွေသတိ-၌ စပ်။)
အပရော နယောတိ၊ အပရော နယော အစရှိသော စကားကို။
ရသာဒိဒဿနတ္ထံ၊ ရသ အစရှိသည်ကို ပြခြင်းအကျိုးငှာ။
အာရဒ္ဓံ၊ အားထုတ်အပ်ပြီ။
သမ္မောသပစ္စနီကံ၊ ပျောက်ပျက်ခြင်း၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သော။
ကိစ္စံ၊ သည်။
အသမ္မောသော၊ အသမ္မောသ မည်၏။
သမ္မောသာဘာဝမတ္တံ၊ သမ္မောသ၏ မရှိခြင်းမျှသည်။
(အသမ္မောသော၊ သည်။)
န၊ မဟုတ်။
[အသမ္မောသ၌ "အ"အတွက် အဘာဝအနက်ကို မယူဘဲ ပဋိပက္ခ အနက်ကို ယူပါ-ဟူလို။]
သတိယာ၊ သတိ၏။
ဝတ္ထုဘူတာ၊ တည်ရာအာရုံဖြစ်၍ ဖြစ်သော။
ကာယာဒယော၊ ကာယ အစရှိသည်တို့သည်၊ [အာဒိဖြင့် "ဝေဒနာ, စိတ္တ, ဓမ္မတို့ကို ယူ။]
ကာယာဒိသတိပဋ္ဌာနာ၊ ကာယာဒိသတိပဋ္ဌာနတို့မည်၏။
[အာရမ္မဏိက သတိပဋ္ဌာန် အမည်ကို ကာယ အစရှိသော အာရုံအကြောင်းပေါ်၌ တင်စားထားသည်-ဟူလို။]
ဝါ၊ တစ်နည်း။
ပုရိမာ၊ ရှေးဖြစ်ကုန်သော။
သတိယောယေဝ၊ သတိတို့သည်ပင်။
ပစ္ဆိမာနံ၊ နောက်ဖြစ်ကုန်သော သတိတို့၏။
ပဒဋ္ဌာနံ၊ နီးစွာသော အကြောင်းတည်း။
(ဝိက္ခေပဿ၊ အထူးထူးအပြားပြား ပစ်လွှင့်တတ်သော။
ဥဒ္ဓစ္စဿ၊ ဥဒ္ဓစ္စကို။
(အဘိဘဝနတော-၌ စပ်။)
ပညာပေတီတိ၊ ကား။
ပကာရေဟိ၊ အပြားတို့ဖြင့်။
ဇာနာပေတိ၊ သိစေတတ်၏ ။
ဧကာလောကာ ဟောတီတိ၊ ဟူသောစကားကို။
ဝိပဿနုပက္ကိလေသောဘာသံ၊ ဝိပဿနုပက္ကိလေသ အရောင်ကို။
သန္ဓာယ၊ ၍။ အာဟ။
[ "သြဘာသော ပီတိ ပဿဒ္ဓိ"စသော ဝိပဿနုပတ္တိလေသ ၁၀-ပါး ၌ပါသော သြဘာသကို ရည်ရွယ်၍ ဆိုသည်-ဟူလို။]
ဝါ၊ အဋ္ဌကထာနည်းမှ တစ်နည်းကား။
ဧတေန၊ ဤသဘောတရားဖြင့်။
မနတေဝိဇာနာတိ၊ သညာပညာတို့ သိပုံမှ တစ်မျိုးတစ်ဖုံ သိတတ်၏။
ဧဝဉ္စ ကတွာ၊ ကြောင့်။
မနဉ္စ ပဋိစ္စ ဓမ္မေစာတိ၊ ဟူ၍။
ကာရဏဘာဝေန၊ အကြောင်း၏ အဖြစ်ဖြင့်။
မနော၊ မနကို။
ဝုတ္တော၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။
[ထိုပါဠိတော်အရ "မနတေ ဝိဇာနာတိ ဧတေနာတိ မနော"ဟု ကရုဏာသာဓ် ပြုသည်-ဟူလို။]
ဟိ၊ မှန်။
သဗ္ဗော၊ သော။
မနော၊ မနသည်။
အတ္တနော၊ ၏။
အနန္တရဿ၊ အခြား မဲ့ဖြစ်သာ။
ဝိညာဏဿ၊ ၏။
ကာရဏံ၊ အကြောင်းတည်း။
ဣတိ၊ မှတ်အပ်၏။
ဝိဇာနာတီတိ၊ ကား။
ပရိစ္ဆိန္နောပလဒ္ဓိ
၁။ ပရိစ္ဆိန္နောပလဒ္ဓိ။ ။သတိပိ သဗ္ဗေသံ သာရမ္မဏဓမ္မာနံ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏေ (သာရမ္မဏဖြစ်သော စိတ်စေတသိက်အားလုံးတို့၏ အာရုံကို ယူခြင်းရှိသော်လည်း။)နု စိတ္တံ ဝိယ ပရေ (စိတ်ကဲ့သို့အခြားစေတသိက်တို့သည်။) ပရိစ္ဆိဇ္ဇဂါမိနောတိ(စိတ်က အာရုံကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မရောအောင် ပိုင်းခြား၍ ယူနိုင်သကဲ့သို့ အခြားစေတသိက်တို့က ပိုင်းခြား၍ မယူနိုင်ကြ။ ထို့ကြောင့်) "ပရိစ္ဆိန္နောပလဒ္ဓိဝသေန ဇာနတီတိ စိတ္တံဝုတ္တံ။ ။ မှန်၏-စေတသိက်တို့တွင် အချို့သည် ပိုင်းခြား၍ မယူနိုင်ကြ။ သညာ ပညာတို့သည် ပိုင်းခြား၍ မှတ်နိုင် သိနိုင်ကြသော်လည်း ပိုင်းခြားရုံမျှသာ တတ်နိုင်၏။ အာရုံကို မယူနိုင်ကြ။ ထို့ကြောင့် သညာ ပညာတို့နှင့် အသိချင်း ရောနေသည့်အတွက် ယုံမှားဖွယ်ရှိသော သညာ ပညာတို့ကို ဝိသဒိသူပမာအဖြစ်ဖြင့် ပြလို၍ "နသညာ။ပ။ ဝိဇ္ဈနဝသေန"ဟု ဆိုသည်။အနုဋီကာ။
ဝသေန၊ ပိုင်းခြားအပ်သော အာရုံကို ရခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်။
ဇာနာတိ၊ ၏။
သညာပညာ ဝိယ၊ သညာ ပညာကဲ့သို့။
သဉ္စာနနပဋိဝိဇ္ဈနဝသေန၊ အမှတ်ပြု၍ သိခြင်း, ထိုးထွင်း၍ သိခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်။
န(ဇာနာတိ)၊ သိတတ်သည်မဟုတ်။
**၂။ ပီတိ။ပ။အာပဇ္ဇတိ**။ ။တုတ်နှင့်ယှဉ်ခြင်းကြောင့် "ဒဏ္ဍီ"ဟု ခေါ်ရာဝယ် "ဒဏ္ဍိနော ဘာဝေါ ဒဏ္ဍိတ္တံ"ဟု ဘာဝပစ္စည်းသက်သောအခါ ထိုယှဉ်ဖက် သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိ နိမိတ်ဖြစ်သော တုတ်ကို အရကောက်ရသကဲ့သို့ ပီတိ သောမနဿ ၂-မျိုးနှင့် ယှဉ်ခြင်းကြောင့် စိတ်ကို "သုမန"ဟု ခေါ်လျှင် သုမနဿ ဘာဝေါ သောမနဿံ"ဟု ဘာဝအနက်၌ ကျပစ္စည်းသက်သောအခါ ယှဉ်ဖက် ပီတိ သောမနဿ ၂-ပါးစုံကို ယူရလိမ့်မည်-ဟူလို။ အမှန်ကား-ပီတိကို မယူနိုင်၊ သောမနဿဝေဒနာကိုသာ ယူနိုင်သည်။ ကြွင်းသောအဓိပ္ပာယ်ကို အဋ္ဌကထာ နိဿယ၌ ရှုပါ။
ပီတိသောမနဿသမ္ပယောဂတောတိ၊ ဟူ၍။
ဝုတ္တေ၊ ဆိုအပ်သော်။
(အဋ္ဌကထာဆိုတိုင်း မှန်လျှင်။)
[ ပီတိယာ စ သောမနဿဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ-၌ စပ်။]
ယေန၊ အကြင် တရားနှင့်။
ယောဂါ၊ ယှဉ်ခြင်းကြောင့်။
သုမနော၊ သုမနမည်သည်။
ဟောတိ။
တံ၊ ထို တရားကို။
သောမနဿန္တိ၊ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ပီတိယာ စ၊ ပီတိ၏လည်း။
သောမနဿဘာဝေါ၊ သောမနဿ၏ အဖြစ်သည်။
အာပဇ္ဇတိ၊ ဖြစ်၏။
တသ္မာ၊ ထိုသို့ ဖြစ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
**၁။ ဝိနာပိ ကာယေန ဝတ္ထုနာ**။ ။ ဝတ္ထုဘူတေန ကာယပသာဒေန ဝိနာပိ၊ တဉ္စ ရူပါရူပဘဝံ သန္ဓာယဝုတ္တံ။--မဓု။ ရူပဘ၀ အရူပဘဝတို့၌ ကာယပသာဒ မရှိဘဲလည်း သာယာတတ်သော သောမနဿဝေဒနာကား ရှိ၏။ [ဝိနာပိ၌ ပိဖြင့် အဝိနာကိုပေါင်း။ ကာမဘုံ၌မူကာယပသာဒဖြင့် တွေ့ထိလျက်ဖြစ်ပြီး နောက်မှ သာယာတတ်သော ဝေဒနာ (သောမနဿဝေဒနာ) ဖြစ်၏။ ထို ကာယပသာဒဖြင့် မထိရဘဲလည်း သာတဝေဒနာ ဖြစ်နိုင်၏-ဟူလို။]
ကာယေန ဝတ္ထုနာ၊ ကာယဝတ္ထုနှင့်။
ဝိနာပိ၊ ကင်း၍လည်း။
သာတဝေဒနာ သမ္ပယောဂတော၊ သာယာတတ်သော ဝေဒနာနှင့် ယှဉ်ခြင်းကြောင့်။ (အဋ္ဌကထာဝယ် သုမနော-၌ စပ်။)
ဣတိ၊ သို့။
ယောဇေတဗ္ဗံ၊ ယှဉ်စေထိုက်၏။
[ဤ မူလဋီကာအလို အဋ္ဌကထာဝယ် ပီတိသောမနဿ၌ ပီတိအရ "နှစ်သက် သာယာတတ်" ဟု အနက်ပေးစေလိုသည်။]စ၊ လဒ္ဓဂုဏ်ကို ဆိုဦးအံ့။
ဧဝံ၊ ဤသို့ အနက်ကို ယှဉ်စေလတ်သော်။
နိပ္ပီတိကံ၊ ပီတိ မရှိသော။
သောမနဿံ စ၊ သောမနဿ သည်လည်း။
(စတုတ္ထဈာန်စိတ်၌ ယှဉ်သော သောမနဿသည်လည်း။)
ဝါ၊ ကိုလည်း။
သင်္ဂဟိတံ၊ သိမ်းယူအပ်သည်။
ဟောတိ။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
(ပီတိနှင့်သောမနဿကို ဒွန်တွဲသောနည်းမှတစ်ပါး တပ္ပုရိသ် တွဲသော နည်းကား။)
ပီတိဥပလက္ခိတံ၊ ပီတိဖြင့် မှတ်သားအပ်သော။
သောမနဿံ၊ တည်း။ [ပီတိသောမနဿ သမ္ပယောဂတော၌ "ပီတိယာ+ ဥပလက္ခိတံ သောမနဿံ ပီတိသောမနဿံ"ဟု ပြုပါ။ ဤသို့ ဥပလက္ခဏနည်း ယူရခြင်း၏ အကျိုးကို ပြလို၍ "သပ္ပီတိကံ"စသည်မိန့်။]
သပ္ပီတိကံ၊ ပီတိနှင့်တကွ ဖြစ်သည်လည်းဖြစ်သော။
နိပ္ပီတိကံ၊ ပီတိ မရှိသည်လည်းဖြစ်သော။
သောမနဿံ၊ သောမနဿ တည်း။
ဣတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။
[ဥပလက္ခဏ နည်းအားဖြင့် ပီတိ သောမနဿကို ဆိုထားသည်။ နိပ္ပီတိက သောမနဿကိုကား ဥပလက္ခိတဗ္ဗ အဖြစ်ဖြင့် ယူရသည်- ဟူလို။]
ပဝတ္တသန္တ တာဓိပတေယျန္တိ၊ ကာ။
ပဝတ္တသင်္ခါတာယ၊ အဆက်မပြတ်ဖြစ်တတ်သော ခန္ဓာ ဟု ဆိုအပ်သော။
သန္တ တိယာ၊ အစဉ်၏။
အဓိပတိဘူတံ၊ အကြီးအကဲဖြစ်၍ဖြစ်၏။
[အာဓိပတေယျံ၌ ဏေယျပစ္စည်းသည် သွတ္ထအနက်၌ ဖြစ်၏ဟု သိစေလို၍ "အဓိပတိဘူတံ"ဟု ဖွင့်သည်။]
ဟိ၊ မှန်။
အတ္တနော၊ မိမိဟူသော ဇီဝိတိန္ဒြေ၏။
ဝိဇ္ဇမာနက္ခဏေ၊ ထင်ရှားရှိဆဲခဏ၌။
အနုပါလေန္တဿ၊ စောင့်ရှောက်တတ်သည်လည်းဖြစ်သော။
အနန္တ ရံ၊ မိမိ၏ အခြားမဲ့၌။
သာနုပါလနာနံ၊ စောင့်ရှောက်တတ်သော ဇီဝိတိန္ဒြေနှင့်တကွဖြစ်သော တရားတို့၏။
ဥပ္ပတ္တိယာ၊ ဖြစ်ခြင်း၏။
ဟေတုဘူတဿ စ၊ အကြောင်းဖြစ်၍ ဖြစ်သည်လည်းဖြစ်သော။
ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ၊ ၏။
ဝသေန၊ အစွမ်းကြောင့်။
ပဝတ္တံ၊ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ခန္ဓာအစဉ်သည်။
စိရဋ္ဌိတိကံ၊ ကြာမြင့်စွာ တည်ခြင်းရှိသည်။
ဟောတိ။
တံတံ ကမ္မဝိသေသေန၊ ထိုထို ကံအထူးကြောင့်။ (ထိုထို တစ်ဘဝကို ဖြစ်စေနိုင်သော ကံအထူးကြောင့်။)
ဝိသေသယုတ္တံ၊ ထူးသောသတ္တိနှင့် ယှဉ်သည်။ (ဟုတွာ။)
ယာဝ စုတိ၊ စုတိတိုင်အောင်လည်းကောင်း။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
အဝိသေသေန၊ ကံအထူးမမ, သာမည ဇီဝိတိန္ဒြေကြောင့်။
ယာ၀ ပရိနိဗ္ဗာနံ၊ ပရိနိဗ္ဗာန် စံသည့်တိုင်အောင် လည်းကောင်း။
အဝိစ္ဆိန္နံ၊ မပြတ်မစဲ။
ပဝတ္တတိ၊ ဖြစ်တည်နိုင်၏။
["စိရဋ္ဌိတိကံ ဟောတိ" ကိုပင် "တံတံ ကမ္မ။ပ။အဝိစ္ဆိန္နံဟောတိ"ဟု ထပ်၍ဖွင့်သည်။]
ဇီဝ။ပ။
ယုတ္တံ စ၊ အသက်ရှင်ဆဲ၏ အဖြစ်ဟူသော အထူးနှင့် ယှဉ်သည်လည်း။ (ဟောတိ။)
ဣတိ၊ မှတ်အပ်၏။
ရူပါရူပ ဇီဝိတိန္ဒြိယာနံ၊ ရုပ်ဇီဝိတိန္ဒြေ, နာမ်ဇီဝိတိန္ဒြေတို့၏။
သမာနလက္ခ ဏာဒိံ၊ တူသောလက္ခဏာ အစရှိသည်ကို။
ဝတ္ထုံ၊ ငှာ။
အတ္တနာ။ပ။
ဓမ္မာနန္တိ၊ ဟူ၍။
(သင်္ဂဟကာရော) အာဟ။
["သမ္ပယုတ္တာနံ"ဟု ဆိုလျှင် သမ္ပယုတ္တပစ္စည်းတပ်သော နာမ်တရားနှင့်သာဆိုင်၏။ ဤ၌ကား ရုပ် နာမ် ၂-မျိုးလုံးနှင့် ဆိုင်အောင် "အဝိနိဘုတ္တာနံ"ဟု ဆိုသည်-ဟူလို။]
အနုပါလေတဗ္ဗာနံ၊ စောင့်ရှောက်ထိုက်သော သဟဇာတ်တရားတို့၏။
အတ္ထိက္ခဏေယေဝ၊ ရှိဆဲခဏ၌သာ။
(အနုပါလေတိ)၊ (ကသ္မာ) ဟိ (ယသ္မာ)။
အနုပါလေတဗ္ဗေ၊ စောင့်ရှောက်ထိုက်သော။
ဥပ္ပလာဒိမှိ၊ ကြာ အစရှိသော ဝတ္ထုသည်။
အသတိ၊ သော်။
ဥဒကံ၊ သည်။
ကိံ၊ ကို။
အနုပါလေယျ၊ စောင့်ရှောက်နိုင်ရာတော့အံ့နည်း။
(န အနုပါလေတိယေဝ၊ မစောင့်ရှောက်နိုင်တော့သည်သာ။)
ဣတိ၊ ကြောင့်။
(အနုပါလေတဗ္ဗာနံ အတ္ထိက္ခဏေယေဝ အနုပါလေတိ။)
တဿ တဿာတိ၊ ကား။
အနုပါလနာဒိကဿ၊ စောင့်ရှောက်ခြင်း အစရှိသော ကိစ္စကို။
သာဓနတောတိ၊ ကား။
သာဓနေန၊ ပြီးစေခြင်းကြောင့်။
[အနုပါလနပဝတ္တနတ္ထပနာနုဘာဝ ဝိရဟိတံ န ဟောတိ-၌ စပ်။]
စ၊ ဆက်။
တံ သာဓနံ၊ ထို အနုပါလန စသောကိစ္စကို ပြီးစေခြင်းသည်။
ဇီဝမာန ဝိသေသ ပစ္စယ ဘာဝတော
**၁။ဇီဝမာနဝိသေသ ပစ္စယဘာဝတော**။ ။ သဟဇာတာနံ ဇီဝမာနတာပိသေသဿ ပစ္စယဘာဝတော၊ ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓဿ ဟိ မတရူပတော ကမ္မဇဿ စ ဥတုဇာဒိတော ဝိသေသော ဇီဝိတိန္ဒြိယကတောတိ။-အနု။ သက်ရှိဖြစ်သော ဣန္ဒြိယဗဒ္ဓရုပ်၏ အသေရုပ်မှလည်းကောင်း၊ ကမ္မဇရုပ်၏ ဥတုဇစသော တိဇရုပ်မှလည်းကောင်း ထူးခြားမှုကို ဇီဝိတိန္ဒြေသည် ပြုအပ်၏။ ထို့ကြောင့် "ဇီဝိတိန္ဒြေ သည် အနုပါလန စသောကိစ္စကို ပြီးစေခြင်း၊ သဟဇာတ်တရားတို့ အသက်ရှင်ခြင်းဟူသော အထူး၏ အကြောင်းဖြစ်၏"ဟုဆိုသည်။
၊ သဟဇာတ် တရားတို့၏ ရှင်ကုန်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော အထူး၏ အကြောင်း၏ အဖြစ်ကြောင့်။
(ဟောတိ။)ဣန္ဒြိယရာသိဝဏ္ဏနာ၊ သည်။ နိဋ္ဌိတာ။