တသ္မာ၊ ကြောင့်။ (ထိုသို့ ပဒသမုဒါယကို ပဒ ဟု ခေါ်ဆိုအပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်)။ တိဏ္ဏံ၊ ၃−ပါးကုန်သော။ တေသံ ပဒသမုဒါယာနံ၊ ထိုပုဒ်အပေါင်းတို့၏။ [(၁) သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ, (၂) ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာ, (၃) အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ဓမ္မာဟူသော ၃−ပါးသော ပုဒ်အပေါင်းတို့၏။] အဝယဝေန၊ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ဝေဒနာသဒ္ဒါဖြင့်။ လဒ္ဓနာမော၊ ရအပ်သောအမည်ရှိသောတိက်သည်။ သဗ္ဗပဒေဟိ လဒ္ဓနာမောတိ၊ သဗ္ဗပဒေဟိလဒ္ဓနာမတိက်ဟူ၍။ (သဗ္ဗလဒ္ဓနာမတိက်ဟူ၍)။ ဝတ္တုံ၊ ဆိုခြင်းငှာ)။ ယုတ္တော၊ သင့်မြတ်၏။

တသ္မာ တေသံ၊ပေ၊ယုတ္တော။ ။ဤဝါကျကား လဒ္ဓဂုဏ်ဝါကျတည်း၊ ထိုသို့ ပဒသမုဒါယ ဝါကျကို ပဒဟု ဆိုနိုင်သောကြောင့် ထိုပဒသမုဒါယဖြစ်သော ၃−ပုဒ်လုံး၌ တည်သော (ပါဝင်သော) ဝေဒနာပုဒ်ဖြင့် ရအပ်သော နာမည်ရှိသော တိက်ကိုလည်း ‘’သမံစိဏ္ဏံ’’ကဲ့သို့ အဝယဝူပစာရ (ဧကဒေသူပစာရ) အားဖြင့် ‘’သဗ္ဗလဒ္ဓနာမတိက်’’ဟု ခေါ်ခြင်းသည် သင့်မြတ်သော ဩစိတျဂုဏ်ရှိသည်−ဟူလို။

[ဆောင်] အကျိုးတစ်ပါး ပြီးလတ်ငြားသော် တစ်ပါးအကျိုး ရရှိသည်လျှင် လဒ်ဂုဏ်ပင်ဟု စာနာရှု ကျမ်းပြု ဉာဏ်အဟုတ်၊−(ရှေးနိယာမ်)။

မှတ်ချက်။ ။’’သမံစိဏ္ဏံ−ညီမျှသောဆေးမှုန့်၊ (အဆတူစပ်ထားသော ဆေးမှုန့်)’’ဟူရာ၌ စုဏ္ဏတစ်ခုသည် သမ မဖြစ်နိုင်၊ ဆေးမှုန့်အားလုံး အဆတူပေါင်းမှ သမဖြစ်နိုင်သည်၊ သို့ပါလျက် အစိတ်ဖြစ်သော စုဏ္ဏ၏ (အမှုန့်) နာမည်ဖြင့် ဆေးတစ်ဖုံလုံးကို ‘’သမံ စုဏ္ဏံ’’ဟု ခေါ်ထားရာဝယ် ဧကဒေသူပစာ (အဝယဝူပစာ) ဖြစ်သည်။ [ရှေးနိဿယ၌ကား ‘’မဂ္ဂဖလေသု ဌိတော အရိယသံဃော’’ကိုလည်း သမံ စုဏ္ဏံနှင့် အလားတူဟု ဆိုထား၏၊ စဉ်းစားပါ။]

ဟိ၊ လဒ္ဓဒေါသ ထင်ရှားပြအံ့။ (တစ်နည်း) ဟိ၊ ချဲ့။ အကုသလသဒ္ဒေါ၊ သည်။ ကုသလာဘာဝမတ္တဝစနံ၊ ကုသိုလ်၏ မဟုတ်ခြင်းမျှကို ဟောသောသဒ္ဒါသည်။ ယဒိ (ဟောတိ)၊ အံ့။ (ဧဝံသတိ၊ သော်)။ တေန၊ ထိုအကုသလသဒ္ဒါသည်။ ကောစိ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော။ ဓမ္မော၊ ကို။ န ဝုတ္တော၊ မဟောအပ်။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ (အကုသလသဒ္ဒါ၏ တစ်စုံတစ်ခုသောတရားကို မဟောနိုင်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်)။ အဗျာကတဝစနေနဧဝစ၊ အဗျာကတသဒ္ဒါဖြင့်သာလည်း။ တတိယော၊ သုံးခုမြောက်ဖြစ်သော။ ရာသိ၊ တရားအစုသည်။ ဝါ၊ ကို။ ဝုတ္တော၊ ဟောတော်မူအပ်သည်။ နသိယာ၊ မဖြစ်တော့ရာ။ (ဧဝံသတိ၊ ဤသို့ဖြစ်လသော်)။ ကုသလာဧဝ၊ ကုသိုလ်သာလျှင်ဖြစ်ကုန်သော။

ယဒိဟိ၊ပေ၊ကုသလာဘာဝမတ္တဝစနံ။ ။’’အကုသလာ၌ အသဒ္ဒါသည် အဘာဝ အညအနက်ကို ဟောလျှင် အဘယ်အပြစ်ရှိပါသနည်း’’ဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် ‘’ယဒိဟိ’’စသည်မိန့်၊ [‘’ယဒိနောက်မှ နိပါတ်ပြ လဒ္ဓဒေါသစွဲနှင့်အညီ တက်သည်၊ မဓု၌ကား ‘’ကုသလာဘာဝမတ္တန္တိ အာဒိနာ ဝုတ္တမတ္တံ ဝိတ္ထာရေန္တော’’ဟု ဆို၏၊] ရှေ့၌ ကုသလပဋိသေဓနမတ္တံသည် ကုသလာဘာဝမတ္တဝစနံ၏ ဝိသေသန အပ္ပဓာနဖြစ်သောကြောင့် ပဓာနဖြစ်သော ကုသလဘာဝမတ္တဝစနံကိုသာ စတည်၍ ဋီကာပြသည်၊ အကုသလာ၌ အသဒ္ဒါသည် ကုသိုလ်မဟုတ်ခြင်း အနက်မျှကိုပြသော သဒ္ဒါဖြစ်လျှင်−ဟူလို။

တေန နကောစိ ဓမ္မော ဝုတ္တော။ ။’’ကုသိုလ်မဟုတ်ခြင်း’’ဟူသော စကားအရ ‘’မဟုတ်ခြင်’ အဘာဝပညတ်မျှသာ ရသောကြောင့် ထိုအကုသလသဒ္ဒါသည် တစ်စုံ တစ်ခုသော တရားဒြပ်ကိုမျှ မဟောနိုင်၊ ‘’အကုသလ’’အရကို ဟောလျှင် မည်သည့် တရားမျှ မရနိုင်’’ဟူလို။

ဣတိ၊ပေ၊ ဝုတ္တော နသိယာ။ ။အကုသလအရ ဒုတိယတရားအစုကို မရသောကြောင့် အဗျာကတသဒ္ဒါ တစ်ခုတည်းကလည်း တတိယတရားအစုကို ဟောရာမရောက် တော့၊ ဒုတိယတရား အစုကိုသာ ဟောာရောက်သည်−ဟူလို၊ အဗျာကတဝစနေနေဝစ၌ ဧဝဖြင့် အကုသလဝစနကိုကန့်၊စဖြင့် ရှေးဝါကျကဲ့သို့ မဟောနိုင်ချင်းတူသည်ကိုပေါင်း၊ မဓုဋီကာ၌ကား [‘’အဗျာကတဝစနေ နဝစာတိ ဧတ္ထ ဧဝ သဒ္ဒေါ ဝုတ္တောတိ ဧတ္ထ နေတဗ္ဗော၊ စသဒ္ဒေါ တတိယယော ရာသီတိ ဧတ္ထ အာနေတဗ္ဗော၊ ထိုစသဒ္ဒါဖြင့် ဒုတိယရာသိ ဝုတ္တော ဧဝ န သိယာကို ဆည်းပါ’’ဟု ဖွင့်လေသည်၊ ထိုအလို ‘’အဗျာ ကတဝစနေန တတိယော ရာသိစ ဝုတ္တော ဧဝ နသိယာ’’ဟု ယောဇနာပါ။]

ဓမ္မာစ၊ တရားတို့သည်လည်းကောင်း။ အဗျာကတာ၊ အဗျာကတဖြစ်ကုန်သော။ ဓမ္မာစ၊ တို့လည်းကောင်း။ ဣတိ၊ သို့။ အယံ ဒုကောဝ၊ ဤ ဒုက်သည်သာ။ အာပဇ္ဇတိ၊ ဖြစ်၏။ တိကော၊ တိက်သည်။ န အာပဇ္ဇတိ၊ မဖြစ်တော့။ စ၊ ဆက်။ ဧဝံသတိ၊ ဤသို့ဒုက်သာဖြစ်၍ တိက်မဖြစ်လသော်။ အကုသလဝစနေန၊ အကုသလသဒ္ဒါဖြင့်။ ကောစိ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော။ အတ္ထော၊ အနက်သည်။ ဝါ၊ အကျိုးသည်။ န၊ မရှိတော့။ (အကုသလဝစနေန၊ ဖြင့်။ ကောစိ၊ သော။ အတ္ထော၊ သည်။

အထ သိယာ၊ အကယ်၍ရှိအံ့။ (ဧဝံသတိ) ကုသလာနံ၊ တို့၏။ (အဘာဝမတ္တသမ္ဘဝေါ) ဝိယ၊ အဘာဝမျှ၏ ဖြစ်သင့်ခြင်းကဲ့သို့။ အဗျာကထာနဉ္စ၊ တို့၏လည်း။ အဘာဝမတ္တသမ္ဘဝါ၊ အဘာဝမျှ၏ ဖြစ်သင့်ခြင်းကြောင့်။ အနဗျာကတာတိစ၊ အနဗျာကတာဟူ၍လည်း။ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဟောတော်မူထိုက်သည်။ သိယာ၊ ဖြစ်ရာ၏။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။ အဘာဝမတ္တဝစနေ၊ အဘာဝမျှကို ဟောသောသဒ္ဒါသည်။ (သတိ၊ သော်)။ အဗျာကတာဘာဝ မတ္တံဝိယ၊ အဗျာကတ၏ မဟုတ်ခြင်းမျှကဲ့သို့။ ကုသလာဘာဝ မတ္တံ၊ ကုသိုလ်၏ မဟုတ်ခြင်းမျှဖြစ်သော။ အကုသလံ၊ အကုသိုလ်သည်။ ကောစိ၊ သော။ ရာသိ၊ တရားအစုသည်။ န၊ မဟုတ်။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ အဗျာကတာတိ၊ ဟူ၍။

ကုသလာဧဝစ၊ပေ၊ နကိကော။ ။ဤသို့အဗျာကတသဒ္ဒါက တတိယရာသိကို မဟောနိုင်ဘဲ ဒုတိယရာသိကိုသာဟောလျှင် အဘယ်အပြစ်ရှိသနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိ၍ ‘’ကုသလာဧဝ’’ စသည်မိန့်၊ အဗျာကတသဒ္ဒါက ဒုတိယတရားအစုကိုသာ ဟောလျှင် ‘’ကုသလာ ဓမ္မာ အဗျာကတာ ဓမ္မာ’’ဟု ဒုက်သာဖြစ်စရာရှိ၍ တိက်မဖြစ်ခြင်းဟူသော အပြစ်ရှိသည်−ဟူလို။ ဧဝံသတီတိ ဝစနသေသော၊ ကသလာဧဝါတိ ဧတ္ထ ဧဝသဒ္ဒေါ အကုသလနိဝတ္တကော၊ စ သဒ္ဒေါ အညမညသမုစ္စယော၊−မဓု။

ဧဝဉ္စ သတိ၊ပေ၊ အတ္ထော။ ။တိက်မဖြစ်ဘဲဒုက်သာဖြစ်လျှင် အဘယ်အပြစ် ရှိသနည်းဟု ထပ်၍ မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် ‘’ဧဝဉ္စ သတိ’’စသည်မိန့်၊ ဒုက်သာဖြစ်နေလျှင် အကုသလာ ဓမ္မာအတွက် အနက်မရှိခြင်းဟူသော ‘’အနတ္တဒေါသ ဒကဘာဝါပတ္တီဒေါသ အနတ္ထကဒေါသတို့ပြ၍ အပြစ်တင်ထားသည်။

အထ သိယာ။ ။အကုသလာ၌ ‘’ကုသိုလ်မဟုတ်ရခင်း အဘာဝပညတ်’’ဟူသော အနက်ကို ရသောကြောင့် အနတ္ထကဒေါသ မဖြစ်ပါ−ဟု ယူငြားအံ့၊−−−ဤသို့ အကုသလာ ဓမ္မာအတွက် သဘာဝအနက်ရှိသေးလျှင်။−−−

အနဗျာကတာတိစ၊ ပေ၊ သမ္ဘာဝါ။ ။ကုသလ၏ အဘာဝအနက်ကဲ့သို့ အဗျာကထ၏ အဘာဝအနက်လည်း ရှိသင့်ရကား အဗျာကတာ ဓမ္မာ၏နောက်၌ ‘’အန ဗျာကတာ ဓမ္မာ’’ဟုလည်း ပုဒ်တစ်ခုဟောသင့်ရာ ရောက်သည်၊ ဤသို့ဟောလျှင်ကား တိကမဖြစ်ဘဲ စတုက္ကဖြစ်စရာရှိသည်၊ ဤသို့လည်း မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဘုရားရျင် ဟောတော်မမူ−ဟူလို။

တတိယော၊ သော။ ရာသိ၊ သည်။ နသိယသ၊ တော့ရာ။

တသ္မာ၊ ကြောင့်။ အဘာဝဝစနတာ၊ အကုသလသဒ္ဒါ၏ အဘာဝအနက်ကိုဟောသော သဒ္ဒါ၏အဖြစ်သည်။ န၊ မဖြစ်နိုင်။ စ၊ သည်သာ မကသေး။ သဘာဝဓာရဏာဒိ အတ္ထေန၊ သဘာဝဓာရဏ အစရှိသောအနက်ရှိသော။ ဓမ္မသဒ္ဒေန၊ ဓမ္မသဒ္ဒါနှင့်။ သမာနာဓိကရဏဘာဝတော၊ တူသောတည်ရာအနက်ရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ အကုသလသဒ္ဒဿ၊ ၏။ ကုသလာဘာဝမတ္တ ဝစနတာ၊ ကုသိုလ်၏မဟုတ်ခြင်းမျှကို ဟောသောသဒ္ဒါ၏ အဖြစ်သည်။ န ဟောတိ၊ မဖြစ်။

တသ္မာ၊ပေ၊ဝိညာယတိ။ ။ဆိုခဲ့ပြီးသော အကြောင်းများကြောင့် ရအပ်သော အကျိုးကိုပြလို၍ ‘’တသ္မာ၊ပေ၊ ဝိညာယတိ’’ဟု မိန့်သည်၊ ‘’ယသ္မာ တတိယော ရာသိ ဝုတ္တော န သိယာ၊ ဒုကောစ အာပဇ္ဇတိ၊စတုက္ကောစ သိယာ၊ တသ္မာ’’ဟု ရှေ့စကားစုကို ပြန်၍ညွှန်းသည်။ ဤတသ္မာကို ‘’အကုသလံ န ကောစိ ရာသိ’’နှင့် စပ်ပါ−ဟု မဓုဆိုသည်၊ မိမိကား ပဓာနဖြစ်သော ‘’ဝိညာယတိ’’၌ စပ်စေလိုသည်၊ ဆိုခဲ့ပြီးသော အကြောင်းများကြောင့် အကုသိုလ်မည်သော တစ်စုံတစ်ခုသောရာသိ မရှိလျှင် အဗျာကတလည်း တတိယရာသိ မဖြစ်နိုင်ရာ၊ ဘုရားရှင်ကား အဗျာကတ တရားတို့ကို တတိယရာသီအဖြစ်ဖြင့် ဟောထားတော်မူ၏။ ထို့ကြောင့် အကုသိုလ်လည်း (အဘာဝမတ္တ မဟုတ်ဘဲ ဒုတိယရာသိ တရားတစ်စုသာ ဖြစ်ကြောင်း သိနိုင်သည်။

တသ္မာ နာမဘာဝ ဝစနတာ။ ။ဖလဝါကျ၏နောက်၌ အကျိုးကိုပြသောတသ္မာဝါကျတက်လာသောကြောင့် လဒ္ဓဂုဏ်ဝါကျဟုမှတ်ပါ၊ ဤဆိုခဲ့ပြီးသောအကြောင်း−အကျိုးကိုထောက်၍ အကုသလာ၌ အသည် အဘာဝအနက်ကို ဟောသောသဒ္ဒါမဟုတ်ဟု မုချဆတ်ဆတ် မှတ်ယူရခြင်းအကျိုးကို ရသည်−ဟူလို။

သဘာဝ၊ပေ၊နဟောတိ။ ။အဘာဝဝစန မဟုတ်သည်၏အဖြစ်၌ အခြားအကြောင်းတစ်မျိုးကိုပြလိုသောကြောင့် ‘’သဘာဝ’’စသည်မိန့်၊ အကုသလာနှင့် ဓမ္မာသည် သမာနာဓိကရဏ (တုလျာဓိကရဏ)ဖြစ်၏၊ ဓမ္မ သဒ္ဒါကား မိမိသဘောကို ဆောင်ခြင်းစသော ပရမတ္ထတရားအတက်ကိုဟော၏၊ ထို့ကြောင့် ဓမ္မနှင့်အရတူသော အကုသလသဒ္ဓါလည်း မိမိသဘောကိုဆောင်သော ပရမတ္ထတရားကိုသာ ဟောရမည်၊ မိမိသဘောကို မဆောင်နိုင်သော အဘာဝပညတ်ဟု ဟောသောသဒ္ဒါ မပြင်နိုင်။ ဤတိုင်အောင်သော စကားအစဉ်ဖြင့် (အ) သဒ္ဒါ၏ အဘာဝမတ္တ အနက်ဟော မဟုတ်ကြောင်း ကိုအကျယ်ပြ၍ ပြီးပြီ။

နာပိတဒည၊ပေ၊ဝစနတောဧဝ။ ။’’ကုသလာဘာဝ မတ္တဝစနံ န ဟောတိ’’ကိုအကျယ်ပြပြီး၍ ‘’တဒညမတ္တဝစနံ န ဟောတိ’’ အကျယ်ပြလိုသောကြောင့် နာပိ−စသည်မိန့်၊ အပိဖြင့် ကုသလာဘာဝ မတ္တဝစနံ န ဟောတိကို ပေါင်း၊ အကုသလသဒ္ဒါသည် ထိုကုသိုလ်မှ တစ်ပါး အခြားအနက်မျှကိုဟောသော သဒ္ဒါလည်းမဟုတ်၊ ဘာ့ကြောင့်နည်း၊ ‘’အဗျာကတာ ဓမ္မာ’’ဟူသော တတိယရာသိကို ဟောတော်မူသောကြောင့် ပင်တည်း။−− ‘’တတိယရာသိ ဘာဝေနစ အဗျာကတာဝုတ္တာတိ’’ဟူသော အကြောင်းနှင့်တူသောကြောင့် သန္နိဋ္ဌာနဝဓာရဏဖြင့် ‘’ဝစနတောဧဝ’’ဟု ဆိုသည်။

တတိယရာသိဝစနတော ဧဝ၊ တတိယတရားအစုကိုဟောတော်မူခြင်းကြောင့်ပင်။

(အကုသလသဒ္ဒဿ၊ ၏)။ တဒညမတ္တဝစနတာပိ၊ ထိုကုသိုလ်မှ တစ်မျိုးတခြားမျှကို ဟောသောသဒ္ဒါ၏အဖြစ်သည်လည်း။ န (ဟောတိ)၊ မဖြစ်နိုင်။ ဟိ၊ လဒ္ဓဒေါသ, ထင်ရှားပြအံ့။ (တစ်နည်း) ဟိ၊ ချဲ့။ (တစ်နည်း) ဟိ (ယသ္မာ)၊ ကြောင့်။ [နောက်၌ တသ္မာပါသည်။] ကုသလေဟိ၊ တို့မှ။ အညေ၊ တစ်ပါးတခြားကုန်သောတရားတို့သည်။ [အကုသိုလ်, ဝိပါတ်, ကြိယာ, ရုပ်, နိဗ္ဗာန်တို့သည်။] အကုသလာ၊ အကုသိုလ်တို့မည်သည်။ ယဒိ (ဟောန္တိ)၊ ကုန်အံ့။ (ဧဝံသတိ၊ သော်)။ စေတသိကေဟိ၊ စေတသိက တရားတို့မှ။ အညေ၊ တစ်ပါးတခြားကုန်သော တရားတို့သည်)။ [စိတ်−ရုပ်−နိဗ္ဗာန်ဟူသော ပရမတ္ထတရားအားလုံးတို့သည်။] အစေတသိကာဝိယ၊ အစေတသိက မည်ကုန်သကဲ့သို့ (ဧဝံ၊ ဤအတူ)။ ကုသလာကုသလဝစနေဟိ၊ ကုသလ, အကုသလသဒ္ဒါတို့ဖြင့်။ သဗ္ဗေသံ၊ ကုန်သော။ ဓမ္မာနံ၊ ပရမတ္ထတရားတို့၏။ ဝါ၊ တို့ကို။ သင်္ဂဟိတတ္တာ၊ သိမ်းယူအပ်ကုန်ပြီး၏အဖြစ်ကြောင့်။ အသင်္ဂဟိတဿ၊ မသိမ်းယူအပ်သော။ တတိယရာသိဿ၊ တတိယတရားစု၏။ အဘာဝါ၊ မရှိတော့ခြင်းကြောင့်။ စေတသိကဒုကောဝိယ၊ စေတသိက ဒုက်ကိုကဲ့သို့။ ကုသလာဓမ္မာ အကုသလာဓမ္မာတိ၊ ဟူ၍။ အယဉ္စ ဒုကော၊ သည်လည်း။ ဝါ၊ ကိုလည်း။ ဝတ္တဗ္ဗော၊ ဟောတော်မူထိုက်သည်။ သိယာ၊ ၏။ အဗျာကတာတိ၊ ဟူ၍။ တတိယော၊ သော။ ရာသိ၊ ကို။ နဝတ္တဗ္ဗော၊ ဟောတော်မမူထိုက်။ ဝါ၊ ဟောတော်မူဖွယ်မလို။ စ၊ စင်စစ်ကား။ သော၊ ထိုအဗျာကတဖြစ်သော တတိယ တရားအစုကို။

ယဒိဟိ၊ပေ၊ ဝုတ္တောစ သော။ ။အသဒ္ဒါ၏ တဒညအနက်ကို ဟောရာ၌ လဒ္ဓဒေါသကိုပြလို၍ တစ်နည်း−ထိုဆိုအပ်ခဲ့ပြီူသော စကားရပ်အားလုံးကိုချဲ့၍ ‘’နဟိ’’ စသည်မိန့်၊ အကုသလာ၌ အ−အတွက် အညအနက်ကိုယူ၍ ကုသိုလ်မှတစ်ပါး အခြားသော တရားတို့ကို ‘’အကုသိုလ်’’ဟု ဆိုလျှင် ဝိပါက်ကြိယာ ရုပ်နာမ် နိဗ္ဗာန်တို့လည်း ကုသိုလ်မှ တစ်ပါးတစ်ခြားပင် ဖြစ်သောကြောင့် ‘’ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာဓမ္မာ’’နှစ်ပုဒ်ဖြင့်ပင် တရားအားလုံး သိမ်းကျုံးနိုင်၏။

ဥပမာ−−−’’စေတသိကာ ဓမ္မာ အစေတသိကာ ဓမ္မာ’’နှစ်ပုဒ်ဖြင့် စေတသိက် တရားနှင့် စေတသိက်တရားမှ တစ်ပါးသော တရားအားလုံးကို သိမ်းကျုံးနိုင်သကဲ့သို့တည်း၊ ထိုသို့ နှစ်ပုဒ်တည်းဖြင့် တရားအားလုံးကို သိမ်းကျုံးနိုင်သောကြောင့် စေတသိက ဒုက်ကဲ့သို့ပင် ‘’ကုသလာဓမ္မာ အကုသလာ ဓမ္မာ’’ဟု ဒုက်ပင်ဖြစ်စရာရှိ၏၊ ‘’အဗျာကတာ ဓမ္မာ’’ဟု တတိယရာသိကို ဟောတော်မူဖွဘ်မလိုတော့ သို့သော် ဘုရားရှင်ကား ‘’အဗျာကတာ ဓမ္မာ’’ဟု ဟောတော်မူပြီးဖြစ်သည်။

(ဘဂဝတာ) ဝုတ္တော၊ ။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။ အကုသလသဒ္ဒေါ၊ သည်။ တဒညမတ္တဝစနံ၊ သည်။ န၊ မဟုတ်။ ပါရိသေသေန၊ ပါရိသေသနည်းအားဖြင့်။ လောကေ၊ လောက၌။ အမိတ္တာတိ၊ ဟူ၍လည်းကောင်း။ သာသနေ၊ ၌။ အလောဘောတိ၊ ဟူ၍လည်းကောင်း။ တပ္ပဋိပက္ခေသု၊ ထို၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အနက်တို့၌။ အကာရဿ၊ အ အက္ခရာ၏။ ပယောဂဒဿနတော၊ ပြယုဂ်ကို မြင်ရခြင်းကြောင့်။ ဣဓာပိ၊ ဤအကုသလာ ဓမ္မာပုဒ်၌လည်း။ အကုသလသဒ္ဒဿ၊ ၏။ တပ္ပဋိပက္ခဝစနတာ၊ ထိုကုသိုလ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အနက်ကို ဟောသဒ္ဒါ၏ အဖြစ်သည်။ သိဒ္ဓါ၊ ပြီးစီး၏။ စ၊ သည်သာမကသေး။ တတ္ထ၊ ထိုကုသိုလ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်တရားတို့၌။ နိရုဠတ္တာ၊ အကုသလသဒ္ဒါက ထင်ရှားသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ ဣတရဝစနတာ၊ တပ္ပဋိပက္ခမှ တစ်ပါးသော တဒဘာဝမတ္တ တဒညမတ္တတို့ကို ဟောသောသဒ္ဒါ၏ အဖြစ်သည်။ န (ဟောတိ)၊ မဖြစ်။

တသ္မာ၊ပေ၊သဒ္ဒေါ။ ။’’ဝုတ္တောစသော ‘’တိုင်အောင် ‘’တတိယရာသိ ဝစနတော ဧဝ’’ဟူသော ဟိတ်ကိုအကျယ်ပြပြီး၍ ထိုဟိတ်၏ အကျိုးဖလကို ပြလိုသောကြောင့် ‘’တသ္မာ’’စသည်မိန့်၊ ထိုသို့ တတိယရာသိကို ဟောတော်မူသောကြောင့် အကုသလသဒ္ဒါသည် တဒညဘာဝ မတ္တကို ဟောသော သဒ္ဒါမဟုတ်−ဟူလို။ ဤတိုင်အောင် ‘’တဒညမတ္တဝစနံ န ဟောတိ’’၏ အကျယ်ပြီးပြီ။

ပါရိသေသေန၊ ပေ၊သိဒ္ဓါ။ ။ယခုအခါ ‘’ကိန္တု တပ္ပဋီပက္ခ ဝစနံ’’၏အကျယ်ကို ပြလို၍ ‘’ပါရိသေသေန’’စသည်မိန့်၊ ‘’ပရိသိဿတိ−ထက်ဝန်းကျင် ကြွင်းကန်၏၊ ဣတိ ပရိသေသော၊ ပရိသေသောယေဝ ပါရိသေသော၊ မဓု၌ ‘’တဿ+ဘာဝေါ’’ဟု ပြု၏၊ ရှေ့၌ ပြခဲ့သောအနက် သုံးမျိုးတွင် အဘာဝ အညအနက်တို့မှ ကြွင်းကျန်သော ပဋိပက္ခ အနက်ကို ပါရိသေသဟု ဆိုသည်၊ အသဒ္ဒါ၏ ဝုဒ္ဓိတဗ္ဘာဝစသော တခြားအနက်တို့မှ လျဉ်းပါးဖွယ်မရှိအောင် အလွန်ဝေးကွာနေသောကြောင့် ပါရိသေသအရတွင် မသွင်းယူရ၊ ဣတရေသံ ဧတ္ထ သုဝိဒူရဘာဝတော၊−အနုဋီကာ။ ထိုသို့ အကြွင်းကိုယူရသော ပါရိသေသည်နည်းအားဖြင့် အ အတွက် ပဋိပက္ခအနက် ဟော၏အဖြစ်သည် ပြီးစီးတော့သည်−ဟူလို၊ ‘’ပဋိပက္ခအနက်ဟော ရှိပါရဲ့လော’’ဟု မေးဖွယ်ရှိပြန်သောကြောင့် ‘’တပ္ပဋိပက္ခေသု၊ပေ၊ အလောဘော’’ဟု မိန့်သည်၊ အ သဒ္ဒါ၏ ပဋိပက္ခအနက်ကိုဟောရာ၌ ‘’အမိတ္တာ’’ဟူသော လောကီပြယုဂ်ကိုလည်းကောင်း အလောဘော’’ဟူသော သာသနာတော် ပြယုဂ်ကိုလည်းကောင်း တွေ့မြင်နိုင်ပါသည်−ဟူလို။

တတ္ထနိ ရုဠတ္တာစ၊ပေ၊ဝစနတာ။ ။ပြခဲ့သောအကြောင်းတို့မှ တစ်ပါးသော အကြောင်းကိုပြလိုသောကြောင့် ‘’တတ္ထနိရုဠတ္တာစ’’ဟု မိန့်သည်၊ ‘’နိရုဠ’’ဟူသည် အထင်ရုဠီ တည်း၊အကုသလသဒ္ဒါက ကုသိုလ်၏ဆန့်ကျင်ဘက်တရား၌ ထင်ရှားသောကြောင့် (အကုသလာဟုဟောတော်မူလိုက်လျှင် တရားနာပုဂ္ဂိုလ်တို့က ကုသိုလ်၏ဆန့်ကျင်ဘက်တရားဟု နားလည်နေသောကြောင့်) အကုသလသဒ္ဒါသည် အခြားသော အဘာဝမတ္ထ တဒညမတ္ထတို့ကို ဟောသောသဒ္ဒါမဖြစ်နိုင်တော့။

စ၊ ဆက်။ တပ္ပဋိပက္ခဘာဝေါ၊ ထိုကုသိုလ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်၏အဖြစ်ကို။ ဝိရုဒ္ဓသဘာဝတ္တာ၊ ဆန့်ကျင်ဘက်သဘောရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း။ တပ္ပဟေယျဘာဝတောစ၊ ထိုကုသိုလ်သည် ပယ်အပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း။ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ၏။ ကုသလ ဝိနာသနတော၊ အကုသိုလ်က ကုသိုလ်ကိုဖျက်ဆီးတတ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။

န (ဝေဒိတဗ္ဗော)၊ မသိထိုက်။ ဟိ၊ မှန်။ (တစ်နည်း) ဟိ၊ ချဲ့။ ကုသလာ၊ တို့ကို။ အကုသလေဟိ၊ တို့သည်။ ဝါ၊ တို့က။ န ပဟာတဗ္ဗာ၊ မပယ်အပ် မပယ်နိုင်ကုန်။ ပန၊ အနွယကား။ မဟာဗလဝတာယ၊ ကြီးသောအားရှိကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ ကုသလာယေဝ၊ တို့သည်သာ။ ပယောဂနိပ္ဖါဒိတာ၊ ပယောဂဖြင့် ပြီးစေအပ်ကုန်သည်။ (ဟုတွာ)။ သဒါ၊ အခါခပ်သိမ်း။ အနုသယိတေ၊ အစဉ်မပြတ်, ကိန်းဝပ်ကုန်သော။ အကုသလေ၊ တို့ကို။ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘန သမုစ္ဆေဒဝသေန၊ တဒင်္ဂပဟာန်, ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန်, သမုစ္ဆေဒပဟန်တို့၏ အစွမ်းဖြင့်။ ပဇဟန္တိ၊ ပယ်စွန့်နိုင်ကုန်၏။ ဣတိ၊ အကုသလာဓမ္မာပုဒ်၏ အဖွင့်အပြီးတည်း။

တပ္ပဋိပက္ခ၊ပေ၊ဝိနာသနတော။ ။’’တပ္ပဋိပက္ခဝစနတာ’’နှင့်စပ်၍ ဆက်ပြသော ဝါကျရမ္ဘာဝါကျတည်း။ ‘’ပဋိပက္ခ’’ဟူရာ၌ အကုသိုလ်က ကုသိုလ်ကို ပယ်သတ်သော ကြောင့် သို့မဟုတ် အချင်းချင်းပယ်သတ်သောကြောင့် ပဋိပက္ခဖြစ်ရပါသလော−ဟုမေးဖွယ်ရှိရကား ‘’တပ္ပဋိပက္ခ’’စသည်မိန့်၊ အချင်းချင်း လက္ခဏာအားဖြင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း ကုသိုလ်၏ အပယ်အသတ်ကို ခံရသဖြင့် အကုသိုလ်က ကုသိုလ်နှင့် ဆန့်ကျင်သော သဘောရှိသောကြောင့် လည်းကောင်း ပဋိပက္ခအဖြစ်ကို သိရသည်။ ကုသိုလ်ကို အကုသိုလ်က ပယ်သောကြောင့် ပဋိပက္ခဖြစ်သည် မဟုတ်ပါ။

န ဟိ၊ပေ၊ ပဇဟန္တီတိ**။ ။တပ္ပဟေယျဘာဝတော န ကုသလဝိနာသနတော ဟူသော အကြောင်းနှစ်ရပ်ကို ခိုင်မြဲစေ၍ ‘’န ဟိ’’စသည်မိန့်၊ အကုသိုလ်က ကုသိုလ်ကို မပယ်နိုင်၊ အားရှိသောကုသိုလ်တို့ကသာ အနုသယအဖြစ်ဖြင့် အမြဲကိန်းနေသော အကုသိုလ်တတို့ကို သီလ သမာဓိ မဂ်ပညာဟူသော ပဟောဂတို့က ဖြစ်စေအပ်ကုန်သော တဒင်္ဂစသော ပဟာန်သုံးပါးဖြင့် ပယ်ရှားနိုင်သည်။

ပယောဂနိပ္ဖါဒိတာ။ ။အကုသိုလ်သည် အနုသယအဖြစ်ဖြင့် သတ္တဝါတို့သန္တာန်၌ အမြဲကိန်းနေ၏၊ ပရိယုဋ္ဌာနဝီတိက္ကမ အကုသိုလ်ဥပါဒ်ခိုက်လည်း အနုသယအကုသိုလ်ကား အမြဲကိန်းလျက်ပင်၊ ထို့ကြောင့် အကုသိုလ်ဖြစ်အောင် ပယောဂပြုဖွယ်မလို၊ ကုသိုလ်ဖြစ်အောင်ကား ဒါနမှု သီလမှု သမထဝိပဿနာ ဘဝနာမှုဟူသော ကာယပယောဂ ဝစီပယောဂ မနောပယောဂ ကိုပြုရ၏၊ ထို့ကြောင့် ကုသိုလ်တို့ကို ‘’ပယောဂ နိပ္ဖါဒိတာ’’ဟုဆိုသည်။

နောနကထိတာ၊ မဟောအပ်ကုန်မဟုတ်, ဟောအပ်ကုန်သည်သာ။ ပန၊ ထိုသို့ပင် ဟောအပ်ပါကုန်သော်လည်း။ တာနိ ဝစနာနိ၊ ထိုသုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့ကို။ ဣဓ၊ ဤအဗျာကတ၏ အနက်ကို ဖွင့်ပြရာ၌။ အနဓိပ္ပေတာနိ၊ အလိုမရှိအပ်ကုန်။ (ကသ္မာ၊ နည်း)။ အဝုတ္တတ္တာ၊ ဟောအပ်ကုန်ပြီးမဟုတ်ကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ (ဟောအပ်ကုန်ပြီး မဟုတ်သည့်အတွက်)။ (ဟိတ်ကူ)။ အနနုဝတ္တနတော၊ မလိုက်နိုင်ခြင်းကြောင့်တည်း။

န ဗျာကတာတိ အကထိတာ။ ။ဝိ+အာပုဗ္ဗ ကရဓာတ်သည် ကထနအနက်ကိုဟော၏၊ ထို့ကြောင့် နဗျာကတာကို ‘’အကထိတာ’’ဟု ဖွင့်သည်။ ‘’ဗျာကာသိ−ဗျာဒိတ်စကားကို မိန့်တော်မူပြီ’’စသည်၌ ကထအနက် ဟောသကဲ့သို့တည်း။

ကထံ၊ပေ၊ကထိတာတိ။ ။အဗျာကတပုဒ်၏ အကထိအနက်ကို အဋ္ဌကထာဖွင့်ခြင်း၌ စောဒနာကိုလည်းကောင်း နနုစသည်ဖြင့် စောဒနာရခြင်း၏အကြောင်း အာဘောဂကိုလည်းကောင်း ပြလိုသောကြောင့် ‘’ကထံ’’စသည်မိန့်၊ ‘’ကထံ၊ပေ၊ဟောန္တိ’’သည် စောဒနာဝါကျ နနု၊ပေ၊ကထိတာ’’သည် စောဒကာဘောဂါကျ။ အဘယ့်ကြောင့် ဝိပါက်ကြိယာ ရုပ်နိဗ္ဗာန်တို့သည် အကထိက (မဟောအပ်သော) တရားများဖြစ်ကြရသနည်း၊’’စက္ခဝိညာဏံ ဖဿော ဝေဒနာ’’ စသော သဒ္ဒါတို့ဖြင့်လည်းကောင်း ထိုတရားတို့ကို ရအောင် ဟောအပ်ကုန်သည် မဟုတ်ပါလော−ဟု စောဒနာသည်။ စက္ခုဝိညာဏံ၏ နိဒ္ဒေသ၌ပါသော ‘’ဖသော ဟောတိ’’စသည်ကို ‘’ဖဿာဒိဝစနေဟိ’’ဟု ဆိုသည်။

နော နကထိတာ၊ပေ၊ဝတ္တနတော။ ။စောဒကပုဂ္ဂိုလ်၏ အာဘောဂကို ဝန်ခံသောအားဖြင့် ‘’နော နကထိတာ’’ဟု ဖြေပြီးလျှင် ထိုအာဘောဂ (အကြောင်းပြ) ကိုပင် ‘’ဤနေရာနှင့်မဆိုင်’’ဟု ပယ်လှန်လိုသောကြောင့် ‘’တာနိ၊ပေ၊အနနုဝတ္တနတော’’ဟု မိန့်သည်၊ ‘’သုခါယဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ’’စသော ပုဒ်တို့က အဗျာကတာပုဒ်ကို ဟောခိုက်၌ ရှေ့အဖို့က ဟောပြီးမဟုတ်သည့်အတွက် အဓိကာရနည်းအားဖြင့် မလိုက်နိုင်သောကြောင့် ထိုသုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ ပုဒ်တို့ဖြင့် ဟောခြင်း−မဟောခြင်းမှာ ဤအဗျာကတအတွက် လိုရင်းအနက်မဟုတ်ပါ−ဟူလို။

[အဋ္ဌကထာဆရာအလို အာဘောဂကိုပင် တစ်နည်းဖွင့်ပြလို၍ ‘’အဗျာကတာဝါ’’ စသည်မိန့်၊ ဤနည်း၌ အကြောင်းကိုမငဲ့ဘဲ အထင်ရုဠီအားဖြင့် အဗျာကတသဒ္ဒါက အဝိပါကအနက်ကို ဟောနိုင်ကြောင်းကိုပြသည်၊ အကျိုးပေးခြင်းသဘော မရှိသော ဝိပါက်ကြိယာ ရုပ်နိဗ္ဗာန်တို့ကို ‘’အဝိပါက’’ဟု ခေါ်ထားသည်။] ဝါ၊ တစ်နည်းကား။ အဗျာကတာတိ၊ ကား။ အဝိပါကာ၊ အကျိုးမရှိသော တရားတို့တည်း။ စ၊ ဆက်။ အဗျာကတဝစနေနေဝ၊ အဗျာကတ သဒ္ဒါဖြင့်ပင်။ အဝိပါကတ္ထာ၊ အဝိပါက အနက်တို့ကို။

နဟိ၊ပေ၊နဟောတိ**။ ။တာနိ၊ပေ၊တ္ထနတောကို ချဲ့လို၍ ‘’နဟိ၊ပေ၊နဟောတိ’’ဟု မိန့်သည်၊ ‘’အနုဝတ္တန−အစဉ်လိုက်ခြင်း’’ဟူသည် ရှေ့၌ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော စကားက နောက်သို့လိုက်ရခြင်းတည်း၊ ဤ၌ကား ‘’သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ’’စသည်ဖြင့် ‘’အဗျာကတာ’’၏ရှေ့၌ဟောအပ်ပြီးမဟုတ်၊ ထို့ကြောင့် ထိုပုဒ်များသည် အဗျာကတပုဒ်သို့ မလိုက်နိုင်၊ ထိုသို့မလိုက်နိုင်သောကြောင့် ‘’သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာ’’စသောပုဒ်တို့က ဟောအပ်သည်၏အဖြစ်ဖြင့် အကထိတအဖြစ်ကို စိစစ်ဖွယ်မလို။

ကုသလာ၊ပေ၊အာဟ။ ။ဆိုအပ်ပြီးသော အကျယ်စကားကိုပင် အနွယအားဖြင့် ကောက်ချက်ချလိုသောကြောင့် ‘’ကုသလာ၊ပေ၊ဝိညာယတိ’’ဟု မိန့်သည်၊ အဗျာကတာ၏ ရှေ့၌ ‘’ကုသလာဓမ္မာ အကုသလာ ဓမ္မာ’’ဟု ဟောတော်မူပြီးဖြစ်ရကား ထိုကုသလ အကုသလတို့သာ အစဉ်အတိုင်း လိုက်ပါနိုင်သော အနုဝတ္တကပုဒ်များ ဖြစ်ကြ၏၊ ထို့ကြော်င့ ဆိုအပ်ပြီးသော ကုသလ အကုသလပုဒ်တို့ကို လိုက်စေ၍ ‘’ကုသလာ ကုသလဘာဝေန အကထိတာတိ အတ္ထော’’ဟု အဗျာကတပုဒ်ကို အဋ္ဌကထာဆရာ ဖွင့်ပြသည်၊ [‘’ဣတိ၊ပေ၊အာဟ’’ကား ‘’ဧဝဉ္စ ကတွာ၊ပေ၊ အာဟ’’ဝါကျမျိုးဖြစ်သောကြောင့် လဒ္ဓဂုဏ်−နိဂုံးဟု ဆိုထိုက်သည်။]

ဉာယန္တိ၊ သိအပ်ကုန်၏။

ဟိ၊ မှန်။ ဘဂဝတော၊ ၏။ ဝစနံ၊ စကားတော်သည်။ ဉာပကသာဓနီယံ၊ သိစေတတ်သော အကြောင်းဖြင့်ပြီးစေအပ်သော စကားတော်သည်။ န၊ မဟုတ်။ (ကသ္မာ၊ နည်း)။ အာသယာ နုသယ စရိယာဒိ ကုသလေန၊ အာသယ, အနုသယစရိုက် အစရှိသည်တို့၌ ကျွမ်းကျင်တော်မူသော။ ဘဂဝတာ၊ သည်။ ယေသံ၊ အကြင်ဝေနေယျတို့ကို။ အဝဗောဓနတ္ထံ၊ ထိုးထွင်း၍ သိစေခြင်းအကျိုးငှာ။ ဓမ္မာ၊ တို့ကို။ ဝုတ္တာ၊ ကုန်ပြီ။ တေသံ၊ ထိုဝေနေယျတို့၏။ ဝစနာနန္တရံ၊ စကား၏ အခြားမဲ့၌။ တဒတ္ထ ပဋိ ဝေဓတော၊ ထိုအနက်ကို ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းကြောင့်တည်း။ ပန၊ ဆက်။ (တစ်နည်း) ပန၊ ထိုသို့ပင် ဝေနေယျတို့သည် ဟောတော်မူအပ်သော စကားတော်၏ အခြားမဲ့၌ ထိုအနက်ကို ထိုးထွင်း၍ သိနိုင်ပါသော်လည်း။ ပစ္ဆိမေဟိ၊ နောင်လာ နောက်သားတို့သည်။ (ဝေဒိတဗ္ဗံ၌စပ်)။ ယထာ၊ အကြင်အခြင်းအရာအားဖြင့်။ ဝါ၊ အကြင်နည်းဖြင့်။ တေသံ၊ ထို မျက်မှောက်တော်ဝေနေယျတို့၏။ အဝဗောဓနတ္ထံ၊ ထိုးထွင်း၍ သိခြင်းအကျိုးငှာ။ ဘဂဝတာ၊ သည်။ တံတံ ဝစနံ၊ ထိုထို စကားတော်ကို။ ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ ယထာစ၊ အကြင်အခြင်းအရာအားဖြင့်လည်း။ တေဟိ၊ ထို မျက်မှောက်တော် ဝေနေယျတို့သည်။ တဒတ္ထော၊ ထိုသဒ္ဒါ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို။ ပဋိဝိဒ္ဓေါ၊ ထိုးထွင်း၍ သိအပ်ပြီ။ တံ သဗ္ဗံ၊ ထိုအလုံးစုံသော အခြင်းအရာကို။ အာစရိယေ၊ တို့သို့။ ပယိရု ပါသိတွာ၊ ချဉ်းကပ်ပြီး၍။ သုတွာ၊ နာယူ၍။ (တရားနာ၍, စာတက်၍)။ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ သည်။

အဗျာကတဝစနေနေဝစ၊ပေ၊ပဋိဝေဓတော။ ။ဘုရားရှင်က ‘’အဗျာကတာ’’ဟု ဟောတော်မူလိုက်လျှင် တရားနာသူတို့က ‘’အဝိပါက တရားများ’’ဟု နားလည်ကြ၏။ ဝေနေယျတို့၏ အာသယ အနုသယ စရိုက် အဓိမုတ္တိ စသည်ကို သိတော်မူသော ဘုရားရှင်သည် အကြင်ဝေနေယျတို့အတွက် အကြင်တရားကို ဟောတော်မူ၏၊ ထိုဝေနေယျတို့သည် ထိုတရားကို ဟောပြီးလျှင်ပြီးချင်း သိနိုင်ကြသောကြောင့် ဘုရားစကားတော်တိုင်းမှာ (ဘာ့ကြောင့် ညာ့ကြောင့်ဟု) အကြောင်းပြဖွယ်မလိုပါ။

ပစ္ဆိမေဟိ၊ပေ၊ဟောတိ။ ။ဘုရားရှင်၏ မျက်မှောက်တော် ဝေနေယျတို့မှာ ဟောတော်မူပြီး၏ အခြားမဲ့၌ပင် သိပါစေတော့ နောင်ခာ နောက်သားတို့ကား အဘယ်နည်းဖြင့် သိရသနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် ‘’ပစ္ဆိမေဟိ၊ပေ၊ဝေဒိတဗ္ဗံ ဟောတိ’’ဟု မိန့်သည်၊ နောင်လာနောက်သားတို့ကား ဘုရားရှင်၏ ဟောတော်မူပုံအခြင်းအရာ (သိအပ်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်) ကိုလည်းကောင်း၊ ဆရာတို့အထံ ချဉ်းကပ်၍ နာခံမှတ်သားပြီးမှ သိရသည်။

တသ္မာ၊ပေ၊အာဟ**။ ။တသ္မာဖြင့် ရှေ့ဝါကျ၌ ပဓာနအဖြစ်ဖြင့် ပြခဲ့သော ‘’န ဘဂဝတော ဝစနံ ဉာပကသာဓနီယံ’’ကိုပြန်၍ ညွှန်းသည်၊ ဘုရားရှင်စကားတော်မှန်လျှင် အကြောင်းပြဟူသော ဉာပကဖြင့် သိစေဖွယ်မလိုသောကြောင့် အဋ္ဌကထာဆရာလည်း ဝိပါက်ကြိယာရုပ်နိဗ္ဗာန်ဟူသော ဝိပါကတရားတို့ကို ‘’အဗျာကတ’’ဟု ဟောတော်မူရာ၌ (ရှေ့မှ ‘’ကုသလ အကုသလသဒ္ဒါ လိုက်လာသောကြောင့်’’ဟု) အကြောင်းမပြတော့ဘဲ ‘’ကုသလာ ကုသလဘာဝေန အကထိတာတိ အတ္ထော’’ဟု လိုရင်းအနက်ကိုသာ ဖွင့်ပြလေသည်။

ဟောတိ၊ ၏။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။ (ထိုသို့ဘုရားစကားတော်၏ ဉာပကသာဓနီယ မဟုတ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်)။ ကာရဏံ၊ အကြောင်းကို။ အဝတွာ၊ မဆိုမူ၍။ ကုသလာ၊ပေ၊အတ္ထောတိ၊ ဟူ၍။ (သင်္ဂဟကာရော)အာဟ၊ ။

စ၊ ဆက်။ ယော၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ဝဒေယျ၊ ပြောဆိုရာ၏။ (ကိံ၊ နည်း)။ အကုသလာဝိပါကဘာဝေန၊ အကုသိုလ်၏အဖြစ် ဝိပါက၏အဖြစ်ဖြင့်။ အကထိတတ္တာ၊ မဟောအပ်ကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ ကုသလာ၊ တို့သည်။ အဗျာကတာတိ၊ အဗျာကတတို့ဟူ၍။ (ဝေါဟာရံ၊ ခေါ်ဝေါ်အပ်ကုန်သည်၏အဖြစ်သို့)။ အာပဇ္ဇန္တိ၊ ရောက်ကုန်၏။ ကုသလာဝိပါက ဘာဝေန၊ ကုသိုလ်၏အဖြစ်, အဝိပါက၏အဖြစ်ဖြင့်။ အကထိတတ္တာ၊ ကြောင့်။ အကုသလာပိ၊ တို့သည်လည်း။ အဗျာကတာတိ၊ ဟူ၍။ (ဝေါဟာရံ) အာပဇ္ဇန္တိ၊ ကုန်၏။ ဣတိ၊ သို့။ (ဝဒေယျ၊ ရာ၏။ ဝါ၊ ပြောဆိုအံ့)။ သောပိ၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကိုလည်း။ [ပိဖြင့် ရှေ့၌ပြခဲ့သော စောဒကပုဂ္ဂိုလ်ကို ပေါင်း။] ဘဂဝါ၊ သည်။ အညာပက သာဓနီယဝစနော၊ အကြောင်းပြဉာပကဖြင့် ပြီးစေအပ်သော စကားတော်ရှိသည်မဟုတ်။ ဣတိ၊ ဤသို့ပြော၍။ နိဝါရေတဗ္ဗော၊ တားမြစ်ထိုက်၏။ အနုဝတ္တမာန ဝစန ဝစနီယ ဘာဝေန၊ အစဉ်လိုက်လာသော သဒ္ဒါသည် ဟောအပ်သည်အဖြစ်ဖြင့်။ အကထိ တဿ၊ မဟောအပ်သော ဝိပါက်, ကြိယာ, ရုပ်, နိဗ္ဗာန်၏။ အဗျာကတဘာဝတောစ၊ အဗျာကတ မည်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်လည်း။ (နိဝါရေတဗ္ဗော၊ ထိုက်၏)။

ယောစ ဝေဒယျ။ ။’’ကုသလာ ကုသလာဘာဝေန အကထိတာ’’နှင့် စပ်၍ စောဒနာဖွယ်ကိုပြလိုသောကြောင့် ‘’ယော စ ဝဒေယျ’’စသည်မိန့်၊ အကုသလာ ဝိပါကဘာဝေန၌ ‘’အကုသလဘာဝ အဝိပါကဘာဝ’’ဟု ခွဲပါ၊ ကုသလာဝိပါက ဘာဝနေ၌လည်း နည်းတူ၊ အဗျာကတသဒ္ဒါသည် အကထိအနက်ကို ဟောလျှင် ‘’ကုသိုလ်တရားတို့သည် အကုသိုလ်အဖြစ် အဝိပါကအဖြစ်ဖြင့် မဟောအပ်သောကြောင့် အဗျာကတအမည် ရစရာရှိ၍ အကုသိုလ်တရားတို့လည်း ကုသိုလ်အဖြစ် အဝိပါကအဖြစ်ဖြင့် မဟောအပ်သောကြောင့် အဗျာကတအမည် ရစရာရှိသည်မဟုတ်ပါလော’’ဟု စောဒက တစ်ယောက်ယောက်က ပြောအံ့−ဟူ၍။

သောပိ၊ပေ၊ဘာဝတော။ ။’’ဘုရားရှင် အကြောင်းပြ ဉာပကဖြင့် ပြီးစေအပ်သော စကားရှိတော်မမူ (ဘုရားစကားမှန်လျှင် အကြောင်းပြနေစရာမလို)’’ ဤသို့ ပြော၍ ထိုစောဒကကို တားမြစ်ရမည်၊ ထို့ပြင်−ရှေ့မှလိုက်လာသော ကုသလ အကုသလသဒ္ဒါတို့သည် မဟောအပ်သောတရားများသာ အဗျာကတ မည်သောကြောင့်လည်း ထိုစောဒနကကို တားမြစ်ရမည်။ အကထိတဿ စ၌ စဖြင့် ‘’အညာပက၊ပေ၊ ဘဂဝါ’’ဟူသော အကြောင်းပြသည် ဆည်းပါ။

အထဝါ၊ ကား။ (အဋ္ဌကထာနည်းမှ ထို့ပြင်တစ်နည်းကား)။ ဝိသဒ္ဒေါ၊ သည်။ ဝိရောဓဝစနော၊ ဆန့်ကျင်ဘက် အနက်ကို ဟောသောသဒ္ဒါတည်း။ အာသဒ္ဒေါ၊ သည်။ အဘိမုခ ဘာဝပ္ပကာသနော၊ ရှေးရှုသည်၏အဖြစ် ဟူသောအနက်ကိုပြတတ်သောသဒ္ဒါတည်း။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။ (ထိုသို့ ဝိသဒ္ဒါ၏ ဝိရောဓဝစန, အာသဒ္ဒါ၏ အဘိမုခ ဘာဝပ္ပကာသန၏အဖြစ်ကြောင့်)။ လက္ခဏာ ဝိရောဓတော၊ လက္ခဏအားဖြင့် ဆန့်ကျင်ကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း။ ဝိနာသကဝိနာသိတဗ္ဗတောစ၊ ဖျက်ဆီးတတ်သောတရား, ဖျက်ဆီးခံထိုက်သောတရားတို့၏အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း။

နဟိ၊ပေ၊ကာတဗ္ဗာ။ ။ဤကား ‘’အနုဝတ္ထမာန၊ပေ၊ဘာဝတော’’ ဝိတ္တာရဝါကျတည်း၊ ထိုတွင်နောက်၌ ရှိသော ‘’ယတော၊ပေ၊ သိယာ’’သည် အနိယမဝါကျ၊ ‘’န အဝိပါကဝစနံ၊ပေ၊ အဝုတ္တံ’’သည် နိယမဝါကျတည်း၊ ဆိုလိုရင်းကား−ရှေ့၌ အဝိပါကသဒ္ဒါ ဟောတော်မူပြီးဖြစ်လျှင် ထိုဟောအပ်ပြီးသော အဝိပါကသဒ္ဒါသည် လိုက်လာနိုင်ရာ၏၊ ယခုသော်ကား ရှေ့၌ဟောအပ်ပြီးသော အဝိပါကသဒ္ဒါပင်မရှိ၊ ရှေ့၌ ကုသလသဒ္ဒါကို ဟောတောမမူခဲ့လျှင် ကုသိုလ်တရားတို့သည် ထိုကုသလသဒ္ဒါမဟောအပ်သည်၏အဖြစ်အားဖြင့် အကတိတဖြစ်စရာရှိ၏၊ ထိုကုသလ သဒ္ဒါကိုလည်း ရှေ့၌မဟောခဲ့မဟုတ် ဟောခဲ့သည်သာ၊ ထို့ကြောင့် ကုသိုလ်တရားတို့မှာ အဗျာကတ အဖြစ်မရှိ၊ အဗျာကတနာမည်မရနိုင်−ဟူလို။

ဧဝံ အကုသလာနဉ္စ၊ပေ၊ကာတဗ္ဗာ။ ။ကုသိုလ်တရားတို့၏ အဗျာကတအမည်မရနိုင်သည်၏အြဖစ်၌လည်း၊ ဤနည်းမှီ၍ ပါဠိကိုလည်းကောင်း အနက်အဓိပ္ပာယ်ကိုလည်းကောင်း ယှဉ်စေထိုက်သည်၊ ထို့ကြောင့် အဝိပါကဝစနံအတွက် ရှေ့အတိုင်းထား၍ ကုသလဝနနေရာဝယ် အကုသလဝစနကိုသွင်း၍ ပုဒ်အနက်ကို အဓိပ္ပာယ်မှတ်ပါလေ။

အထဝါ။ ။အဋ္ဌကထာနည်းမှ တစ်နည်းကိုပြ၍ အထဝါဟု တက်သည်၊ ဗျာကတာ၌ ‘’ဝိ+အာ+ကတာ’’ဟု ပုဒ်ခွဲသည်၊ ဝိသည် ဝိရောဓအနက်ဟော၊ အာသည် အဘိမုခဘာဝအနက်ကိုထင်စွာပြသော ဥပသာရတည်း၊ ထို့ကြောင့် ‘’အတ္တနော ပစ္စယေတိ အညမညံ ဝိရောဓာဘိမုခါ+ကတာတိ ဗျာကတာ’’ဟုပြု၊သုခဝိပါက လက္ခဏာရှိသောကုသိုလ်သည် ဒုက္ခဝိပါက လက္ခဏာ ရှိသော ကုသိုလ်နှင့် လက္ခဏာအားဖြင့် ဆန့်ကျင်၏၊ ကုသိုလ်က ဖျက်ဆီးတတ်သော ဝိနာသက အကုသိုလ်က ဖျက်ဆီးခံရသော ဝိနာသေတဗ္ဗ ဖြစ်သောကြောင့်လည်း အချင်းချင်း ဆန့်ကျင်၏၊ ထိုသို့ ဆန့်ကျင်မှုသို့ ရှေးရှုအောင် ကုသိုလ်ဖြစ်ဖို့ရန် ယောနိသော မနသိကာရ− အကုသိုလ်ဖြစ်ဖို့ရန် အယောနိသောမနသိကာရ စသော အကြောင်းတို့က ပြုအပ်သောကြောင့် ကုသိုလ်အကုသိုလ်ကို ‘’ဗျာကတ’’ဟု ခေါ်ရ၏၊ အဗျာကတတို့ကား ကုသိုလ်အကုသိုလ် ၂−မျိုးလုံးနှင့်ဆန့်ကျင်အောင် အကြောင်းအရာတို့က မပြုအပ်ကြ၊ အကျယ်ကို ဋီကာအတိုင်းသိပါ။

အတ္တနော၊ မိမိ၏။ ပစ္စယေဟိ၊ အကြောင်းတရားတို့သည်။ အညမည ဝိရောဓာဘိမုခါ၊ အချင်းချင်းဆန့်ကျင်ဘက်သို့ ရှေးရှုသည်တို့ကို။ ကတာ၊ ပြုအပ်ကုန်ပြီ။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ ဗျာကတာ၊ တို့မည်၏။ ကုသလာကုသလာ၊ ကုသိုလ် အကုသိုလ်တို့တည်း။

ဝါ၊ တစ်နည်း။ အဝဇ္ဇပဋိပက္ခာ၊ အပြစ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်တရားတို့ကို။ ဣဓ၊ ဤအကုသိုလ်တရားတို့ကိုပြရာ၌။ အနဝဇ္ဇာတိ၊ အနဝဇ္ဇာတို့ဟူ၍။ ဝုတ္တာ၊ ဆိုအပ်ကုန်ပြီ။ ဗာဟိတိကသုတ္တေဝိယ၊ ဗာဟိတိက သုတ်၌ကဲ့သို့။ ပဋိပဿဒ္ဓါဝဇ္ဇာ၊ ငြိမ်းအေးပြီးသော အပြစ်ရှိသော ဖိုလ်တရားတို့ကို။ ဝါ၊ တစ်နည်း။ ဝိရဟိတာဝဇ္ဇမတ္တာ၊ ကင်းသောအပြစ်ရှိသော တရားသာမညတို့ကို။ (အနဝဇ္ဇာတိ၊ တို့ဟူ၍)။ န (ဝုတ္တာ၊ မဆိုအပ်ကုန်။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။ အနဝဇ္ဇဝစနေန၊ အနဝဇ္ဇသဒ္ဒါဖြင့်။ အဝဇ္ဇဝိနာသနဘာဝေါ၊ အပြစ်ကိုဖျက်ဆီးတတ်ကုန်သည်၏အဖြစ်ကို။

အညေပိ၊ပေ၊ဝစနံ အာဟ။ ။’’အနဝဇ္ဇလက္ခဏာ’’ဟု ဆိုလျှင် အဗျာကတတရားတို့လည်း ကိလေသာ အပြစ်မရှိသောကြောင့် အနဝဇ္ဇဖြစ်ရကား ထိုအဗျာကတတို့လည်း ကုသလအဖြစ်၌ လျဉ်းပါးဖွယ် (ယုံမှားဖွယ်) ရှိသောကြောင့် ‘’သုခဝိပါကာ’’ဟု လက္ခဏာတစ်ရပ်ကို ထပ်၍ပြုရသည်၊ အပြစ်မရှိရု့သာမက ကောင်းသော ဣဋ္ဌအကျိုးကို ပေးခြင်းလက္ခဏာလည်းရှိမှ ကုသလအမည် ရနိုင်သည်−ဟူလို။

အဝဇ္ဇပဋိပက္ခာ ဝါ၊ပေ၊မတ္တာဝါ။ ။ဤနည်း၌ကား န(အန်) သဒ္ဒါသည် အကုသလာ၌ ကဲ့သို့ ပဋိပက္ခအနက်ဟောတည်း၊ မဇ္ဈိမပံ−ဗာဟိတိကသုတ်၌ ဘုရားရှင်၏ ကာယဝစီမနောသမာစာရကို ‘’အနဝဇ္ဇ’’ဟု အရှင်အာနန္ဒာမိန့်၏၊ ထို၌ အဝဇ္ဇ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အနက်ကို အနဝဇ္ဇဟု မဆိုရ၊ မနောသမာစာရတို့တွင် ပဋိပဿဒ္ဓိပဟာနသတ္တိဖြင့် ကဲ့ရဲ့ဖွယ်အပြစ်တို့မှ ငြိမ်းပြီးသော ဖိုလ်တရားဟူသော မနောသမာစာရအထူးကိုလည်းကောင်း ကဲ့ရဲ့ဖွယ် အပြစ်တို့မှကင်းသော သမာစာရသာမညသုံးပါးကိုလည်းကောင်း ‘’အနဝဇ္ဇ’’ဟု ဆိုသည်၊ ဤ၌ အနဝဇ္ဇကား ထိုသုတ်လာ အနဝဇ္ဇမျိုးမဟုတ်၊ အဝဇ္ဇပဋိပက္ခဖြစ်သော အနဝဇ္ဇဖြစ်သည်−ဟူလို။

ဒဿိတော၊ ပြီ။

ဟိ၊ မှန်။ (တစ်နည်း, ကသ္မာ၊ ကြောင့်။ တသ္မိံလက္ခဏေ၊ ၌။ ဝိသေသဒဿနတ္ထံ၊ ငှာ။ သုခဝိပါကဝစနံ၊ ကို။ အဝေါစ၊ ပြီ။ ဣတိ ဝိညာယတိ၊ နည်း)။ ဟိ (ယသ္မာ)၊ ကြောင့်။ ပုရိမေနေဝ၊ ရှေးဖြစ်သော အနဝဇ္ဇသဒ္ဒါဖြင့်ပင်။ အကုသလဗျာကတေဟိ၊ တို့မှ။ ကုသလာနံ၊ တို့၏။ ဝိသေသော၊ အထူးသည်။ သိဒ္ဒေါ၊ ပြီးစီး၏။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ (တသ္မိံလက္ခဏေ ဝိသေသဒဿနတ္ထိ သုခဝိပါကဝစနံ အဝေါစ၊ ။ ဣတိ ဝိညာယတိ၊ ၏)။

တသ္မာ၊ပေ၊ဒဿိတော။ ။ထိုထို အဝဇ္ဇပဋိပက္ခတရားတို့ကို အနုဝဇ္ဇဟု ဆိုသောဖကြာင့် ပဋိပက္ခ (ရန်သူ) မှန်လျှင် သတ်အပ်သောသဘော သတ်တတ်သောသဘောထုံးစံရှိရကား ထိုအနဝဇ္ဇသဒ္ဒါဖြင့် ကုသိုလ်တို့က (အဝဇ္ဇ) အပြစ်တို့ကို ဖျက်ဆီးသတ်ဖြတ်နိုင်သည်၏အဖြစ်ကို ပြအပ်ပြီးဖြစ်တော့သည်−ဟူလို ဤဝါကျသည် ဝဇ္ဇပဋိပက္ခအနက်ကို ယူရခြင်း၏အကျိုးဖြစ်သော ဖလဝါကျတည်း၊ အဝဇ္ဇ၊ပေ၊ဝုတ္တာသည် အနွယဟေတုဝါကျ န ဗာဟိတိက၊ပေ၊ဝါကား ဗျတိရေကဟေတုဝါကျတည်း၊ ထို ၂−ဝါကျတွင်လည်း ဗျတိရေကဟေတုဝါကိသည် ဝိသဒိသူပမာနဝါကျ၊အနွယဟေတုဝါကျသည် ဥပမေယျဝါကျဟု ခွဲပါ။

အဗျာကတေဟိ ပန၊ပေ၊ အဝေါစ။ ။အနဝဇ္ဇသဒ္ဒါဖြင့် အကုသိုလ်တို့ကို သတ်တတ်သောတရားဟု အဓိပ္ပာယ်ပြပြီးဖြစ်လျှင် ကုသိုလ်အတွက် အကုသိုလ်အဗျကတတို့နှင့် မဆက်ဆံသော သီးခြားလက္ခဏာကို ပြပြီးဖြစ်သောကြောင့် လိုအပ်သော အနက် ပြည့်စုံပြီးဖြစ်ပါလျက် အဘယ်အကျိုးငှာ သုခဝိပါကလက္ခဏာကို ဆိုပါသေးသနည်း−ဟု မေးဖွယ်ရှိရကား ‘’အဗျာကတေဟိ၊ပေ၊ဒဿနတ္ထံ’’ဟု မိန့်သည်၊ ‘’အကျိုးကိုပေးခြင်း’’ဟူသော သဝိပါကတာ လက္ခဏာသည် အဗျာကတတို့မှ ထူးခြားစေကာမူ ကုသိုလ် အကုသိုလ် ၂−ပါးနှင့် ဆက်ဆံသော လက္ခဏာဖြစ်၏၊ ထိုလက္ခဏာ၌ ကုသိုလ်၏ သုခဝိပါကတာလက္ခဏာသည် အကုသိုလ်၏ ဒုက္ခဝိပါကတာလက္ခဏာမှ ထူး၏၊ ထိုအထူးကိုပြခြင်းငှာ သုခဝိပါကသဒ္ဒါကို ထည့်ရပြန်သည်− ဟူလို။

သိဒ္ဓေါ ဟိ၊ပေ၊ ဝိသေသောတိ။ ။’’အကုသိုလ်မှ ထူးခြားသော လက္ခဏာကို ပြုခြင်းအကျိုးငှာ ဆိုအပ်ကြောင်းကို အဘယ့်ကြောင့် သိနိုင်သနည်း’’ဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် ‘’သိဒ္ဓေါ ဟိ’’စသည်မိန့်၊ အကုသိုလ် အဗျာကတတို့နှင့် ကုသိုလ်၏ ထူးခြားခက်မှာ ‘’အနဝဇ္ဇ’’ဟူသော ရှေ့သဒ္ဒါဖြင့်ပင် ပြီးနေသောကြောင့် သ ဝိပါက သဘောရှိသော ကုသိုလ် အကုသိုလ်တွင် ကုသိုလ်၏ အကုသိုလ်မှ ထူးခြားပုံကို ပြခြင်းအကျိုးငှာ သုခဝိပါကသဒ္ဒါ ဆိုရကြောင်းကို သိနိုင်ပါသည်−ဟူလို။

နနု၊ စောဒနာပါဦးအံ့။ (ကိံ၊ အဘယ်သို့စောဒနာအံ့နည်း)။ တေဧဝ ကုသလာ၊ ထိုကုသိုလ်တို့သည်ပင်။ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကာ၊ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကတို့သည်။ (ဟောန္တိနနု၊ ဖြစ်ပါကုန်သည် မဟုတ်လော)။ ကထံ၊ ကြောင့်။ တေ၊ ထို ကုသိုလ်တို့သည်။

သုခေါ၊ပေ၊သဗ္ဘညဝမေဝ။ ။သုခဝိပါက၌ သုခသဒ္ဒါကို ဣဋ္ဌပရိယာယ်ဟု ဆိုလတ္တံ့။ အကျိုးပေးနိုင်ခြင်းဟူသော ဝိပါကသဘောသည် ကုသိုလ် အကုသိုလ် ၂−မျိုးနှင့် ဆက်ဆံသော သာမညသဘောဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘’သုခေါ+ဝိပါကောယေသံ’’ဟူသော ဝစနတ္ထအရ သုခဝိပါက အတွက်’’ကောင်းသော ဣဋ္ဌအကျိုးရှိ၏’’ဟူသောအနက်ကိုသာ တိုက်ရိုက်ရသော်လည်း ထိုသုခဝိပါကသဒ္ဒါက ကောင်းသောဣဋ္ဌအကျိုးရှိခြင်းမျှကိုသာ ပြသည်မဟုတ်၊ ထိုအကျိုးကို ဖြစ်စေစွမ်းနိုင်သော သတ္တိရှိ၏ ဟူသောအနက်တိုင်အောင်ပြသည်၊ ဆိုလိုရင်းကား သုခဝိပါက သဒ္ဒါဖြင့် ကုသိုလ်တရားတို့မှႏ (ဖြစ်ဆဲခဏ၌) နောင်ခါ အကျိုးဖြစ်စေနိုင်သောသတ္တိရှိနေသည် ဟူသော အနက်ကို ပြသည်−ဟူလို။

** နနု၊ပေ၊ဟောန္တီတိ**။ ။’’အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကာ+လက္ခဏံ’’ဟု အရတူဆိုထားသောကြောင့် ဤစောဒနာကိုပြရသည်၊ ပြခဲ့သော ဝစနတ္ထတို့နှင့်အညီ ‘’အနဝဇ္ဇ သုခဝိပါက’’အရကုသိလ်တရားတို့ကိုရ၏၊ လက္ခဏအရလည်း အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကဖြစ်သော ကုသိုလ်တရားတို့ကိုပင်ရ၏၊ ထို့ကြောင့် အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကကုသိုလ်ဟူသော မိမိသည်ပင် မိမိ၏ လက္ခဏာဖြစ်နေသည် မဟုတ်ပါလော−ဟု စောဒနာသည်။ လောက၌ မှတ်သားအပ်သော လက္ခိတဗ္ဗအရနှင်ြ မှတ်သားကြောင်း လက္ခဏတို့သည် အရကွဲပြားရိုးဖြစ်၏၊ ဤ၌ကား မကွဲပြားဘဲဖြစ်နေပါတကား−ဟူလို။

သယမေဝ၊ မိမိတို့ကိုယ်တိုင်ပင်။ အတ္တနော၊ မိမိဟူသော ကုသိုလ်၏။ လက္ခဏံ၊ အမှတ်အသားသည်။ ဟောန္တိ၊ ကုန်သတည်း။ ဣတိ၊ ဤကား စောဒနာတည်း။

ဟိ၊ ချဲ့။ အဝိညာတာ၊ မသိအပ်ကုန်သော။ ဝါ၊ မထင်ရှားကုန်သော။ ကုသလာ၊ တို့သည်။ လက္ခိတဗ္ဗာ၊ မှတ်သားထိုက်ကုန်သည်။ ဟောန္တိ၊ ။ (အမှတ်အသားဖြင့် မှတ်သားထိုက်သော တရားများဖြစ်ကြ၏)။ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကသဒ္ဒတ္ထဘာဝေန၊ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကသဒ္ဒါ၏အနက်၏အဖြစ်ဖြင့်။ ဝိညာတာ၊ သိအပ်ကုန်သော။ ဝါ၊ ထင်ရှားကုန်သောတရားတို့သည်။ လက္ခဏံ၊ မှတ်သားကြောင်းသည်။ (ဟောန္တိ)၊ ။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ ဧတံ၊ ဤမိမိသည်ပင် မိမိ၏လက္ခဏာ၏ အဖြစ်သည်။ ယုတ္တံ၊ သင့်၏။

ဝိညာတ၊ပေ၊ယုတ္တမေတံ။ ။ဝိညာတသဒ္ဒါနှင့် အဝိညာတသဒ္ဒါနက်၏ အဖြစ်ဖြင့် လက္ခဏ လက္ခိတဗ္ဗဖြစ်သင့်သောကြောင့် မိမိသည်ပင် မိမိ၏လက္ခဏာဖြစ်နိုင်ပါသည်၊ ထိုအကျဉ်’အဖြေကိုချဲ့၍ ‘’ကုသလာ သဒ္ဒတ္ထဝသေန ဟိ’’စသည်မိန့်၊ ကုသလသဒ္ဒါ၏ အနက်ဖြစ်သော ‘’ကုသိုလ်’’ဟူသော အနက်သည် အဝိညာတသဒ္ဒတ္ထဖြစ်၏၊ ပိဋကစာပေ၌ အလေ့အလာမများသူတို့အတွက် ‘’ကုသိုလ်ဆိုတာ ဘယ်လိုဟာမှန်းမသိကြ’’ဟူလို၊ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကသဒ္ဒါ၏ အနက်ဖြစ်သော ‘’အပြစ်မရှိ ကောင်းသော အကျိုးရှိသောတရား’’ဟု ပြောလိုက်မှ ‘’ကုသိုလ်ဆိုတာ ဒီလိုတရားမျိုးပါတကား’’ဟု အများနားလည်ကြသည်၊ ထို့ကြောင့် အပြစ်မရှိသောတရား ကောင်းသော အကျိုးရှိသောတရားဟု အများနားလည် ထင်ရှားသောအနက်ကို အမှတ်အသား လက္ခဏအနေအားဖြင့်လညး်ကောင်း ‘’ကုသိုလ်’’ဟူသော မထင်ရှားသောအနက်ကို မှတ်သားအပ်သော လက္ခိတဗ္ဗအနေအားဖြင့်လည်းကောင်း ခွဲခြား၍ဆိုခြင်းသည် လောကယုတ္တိရှိ၍ သင့်မြတ်သောစကားဖြစ်သည်−ဟူလို။

မှတ်ချက်။ ။ဤနည်း၌ လက္ခဏဖြစ်သော အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကအရနှင့် လက္ခိတဗ္ဗဖြစ်သော ကုသလအရသည် မပြားသောကြောင့် အဘေဒဘေဒူပစာရဟု ဖွင့်ကြသည်။ [ဘဝတိ ဟိ သဒ္ဒတ္ထ ဝိသေသမတ္တေနာပိ အဘိန္နေ ဝတ္ထုသ္မိံ ဘေဒဝစနံ၊ ယထာ−သိလာပုတ္တကဿ သရီရန္တိ၊−အနု။]

အထဝါ၊ ကား။ အနဝဇ္ဇဝစနေန၊ အနဝဇ္ဇသဒ္ဒါဖြင့်။ အနဝဇ္ဇတ္တံ၊ အပြစ်မရှိကုန်သည်၏အဖြစ်ကို။ အာဟ၊ ဆိုပြီ။ သုခဝိပါက ဝစနေန၊ သုခဝိပါကသဒ္ဒါဖြင့်။ သုခဝိပါကတ္တံ၊ ကောင်းသော အကျိုးရှိကုန်သည်၏အဖြစ်ကို။ (အာဟ၊ ပြီ)။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။ အနဝဇ္ဇဉ္စ၊ အပြစ်မရှိကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ သုခဝိပါကောစ၊ ကောင်းသောအကျိုးရှိကုန်သည်၏အဖြစ်လည်း။ သဘာဝေါ။ ။ဘာဝသဒ္ဒါသည် ‘’ဘာဝေါပဒတ္ထေ၊ပေ၊သဘာဝသ္မိံစ လီလာယံ’’ဟူသော အဘိဓာန်နှင့်အညီ ထင်ရှားရှိသော ဖုသနစသော ပရမတ္ထသဘောကိုဟော၏၊ သဟ+ဘာဝေန ယော ဝတ္တတီတိ သဘာဝေါ၊ ယော−အကြင်ဖဿစသောတရားသည်၊ ဘာဝေန−ထင်ရှားရှိသော ဖုသနစသော သဘောနှင့်၊ သဟ−တကွ၊ ဝတ္တတိ−ဖြစ်တတ်၏၊ ဣတိ၊ ကြောင့်၊ သော−ထို ဖဿစသောတရားငည်၊ သဘာဝေါ−မည်၏၊ ထိုသို့ ထင်ရှားမရှိသောတရားကိုကား ‘’အဘာဝ ပညတ်’’ဟု ခေါ်သည်။ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကံ၊ အပြစ်မရှိကုန်သည်၏အဖြစ်, ကောင်းသောအကျိုးရှိကုန်သည်၏အဖြစ်။ ဧတေသံ၊ ဤကုသိုလ်တို့၏။ တံ၊ ထိုအပြစ်မရှိကုန်သည်၏အဖြစ်, ကောင်းသောအကျိုးရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်ဟူသော။ လက္ခဏံ၊ လက္ခဏာသည်။ ကရဏတ္ထေစ၊ ကရိုဏ်းအနက်ရှိသည်လည်းဖြစ်သော။ လက္ခဏသဒ္ဒေ၊ လက္ခဏသဒ္ဒါသည်။ (သတိ၊ သော်)။ သဘာဝဘူတံ၊ ထင်ရှားရှိသော သဘောဖြစ်၍ဖြစ်သော လက္ခဏာသည်။ (အတ္ထိ)။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ (တေ၊ ထိုကုသိုလ်တို့သည်)။ အနဝဇ္ဇ၊ပေ၊လက္ခဏာ၊ တို့မည်၏။ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကသဘာဝေန၊ အနဝဇ္ဇ သုခဝိပါကဟူသော သဘောဖြင့်။ လက္ခိယမာနာ၊ မှတ်သားအပ်သော တရားတို့သည်လည်းကောင်း။ တံ သဘာဝဝန္တောစ၊ ထို အနဝဇ္ဇသုခဝိပါက သဘောရှိသော တရားတို့သည်လည်းကောင်း။ ကုသလာ၊ ကုသိုလ်တို့မည်၏။ ဣတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ ၏။

အထဝါ အနဝဇ္ဇ၊ပေ၊ဝိပါကတ္တံ။ ။အနဝဇ္ဇ သုခဝိပါကပုဒ်တို့၌ ဘာဝသဒ္ဒါမပါသော်လည်း ဘာဝပ္ပဓာနနည်းအားဖြင့် ဘာဝအနက်ကို ယူနိုင်သောကြောင့် ‘’အနဝဇ္ဇတ္တံဟု လည်းကောင်း၊ ‘’သုခဝိပါကတ္တံ’’ဟု လည်းကောင်း ဖွင့်သည်။ ဝိနာပိ ဘာဝါတိ ဓာယိနာ သဒ္ဒေန ဘာဝပ္ပဓာနော နိဒ္ဒေသော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ အနဝဇ္ဇစနေန အနဝဇ္ဇတ္တံ အာဟာတိ၊−အနု၊ ထိုတွင် အနဝဇ္ဇတ္တဟူသည် အပြစ်မရှိသည်၏အဖြစ် (မကဲ့ရဲ့ထိုက်သည်၏ အဖြစ်)ဟူသော အပြစ်ကင်းခြင်းသဘောတည်း၊ သုခဝိပါကတ္တဟူသည် ဣဋ္ဌ အကျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်သော သတ္တိတည်း။

တံ လက္ခဏံ၊ပေ၊သဘာဝဘူတံ။ ။တံဖြင့် အနဝဇ္ဇတ္တ သုခဝိပါကတ္တကိုညွှန်းသည်၊ လက္ခဏံအရ ကရဏသာဓ် ကမ္မသာဓ် ၂−မျိုးပြ၍ ကရဏသာဓ်အတွက် မှတ်သားကြောင်းသဘော ကမ္မသာဓ်အတွက် မှတ်သားအပ်သောသဘောရ၏၊ ‘’အနဝဇဉ္စ+သုခဝိပါကောစ+အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကံ’’ဟု သမာဟာရဒွန်ပြု၊ ထို့နောက် လက္ခဏံနှင့် ဗဟုဗ္ဗီဟိတွဲစေလို၍ ‘’တံ+လက္ခဏံ ဧတေသံ’’ဟု မိန့်သည်၊ လက္ခဏံကိုပင် ‘’ကရဏတ္ထေစ ကမ္မတ္ထေစ လက္ခဏသဒ္ဒေ သဘာဝဘူတံ’’ဟု ထပ်ဖွင့်သည်၊ ဤအဖွင့်ဖြင့် ‘’လက္ခဏပုဒ်ကို ကရဏသာဓ် ကမ္မသာဓ် ၂−မျိုးပြု၍ သဘာဝကို အရကောက်ပါ’’ဟု ပြသည်။

အနဝဇ္ဇ၊ပေ၊ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ။ဤဝါကျကား တတိယနည်းအတွက် အဖြောင့်အနက်ကို ဖွင့်ပြသော ဥဇုကတ္ထပြ (တပ္ပာကဋီကရဏ) ဝါကျတည်း၊ ‘’အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကေန လက္ခိယမာန’’ဖြင့် ဆိုလိုရင်းအဓိပ္ပာယ်နှင့်တကွ လက္ခဏသဒ္ဒါ၏ ကမ္မသာဓနအတွက် ဥဇုကတ္ထကိုပြ၏၊ ဤသို့ ဥဇုကတ္ထကို ပြသော်လည်း ဝိဂ္ဂဟမှာ ဗဟုဗ္ဗီတိသာပြရသည်၊ ‘’တံ သဘာဝဝန္တောစ’’ဖြင့် ဆိုလိုရင်း အဓိပ္ပာယ်နှင့်တကွ လက္ခဏ သဒ္ဒါ၏ ကရဏသာဓနအတွက် ဥဇုကတ္ထကိုပြသည်။ မဓုဋီကာ၌ကား ပထမစကားရပ်ကို ကရိုဏ်’အနက်ဟော လက္ခဏသဒ္ဒါ၏ အဓိပ္ပာယ်ပြဟုလည်းကောင်း တဲ သဘာဝဝန္တောကို ကံအနက်ဟော လက္ခဏသဒ္ဒါ၏ အနက်ပြဟုလည်းကောင်း ဖွင့်လေသည်၊ စဉ်းစားကြပါလေ။

ဝိပါကာရဟတာ၊ အကျိုးပေးခြင်းကို ထိုက်ကုန်သည်၏အဖြစ်ကို။ ကုသလာ ကုသလာနံ၊ တို့၏။ လက္ခဏဘာဝေန၊ လက္ခဏာ၏အဖြစ်ဖြင့်။ ဝုတ္တာ၊ ဆိုအပ်ပြီ။ တဗ္ဘာဝေန၊ ထို ဝိပါကာရဟ၏အဖြစ်ဖြင့်။ အကထိတာ၊ မဟောအပ်ကုန်သော။ အဗျာကတာ၊ တို့သည်။ အဝိပါကရဟ သဘာဝါ၊ အကျိုးပေးခြင်းကို မထိုက်သော သဘောရှိကုန်သည်။ ဟောန္တိ၊ ။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ အဝိပါက၊ပေ၊အဗျကတာတိ၊ ဟူ၍။

ယဒိပန၊ပေ၊ယောဇေတဗ္ဗာ။ ။အချို့အရာ၌ ဝိပါကသဒ္ဒါသည် နာမ်ဝိပါက်သာမက ရုပ်ဝိပါက်များလည်းဟော၏၊ ထိုဝိပါကသဒ္ဒါကို ဖလသဒ္ဒါ၏ ပရိယာယ်ဟုဆိုရသည်၊ ထိုဖလ သဒ္ဒါ၏ ပရိယာယ်အားဖြင့် သုံးစွဲခြင်းငှာ ဝိပါကာဓမ္မာဟူသော တိက်ပုဒ်နှင့် မညီသောကြောင့် ‘’ယဒိပန’’ဟု ပရိကပ္ပ ဖောတကနိပါတ်နှင့်တကွ မိန့်၏၊ ရုပ်ဝိပါက်ဟူရာ၌ ကုသိုလ်အတွက် အကျိုးဆက်ဖြစ်သော (မူလအကျိုးမှဆက်၍ဆက်၍သွားသော) ကောင်’သော ဣဋ္ဌကမ္မဇရုပ် ကောင်းသော ဘုံဗိမာန် အဝတ်အစားစသော ကမ္မပစ္စယ စိတ္တဇရုပ် အာဟာရဇရုပ်တိုါလည်း ပါဝင်၏၊ အကုသိုလ်အတွက်လည်း မကောင်းသော အနိဋ္ဌရုပ် အဆက်ဆက်တို့ ပါဝင်သည်။

ဝုတ္တဝိဓိ အနုသာရေန။ ။အကုသိုလ်၏ လက္ခဏာကိုပြရာ၌ အကုသိုလ်ဝယ် ဆိုအပ်ပြီးသော အစီအစဉ်ကို အစဉ်လိုက်၍ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကိုလည်းကောင်း ယောဇနာပုံကိုလည်းကောင်း သိပါဟု ဋီကာဖွင့်၏၊ ထိုသို့ဖွင့်ရာ၌ ယထာသမ္ဘဝံဟု ဆိုသောကြောင့်−သဟ+အဝဇ္ဇေ+ယေ ဝတ္တန္တိတိ သာဝဇ္ဇာ၊ ဂရဟိတဗ္ဗဘာဝယုတ္တာ သဒေါသာတိ အတ္ထော တေန နေသံ ဂရဟိတဗ္ဗ သဘာဝံ ဒဿေတိ’’စသည်ဖြင့် အနက်အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သင့်သလို ယှဉ်တွဲရ၏၊ ထိုသို့ ယှဉ်တွဲပုံကို အနုဋီကာ၌ပြထားသည်၊ ‘’ယောဇနာ’’ဟူသည် ‘’သာဝဇ္ဇဝစနေန အကုသလာနံ ပဝတ္တိဒုက္ခတံ ဒဿေတိ’’စသည်ဖြင့် ဒဿနတ္ထစသည်တို့ကို ယှဉ်စေခြင်းတည်း။ မဓု၌ကား ‘’ယောဇနာစ− အကျိုးကိုလည်းကောင်း’’ဟု ဖွင့်၏၊ စဉ်းစားပါ။

ဝိပါကာရဟတာ၊ပေ၊အဗျာကတာတိ။ ။’’သုခဝိပါက−သုခအကျိုးရှိ ဒုက္ခ ဝိပါက− ဒုက္ခအကျိုးရှိ’’ဟု ကုသိုလ်အကုသိုလ်၏ လက္ခဏာ၌ ဆိုခဲ့၏၊ ထို ‘’အကျိုးရှိ’’ဟူသောစကား၌ ‘’အကျိုးပေးခြင်းငှာထိုက်၏၊ ဝါ−အကျိုးပေးနိုင်၏’’ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏၊ ထို့ကြောင့် ‘’ဝိပါကာရ ဟတာ ဝုတ္တာ’’ဟု ဆိုသည်၊ အဗျာကတတရားတို့ကား အကျိုးမပေးနိုင်သောကြောင့် ‘’အဝိပါက လက္ခဏာ’’ဟု ဆိုသည်။

အာဟ၊ ပြီ။

ဟိ၊ မှန်။ (တစ်နည်း) ဟိ (ယသ္မာ)၊ ကြောင့်။ တေ၊ ထိုအဟောသိကံဖြစ်သော ကုသိုလ်အကုသိုလ်တို့သည်။ သုခ ဒုက္ခဝိပါကာရဟာ၊ ကောင်းသောအကျိုးကိုပေးခြင်းငှာ ထိုက်ကုန်, မကောင်းသောအကျိုးကိုပေးခြင်း ငှာထိုက်ကုန်သည်။

တသ္မာ၊ပေ၊ပတ္တိဝါ န ဟောတိ။ ။တကယ်အကျိုးပေးနိုင်မှ ‘’သုခဝိပါက ဒုက္ခဝိပါက’’ဟု ခေါ်ရသည်မဟုတ်၊ အကျိုးပေးခြင်းငှာ ထိုက်တန်သောတရားဖြစ်လျှင် ‘’သုခဝိပါက ဒုက္ခဝိပါက’’ဟု ခေါ်နိုင်၏၊ ထို့ကြောင့် အကျိုးပေးခွင့်မရသည့်အတွက် အဟောသိကံဖြစ်သော ကုသိုလ်အကုသိုလ်တို့လည်း အကျိုးပေးခြင်းသဘောရှိရကား ကုသိုလ် အကုသိုလ် နာမည်ပျောက်၍ အဗျာကတ နာမည်မရောက်နိုင်။

မှတ်ချက်။ ။’’အဟောသိ ကမ္မံ’’စသော စကားသည် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်၌လာသော ပါဠိတော်တည်း၊ ‘’အဟောသိ ကမ္မံ’’ဖြင့် အတိတ်ကံကိုပြ၏၊ ‘’အတ္ထိကမ္မံ’’ဖြင့် ပစ္စုပ္ပန်ကံကိုပြ၏၊ ‘’ဘဝိဿတိ ကမ္မံ’’ဖြင့် အနာဂတ်ကိုပြ၏၊ ‘’နာ ဟောသိ န ဘဝိဿတိ နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော’’ဖြင့် လုံးလုံးအကျိုးမပေးနိုင်ပုံကိုပြ၏၊ ပစ္စုပ္ပန်ကံအတွက် အတိတ်အကျိုးကိုလည်းကောင်း အနာဂတ်ကံအတွက် အတိတ်ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးများကိုလည်းကောင်း ပြုဖွယ်မလိုသောကြောင့် မပြဘဲထားသည်၊ ဧဝံပကာရာနံ၌ ပကာရသဒ္ဒါသည် ‘’အလားတူ’’ အနက်ဟောတည်း၊ ထို ပကာရသဒ္ဒါဖြင့် အကျိုးမပေးနိုင်သော အဘိညာဉ်ကုသိုလ်များကိုလည်းကောင်း ပဋိသန္ဓေကျိုးကို မပေးနိုင်သော ဘာဝနာယပဟာတဗ္ဗ အကုသိုလ်စသည်များကိုလည်းကောင်း ယူပါ−ဟု အနု မဓုတို့ ဖွင့်ကြသည်။

န ဟောန္တိ၊ မဖြစ်ကုန်သည်ကား။ န၊ မဟုတ်ကုန်။ (ကသ္မာ၊ နည်း)။ ဝိပါကဓမ္မတ္တာ၊ မှည့်ရင့်ခြင်းသဘော ရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။ အဝိပါကာရဟာဝါ၊ အကျိုးပေးခြင်းငှာ မထိုက်ကုန်သည်လည်း။ န ဟောန္တိ၊ မဟုတ်ကုန်။ (ကသ္မာ၊ နည်း)။ အဝိပါကဓမ္မတ္တာဘာဝါ၊ မှည့်ရင့်ခြင်းသဘော မရှိကုန်သည်၏အဖြစ်၏ မရှိခြင်းကြောင့်တည်း။ ဣတိ၊ ကြောင့်။

ဧတ္ထ ဧကတ္ထနာနတ္ထတာယံ၊ ဤဧကတ္ထ၏အဖြစ်, နာနတ္ထ၏အဖြစ်၌။ ကိဉ္စိ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော အပြစ်စကားကို။ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဆိုထိုက်သေး၏။ တေ၊ ၏။ စောဒနာ၊ သည်။ အသမတ္တာ၊ မပြည့်စုံသေး။ အဝသိဋ္ဌံ၊ ကြွင်းကျန်သောစကားကို။ တာဝ ဗြူဟိ၊ ဆိုစမ်း ပါဦးလော။ ဣတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ ။

ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ၊ပေ၊ န ဆန္နံ။ ။’’ကုသလာတိ ဝါ ဓမ္မာတိဝါတိ အာဒီနိ’’၌ အာဒိအရ အကုသလာနှင့် ဓမ္မာကိုလည်းကောင်း အဗျာကတာနှင့် ဓမ္မာကိုလည်းကောင်း ယူရမည်ဖြစ်သောကြောင့် အားလုံး ပုဒ် ၆−ပါးရှိနေရကား ၆−ပုဒ်လုံးအတွက် ဧကတ္ထနာနတ္ထ အဖြစ်ကို စောဒနာ− သည်ဟု ယူမှားဖွယ်ရှိသောကြောင့် ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ၊ပေ၊န ဆန္နံ’’ဟု မိန့်သည်၊ ၆−ပုဒ်လုံးအတွက်ပေါင်း၍ ဧကတ္ထ နာနတ္ထအဖြစ်ကို စောဒနာသည် မဟုတ်၊ ကုသလာနှင့် ဓမ္မာ စသည်ဖြင့် ၂−ပုဒ် ၂−ပုဒ်အတွက်သာ ဧကတ္ထ နာနတ္ထအဖြစ်ကို စောဒနာသည်−ဟူလို။

အာစရိယော အာဟ။ ။ဤနေရာ၌ မူလဋီကာဆရာသည် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသကို ‘’အာစရိယော’’ဟု သုံးစွဲထား၏၊ ဤအသုံးသည် မူလဋီကာဆရာ၏ သုံးလေ့ရှိသော အသုးမဟုတ်သောကြောင့် ဋီကာဆရာ၏ စကားဟုတ်မှ ဟုတ်ပါလေရဲ့လားဟု သံသယဖြစ်မိပါသည်၊ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသကို ‘’သင်္ဂဟကာရ’’ဟု သုံးလေ့ရှိပါသည်။

နနု၊ စောဒနာပါဦးအံ့။ (ကိံ၊ အဘယ်သို့ စောဒနာအံ့နည်း)။ တိဏ္ဏံ၊ ၃−ပါးကုန်သော။ ဣန္ဒသဒ္ဒါနံဝိယ၊ ဣန္ဒသဒ္ဒါတို့ကဲ့သို့။ တိဏ္ဏံ, ဓမ္မသဒ္ဒါနံ၊ တို့၏။ ရူပါဘေဒါ၊ ရုပ်အသွင်၏ မကွဲပြားခြင်းကြောင့်။ (သုတိ၏ မကွဲပြားခြင်းကြောင့်)။ အတ္ထာဘေဒေါ၊ အနက်၏မကွဲပြားခြင်းသည်။ (ဟောတိ)။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ ဆက္ကဘာဝေါ၊ ဆက္က၏အဖြစ်သည်။ န ဘဝိဿတိနနု၊ မဖြစ်လတ္တံ့ မဟုတ်ပါလော။ [ပရိကပ္ပအရာဖြစ်၍ အနာဂတ်ဝိဘတ်ဖြင့် သုံးနိုင်သည်။] တသ္မာ၊ ကြောင့်။ တိက၊ပေ၊အာပဇ္ဇတီတိ၊ ဟူ၍။ ဣဒံ ဧဝံ၊ ဤစကားကိုသာ။ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဆိုထိုက်သည်။ သိယာ၊ ဖြစ်ရာသည် မဟုတ်ပါလော။ ဣတိ၊ ဤကား စောဒနာတည်း။ [ဧဝမိဒံ၌(မ) အာဂုံ ‘’ဣဒံ ဧဝ’’ဟု မဓုဖွင့်၏၊ ထိုအတိုင်းပေးလိုက်သည်၊ ဤသို့ မပေးဘဲ ‘’ဧဝံ−သို့၊ ဣဒံ− ဤစကားကို၊ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ’’ဟုလည်း ပေးနိုင်ပါ၏။] (တိက၊ပေ၊အာပဇ္ဇတီတိ၊ ဟူ၍)။ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ မဆိုထိုက်။ (ကသ္မာ၊ နည်း)။ (ဧကတ္ထာနံ၊ တူသောအနက်ရှိကုန်သော)။ တိဏ္ဏံ၊ ကုန်သော ဣန္ဒသဒ္ဒါနံ၊ တို့ကို။ ဝစနေ၊ ဆိုခြင်း၌။ (ပယောဇနာဘာဝေါ) ဝိယ၊ အကျိုး၏မရှိခြင်းကဲ့သို့။ ဧကတ္ထာနံ၊ ကုန်သော။ တိဏ္ဏံ၊ ကုန်သော။ ဓမ္မသဒ္ဒါနံ၊ တို့ကို။ (ဝစနေ၊ ၌)။ ပယောဇနာဘာဝါ၊ ကြောင့်တည်း။ ဝုတ္တာနံ၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူအပ်ကုန်သော။ တေသံ၊ ထိုဓမ္မသဒ္ဒါ ၃−ခုတို့၏။ မာသသဒ္ဒါနံဝိယ၊ မာသသဒ္ဒါ ၃−ခုတို့ကဲ့သို့။ အဘိန္နရူပါနံ၊ မကွဲပြားသောရုပ်သွင်ရှိကုန်သည်။ (သမာနာနံ) စ၊ ဖြစ်ပါကုန်သော်လည်း။ အတ္ထဘေဒေါ၊ အနက်၏ ကွဲပြားခြင်းသည်။ ဥပပဇ္ဇတိ၊ ဖြစ်သင့်၏။ ဣတိ၊ ဤကားအဖြေတည်း။ [စ သဒ္ဒါကို ပိ၏ အနက်ဟု မဓုဖွင့်၏၊ ‘’တိဏ္ဏံ−ကုန်သော၊ မာသသဒ္ဒါနံ ဝိယ−တို့ကဲ့သို့၊ အဘိန္နရူပါနဉ္စ−မကွဲပြားသော ရုပ်သွင်ရှိသည်လည်းဖြစ်ကုန်သော၊ တေသံ- ထို ဓမ္မသဒ္ဒါတို့၏’’ဟု သမုစ္စယတ္ထ ကြံ၍လည်းပေးနိုင်ပါသည်။

နနု တိဏ္ဏံ၊ပေ၊အာပဇ္ဇတီတိ။ ။ဤစကားသည် ‘’တိကစတုက္ကာနံ ဆက္ကစတုက္ကဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ’’ဟူသော မူလစောဒနာကို အခြားစောဒကတစ်ဦးက ကြားဝင်၍ စောဒနာပုံကိုပြသော စကားတည်း၊ ဣန္ဒသဒ္ဒါ ၃−ခုဆိုလျှင် အနက် ၃−မျိုးမပြားဘဲ ‘’သိကြား’’ဟူသောအနက်တစ်မျိုးသာရသကဲ့သို့ ဓမ္မသဒ္ဒါ ၃−ခုအတွက်လည်း အနက်တစ်မျိုးသာ ရသင့်သောကြောင့် ဆက္ကစတုက္က မဖြစ်ဘဲ တိက်အတွက် စတုက္က ဒုက်အတွက် တိကသာ ဖြစ်စရာရှိသည် မဟုတ်ပါလော−ဟု ဆိုသင့် (စောဒနာသင့်)သည် −ဟူလို။

န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ဗပ၊ဥပပဇ္ဇတီတိ။ ။’’စတုက္ကတိက ဖြစ်စရာရှိသည် မဟုတ်လော’’ဟု မဆိုသင့်၊ ဘာ့ကြောင့်နည်း၊..ဓမ္မသဒ္ဒါ ၃−ခုသည် ဣန္ဒသဒ္ဒါ ၃−ခုကဲ့သို့ အနက်တူဖြစ်လျှင် ထိုဓမ္မသဒ္ဒါ ၃−ခုကို ဟောတော်မူခြင်း၌ အကျိုးမရှိသောကြောင့်တည်း၊ အကျိုးမရှိသောစကားကိုလည်း ဘုရားမဟောပါ−ဟူလို။ ထို့ကြောင့် ဘုရားရှင်ဟောတော်မူအပ်ပြီးသော ဓမ္မသဒ္ဒါ ၃−ခုသည် သဒ္ဒါနေမပြားသော်လည်း အနက်အရ ကွဲပြားသည်သာ ဖြစ်သင့်သည်၊ ဥပမာ မာသသဒ္ဒါ ၃−ခုသည် သဒ္ဒါနေမပြားသော်လည်း ‘’မာသ−တလ၊ မာသ−မာသ်ပဲ၊မာသ−(၂−ရွေးရှိသော) ရွှေတစ်ပဲသား’’ ဤသို့အနက်ကွဲပြားသကဲ့သို့တည်း။ ‘’မာသ၀မာသ်ပဲ’’ဟု အဘိဓာန်နိဿယသစ်ပေး၏၊ အဓိ၌ကား−မဟာမသ−ပဲကြီး’’ဟု ဖွင့်သည်။

ဧဝမပိ၊ ဤသို့ဖြစ်ပါသော်လည်း။ ဧကော၊ တစ်ခုသော။ အဘိန္နရူပေါ၊ မကွဲပြားသော ရုပ်အသွင်ရှိသော။ မာသသဒ္ဒေါ၊ သည်။ ကာလံ၊ တလဟူသော အခါကိုလည်းကောင်း။ အပရဏ္ဏဝိသေသံ၊ ပဲအထူးကိုလည်းကောင်း။ သုဝဏ္ဏမာသဉ္စ၊ ရွှေပဲကိုလည်းကောင်း။ ဝဒတိ ယထာ၊ ဟောသကဲ့သို့။ ဧဝံ၊ တူ။ ဓမ္မသဒ္ဒေါပိ၊ သည်လည်း။ ဧကော၊ တစ်ခုတည်းသည်။ (ဟုတွာ)။ ဘိန္နေ၊ ကွဲပြားကုန်သော။ အတ္ထေ၊ အနက်တို့ကို။ ဝတ္ထုံ၊ ဟောခြင်းငှာ။ အရဟတိ၊ ထိုက်၏။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ ကာလာဒီနံ၊ ကာလအစရှိသည်တို့၏။ မာသပဒတ္ထာတာယ၊ မာသပုဒ်၏ အနက်၏အဖြစ်ဖြင့်။ (အဘေဒေါ) ဝိယ၊ မကွဲပြားခြင်းကဲ့သို့။ တဗ္ဗဝစနီယဘိန္နတ္ထာနံ၊ ထိုကုသလသဒ္ဒါ အကုသလသဒ္ဒါ အဗျာကတသဒ္ဒါတို့သည် ဟောအပ်ကုန်သော ကွဲပြားသောအနက်တို့၏။ ဓမ္မပဒတ္ထတာယ၊ ဓမ္ဓပုဒ်၏ အနက်၏အဖြစ်ဖြင့်။ အဘေဒေါ၊ မကွဲပြားခြင်းသည်။ (ဟောတိ)။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ စတုက္ကတိကဘာဝေါ ဧဝ၊ စတုက္ကတိက၏ အဖြစ်သည်သာ။ အာဝဇ္ဇတိ၊ ဖြစ်ရာသည် မဟုတ်လော။ ဣတိ၊ ဤကား စောဒနာတည်း။ စတုက္ကတိကဘာဝေါ၊ သည်။ နာပဇ္ဇတိ၊ မဖြစ်သင့်။ (ကသ္မာ၊ နည်း)။ ဧကဿ၊ တစ်ခုသော။ သဒ္ဒဿ၊ သဒ္ဒါ၏။ ဇာတိဂုဏကိရိယာဘိန္နာနံ၊ ဇာတ်, ဂုဏ်, ကြိယာ အားဖြင့် ကွဲပြားကုန်သော အနက်တို့ကို။ အနဘိဓာနတော၊ မဟောနိုင်ခြင်းကြောင့်တည်း။

ဧဝမဝိ၊ပေ၊ တိကဘာဝေါဝ အာပဇ္ဇတိ။ ။ဤစကားသည် ဒုတိယစောဒကပုဂ္ဂိုလ် မူလ စောဒကို ပြန်၍ချေပသော စကားတည်း၊ ဧဝမေဝ၌ ‘’အပိ’’ကို ဂရဟာဇောတကဟု မဓုဆို၏၊ ကိဉ္စာပိဝါကျနောက်က ပန တထာပိ မျိုးပင်တည်း၊ ဤပုဒ်ကို ‘’စတုက္ကတိကဘာဝေါဧဝ အာပဇ္ဇတိ’’၌စပ်၊ ‘’အဘိန္နရူပဖြစ်သော ဓမ္မသဒ္ဒါ ၃−ခုအတွက် အတ္ထဘေဒ ဖြစ်သင့်ပါသော်လည်း စတုက္ကတိကသာ ဖြစ်သင့်သည်’’ဟူလို။

ယထာ၊ပေ၊အဘောဒေါ။ ။’’အနက်ကွဲပြားသင့်ပါလျက် ဘာ့ကြောင့် စတုက္ကတိကသာဖြစ်သင့်သနည်း’’ဟု မေးဖွယ်ရှိရကား ‘’ယထာ၊ပေ၊အဘေဒေါ’’ဟု မိန့်၊ မာသသဒ္ဒါတစ်ခုတည်းက ‘’တလအနက် မာသ်ပဲအနက် ရွှေပဲအနက်’’ဟူသော အနက် ၃−မျိုးပို ဟောသည့်အတွက် မာသသဒ္ဒါ တစ်ခုတည်း၏ အနက်အဖြစ်ဖြင့် မကွဲပြားသကဲ့သို့ ထို့အတူ ကုသိုလ် အကုသိုလ် အဗျာကတ အနက် ၃−မျိုးလည်း ဓမ္မ၏အနက်အဖြစ်ဖြင့် မကွဲပြား၊ ထို့ကြောင့် စတုက္က−တိကသာ ဖြစ်သင့်သည်−ဟူလို။

နာပဇ္ဇတိ၊ပေ၊အနဘိဓာနတော။ ။ဤစကားသည် မူလစောဒကပုဂ္ဂိုလ်က ကြားဝင်လာသော စောဒကကို ပြန်၍ချေပသော စကားပင်တည်း၊ ကုသိုလ် အကုသိုလ် အဗျာကတာဟူသော ၃−နက်က ဓမ္မပုဒ်၏အနက်ဖြစ်ဖြင့် မပြားသော်လည်း စတုက္ကတိက မဖြစ်ပါ၊ ဘာ့ကြောင့်နည်း၊... သဒ္ဒါတစ်ခုတည်းက ဇာတ်−ဂုဏ်−ကြိယာအားဖြင့် ပြားသောအနက်တို့ကို မဟောနိုင်သော ကြောင့်တည်း။

ဣဓစ၊ ဤတိက်ဒုက် အရာ၌လည်း။ သရူပေကသေသော၊ သည်။ ဝါ၊ ကို။ ကတော၊ ပြုအပ်သည်။ ယဒိသိယာ၊ အံ့။ (ဧဝံသတိ)။ ဒုတိယော၊ ၂−ခုမြောက်ဖြစ်သော။ (ဓမ္မသဒ္ဒေါ၊ သည်လည်းကောင်း။ ဝါ၊ ကိုလည်းကောင်း)။ တတိယော၊ သော။ ဓမ္မသဒ္ဒေါ၊ သည်လည်းကောင်း။ ဝါ၊ ကိုလည်းကောင်း။ နဝတ္တဗ္ဗော၊ ဟောတော်မမူထိုက်သည်။ သိယာ၊ ၏။ စ၊ စင်စစ်ကား။ သော၊ ထိုဒုတိယ တတိယဖြစ်သော ဓမ္မသဒ္ဒါကို။ ဝုတ္တော၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။ ကုသလာဒိသဒ္ဒါ၊ ကုသလာအစရှိသော သဒ္ဒါတို့သည်။ အဘိန္နကုသလာဒိဇာတီသု၊ မကွဲပြားသော ကုသိုလ်အစရှိသော ဇာတ်ရှိသော တရားတို့၌။ (ဝတ္တမာနာ)ဝိယ၊ ဖြစ်ကုန်သကဲ့သို့လည်းကောင်း။ ရူပသာမညေ၊ ရုပ်အသွင်အားဖြင့် တူကုန်သည်၏အဖြစ်သည်။ (သုတိတူကုန်သည်၏အဖြစ်သည်)။

န ဟိ၊ပေ၊ ဘာဝေါ ဧဝ အာပဇ္ဇတိ။ ။ထိုစကား၏ ဒဠီတည်း၊ မာသသဒ္ဒါသည် တစ်ခုတည်းကဇာတ်အားဖြင့် ကွဲပြားသော ကာလစသော အနက် ၃−မျိုးကို မဟောနိုင်၊ ဟောနိုင်သောနည်းကား ‘’မာသော စ+မာသော စ+မာသာ’’ဟု ဧကသေသ်ပြုထားသောနည်းသာတည်း၊ ထိုနည်းမဟုတ်ဘဲ သဒ္ဒါတစ်ခုတည်းက ဇာတ်စသည် ကွဲပြားသောအနက်များစွာကို မဟောနိုင်။

ဣဓ၊ပေ၊ဝုတ္တော စ သော။ ။ဤတိက်ဒုက်အရာ၌ခည်း ဧကသေသ်ပြုထားလျှင် ဓမ္မတစ်ပုဒ်တည်းသာရှိသင့်၍ ဒုတိယ တတိယ ဓမ္မသဒ္ဒါကို ဟောတော်မမူရာ စင်စစ်အားဖြင့် ဒုတိယ တတိယ ဓမ္မသဒ္ဒါကိုလည်း ဘုရားရှင် ဟောထားတော်မူပေသည်။

တသ္မာ၊ပေ၊ဘာဝေါဧဝ အာပဇ္ဇတိ။ ။တသ္မာဖြင့် ‘’ဧကသဒ္ဒဿ ဇာတိ၊ပေ၊အနဘိဓာနတော’’ဟူသောမူလဝါကျနက်ကို ပြန်ညွှန်းသည်၊ ထိုတသ္မာကို ‘’တယောဒွေစ သဒ္ဒါ အာပန္နာ’’၌စပ်၊ ထို့နောက် ဣတိကို အာဝဇ္ဇတိ၌စပ်။ သဒ္ဒါတစ်ခုတည်းက ဇာတ်စသည် ကွဲပြားသောအနက်တို့ကို မဟောနိုင်သောကြောင့်၊ တိက်အတွက် ဓမ္မသဒ္ဒါ ၃−ခု ဒုက်အတါက် ဓမ္မသဒ္ဒါ ၂−ခုပင်ဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် တိက်ဒုက်တို့မှာ ဆက္ကစတုက္ကသာ ဖြစ်သင့်သည်−ဟူလို။

ကုသလာဒိ၊ပေ၊ဝတ္တမာနာ။ ။ဥပမာန ၂−ထပ်ပါနေ၏၊ ထိုတွင် ‘’ကုသလာဒိ၊ပေ၊အဘိန္နကုသလာဒိဇာတီသု’’ဖြင့် ကုသလာသဒ္ဒါသည် ဇာတိအားဖြင့် မပြားသော ကုသိုလ်ကို ဟောသကဲ့သို့ ကုသလနောက်က ဓမ္မသဒ္ဒါလည်း ထိုသို့ ဇာတ်မပြားသော ကုသိုလ်ဟူသော သဘာဝဓမ္မကိုပင် ဟောရ၏၊ အာဒိဖြင့် အကုသလာ အဗျာကတသဒ္ဒါတို့က ဟောပုံကိုလည်းကောင်း ထို့နောက် ဓမ္မသဒ္ဒါတို့က ဟောပုံကိုလည်းကောင်း ပြ၏၊ ကုသလာစသော သဒ္ဒါ သုံးခုသည်သုတိ မတူသောကြောင့် မိမိဆိုင်ရာ အနက် ၃−မျိုးကို ဟောပါစေ၊ ဓမ္မသုံးခုကား သုတိ တူသောကြောင့် အဘယ်ကဲ့သို့အနက် ၃−မျိုးကို ဟောသနည်း−ဟူ မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် သုတိဟူသော မာသသဒ္ဒါသုံးခုက အနက် ၃မျိုး ဟောပုံကို ဥပမာပြပြန်သည်။

(သတိ) ပိ၊ လည်း။ တယော၊ ၃−ခုကုန်သော။ မာသသဒ္ဒါ၊ တို့သည်။ ဝိနိဝတ္တအညဇာတီသု၊ ဆုတ်နစ်စေအပ်သော တစ်ပါးသောဇာတ်ရှိသောအနက်တို့၌။ ဝတ္တမာနာဝိယ၊ ဖြစ်ကုန်သကဲ့သို့လည်းကောင်း။ (တထာ၊ ဟူ)။ ဝိနိဝတ္တအညဇာတီသု၊ ဆုတ်နစ်စေအပ်သော တစ်ပါးသောဇာတ်ရှိသော သဘာဝဓမ္မတို့၌။ ဝတ္တမာနာ၊ ကုန်သော။ တယော၊ သုံးခုကုန်သော။ ဓမ္မသဒ္ဒါ၊ တို့သည်လည်းကောင်း။ ဒွေ၊ ကုန်သော။ ဓမ္မသဒ္ဒါစ၊ တို့သည်လည်းကောင်း။ အာပန္နာ၊ ဖြစ်သင့်ကုန်၏။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ တိကဒုကာနံ၊ တို့၏။ ဆက္က စတုက္ကဘာဝေါ ဧဝ၊ ဆက္က စတုက္ကတို့၏ အဖြစ်သည်သာ။ အာပဇ္ဇတိ၊ ဖြစ်သင့်၏။ ဣတိ၊ ဤကား အဖြေတည်း။ [အဋ္ဌကထာ၌လာသော ‘’ပဒါနဉ္စ အသမ္ဗာန္ဓော’’ကို ဖွင့်ပြလို၍’’ပဒါနဉ္စ’’စသည်မိန့်။]

ပဒါနဉ္စ အသမ္ဗန္ဓောတိ၊ ကား။ ကုသလဓမ္မပဒါနံ၊ ကုသလာပုဒ်, ဓမ္မပုဒ်တို့၏။ အညမညံ၊ ချင်း။ (အသမ္ဗန္ဓော၊ မဆက်သွယ်ခြင်းဟူသော အပြစ်သည်။ အာပဇ္ဇတိ၊ ဖြစ်သည် မဟုတ်လော။) တထာ၊ ထို့အတူ အချင်းချင်း။ အကုသလ ဓမ္မပဒါနံ၊ တို့၏လည်းကောင်း။ အဗျာကတ ဓမ္မပဒါနဉ္စ၊ တို့၏လည်းကောင်း။ အသမ္ဗန္ဓော၊ သည်။

ဝိနိဝတ္ထ အညဇာတီသု။ ။တလ အနက်ဟော မာသသဒ္ဒါသည် ပဲဇာတ် ရွှေ ဇာတ်မှ ဆုတ်နစ်စေသော တလဟူသော အရေအတွက်ဇာတ်ရှိသောအနက်၌ဖြစ်၏၊ မာသ်ပဲအနက်ဟောမာသသဒ္ဒါသည် ရွှေဇာတ် တလဟူသော အရေအတွက်မှ ဆုတ်နစ်စေအပ်သော ပဲဇာတ်ရှိသော အနက်၌ဖြစ်၏၊ ရွှေ ၁ပဲသား အနက်သော မာသသဒ္ဒါသည် အခြား ၂−ဇာတ်တို့မှ ဆုတ်နစ်စေအပ်သော ရွှေဇာတ်ရှိသော အနက်ဖြစ်၏၊ ဤသို့ သုတိတူမာသသဒ္ဒါသည် အခြားအနက်မှ ဆုတ်နစ်စေအပ်သော လိုရာအနက်ကို ဟောသကဲ့သို့၊ သုတိတူ ဓမ္မသဒ္ဒါ ၃−ခု (၂−ခု)လည်း ကုသလနောင်ဖြစ်လျှင္ အကုသိုလ် ဇာတ် အဗျာကတဇာတ်တို့မှ ဆုတ်နစ်စေအပ်သော ကုသိုလ်ဇာတ်ရှိသော သဘောတရား ဟူသောအနက်၌ဖြစ်၏၊ ဤနည်းအားဖြင့် ကုသလ အကုသလ အဗျာကတဟူသော အနက် ၃−မျိုး ဓမ္မအတွက် (ထိုကုသိုလ်စသော) သဘာဝဓမ္မ ၃−မျိုး ရသောကြောင့် (ဒုက်၌လည်း နည်းတူဖြစ်သောကြောင့်) အဋ္ဌကထာ၌ ငါစောဒကပြသည့်အတိုင်း ဆက္ကစတုက္ကအဖြစ်သာ ဖြစ်နိုင်သည်−ဟူလို။ ဤတိုင်အောင် ဋီကာ၌လာသော ကြားဝင် စောဒကကို ပြန်၍ ချေပချက် ပြီးရုံသာရှိသေး၏။

ကုသလဓမ္မပဒါနံ၊ပေ၊အတ္ထော။ ။’’ပဒါနဉ္စ အသမ္ဗန္ဓော’’ဟူသော အဋ္ဌကထာ၌ ‘’ပဒါနံ’’ဟု ပေါင်း၍ ဆိုထားသောကြောင့် ၆−ပုဒ်လုံး (၄−ပုဒ်လုံး)အတွက် မဆက်စပ်ခြင်းကို စောဒနာသည်ဟု ယူဆဖွယ်ရှိရကား ‘’ကုသလဓမ္မပဒါနံ’’စသည်ကိုမိန့်သည်၊ (အရှင်က ဧကတ္ထအဖြစ်ကို အလိုမရှိဘဲနာနတ္ထအဖြစ်ကို အလိုရှိလျှင်) ကုသလနှင့် ဓမ္မပုဒ် အကုသလနှင့် ဓမ္မပုဒ် အဗျာကတနှင့် ဓမ္မပုဒ် ဤသို့ ၂−ပုဒ်စီ အဓိပ္ပာယ် မဆက်သွယ်မိခြင်းဟူသော အသမ္ဗန္ဓ ဒေါသ ဖြစ်စရာရှိသည်−ဟူလို။

အာပဇ္ဇတိ၊ လော။ ဣတိ အတ္ထော၊ ဤကားအနက်။ (ကသ္မာ, ဣတိအတ္ထော၊ ဤသို့သောအနက်ကို။ ဝိညာယတိ)။

ပန၊ ထိုသို့မှန်ပါသော်လည်း။ အသမ္ဗန္ဓံ၊ အသမ္ဗန္ဓကို။ သိဒ္ဓံ၊ ထင်ရှားပြီးကို။ ကတွာ၊ ပြု၍။ တိက၊ပေ၊အာပဇ္ဇတီတိ၊ ဟူ၍။ ပုရိမစောဒနာ၊ ရှေ့စောဒနာကို။ ကတာ၊ ပြုအပ်ပြီ။

ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ဟိ။ ။ပဒါနဉ္စ အသမ္ဗန္ဓော၌ ပဒါနံအရတွင် ၆−ပုဒ်လုံး (၄−ပုဒ်လုံး) ပါဝင်ပါလျက် အဘယ့်ကြောင့် ကုသလနှင့် ဓမ္မစသော ၂−ပုဒ်စီ၏ အသမ္ဗန္ဓအဖြစ်ကိုသာ စောဒနာကြောင်း သိရသနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိရ၍ ‘’ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ဟိ’’စသည်မိန့်၊ ၂−ပုဒ် ၂−ပုဒ်၏ အဓိပ္ပာယ်ဆက်သွယ်မှုသာ လိုလား၏၊ ၆−ပုဒ်လုံး (၄−ပုဒ်လုံး)၏ ဆက်သွယ်မှုကို မလိုလားအပ်၊ ထို့ကြောင့် အသမ္ဗန္ဓအဖြစ်ကို စောဒနာရာ၌လည်း ၂−ပုဒ် ၂−ပုဒ်၏ အသမ္ဗန္ဓအပြစ်ရောက်မှုကိုသာ စောဒနာကြောင်း သိနိုင်ပါသည်။ ဤဝါကျ၌ မဓုဝယ် ဝိညာယတိ ထည့်ထားသောကြောင့် ဥာပကဟေတုဝါကျဩု ဆိုလိုက်သည်။

ဣဒံ ပန၊ပေ၊နနု။ ။အဋ္ဌကထာ၌လာသော ပဒါနဉ္စအသမ္ဗန္ဓကို စောဒနာသော စောဒကကို ပြန်၍ စောဒနာသောစကားတည်း၊ ‘’ပဒါနဉ္စ အသမ္ဗန္ဓော အာပဇ္ဇတိ’’ဟူသောအပြစ်ကို ဘာ့ကြောင့် ဆိုရသနည်း၊ တစ်ပုဒ်နှင့်တစ်ပုဒ် နာနတ္ထဖြစ်နေလျှင် အနက်တစ်မျိုးမျိုးပြဖို့ရန် (ကိုယ့်အနက်နှင့်ကိုယ်) အဆက်အသွယ်မလိုဘဲ ဆိုင်နိုင် သည် မဟုတ်ပါလော၊ ‘’ဆက္က စတုက္က အပြစ်ကို တင်ပြပြီးဖြစ်ရကား အသမ္ဗန္ဓအပြစ်ကို ထပ်ဆင့်၍ တင်ဖို့မလိုပါ’’ဟူလို။

သစ္စမေတံ၊ပေ၊ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ ။အသင်စောဒကအလိုအားဖြင့် ‘’အသမ္ဗန္ဓ ဒေါသကို ထပ်ဆင့်ဖို့မလို’’ဟူသော စကားသည် မှန်ပါ၏၊ သို့သော် ဆက္က စတုက္ကဒေါသကို ပဌမတင်ရာ၌ ၆−ပုဒ် (၄−ပုဒ်)ဖြစ်၍ အသမ္ဗန္ဓော အပြစ်က ထင်ရှားပြီဟု ယူဆလျက် တင်ခဲ့သည်၊ ဤဒုတိယအပြစ်တရာ၌ကား ထိုအသမ္ဗန္ဓအပြစ်ကို ပြီးစေဖို့ရန် (အများနားလည်ဖို့ရန်) ထပ်မံ၍ တင်ခြင်းဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဆက္က စတုက္က အပြစ်တင်ရုံဖြင့် မပြီးသေးဘဲ အသမ္ဗန္ဓအပြစ်ကို ထပ်ဆင့်၍ တင်ရသည်−ဟူလို။

ဣဓ ပန၊ ဤနောက်စောဒနာ၌ကား။ တံ အသမ္ဗန္ဓံ၊ ထိုအသမ္ဗန္ဓကို။ သာဓေတုံ၊ ပြီးစေခြင်းငှာ။ (ထင်ရှားစေခြင်းငှာ)။ ဣဒံ၊ ဤစကားကို။ စောဒိတံ၊ စောဒနာအပ်ပြီ။ ဝါ၊ ဆိုအပ်ပြီ။ ဣတိ၊ သို့။ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ၏။

စသဒ္ဒေါ၊ စသဒ္ဒါသည်။ နိယမနတ္ထော၊ အမြဲသတ်မှတ်ဆုံးဖြတ်ခြင်း အနက်ရှိ၏။

အထဝါ။ ။’’ပဒါနဉ္စ အသမ္ဗန္ဓော’’၌ မူလစောဒကပုဂ္ဂိုလ်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ် ယူဆပုံကိုတစ်နည်းပြလို၍ အထဝါ စသည်မိန့်၊ (ပဌမ စောဒနာသည့်အတိုင်း) ဆက္က စတုက္ကအဖြစ် အလိုမရှိလျှင် (ဆိုအပ်ပြီးသော ၂−ပုဒ်စီ ၂−ပုဒ်စီအားဖြင့်) အနက်အဓိပ္ပာယ် ဆက်သွယ်နေရလိမ့်မည်၊ ‘’ထိုသို့ ဆက်သွယ်နေမှ သင့်မည်−ဟူလို။ ထိုသို့ ဝိဘတ်တူ ၂−ပုဒ် ဆက်သွယ်မှုဆိုတာလည်း အနက်အရတူမှ ဖြစ်နိုင် မည်၊ အသင်က နာနတ္ထအဖြစ်ကို လိုလားနေလျှင် ၂−ပုဒ်စီ (အနက် အဓိပ္ပာယ်) မဆက်သွဘ်ခြင်းဟူသော အသမ္ဗန္ဓအပြစ်ဖြစ်ရမည်သာ။ မူလစောဒနာကိုပင် ဒုတိယ စောဒနာကပြန်၍ အပြစ်တင်သည်။

မှတ်ချက်။ ။ဤအဋ္ဌကထာဝါတက်သောနည်းကား ‘’ပဒါနဉ္စ အသမ္ဗန္ဓော’’ဟူသော အဋ္ဌကထာ၌ အနက်ဟောဇနာပုံကို ပြတတ်သောနည်းတည်း၊ ထို့ကြောင့် အဋ္ဌကထာ၌ ‘’ပဒါနံ−ပုဒ်တို့၏၊ အသမ္ဗန္ဓော−သည်၊ အာပဇ္ဇတိစ− ရောက်သည်သာလျှင် တည်း’’ဟု အနက်ပေးပါ၊ ပဌမစောဒနာသည့်အတိုင်း ဆက္ကစတုက္ကအဖြစ်ကို မလိုလားဘဲ နာနတ္ထအဖြစ်ကို လိုလားသော အသင်၏ အလိုအားဖြင့် ‘’ပုဒ်တို့၏ မဆက်သွယ်ခြင်းဟူသော အပြစ်သည် မရှိလို့မဖြစ် ဧကန် ရှိရမည်’’ဟူလို။

တိဏ္ဏံ၊ န်သော။ ဓမ္မာနံ၊ ဓမ္မတို့၏။ အဘာဝတ္တေ၊ အဘာဝတို့၏အဖြစ်သည်။ (သတိ) ပိ၊ သော်လည်း။ နာနတ္ထတာ၊ နာနတ္ထတို့၏အဖြစ်သည်။ နသိယာ နနု၊ မဖြစ်ရာသည် မဟုတ်ပါလော။ ဣတိ၊ ဤကား ထပ်၍ စောဒနာခြင်းတည်း။

ဧကဿ၊ပေ၊တေဟိ အနညေသံ။ ။ဓမ္မတစ်ပုဒ်၏အနက်ကို ပရမတ္ထသဘာဝဟုယူခြင်းကိုကြည့်၍ အခြား ဓမ္မ ၂−ပုဒ်၏ အနက်ကို အဘာဝဟု မဆိုနိုင်၊ ဓမ္မတစ်ပုဒ်၏ အနက်မှာ သဘာဝဖြစ်နေပြန်လျှင် ‘’မည်သည့်ဓမ္မ၏အနက်သာ သဘာဝ’’ဟု သတ်မှတ်ချက် မရှိသောကြောင့် ဓမ္မ ၃−ပုဒ်လုံး၏အနက်သည် သဘာဝအဖြစ်ဖြင့် ပြိးစီးနေ၏၊ ထိုသို့ ပြီးစီးလျှင် ထို ဓမ္မ ၃−မျိုးမှ မကွဲပြားကုန်သော ကုသိုလ် စသော ၃−မျိုးတို့၏လည်း ပရမတ္ထသဘာဝအဖြစ်သည် ပြီးစီးနေသည်မဟုတ်ပါလော−ဟူလို။

န ဟောတိ၊ပေ၊အနုညာတတ္တာ။ ။’’မည်သည့် ဓမ္မ၏အနက်သာ သဘာဝဓမ္မ ဖြစ်ရမည်’’ဟု သတ်မှတ်ချက်မရှိသော်လည်း ဓမ္မ ၃−ပုဒ် နာနတ္ထအဖြစ်ကို အသင်စောဒက က ခွင့်ပြုပြီးဖြစ်သောကြောင့် ဓမ္မ ၃−ပုဒ်လုံး၏ အနက်သည် သဘာဝချည်းမဖြစ်နိုင်၊ ထို ဓမ္မ ၃−မျိုးနှင့် အရတူသောကုသိုလ်စသော ၃−မျိုးလည်း သဘာဝအဖြစ်သည် မပြီးနိုင်။

န ဟိ၊ပေ၊တယာတိ။ ။ဟိတ် ဒဠှီ ၂−ချက်သင့်သောဝါကျတည်း၊ ဓမ္မ ၃−မျိုးလုံး ပရမတ္ထသဘာဝချည်း ဖြစ်နေလျှင် နာနတ္ထမဖြစ်တော့၊ အသင်ကလည်း ဓမ္မ ၃−မျိုး၏ နာနတ္ထအဖြစ်ကို ခွင့်ပြုပြီးသားဖြစ်သည်၊ ထို့ကြောင့် ကုသိုလ်စသော ၃−မျိုးလုံး၏ ဘာဝ (သဘာဝ)အဖြစ် မပြီးနိုင်ပါ−ဟူလို။

နနု၊ပေ၊နသိယာတိ။ ။ဤစကားသည် (အဋ္ဌကထာ၌လာသော) မူလစောဒကကို ထပ်မံ၍ စောဒနာသောစကားပင်တည်း၊ ဓမ္မ ၃−ပုဒ်၏အနက်ကို အဘာဝဟုယူလျှင်လည်း နာနတ္ထအဖြစ်သည် မဖြစ်နိုင် မဟုတ်ပါလော၊ ‘’ဓမ္မ၃−ပုဒ်လုံး၏အနက်က (အဋ္ဌကထာ၌လာသော အသင်စောဒက ယူသလို) အဘာဝချည်း ယူလျှင် ဧကတ္ထဖြစ်နေသည် မဟုတ်လော−ဟူလို။

တေဟိစ၊ပေ၊သိယာတိ၊ သိယာဟူသော။ ယံ၊ အကြင်စကားကို။ ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်ပြီ။ တမ္ပိ၊ ထိုစကားကိုလည်း။ အနိယမဒဿနတ္ထံ၊ မမြဲခြင်းကို ပြခြင်းအကျိုးငှာ။ ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်ပြီ။ သဗ္ဗေသံ၊ အလုံးစုံကုန်သော ကုသိုလ်အစရှိသော တရားတို့၏။

မာ ဟောတု၊ပေ၊သိယာတိ။ ။[ဤစကားကား အဋ္ဌကထာ၌ လာသော စောဒက ဒုတိယစောဒကဖြစ်သော ပရိဟာရ်ဆရာကို ပြန်၍ ချေပသော စကားတည်း။] ဓမ္မ ၃−ပုဒ်လုံး၏အနက်ကိုအဘာဝချည်းယူသောအခါ နာနတ္ထမဖြစ်ဘူးဆိုတာ ဟုတ်ပါစေတော့၊ ဤသို့ နာနတ္ထ မဖြစ်ချင်းဟူသောအပြစ်မှာ နာနတ္ထအဖြစ်ကိုဝန်ခံထားသော အသင် (ပရိဟာရ်ဆရာ)၏အပြစ်ဟု ဆိုလိုပါသည်၊ အကျွန်ုပ် (မူလစောဒက)ကတော့ နာနတ္ထအဖြစ်ကိုလည်း ခွင့်မပြု၊ ဧကတ္ထအဖြစ်ကိုလည်း ခွင့်မပြုပါ၊ ထို့ကြောင့် အကျွန်ုပ်မှာ အဘယ့်ကြောင့် အပြစ်ရှိနိုင်မှာလဲဟု ချေပသည်။

အထဝါ၊ပေ၊ဧကဿ ဘာဝတ္တာ။ ။ဤကား အဋ္ဌကထာ၌လာသော ‘’အဘဝတ္တံ၊ပေ၊အဘာဝါဧဝ သိယုံ’’ဟူသော ဝါကျ ‘’တေဟိစ အညော ကုသလပရောပိ အဘာဝေါ သိယာ’’ဟူသော ဝါကျတို့၌ အဓိပ္ပာယ်တစ်မျိုးပြလို၍ တက်လာသော စကားတည်း။ ရှေ့နည်း၌ ၃−ပုဒ်လုံး၏အနက်ကို အဘာဝချည်းဖြစ်အောင် အပြစ်တင်ခဲ့၏၊ ဤနည်း၌ကား တစ်ပပုဒ် တစ်ပုဒ်၏အနက်ကို ဘာဝ(ပရမတ္ထသဘာဝ)ဟု ယူ၍ အခြား ၂−ပုဒ်၏ အနက်ကိုသာ အဘာဝဟု ယူသည်။

ယံပိ ဝုတ္တံ၊ပေ၊သာဓနတ္ထံ။ ။အဋ္ဌကထာ၌ ‘’တေဟိ အညော ကုသလပရောပိ (အဘာဝေါ သိယာ)’’ဟု ဆိုခဲ့၏၊ ထိုစကားလည်း ‘’မည့်သည့်တရားတစ်မျိုးက ဘာဝ မည့်သည့်တရား ၂−မျိုးက အဘာဝ’’ဟု အမြဲသတ်မှတ်ချက်မရှိကြောင်းကို ပြီးစေလို၍ ဆိုအပ်သောစကားဖြစ်သည်၊ တရား ၃−မျိုးလုံး အဘာဝချည်းဖြစ်သည်’’ဟု ဆိုလိုရင်းမဟုတ်ပါ−ဟူလို။ ‘’ကုသလပရောပိ’’၏ နောက်၌ ‘’အဘာဝေါသိယာ’’ဟု အဋ္ဌကထာ၌ မရှိပါ၊ ဋီကာဆရာက စပ်ပုဒ်ကိုပါထည့်၍ ဆိုဟန်တူသည်။

အဘာဝသာဓနတ္ထံ၊ အဘာဝအဖြစ်ကို ပြီးစေခြင်းအကျိုးငှာ။ န ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်သည်မဟုတ်။

ကတ္ထစိ၊ အချို့ပြယုဂ်တို့၌။ အစ္စန္တံ၊ စင်စစ်။ ဘိန္နေသု၊ ကွဲပြားသောအနက်တို့၌။ (ပဝတ္တာ၊ ၏)။ ယထာ၊ ကား။ ဓဝေါ၊ မြောက်ငိုပင်ကိုလည်းကောင်း။ ခဒိရော၊ ရှားပင်ကိုလည်းကောင်း။ ပလာစ၊ ပေါက်ပင်ကိုလည်းကောင်း။ အာနီယန္တု၊ ဆောင်ယူအပ်စေကုန်လော။

အနုမတိ ဟိ။ ။’’ဝုတ္တံ သဗ္ဗမေတံ အကာရဏံတိ’’တိုင်အောင် ချဲ့သည်။ ထို ဝိတ္ထာရဝါကျတွင် ‘’အနုမတိ၊ပေ၊ဝေါဟာရာ သိဒ္ဓါ တသ္မာ’’သည် ‘’ယထာနုမတိ ဝေါဟာရ သိဒ္ဓိတော’’ကို အတ္ထုဒ္ဓါရအနေအားဖြင့် အကျယ်ပြသော ဝါကျတည်း၊ ‘’ဣတာပိ၊ပေ၊တသ္မာ’’သည် အတ္ထုဒ္ဓေသအနေအားဖြင့် အကျယ်ပြသောဝါကျတည်း၊ ထို့ကြောင့် ထို တသ္မာ ၂−ပုဒ်ကို ဝုတ္တံ၌ စပ်ပါ၊ ပညာရှိများ၏ ခွင့်ပြုချက်အရ အနုမတိသည်’’ အစ္စန္တံ အဘိန္နေသု ကတ္ထစိ ပဝတ္တာ−စင်စစ် မကွဲပြားသောအနက်တို့၌ တစ်ချို့ ပြယုဂ်ဝယ်ဖြစ်၏၊ အဘယိအကျိုးငှာ ဖြစ်သနည်း−ဟု မေးဖွယ် ရှိသောကြောင့် ‘’ကြိယာဂုဏာဒိ၊ပေ၊ဝိဝရဏတ္ထံ’’ဟု မိန့်သည်၊ ကြိယာဂုဏ်စသော သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ်အနက်ကို သိမ်းပိုက်ခြင်းဟူသော အထူးအားဖြင့် မထင်ရှားသောအနက်ကို ထင်ရှားအောင် ဖွင့်ပြအကျိုးငှာ ဖြစ်သည်။

ယထာ၊ပေ၊ပုရိန္ဒဒေါ။ ။ဤ ၃−ပုဒ်သည် သိကြားဟူသော အနက်အားဖြင့် မကွဲပြားသော အဘိန္ဒပုဒ်တည်း၊ သို့သော် ‘’သက္ကော’’သဒ္ဒါသည် စွမ်းနိုင်ခြင်း ကြိယာကို အကြောင်းပြု၍ဖြစ်၏၊ ဣန္ဒောသဒ္ဒါသည် အစိုးရခြင်းဂုဏ်ကို အကြောင်းပြု၍ဖြစ်၏၊ ပုရိန္ဒဒေါသဒ္ဒါလည်း ရှေးဘဝ၌ အလှူပေးဖူးခြင်းကြိယာကို အကြောင်းပြု၍ဖြစ်၏၊ ဤသို့ သဒ္ဒပဝတ္တိနိမိတ်ချင်း မတူသောကြောင့် သက္ကသဒ္ဒါကို ဣန္ဒသဒ္ဒါဖြင့် ဖွင့်ပြ၍ ဣန္ဒသဒ္ဒါကို ပုရိန္ဒဒသဒ္ဒါဖြင့် ဖွင့်ပြရန် အနက်တူသဒ္ဒါအမျိုးမျိုးကိုထပ်၍ ဆိုလေ့ရှိ၏၊ ဤသို့ဆိုရာ၌ ‘’ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ ပုရိမဿ အတ္ထဝစနံ’’ဟု ဖွင့်လေ့ရှိကြသည်။

ဣတိ၊ ဤသို့ အစရှိသည်တည်း။ [‘’ဓဝေါ ခဒိရော ပလာသော’’တို့သည် တစ်ပုဒ်နှင့်တစ်ပုဒ် အနက်မတူသော်လည်း ‘’အာနီယန္တု’’အရ ဆောင်ယူအပ်သော အနက်များအဖြစ်ဖြင့် ပေါင်းစုလျက် သမုစ္စည်းအနက်ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် တစ်ဝါကျတည်းဆိုဖို့ရန် ခွင့်ပြုချက် ရှိသည်။]

ဟိ၊ မှန်။ (တစ်နည်း ကသ္မာ၊ ကြောင့်။ ဣတိ၊ ဤအနက်ကို။ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ၏။ ဣတိ၊ သို့။ ဝိညာယတိ၊ နည်း)။ ဟိ (ယသ္မာ)၊ ကြောင့်။ သုခါယ၊ပေ၊သမ္ပယုတ္တာတိအာဒယော၊ အစရှိကုန်သော။ ဝိသေသာ၊ အထူးတို့သည်။ ကုသလာဒိဝိသေသံ၊ ကုသလာ အစရှိသောအနက်အထူးကို။ ဂဟေတွာ၊ နည်းယူ၍။ န ပဝတ္တာ၊ ဖြစ်ကုန်သည်မဟုတ်။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ (ဣတိ၊ ဤအနက်ကို။ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ၏။ ဣတိဝိညာယတိ)။ ဣတိ၊ ဤတွင် ကုသလတိက်အဖွင့်အပြီးတည်း။ (ဣတိတစ်လုံးကျေ)။

အတ္တနာ၊ပေ၊အဓိပ္ပာယော။ ။အဋ္ဌကထာဝယ် ‘’ကုသလာ စသော သဒ္ဒါတို့က မိမိ၏ အနက်ဝိသေသကို ဓမ္မသဒ္ဒါ၏ အနက်ဖြစ်ဖြင့် ပြကုန်၏’’ဟူရာ၌ ‘’ဓမ္မသဒ္ဒါက ကုသိုလ်−အကုသိုလ်−အဗျာကတအနက်ကို ဟောနိုင်သည်’’ဟု မဆိုလို၊ ကုသလာနောက်က ဓမ္မာဟူသည် အနဝဇ္ဇ သုခဝိပါက သဘောရှိသော ကုသိုလ်ဓမ္မတည်း၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့် မိမိ၏အနက်ကို ဓမ္မ၏ အနက်ဖြစဖြင့် ပြသည်−ဟု ဆိုလိုသည်။

အပနီတော။ ။’’ကုသလသဒ္ဒေါ အာရောဂျ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကေသု ဒိဿတိ’’စသော အဖွင့်များသည် အခြားတိက်တို့၌ မရနိုင်သော ထူးသောနည်းများတည်း၊ ထိုထူးသောနည်းများကိုကား ‘’ဣမိနာ နယေန’’ဟု ညွှန်ပြချက်တွင် မပါဝင်အောင် ‘’ဣတော ပရံ ဝိသေသမတ္တမေဝ ဝက္ခာမ’’ဟူသော စကားဖြင့် ဖယ်နုတ်ထားသည်။

ဟိ၊ မှန်။ (တစ်နည်း) ကသ္မာ၊ ကြောင့်။ သုခဿ၊ ၏။ ဝေဒနာသဒ္ဒေန၊ နှင့်။ သမာနတ္ထတ္တာ၊ ကြောင့်။ န ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်သည်မဟုတ်။ ဣတိ၊ သို့။ ဝိညာယတိ၊ နည်း။ ဟိ (ယသ္မာ)၊ ကြောင့်။ သုခိန္ဒြိယတ္ထော၊ သုခိန္ဒြေဟူသော အနက်ရှိသော။ အယံသုခသဒ္ဒေါ၊ (သုခဿစ ပဟာနာ၌) ဤသုခသဒ္ဒါသည်။ ကာယသုခနံ၊ ကိုယ်၏ချမ်းသာခြင်းဟူသော။ ကာယာနုဂ္ဂဟံ၊ ကိုယ်ကိုချီးမြှောက်တတ်သော။ သာတဝိသေသံ၊ သာယာခြင်းအထူးကို။ [ကာယိက သာတ စေတသိကသာတ ၂−မျိုးတွင် ကာယိကသာတနှင့် သာဆိုင်သောကြောင့် ‘’သာတဝိသေသံ’’ဟု ဆိုသည်။] ဂဟေတွာ၊ ၍။ ပဝတ္တော၊ ဖြစ်၏။ ပန၊ ဗျတိရိက်ကား။ သုခါဝေဒနာ၊ သုခါ ဝေဒနာဟူသော ပါဠိရပ်လည်းကောင်း။ [‘’တိဿော ဣမာ ဘိက္ခဝေ ဝေဒနာ သုခါဝေဒနာ’’၌ပါသော ‘’သုခါဝေဒနာ’’ဟူသော ပါဠိရပ်လည်းကောင်း။]

န ပန၊ပေ၊သမာနတ္ထတ္တာ။ ။’’တိဿော ဣမာ ဘိက္ခဝေ ဝေဒနာ သုခါ ဝေဒနာ ဒုက္ခာဝေဒနာ အဒုက္ခမသုခါဝေဒနာ’’ဟူသော ပါဠိတော်လာသော သုခါ သဒ္ဒါသည် ကာယိက သုခဝေဒနာ စေတသိကသုခဝေဒနာ ၂−မျိုးလုံးကို ဟောရကား နောက် ဝေဒနာသဒ္ဒါနှင့် အနက်အရတူသကဲ့သို့ ‘’သုခဿစပဟာနာ၌’’သုခသဒ္ဒါသည် ဝေဒနာနှင့် အနက်အရတူသောကြောင့် ‘’သုခဝေဒနာယံ ဒိဿတိ’’ဟု ဆိုသည်မဟုတ်။ သဘာဝဓမ္မအားဖြင့် ကာယိက သုခဝေဒနာကို အရ ကောက်ရသောကြောင့်သာ ‘’သုခဝေဒနာယံ ဒိဿတိ’’ဟုဆိုပါသည်၊ အနက်အရမှာကား သုခိန္ဒြေဟူသော ကာယိယ သုခဝေဒနာတစ်မျိုးသား ရသည်−ဟူလို၊ ဤဝါကျ၌ ရှေးစာအုပ်များဝယ် ‘’နပနယထာ’’ဟု ယထာသဒ္ဒါပါနေသည်၊ နောက်၌ ‘’သုခသဒ္ဒေါ ဝိယ’’ရှိသောကြောင့် ထိုယထာကို ‘’အပို’’−ဟု မဓုဆိုသည်။

အယံ၊ဟိ၊ပေ၊ပန၊ပဝတ္တာ။ ။သုခါဝေဒနာ၌လာသော သုခသဒ္ဒါနှင့် သုခဿ၌လာသော သုခသဒ္ဒါတို့၏ သမာနတ္ထမဖြစ်ပုံကို ချဲ့လို၍ ‘’အယံ ဟိ’’စသည်မိန့်၊ (တစ်နည်း) ဉာပက အကြောင်းပြလို၍ ‘’အယံ ဟိ’’စသည်မိန့်၊ သုခိန္ဒြေအနက်ကို ဟောသော သုခသဒ္ဒါသညိ (ကာယိကသုခဖြစ်သောကြောင့်) ခန္ဓာကိုယ်၏ ချမ်းသာခြင်း ခန္ဓာကိုယ်ကိုချီးမြှောက်ခြင်းဟူသော သာယာခြင်းအထူးကို (အကြောင်း ပဝတ္တိ နိမိတ်အဖြစ်ဖြင့်) ယူ၍ဖြစ်သော သဒ္ဒါတည်း၊ သုခါဝေဒနာ၌လာသော သုခသဒ္ဒါကဲ့သို့လည်းကောင်း ‘’ယံကိဉ္စိ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ သုခံဝါ’’ စသည်၌လာသော သုခသဒ္ဒါကဲ့သို့လည်းကောင်း (ကာယက စေတသိကဟုမခွဲခြားဘဲ) သာယာခြင်း၊ သမာညကို (သဒ္ဒပဝတ္တိနိမိတ်အဖြစ်ဖြင့်)ယူ၍ဖြစ်သော သဒ္ဒါမဟုတ်၊ ထို့ကြောင့် သုခဿ၌ သုခသဒ္ဒါနှင့် သုခါဝေဒနာ စသည်၌ သုခသဒ္ဒါတို့သည် အနက်အားဖြင့် မတူကြ၊ သုခါဝေဒနာအရ၌ သုခဝေဒနာ ၆၃−ပါးလုံးရ၏၊ သုခဿစ ပဟာနာ၌ သုခအရာကား သုခိန္ဒြေဟူသော ကာယိကသုခ (ကာယဝိညာဉ်၌ ယှဉ်သော) ဝေဒနာတစ်ပါးသာ ရသည်−ဟူလို။

ယံ ကိဉ္စိ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ သုခံဝါ၊ ‘’ယံ ကိဉ္စိ၊ပေ၊သုခံဝါ’’ဟူသော ပါဠိရပ်လည်းကောင်း။ ယော သုခံ ဒုက္ခတော၊ ‘’ယော သုခံဒုက္ခတောဟူသော ပါဠိရပ်လည်းကောင်း။ ဣတိ ဧဝမာဒီသု၊ ဤသို့အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌။ သုခ သဒ္ဒေါဝိယ၊ သုခ သဒ္ဒါသည်ကဲ့သို့။ သာတသာမညံ၊ သာယာခြင်းသာမညကို။ [ကာယိကသာတ, စေတသိကသာတ ၂−မျိုးလုံးနှင့်ဆိုင်သောကြောင့် ‘’သာတ သာမည’’ဟု ဆိုသည်။] ဂဟေတွာ၊ ၍။ နပဝတ္တော၊ ဖြစ်သည်မဟုတ်။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ (သုခဿ၊ ၏။ ဝေဒနာသဒ္ဒေန၊ နှင့်။ သမာနတ္ထတ္တာ၊ ကြောင့်။ နဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်သည်မဟုတ်။ ဣတိ၊ သို့။ ဝိညာယတိ၊ ၏။)

နီဝရဏာဒိ ဗျာဗာဓရဟိတတ္တာ၊ နီဝရဏ အစရှိသော ဗျာဗာဓတို့မှ ကင်းကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ အဗျာဗဇ္ဈတိ၊ အဗျာဗဇ္ဈတို့ဟူ၍။ ဝုတ္တာ၊ ဆိုအပ်ပြီ။

ဒိဋ္ဌဓမ္မော။ ။’’ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ’’ဟု ဖွင့်၏၊ ထိုအဖွင့်၌ ဣမသ္မိံကို ထောက်၍ ‘’ဒိဋ္ဌ’’၌ တပစ္စည်းသည် ပစ္စပ္ပန်အနက်ဟောဟုသိရ၏၊ ဓမ္မသဒ္ဒါလည်း ပရိယတ္တိစသော အနက်ဟောမဟုတ် သဘာဝအနက်ဟောတည်း၊ ထိုသဘောဟူသည် ခန္ဓာ ၅−ပါးဟူသော အတ္တဘောတည်း−ဟု သိစေလို၍ ‘’အတ္တဘာဝေ’’ဟု ဖွင့်သည်၊ မျက်မှောက်ထင်ထင် ရှုမြင်အပ်သော သဘောဟူသော ပစ္စုပ္ပန်အတ္တဘောကို ‘’ဒိဋ္ဌဓမ္မ’’ဟု ဆိုလိုသည်။ ပဿီယတေ−မျက်မှောက်ထင်ထင်ရှုမြင်အပ်၏၊ ဣတိ ဒိဋ္ဌော၊ ဒိဋ္ဌော စ+သော+ဓမ္မောစာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မော။

သုခဝိဟာရာ။ ။ဝိဟာရသည် ဒိဗ္ဗ ဗြဟ္မ အရိယနှင့် ဣရိယာပထဟု ၄−မျိုးရှိ၏၊ ထိုအကျယ်ကို ပါရာဇိကဏ် ဝေရဉ္ဇာယံ ဝိဟရတိ အဖွင့်၌လည်းကောင်း ဒိဗ္ဗစက္ခုအဖွင့်၌လည်းကောင်း ရှုပါ၊ ထို ၄−မျိုးတွင် ဒိဗ္ဗဝိဟာရကို ယူစေလို၍ ‘’ပဌမဇ္ဈာနဝိဟာရဒီ’’ဟု ဖွင့်သည်၊ ဝုတ္တာ၏ကံအဖြစ်ဖြင့်ကား ‘’ဧတေ’’ဟု ထည့်ပါ။

ဗျာဗာဓ ဗျာပါဒ။ ။နီဝရဏဒိနောက်၌ ‘’ဗျာပါဒ−ဗျာဗာဓ’’ဟု ပါဌ် ၂−ထွေရှိတတ်၏၊ ဗျာပါဒဟူသော ပါဌ်သည် စိတ်၏ဖောက်ပြန်ခြင်းသို့ ရောက်ကြောင်း ဒေါသအနက်ကိုဟော၏၊ ဗျာဗာဓ ဟူသောပါဌ်ကား ညှဉ်းဆဲနှိပ်စက်ခြင်းအနက်ကို ဟော၏၊ ‘’နီဝရဏဒိ’’ ဟူသော ဝိသေသကို ထောက်လျှင် ဒေါသကို အရကောက်သော ဗျာပါဒတစ်မျိုးတည်းနှင့် မလျော်စိတ်ကိုနှိပ်စက်တတ်သော နီဝရဏ အားလုံးနှင့် သာ လျော်၏၊ ထို့ကြောင့် ဗျာဗာဓပါဌ်သာ သင့်မြတ်စရာရှိ၏၊ မဓုဋီကာ၌ကား ဗျာပါဒပါဌ်ကိုပင် အတည်ယူ၍ဖွင့်ထားလေသည်။ အကျယ်အဓိပ္ပာယ်ကို အဋ္ဌကထာဘာသာဋီကာ၌ ရှုပါ။

ဟိ၊ မှန်။ အတ္တနော၊ ၏။ ပစ္စယေဟိ၊ တို့ကြောင့်။ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံပိ၊ ဖြစ်ရပါသော်လည်း။ ဝါ၊ ဖြစ်ရသည်လည်းဖြစ်သော။ တံ ဒုက္ခံ၊ ထိုဒုက္ခသည်။ ဇာတိ အာဒီသု၊ ဇာတိအစရှိသောတရားတို့သည်။ [အာဒိဖြင့် ဇရာ, ဗျာဓိ, မရဏ စသည်ကိုယူ။] ဝိဇ္ဇာမာနေသု၊ ထင်ရှားရှိကုန်လသော်။ ဝါ၊ ထင်ရှားရှိကြမှသာ။ တဗ္ဗတ္ထုကံ၊ ထိုဇာတ်အစရှိသော တည်ရာရှိသည်။ ဟုတွာ, ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဖြစ်ရ၏။

သဗ္ဗ၊ပေ၊တံ နိရောဓတ္တာ(ဝါ)။ ။ယခုစာအုပ်များ၌ ဝါ သဒ္ဒါ တွေ့ရ၏၊ ဟိတ် ၂−ခုသည် အားတူနေလျှင် ‘’တော’’သဒ္ဒါဖြင့်ချည်းသော်လည်းကောင်း ‘’တ္ထာ’’သဒ္ဒါဖြင့် ချည်းသော်လည်းကောင်းထားလေ့ရှိ၏၊ အားမတူ၍ မူလဟိတ်−မူလီဟိတ်ကွဲရာ၌သာ ဤသို့ တောနှင့်တ္တာ ခွဲ၍ထားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ရှေ့ဟိတ်ကို နောက်ဟိတ်၏ ကာရဏ (ဟိတ်ကူ)ဟု မဓုဖွင့်သည့်အတိုင်း ဝါသဒ္ဒါ မပါသင့်ပါ။

သုခေါပေက္ခာသု ဣဋ္ဌသု။ ။အကုသလဝိပါက် ဝေဒနာသည် အနိဋ္ဌဖြစ်၏၊ ထိုအနိဋ္ဌကို ဒုက္ခဝေဒနာ၌သွင်း၍ ကြွင်းသော ဥပေက္ခာများကို သုခ၌ သွင်ရကား သုခါ ဝေဒနာ၌ သုခသဒ္ဒါသည် သုခနှင့် ဣဋ္ဌဥပေက္ခကို ဟော၏−ဟူလို။ ဥပေက္ခ−မေဝ ဝါ အပက္ခိတွာ ဝိသေသနံ ကတံ၊ သာ ဟိ အကုသလဝိပါကဘူတာ အနိဋ္ဌာပိ အတ္ထီတိ၊−အနုဋီကာ၊ ‘’ဣဋ္ဌာသု’’ဟူသော ဝိသေ သနကို ‘’ဥပေက္ခာ’’ငဲ့၍ ပြထား၏၊ သုခအတွက်မှာ ‘’ဣဋ္ဌသု’’ဟု ဝိသေသန ပြုဖွယ်မလိုပါ−ဟူလို၊…ထိုအနု၌ သုခဥပေက္ခာ ၂−မျိုးလုံးကိုငဲ့၍ ‘’ဣဋ္ဌာသု’’ဟု ဝိသေသန ပြုသည်−ဟုလည်း ပဋ္ဌမနည်းဖွင့်၏၊ ထိုနည်းကား သုခသည် ဖောက်ပြန်သောအခါ ဝိပရိဏာမဒုက္ခဖြစ်၍ အနိဋ္ဌဖြစ်၏၊ အညာဏ (မသိခြင်းမောဟ)ကို တရားကိုယ်ပောက်ရသော ဥပေက္ခာလည်း အနိဋ္ဌပင်တည်း၊ ထိုသုခဥပေက္ခာကို တားမြစ်လို၍ ‘’ဣဋ္ဌာသု’’ဟု ဝိသေသန ပြုရသတတ်။

ဧကုပ္ပါဒါတိ၊ ကား။ ဧတေသံ၊ ဤတရားတို့၏။ ဧကော သမာနော၊ တူသော။ [ဧကသဒ္ဒါ၏ သင်္ချာအနက်ကိုယူမည်စိုး၍ ‘’သမာနော’’ဟု ဖွင့်သည်။] ဥပ္ပါဒေါ၊ ဖြစ်ခြင်း (ဥပါဒ်ခြင်း) သည်။ (အတ္ထိ)။၊ ဣတိ (တေ၊ တို့သည်)။ ဧကုပ္ပါဒါ၊ ဧကုပ္ပါဒါတို့မည်၏။ သမာနပစ္စယေဟိ၊ တူသော အကြောင်းတို့ကြောင့်။ သဟုပ္ပတ္တိကာ၊ တကွဖြစ်ခြင်းရှိသော တရားတို့သည်။ ဣတိအတ္ထော၊ ။ [စက္ခုဝိညာဉ်နှင့်ကတွ ယှဉ်ဖက်စေတသိက်များဖြစ်ဖို့ရာ စက္ခုပသာဒ, ရူပါရုံ, အာလောက, မနသိကာရ ဟူသောအကြောင်းများရှိ၏၊ ထိုကဲ့သို့ တူသော အကြောင်းတို့ကြောင့် တကွဖြစ်သော တရားတို့−ဟူလို။]

အဝိသမံ။ ။သမံသဒ္ဒါသည် အတူဟူသော အနက် ငြိမ်းအေးခြင်းဟူသော အနက်များကိုလည်း ဟောရကား ထိုအနက်တို့ကို တားမြစ်လို၍ ‘’အဝိသမံ−မညီမမျှမဟုတ်’’ဟု အဓိပ္ပာယ်နင်ဖွင့်သည်၊ ‘’သမံ အညီအမျှ’’ဟု အနက် မှတ်ပါ−ဟူလို၊ ‘’သမာဧကီဘာဝူပဂတာဝိယ ယုတ္တာ’’ကား အညီအမျှ သမဖြစ်ပုံကို ပြသော တပ္ပါကဋီကရဏဝွကျတည်း၊ ဝေဒနာသည် ယှဉ်ဖက်စိတ် စေတသိက်များနှင့် ယှဉ်ရာ၌ စိတ်စေတသိက်တွေများသော်လည်း တစ်ခုတည်း ထင်ရလောက်အောင် ‘’အဖြစ်တူ အချုပ်တူ အာရုံတူမှီရာတူအားဖြင့် အညီအမျှ သမ ဖြစ်နေသည်’’ဟူလို။

သမာဝါ သဟ ယုတ္တာ။ ။ဤအဖွင့်သည် သမံ၏ အဖွင့်ပင်တည်း၊ ဤနည်း၌ အညီအမျှ သမဖြစ်နေခြင်းကိုမဆိုလို၊ အတူတကွ ဖြစ်ခြင်းကို ဆိုလို၏၊ ထို့ကြောင့် ‘’သမာ−တူကုန်သည်၊ (ဟုတွာ)၊သဟ−တကွ’’ဟု ဆိုသည်။ ‘’မဓုဋီကာ၌ ‘’သမံသဒ္ဒေါ သဟတ္ထေပိ ပဝတ္တတီတိ ဒဿေတုံ သမံဝါတိ အာဒိ ဝုတ္တံ’’ဟု တွေ့ရ၏၊ ထိုအလို ‘’သမံဝါ’’ဟု ပါဌ်ရှိရမည်၊ သမံ (သဟ)−တကွ’’ဟု ပေးပါ၊ သို့ရာတွင် သမံသဒ္ဒါသည် တကွအနက်ကို ဟောလေ့မရှိသောကြောင့် ထိုပါဌ်နှင့်တကွထိုအဖွင့်ကို စဉ်းစားသင့်၏၊ မည်သို့ပင် အနက်ယူသည်ဖြစ်စေ သံကို ‘’ပကာရေဟိနှင့် မယှဉ်စေဘဲ ယုတ္တာနှင့်ယှဉ်ပါစေ’’ဟု ပြလိုသောကြောင့် ‘’ယုတ္တာတိ−ယောဇေတဗ္ဗံ’’ဟု မိန့်သည်။

[နောက်ဆုံး ဧကာရမဏာမှစ၍ ရှေ့သို့တက်ကာ တစ်နည်း စောဒနာဖွယ်ကို ပြပြန်လိုသောကြောင့် ‘’ပဋိလောမတော’’စသည်မိန့်။] ပဋိလောမတော၊ ပဋိလုံအားဖြင့်။ ဝါ၊ အခြားတစ်နည်းကား။ ဧကာရမဏာတိ၊ ဟူ၍။ ဝုတ္တေ၊ ဆိုအပ်သော်။ ဧကဝီထိယံ၊ တစ်ခုတည်းသော ဝီထိ၌။ ပဉ္စဝိညာဏ သမ္ပဋိစ္ဆာနာနံစ၊ ပဉ္စဝိညာဏ်, သမ္ပဋိစ္ဆိုန်းတို့၏လည်းကောင်း။

စက္ခာဒိ၊ပေ၊ ကပ္ပေန္တဿ။ ။စက္ခုစသော ဝတ္ထုရုပ်တို့၏ မှီရာ မဟာဘုတ် ၄−ပါးတို့ကိုလည်း ‘’ဧကံ+ဝတ္ထုသန္နိဿိတံ+ဧတေသူတိ ဧကဝတ္ထုကာနိ’’ဟု ဝိဂ္ဂဟပြုလျှင် ဧကဝတ္ထုင အမည်ရနိုင်၏။ ဤသို့ ကြံဆသူတို့အလိုအားဖြင့် မဟာဘုတ် ၄−ပါးသည် ဧကဝတ္ထုကဖြစ်နေပြန်ရကား သမ္ပယုတ်ဖြစ်လေသလားဟု ယုံမှားဖွယ် ရှိသောကြောင့် ထို မဟာဘုတ် ၄−ပါးကို သမ္ပယုတ္တအဖြစ်မှ တားမြစ်လို၍ ‘’ဧကာရမဏာ’’ဟု ဝိသေသနပြုရသည်။

ဧကဝီထိယံ။ ။စက္ခုဒွါရဝီထိ၌ စက္ခုဝိညာဏ်နှင့် သမ္ပဋိစ္ဈိန်းတို့သည် ရူပါရုံကိုချည်း အာရုံပြုကြသောကြောင့် ဧကာရမဏဖြစ်ရကား သမ္ပယုတ်လေလားဟု ယုံမှားဖွယ်ရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် ဧကဝတ္ထုကသဒ္ဒါကို ဆိုလိုသည်။ အာရုံတူသော်လည်း စက္ခုဝိညာဏ်က စက္ခုဝတ္ထုကိုမှီ၍ သမ္ပဋိစ္ဆိုန်းက ဟဒယဝတ္ထုကို မှီသောကြောင့် မှီရာမတူရကား ဧကဝတ္ထုကာသဒ္ဒါဖြင့် စက္ခုဝိညာဉ်နှင့် သမ္ပဋိစ္ဆိုန်းတို့၏ သမ္ပယုတ်အဖြစ်ကို တားမြစ်သည်။ သမ္ပဋိစ္ဆိုန်းသာမက စက္ခုဝိညာဉ်နှင့် သန္တီရဏ စသည်တို့လည်း ဧကဝတ္ထုကမဖြစ်ကြ၊ သောတဒွါရိကဝီထိစသည်၌ သောကဝိဉာဏ်စသည်နှင့် သမ္ပဋိစ္ဆိုန်း စသည်တို့၏ ဧကဝတ္ထုက မဖြစ်ကြပုံကိုလည်း သိပါ။

နာနာဝီထိယံ၊ (တစ်သန္တာန်တည်းဝယ်) အမျိုးမျိုးသော ဝီထိ၌လည်းကောင်း။ ပရသန္တာနေစ၊ သူတစ်ပါးတို့၏ သန္တာန်၌လည်းကောင်း။ ဧကသ္မိံ၊ တစ်ခုတည်းသော။ အာရမဏေ၊ ၌။ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ၊ န်သော။ ဘိန္နဝတ္ထုကာနံစ၊ ပြားသော မှီရာဝတ္ထုရှိကုန်သော စိတ်တို့၏လည်းကောင်း။ (ပဉ္စဝိညာဏ်, သမ္ပဋိစ္ဆိုန်း တို့ကို ပေါင်းသည်)။ သမ္ပယုတ္တတာ၊ သမ္ပယုတ်တို့၏ အဖြစ်သည်။ အာပဇ္ဇေယျ၊ ၏။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ ဧကဝတ္ထုကာတိ၊ ဟူ၍။ ဝုတ္တံ။ ယေ၊ အကြင်တရားတို့သည်။ ဧကဝတ္ထုကာ၊ န်သည်။ ဟုတွာ, ဧကာရမဏာ၊ န်၏။ တေ၊ တို့သည်။ သမ္ပယုတ္တာ၊ တို့တည်း။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ ဝါ၊ ဤဧကဝတ္ထုကပါဌ်ဖြင့်။ (တေသံ၊ ထိုပဉ္စဝိညာဏ် သမ္ပဋိစ္ဆိုန်းစိတ်, ဘန္နဝတ္ထုကစိတ်တို့၏။ အညမညသမ္ပယောဂေါ နိဝါရိတော ဟောတိ- ဟု ရှေးကအတိုင်းလိုက်၍ပေး)။

ဧဝမပိ၊ သော်လည်း။ သမ္ပဋိစ္ဆန သန္တီရဏာဒီနံ၊ သမ္ပဋိစ္ဆိုန်း, သန္တီရဏ အစရှိသော စိတ်တို့၏။ သမ္ပယုတ္တတာ၊ သည်။ အာပဇ္ဇေယျ၊ ၏။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ ဧကနိရောဓာတိ၊ ဟူ၍။ ဝုတ္တံ၊ ။ ယေ၊ အကြင် တရားတို့သည်။ ဧကနိရောဓော၊ န်သည်။ ဟုတွာ, ဧကဝတ္ထုကာ၊ န်သည်လည်းကောင်း။ ဧကာရမဏာ၊ န်သည်လည်းကောင်း။ (ဟောန္တိ)။ တေ၊ တို့သည်။ သမ္ပယုတ္တာ၊ တို့တည်း။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ ဝါ၊ ဤဧက နိရောဓာပါဌ်ဖြင့်။

နာနာဝီထိယံ။ ။ရူပါရုံကို အာရုံပြုသော စက္ခုဒွါရိကဝီထိ ထို့နောက် အတိတ် ရူပါရုံကို အာရုံပြုသော အတီတဂ္ဂဟဏဝီထိများသည် ဧကာရမဏဖြစ်သော်လည်း မှီရာဝတ္ထုချင်း မတူသောကြောင့် ဧကဝတ္ထုကမဖြစ်ရကား ဧကဝတ္ထုကာသဒ္ဒါဖြင့် နာနာဝီထိ၌ ဧကာရမဏဖြစ်သော တရားတို့၏ သမ္ပယုတ်အဖြစ်ကို တားမြစ်သည်။

ပရသန္တာနေစ။ ။ပြခဲ့သော ဧကဝီထိ နာနာဝီထိတို့ကား တစ်ဦးတည်း၏ သန္တာန်၌ ဖြစ်သောဝီထိများတည်း၊ သူတစ်ပါးတို့၏သန္တန်၌လည်း ရူပါရုံတစ်ခုကို အများဝိုင်း၍အာရုံပြုရာ၌ ထိုဝီထိစိတ်များသည် ဧကာရမဏဖြစ်ကြ၏၊ သို့သော်လည်း မှီရာဝတ္ထုရုပ်ချင်း မတူသောကြောင့်ဧကဝတ္ထုကမဖြစ်ကြကုန်၊ ထို့ကြောင့် ဧကဝတ္ထု သဒ္ဒါဖြင့် သန္တာန်အမျိုးမျိုး၌ဖြစ်သော ဝီထိစိတ်တို့၏ သမ္ပယုတ်အဖြစ်ကိုလည်း တားမြစ်သည်။

ဧဝမပိ။ ။သမ္ပဋိစ္ဆုန်း သန္တီရဏအစရှိသောစိတ်တို့သည် ရူပါရုံစသော အာရုံတစ်ခုကိုအာရုံပြု၍ ဟဒယဝတ္ထုရုပ်ချည်းမှီကြသောကြောင့် ဧကာရမဏ ဧကဝတ္ထုကဖြစ်နေရကား သမ္ပယုတ်မဖြစ်၌ ယုံမှားဖွယ်ရှိသောကြောင့် ‘’ဧကနိရောဓာ’’ ဟု ဆိုရသည်၊ အာရုံတူမှီရာတူဖြစ်ကြသော်လည်း အချပ်ချင်းမတူကြသောကြောင့် သမ္ပယုတ် မဖြစ်ကြ−ဟူလို။

(တေသံ၊ ထို သမ္ပဋိစ္ဆိုန်း, သန္တီရဏ အစရှိသော စိတ်တို့၏။ အညမညသမ္ပယောဂေါနိဝါရိတော ဟောတိ)။

စ၊ ဆက်။ ဝိပစ္စနသဘာဝဝာာ၊ ဝိပစ္စနသဘာဝတာဟူသည်။ အနုပစ္ဆိန္နာ၊ပေ၊သန္တာနေ၊ မပြတ်သေးသော အဝိဇ္ဇာ့ တဏှာ, မာနရှိသော ခန္ဓာအစဉ်၌။ သဗျာပါရတာ၊ ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံတို့၏ ဗျာပါရရှိကုန်သည်၏အဖြစ်တည်း။ တေန၊ ကြောင့်။ (သဗျာပါရတာကို ဝိပစ္စနသဘာဝတာဟု ဆိုအပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။) အဘိညာဒိကုသလာနံ၊ အဘိညာဉ် အစရှိသော ကုသိုလ်တို့၏လည်းကောင်း။ [အာဒိဖြင့်- အကျိုးပေးခွင့်မရ၍ အဟောသိကံဖြစ်ကြသော ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကုသိုလ်ကံများကိုယူ၊ အပရာပရိယဝေဒနီယကံကား နိဗ္ဗာန်မရမချင်း အကျိုးပေးခွင့်ရှိသောကြောင့် မရနိုင်။] ဘာဝနာယ၊ပေ၊အကုသလာနဉ္စ၊ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗ အစရှိသော အကုသိုတို့၏လည်းကောင်း။ [အာဒိဖြင့် ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗ တရားတို့ကိုယူ။] ဝိပါကာနုပါဒနေ၊ အကျိုးကိုမဖြစ်စေခြင်းသည်။

ဝိပစ္စနုသဘာဝတာ။ ။ဝိပစ္စတေ−မှည့်ရင့်ခြင်း၊ ဝိပစ္စနံ−ခြင်း၊ ဝိပစ္စနံ+သဘာဝေါ ယေသံတိ ဝိပစ္စနသဘာဝါ−မှည့်ရင်းခြင်း သဘောရှိသော ကုသိုလ် အကုသိုလ်တို့၊ ဝိပစ္စနသဘာဝါနံ+ ဘာဝေါ ဝိပစ္စနသဘာဝာ၊ ဤဝိပစ္စနသဘာဝာ၌ တာပစ္စည်း၏ (သဒ္ဒါပ္ပဝတ္တိနိမိတ်) အနက်ဟူသည် အဝိဇ္ဇာတဏှာမာန မကင်းသေးသော ခန္ဓာအစဉ်၌ (ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံတို့၏) အကျိုးပေးဖို့ရန် ဗျာပါရရှိနေခြင်းတည်း။

မှတ်ချက်။ ။ဇာတိသဘောရှိသော သတ္တဝါတို့သည် ပဋိသန္ဓေနေဆဲ အိုဆဲမဟုတ်စေကာမူ သူတို့၏ သဘောအားဖြင့် ပဋိသန္ဓေနေခြင်းသဘော အိုခြင်းသဘောရှိနေရကား ‘’ဇာတိဓမ္မာ ဇရာဓမ္မာ’’ဟု ဆိုရသကဲ့သို့လည်းကောင်း နုသေး သောအသီးတို့သည် (မှည့်ရင့် မဟုတ်စေကာမူ) မှည့်ရင့်ခြင်း ဝိပစ္စနသဘော ရှိသကဲ့သို့လည်းကောင်း ထို့အတူ ကုသိုလ် အကုသိုလ်တို့သည် (ဖြစ်ဆဲ ခဏ၌ မမှည့်မရင့် သေးစေကာမူ) အကျိုးအဖြစ်ဖြင့် မှည့်ရင်းခြင်းသဘောရှိကြသောကြောင့် ‘’ဝိပစ္စနသဘာဝ ဝိပါကဓမ္မ’’ဟု ခေါ်ဝေါ်ရလေသည်။

(သတိ) ပိ၊ ရှိပါသော်လည်း။ ဝိပါကဓမ္မတာ၊ မှည့်ရင့်ခြင်း သဘောရှိကုန်သည်၏အဖြစ်သည်။ သိဒ္ဓါ၊ ပြီးစိးသည်။ ဟောတိ၊ ၏။ [အဘိညာဉ်စသော တရားတို့မှာ အကျိုးမပေးသော်လည်း အကျိုးဖြစ်ခြင်း သဘော, မှည့်ရင်းခြင်းသဘောကား ရှိကြသည်−ဟူလို။]

သဗ္ဗတေဘူမကဓမ္မာနံ၊ အလုံးစုံသော တေဘူမက တရားတို့၏။ ဥပါဒါနာရမဏတ္တေ၊ ဥပါဒါန်ဖြစ်သော တဏှာဒိဋ္ဌိတို့၏ အာရုံတို့၌ အဖြစ်သည်။ သတိစ၊ လည်း။ ယေဟိ၊ အကြင်တေဘူမကကံတို့သည်။ [လောကီကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံတို့သည်။] ဝိပါကကဋတ္တာရူပါနိ၊ လောကီဝိပါက်ကဋတ္တာရုပ်တို့ကို။ (အာဒိန္နာနိ၌စပ်)။ အမှေဟိ၊ ငါတို့ကြောင့်။ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ၊ ဖြစ်ရကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ ဧတာနိ၊ ဤလောကီဝိပါက် ကဋတ္တာရုပ်တို့သည်။ အမှာကံ၊ တို့၏။ ဖလာနိ၊ အကျိုးတည်း။

သတိစ၊ပေ၊ဒိဋ္ဌီဟိ ဥပေတံ။ ။’’ဥပေတ−ကပ်ရောက်အပ်’’ဟု သာမညဆိုလျှင် လောကုတ္တရာ တရားများလည်းသူတို့ကို အာရုံပြုကြသော ဂေါတြဘု ဝေါဒါန် ပစ္စဝေက္ခဏာဇောဟူသော လောကီတရားတို့သည် ကပ်ရောက်အပ်သောကြောင့် ထိုလောကုတ္တရာတရာများလည်း ဥပေတအရတွင်ပါဝင်နေရလေသလောဟု တွေးတောဖွယ်ရှိရကား ‘’တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ ဥပေတံ’’ဟု ဆိုသည်၊ လောကုတ္တရာ တရားများကား တဏှာဒိဋ္ဌိတို့သည် ကပ်ရောက်အပ်သော (အာရုံပြအပ်သော) တရားများမဟုတ်ကြသောကြောင့် ‘’ဥပေတ’’အရတွင် မပါဝင်ကြပါ−ဟူလို။

ဥပယသဒ္ဒေန။ ။’’ဥပေတ−ကပ်ရောက်အပ်’’ဟု သာမညဆိုပါလျက် အဘယ့်ကြောင့် ‘’တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ’’ဟု ကတ္တားထည့်နိုင်ပါသနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိ၏၊ အဖြေကား−ဥပေတံ၌ ‘’တ’’ ပစ္စည်းသည် ကံဟောတည်း၊ ထိုကံ၏ ကတ္တားကား ‘’ဥပေယေန’’ဟု ဖြစ်သင့်သည်၊ ထိုဥပယေနသဒ္ဒါကား ‘’ဥပယတိ−ကပ်ရောက်တတ်၏၊ ဣတိ ဥပယော’’ဟု ဝစနတ္ထပြု၍ (ဥပါဒါနသဒ္ဒါနှင့် အနက်တူရကား) ဥပါဒါတရား ၄−ပါးကိုဟောသည်၊ထိုဥပါဒါန်တရား ၄−ပါး၏တရားကိုယ်မှာ တဏှာဒိဋ္ဌိ ၂−ပါးသာတည်း၊ ထို့ကြောင့် ဥပယသဒ္ဒါ၏ အနက်ဖြစ်သော တဏှာဒိဋ္ဌိ ၂−ပါးကို ကတ္တားအဖြစ်ဖြင့်ထည့်ရသည်။ ဥပေတ၌ ဥပပုဗ္ဗ ဣဓာတ် ကံဟော တပစ္စည်း၊ ဥပယ၌ ‘’ဥပပုဗ္ဗ ဣဓာတ် ကတ္တားဟော အ ပစ္စည်း။

အမှကံ၊ တို့၏။ ဖလာနိ၊ အကျိုးတို့တည်း။ ဣတိ၊ သို့။ ဂဏှန္တေဟိဝိယ၊ မယူသော်လည်း ယူကုန်သကဲ့သို့။ အာဒိန္နာနိ၊ ယူအပ်ကုန်ပြိ။ တာနိ တေဘူမက ကမ္မာနိ၊ တို့ကို။ (ဂဟိတာနိ ၌စပ်)။ ကမ္မဘာဝေန၊ ကံ၏အဖြစ်ဖြင့်။ ဧကတ္တံ၊ တစ်ခုတည်း၏အဖြစ်သို့။ ဥပနေတွာ၊ ကပ်ဆောင်၍။ ဥပေတန္တိ၊ ဟူသောသဒ္ဒါဖြင့်။ ဣဓ၊ ဤဥပေတန ကမ္မုနာဟူသော ပါဌ်၌။ ဂတိဟာနိ၊ န်ပြီ။ [‘’သတိစ သဗ္ဗ၊ပေ၊ ဂဟိတာနိ’’တိုင်အောင်သော ဤ ၂−ဝါကျဖြင့် ‘’ကိံ ပန တံ ဥပေတံ’’ဟူသော ပဌမပြဿနာကို ဖြေသည်။]

ဧတ္ထ၊ ဤအာရမဏကရဝသေန အစရှိသော အဋ္ဌကထာ စကားရပ်၌။ (စောဒကော၊ သည်။ ဤဒိသံ၊ ဤကဲ့သို့ ရှုအပ်သောစကားကို)။ အာ၊ ပြီ။ (ကီဒိသံ၊ ကို။ အာဟ၊ နည်း)။ အာရမဏကရဏဝသေန၊ ဖြင့်။ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ၊ တို့သည်။ ဥပေတေန၊ ကပ်ရောက်အပ်သောတရားသည်။ အာဒိန္နာ၊ ယူအပ်သောတရားတို့သည်။ ဥပါဒိန္နာ၊ ဥပါဒိန္နတို့မည်သည်။ **သတိစ သဗ္ဗ၊ပေ၊ဂဟိတာနိ**။ ။ဥပါဒါန်တို့က လောကီကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံ သာမက အလုံးစုံသော တေဘူမက ဓမ္မတို့ကို အာရုံပြုပါသော်လည်း လောကီကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံတို့သည် လောကီဝိပါက်ကဋတ္တာရုပ်တို့ကို ‘’ငါတို့၏အကျိုး ငါတို့၏အကျိုး’’ဟု စွဲယူအပ်ကုန်၏၊ အဘယ့်ကြောင့်နည်း၊−လောကီကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံတို့ကြောင့် ထိုအကျိုးတို့က ဖြစ်ရသောကြောင့်တည်း၊ဤနည်းအရ တေဘူမကကံတို့ကို ‘’ဥပေတ’’ဟု ဆိုရသည်၊ တေဘူမကကံတွေ အများကြီးဖြစ်ပါလျက် အဘယ့်ကြောင့် ‘’ဥပေတံ’’ဟု ဧကဝုစ်ထားရသနည်းဟု မေးအံ့၊ ကံ၏ အဖြစ်ဖြင့် သဘော တူသောကြောင့် ဇာတျာပေက္ခနည်းအားဖြင့် ဧကဝုစ်ထားရသည်ဟု သိစေလို၍ ‘’တာနိ တေဘူမက ကမ္မာနိ ကမ္မဘာဝေန ဧကတ္တံ ဥပနေတွာ ဥပေတန္တိ ဣဓ ဂဟိတာနိ’’ဟု မိန့်သည်။ ယဒိ (ဟောန္တိ)၊ န်အံ့။ (ဧဝံ ဟောန္တေသု၊ န်လသော်)။ သဗ္ဗတေဘူမက ဓမ္မာစ၊ (ကံသာမက) အလုံးစုံသော တေဘူမက တရားတို့သည်လည်း။ တဏှာဒီနံ၊ တဏှာ အစရှိသည်တို့၏။ အာရမဏာ၊ အာရုံတို့သည်။ ဟောန္တိ၊ ။ [‘’အာရမဏာနိ−ဟု ဆိုလိုလျက် နိကို အာပြုထားသည်’’ဟု မဓုဖွင့်၏။] စ၊ သည်သာမကသေး။ ဥပေတသဒ္ဒေါ၊ သည်။ ကမ္မေဧဝ၊ ကံ၌သာလျှင်။ န နိရုဠှော၊ ထင်ရှားသည်မဟုတ်။ တေန၊ ထို့ကြောင့်။ ကမ္မဿေဝ၊ ကံကောင်းလျှင်။ ဂဟဏေ၊ ယူခြင်း၌။ ကာရဏံ၊ အကြောင်းသည်။ နတ္ထိ၊ မရှိ။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။ သဗ္ဗတေဘူမကဓမ္မပစ္စယုပ္ပန္နာနံ၊ အလုံးစုံသော တေဘူမက တရားဟူသော ပစ္စယုပ္ပန် ဖြစ်ကုန်သော။ အဝိဇ္ဇာဒိဟေတူဟိ၊ အဝိဇ္ဇာ အစရှိသော အကြောင်းတို့ကြောင့်။ နိဗ္ဗတ္တာနံ၊ ဖြစ်ရကုန်သော။ (သဗ္ဗတေဘူမက ဓမ္မပစ္စယုပ္ပန္နာနံ၊ ထပ်ဖွင့်သည်။) သင်္ခါရာဒိဖလာနံ၊ သင်္ခါရအစရှိသော အကျိုးတို့၏။ ဥပါဒိန္နတ္တံ၊ ဥပါဒိန္နတို့၏အဖြစ်သည်။ ဝါ၊ ဥပါဒိန္နအမည်သည်။ အာပဇ္ဇတိ၊ ဖြစ်သည်မဟုတ်လော။ (ကသ္မာ၊ နည်း)။ တေသမ္ပိ၊ ထိုသင်္ခါရအစရှိသောတရားတို့၏လည်း။ တေဟိ၊ ထိုအဝိဇ္ဇာ အစရှိသောတရားတို့သည်။ ဖလဘာဝေန၊ အကျိုး၏အဖြစ်ဖြင့်။ ဂဟိတတ္တာ၊ ယူအပ်ကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်တည်း။

ယဒိ၊ပေ၊ဟောန္တိ။ ။’’တဏှာဒိဋ္ဌိတို့သည် ကပ်ရောက်အပ်သောတရားက အာရုံပြုသော အားဖြင့် ယူအပ်သောတရားတို့ကို ဥပါဒိန္န’’ ဟုဆိုလျှင် (တဏှာဒိဋ္ဌိတို့သည် သဗ္ဗတေဘူမက ဓမ္မဟူသော လောကီတရားအားလုံးကို အာရုံပြုသောကြောင့်) ဥပေတအရ (ကံသာမက) ‘’အလုံးစုံသော တေဘူမကတရားကိုရသည်’’ဟု စောဒကပုဂ္ဂိုလ်က ဆိုလိုသည်။

နစ၊ပေ၊နတ္ထိ။ ။ကပ်ရောက်အပ်ဟူသောအနက်ကိုဟောသော ဥပေတသဒ္ဒါအတွက် အဋ္ဌကထာ၌ ‘’ကမ္မုနာ’’ဟု အဘိဓေယျကို ပြသော်လည်း ဥပေတသဒ္ဒါက ကံအပေါ်၌သာ ထင်ရှားသော ရုဠှီသဒ္ဒါမဟုတ်၊ ထို့ကြောင့် ဥပေတအရ ကံကို အရကောက်ခြင်း၌ အကြောင်း မရှိပါ−ဟူလို။

တသ္မာ၊ပေ၊ဂတိတတ္တာ။ ။တဏှာဒိဋ္ဌိတို့က တေဘူမက တရားအားလုံးကို အာရုံပြုည့်အတွက် တဏှာဒိဋ္ဌိတို့ ကပ်ရောက်အပ်သော တရားဟူသည် ကံသာမက အလုံးစုံသော တေဘူမကတရားသာ ဖြစ်သင့်သောကြောင့်လည်းကောင်း ဥပေတသဒ္ဒါက ကံဟူသောအနက်၌သာ ထင်ရှားရှိသော ရုဠှီသဒ္ဒါမဟုတ်သည့်အတွက် ကံကိုသာအရကောက်ခြင်း၌ အကြောင်းမရှိသော ကြောင့်လည်းကောင်း’’ဟု တသ္မာ၌ တ ညွှန်ပြချက်ကို အကျယ်သိပါ၊ ထိုဆိုအပ်ပြီးသော အကြောင်းကြောင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ်ဝယ် လာသော အဝိဇ္ဇာ စသော တေဘူမကတရားဟူသမျှကို ဥပေတအရကောက်ယူ၍ ထိုအဝိဇ္ဇာ အစရှိသော အကြောင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်သော သင်္ခါရစသော အကျိုးဟူသမျှကို ဥပါဒိန္နဟု ကောက်ယူသင့်သည် မဟုတ်ပါလော−ဟူလို။

ဟိ၊ ချဲ့။ ယေသံ၊ အကြင်မျက်မှောက်တော်ဝေနေယျတို့ကို။ ဗောဓနတ္ထံ၊ သိစေခြင်းအကျိုးငှာ။ ဥပါဒိန္နာတိ ဧဝံ၊ ဥပါဒိန္နာဟူသော ဤစကားကို။ (ဘဂဝတာ)။

ဆိုလိုရင်းကား−အဝိဇ္ဇာသည် တဏှာဒိဋ္ဌိတို့ အာရုံပြုသောအားဖြင့် ကပ်ရောက်အပ်သောကြောင့် ဥပေတအမည်ရ၍ သင်္ခါရတို့သည် ထိုဥပေတမည်သော အဝိဇ္ဇာက အကျိုး၏အဖြစ်ဖြင့် ယူအပ်သောကြောင့် ဥပါဒိန္န မည်သင့်သည် မဟုတ်လော၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ်အကြောင်းအားလုံးကို ဥပေတဟုလည်းကောင်း အကျိုးအားလုံးကို ဥပါဒိန္နဟုလည်းကောင်း အမည်ရသင့်သည် မဟုတ်လောဟု စောဒနာလိုရင်းဖြစ်သည်။

ဥပသဒ္ဒေန၊ပေ၊နိဝတ္တကံ။ ။ဥပေတ၌ ဥပသဒ္ဒါသည် ‘’ကပ်ရောက်အပ်သည်၏ အဖြစ်’’ဟူသောအနက်သာမညကို ထွန်းပြနိုင်၏၊ ‘’အာရုံပြုသောအားဖြင့် ကပ်ရောက်အပ်’’ဟူသော အနက်ဝိသေသကို မထွန်းပြနိုင်၊ ထို့ကြောင့် အဋ္ဌကထာ၌ ‘’အာရမဏကရဏဝသေန ဥပေတေန’’ ဟု ဖွင့်ခြင်းသည် မသင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘’အာရမဏကရဏံ’’ဟူသော ဝိသေသနကား သမန္နာဂမသဟဇာတကို တားမြစ်နိုင်သောကြောင့် ‘’သမန္နာဂမနိဝတ္တကံ’’ဟု အပိုထည့်သည်။

အာဒိန္န၊ပေ၊ဝိသေသော။ ။ဥပါဒိန္န၌ အာဒိန္နသဒ္ဒါသည် ‘’ယူအပ်သော အနက်သာမာညကိုသာ ဟောနိုင်၏၊ ‘’ကံဟူသည် ယူအပ် ကံကြောင့်ဖြစ်’’ဟူသော အနက်ဝိသေသကို မဟောနိုင်၊ ထို့ကြောင့် အဋ္ဌကထာ၌ ‘’ဥပေတန ကမ္မုန ဖလဘာဝေန ဂဟိတာ’’ဟု ဖွင့်ခြင်းသည် မသင့်ပါ−ဟူလို။

နာပဇ္ဇတိ။ ။ဤအဖြေဝါကျ၌ ဆိုလိုရင်းကား၊−မြတ်စွာဘုရား၏ ဒေသနာတော်သည် ဝေနေယျတို့၏ အလိုအားလျော်စွာဖြစ်၏၊ မြတ်စွာဘုရား၏ မျက်မှောက်တော် ဝေနေယျတို့ကလည်း ‘’ဥပါဒိန္နာ’’ဟု ဟောတော်မူလိုက်လျှင်ပင် လောကီကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံ၏အကျိုးဖြစ်သော လောကီဝိပါက် ကဋတ္တာရုပ်ဟူသော အနက်ကိုသိနိုင်ကြ၏၊ ယခုလက်ထက်၌ကား ‘’ဥပါဒိန္နာ’’ဟူသော စကားမျှဖြင့် ထိုမျှလောက်သောအနက်တို့ကို မသိနိုင်သောကြောင့် စာချဆရာတို့အထံ၌ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို အကျယ်နာခံပြီးမှ ထိုအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သိကြရသေကြောင် ‘’ဥပေတေန ကမ္မူနာ’’စသည်ဖြင့် အဋ္ဌကထာဆရာက အနက်ဖွင့်ရသည်−ဟူလို။

ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ တေ၊ ထိုမျက်မှောက်တော်ဝေနေယျတို့သည်။ တေနေဝ ဝစနေန၊ ထိုဥပါဒိန္နာဟူသော သဒ္ဒါဖြင့်ပင်။ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရေ၊ အကြင်အကြင်ဆိုအပ်ပြီးသော အပြားရှိကုန်သော။ ဓမ္မေ၊ တို့ကို။ [လောကီကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးဖြစ်သော လောကီဝိပါက်, ကဋတ္တာရုပ်တရားတို့ကို။] ဗုဇ္ဈိံသု၊ သိကြကုန်ပြီ။ ပန၊ ထိုသို့ပင် သိနိုင်ကြပါကုန်သော်လည်း။ ဧတရဟိ၊ ယခုအခါ၌။ တာဝတာ၊ ထိုမျှလောက် သောစကားဖြင့်။ [ဥပါဒိန္နာဟု ဟောရုံမျှဖြင့်။] ဗုဇ္ဈိတုံ၊ ငှာ။ အသက္ကောန္တေန၊ မစွမ်းနိုင်သော သောတုအပေါင်းသည်။ သုတွာ၊ ဆရာ့အထံနာခံ၍။ တဒတ္ထော၊ ထိုဥပါဒိန္နာ ပုဒ်၏အနက်ကို။ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ၏။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ ကမ္မုနာတိ၊ ဟူ၍။ ဧသော အတ္ထဝိဘာဝနာ၊ ဤအနက်ကို ထင်စွာဖွင့်ခြင်းကို။ (သင်္ဂဟကာရေန၊ သည်)။ ကတာ၊ ပြုအပ်ပြီ။

သောစ၊ ထိုဘဝသစ်ဟူသည်လည်း။ တေဘူမက၊ပေ၊သင်္ဂဟော၊ တေဘူမကဝိပါက်, ကဋတ္တာ ရုပ်တို့ဖြင့် သိမ်းယူခြင်း ရှိသော။

ယံ၊ပေ၊ဝုစ္စတိ။ ။ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒ် ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါဟူသော ပါဠိရပ်ကို သတိပြုပါ၊ ထိုပါဠိတော်၌ ဘဝဟူသည် ‘’တေဘူမကကံ’’ဟူသော ကမ္မဘဝတည်း၊ ထိုကမ္မဘဝသည် ဥပါဒါန်မရှိလျှင် မဖြစ်နိုင်၊ ဥပါဒါန်ရှိသောကြောင့်သာဖြစ်နိုင်၏၊ ထိုဥပါဒါန်က ကုသိုလ်ကမ္မဘဝဖြစ်ဖို့ရန် ပကတူပ နိဿယသတ္တိဖြင့် ကျေးဇူးပြုခဲ့၏၊ အကုသိုလ် ကမ္မဘဝဖြစ်ဖို့ရန်ကား ပကတူပအပြင် သဟဇာတစသော သတ္တိဖြင့်လည်း ကျေးဇူးပြုခဲ့သည်၊ ထို့ကြောင့် ‘’ပစ္စယဘာဝေန’’ဟု ဆိုသည်၊ ထိုဥပါဒါန်ကြောင့် ကမ္မဘဝဖြစ်ရကား ထို ဥပယမည်သော ဥပါဒါန်သည် ကျေးဇူးပြုသောအားဖြင့် ကပ်ရောက်အပ်သော တေဘူမကကံကို ‘’ဥပေတ’’ဟု ခေါ်သည်။

တေန၊ပေ၊ ပုနဗ္ဘဝေါ။ ။ထိုကမ္မဘဝဟူသောကံကြောင့် သတ္တဝါတို့၏ ဘဝသစ်ကို ယူရခြင်းဖြစ်သည်၊ ထို့ကြောင့် အာဒိန္နအရ ယူအပ်သောတရားဟူသည် ဘဝအသစ်ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားသည်−ဟူလို။

ဘဝပစ္စယာ ဇာတီတိ ဧတ္ထ၊ ၌။ ဇာတိဝစနေ၊ ဇာတိဟူသော စကားရပ်၌။ သမဝရုဒ္ဓေါ၊ ကောင်းစွာသက်ဝင်သော။ ဥပပတ္တိဘဝေါ၊ ဥပပတ္တိဘဝလည်း။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ ဥပါဒိန္နဝစနေန၊ ဖြင့်။ ဥပပတ္တိဘဝေါ၊ ကို။ ဝုစ္စတိ၊ ၏။ ဥပပတ္တိဘဝေါစ၊ ဟူသည်လည်း။ တေဘူမက၊ပေ၊ရူပါနိ၊ တေဘူမက ဝိပါက်ကဋာတ္တာရုပ်တို့တည်း။ ဣတိ ဧတံ၊ ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို။ ဓာတုကတာ ယံ၊ ဓာတုကထာပါဠိတော်၌။ ပကာသိတံ၊ ပြီ။

တသ္မာ၊ ကြောင့်။ တံ၊ ထိုဥပါဒါနိယကို။ ဝိသေသနေန၊ ဥပါဒိန္နဟူသော ဝိသေသနဖြင့်။ ဒဿန္တော၊ ပြလိုသည်။ (ဟုတွာ)။ ဥပါဒိန္နာစ၊ပေ၊အာဒိံ၊ အစရှိသောစကားရပ်ကို။ အာဟ၊ ပြီ။

သောစ၊ပေ၊ပကာသိတမေတံ။ ။ထိုဘဝအသစ်ဟူသည် တေဘူမကဝိပါက် ကဋတ္တာရုပ်ဟူသော ဥပပတ္တိဘဝတည်း၊ ထို ဥပပတ္တိဘဝသည် ဘဝပစ္စယာဇာတိ၌ ဇာတိဟူသော စကားတွင် ပါဝင်၏၊ ထိုဥပ္ပတ္တိဘဝကိုလည်း တေဘူမကဝိပါက်ကဋတ္တာရုပ်ဟု ဓာတုကထာ၌ ပြထားပြီ။

တသ္မာ၊ေ၊ အယမတ္ထော။ ။မိမိဆိုအပ်ပြီးသောအဖွင့်၏ လဒ္ဓဂုဏ်ကို ပြလိုသောကြောင့် ‘’တသ္မာ’’စသည်မိန့်၊ ဥပေတ၏ အနက် အာဒိန္နာ၏ အနက်တို့မှာ ပြခဲ့သော အဖွင့်အရ အဋ္ဌကထာနည်းမှ တစ်မျိုးတစ်ခြားဖြစ်သော်လည်း လိုရင်းအကောက်မှာ အဋ္ဌကထာ အတိုင်းပင်ဖြစ်သောကြောင့် ‘’တေဧဝဓမ္မာ’’ဟု ဧဝသဒ္ဒါဖြင့်ဆိုသည်၊ ဤနည်းအလို ‘’ဥပါဒိန္နာ− ဥပယမည်သော ဥပါဒါန်သည် ကပ်ရောက်အပ်သော တေဘူမက ဝိပါက်နာမက္ခန္ဓာ ကဋတ္တာရုပ်တို့ကိုပင် အရကောက်ရသည်။

အာရမဏ၊ပေ၊ဧတေန၊ ဤပါဌ်ဖြင့်။ သံကိလေသာ၊ပေ၊ မေဝ၊ သံကိလေသတို့ကို မလွန်ခြင်းကိုပင်။ ဒဿေတိ၊ ၏။ ဝတ္ထ၊ပေ၊သဒ္ဒါနံဝိယ၊ ဝတ္ထယုဂိကသဒ္ဒါ, သုင်္ကသာလိကသဒ္ဒါတို့ကဲ့သို့။ သံကိလေသိကသဒ္ဒဿ၊ ၏။ ပဝတ္တိ၊ ဖြစ်ပုံကို။ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ၏။

သံကိလေသဿ၊ပေ၊ ဣတိ အတ္ထော။ ။အရဟန္တိပုဒ်က သမ္ပဒါန်ကို ငဲ့သော အလမတ္ထပုဒ်ဖြစ်သောကြောင့် ‘’လဒ္ဓုံ’’ကို ထည့်၍အနက်ပေးပါ−ဟူလို၊ ‘’အဘယ့်ကြောင့် သံကိလေသကိုရခြင်းငှာ ထိုက်ကုန်သနည်း’’ဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် ‘’သံကိလေသဿ အာရမဏဘာဝေန’’ဟု မိန့်၊ ‘’သံကိလေသတို့၏ အာရုံဖြစ်သောကြောင့် ထိုသံကိလေသတို့ကို ရခြင်းငှာ ထိုက်ကုန်သည်’’ဟူလို။

ဒဿေတိ။ ။ဤဝါကျကား ‘’သံကိလေသေ+နိယုတ္တာ တဿ အာရမဏဘာဝါ နတိက္ကမနနော’’ကို ဖွင့်သောဝါကျတည်း၊ ‘’သံကိလေသ၌+ယှဉ်’’ဟူ ရာဝယ် သံကိလေသကို မလွန်နိုင်သောကြောင့် ‘’သံကိလေသ၌ ယှဉ်တွဲနေရသည်’’ဟု သာအဓိပ္ပာယ်ရ၏၊ အာရုံ၏အဖြစ်ကို မလွန်နိုင်ဟု အဓိပ္ပာယ်မရ၊ သို့ပါလျက် ‘’အာရမဏ ဘာဝါနတိက္ကမနတော’’ဟု အဘယ့်ကြောင့် ဆိုရသနည်း−ဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် ‘’သံကိလေသနတိက္ကမနမေဝ ဒဿေတိ’’ဟု လွန်ဖွင့်သည်၊ ‘’တဿ အာရမဏဘာဝါနတိက္ကမနတော’’ဟူသောပါဌ်ဖြင့် သံကိလေသကို မလွန်နိုင်ခြင်း ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ကိုပြသည်−ဟူလို။

တတ္ထ၊ပေ၊ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ။သံကိလေသေ နိယုတ္တာ−သံကိလေသ၌ယှဉ်’’ဟု ဆိုသောကြောင့် ‘’စေတသိ နိယုတ္တံ စေတသိကံ’’၌ ကဲ့သို့ သဟဇာတသမ္ပယုတ္တ အားဖြင့် ယှဉ်ခြင်းကို ယူမည်စိုး၍ ဝတ္ထယုဂိက စသော ပုံစံကို ထုတ်ပြသည်၊ ဝတ္ထာနံ+ယုဂံ ဝတ္ထယုဂံ၊ အဝတ်တို့၏အစုံ၊ ဝတ္ထယုဂေ+ နိယုတ္တာ ဝတ္ထယုဂိတာ−အဝတ်အစုံ၌ ယှဉ်သူတို့၊ ဤပုဒ်၌ နိယုတ္တအနက်ဝယ် ဏိကပစ္စည်း သက်သကဲ့သို့ သံကိလေသိကာ၌လည်း နိယုတ္တအနက်ဝယ် ဏိကပစ္စည်းသက်၍ ရုပ်ပြီးရသည်။

သုင်္ကသာလိက။ ။’’သုင်္ကဿ−ကင်းခွန်၏+သာလာ−ကောက်ရာဌာနဖြစ်သော ကင်းတဲတည်း၊ သုင်္ကသာလာ−တဲ၊သုင်္ကသာလာယံ+နိယုတ္တာ သုင်္ကသာလိကာ’’ဟု ဝိဂြိုဟ်ပြု၍ ကင်းခွန်ကောက်သူတို့ကို သုင်္ကသာလိကသဒ္ဒါကဟောသည်၊ ထိုဥပမာများ၌ ‘’ယှဉ်’’ဟု ဆိုသော်လည်း သမ္ပယုတ္တ သဟဇာတ အယှဉ်မဟုတ်သကဲ့သို့ ဤ၌လည်း ‘’သံကိလေသေ+ နိယုတ္တာ’’အရ သမ္ပယုတ္တသဟဇာတအားဖြင့် ယှဉ်ခြင်းမဟုတ်၊ အာရုံပြသောအားဖြင့် ယှဉ်ခြင်းကို အဓိပ္ပာယ်ယူပါဟူလို။

ဟိ၊ ချဲ့။ (တစ်နည်း) ဟိ (ယသ္မာ)၊ ။ အဝိတက္ကာ၊ အဝိတက္ကတရားတို့သည်။ ဝိစာရမတ္တာစ၊ ဝိစာရမျှသာရှိသော တရားတို့သည်လည်း။ သန္တိ၊ ရှိကုန်၏။ [ဒုတိယ ရာသိတရားတို့ကို ရည်ရွယ်သည်။] အဝိစာရာစ၊ ဝိစာရလည်း မရှိသော တရားတို့သည်လည်း။ (သန္တိ)။ [တတိယရာသိတရားတို့ကို ရည်ရွယ်သည်။] ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ နိဝတ္ထေတဗ္ဗာ၊ တားမြစ်ထိုက်ကုန်သည်လည်းကောင်း။ [တတိယ ရာသိ တရားတို့ကိုရည်ရွယ်သည်။] ဂဟေတဗ္ဗာစ၊ ယူထိုက်ကုန်သည်လည်းကောင်း။ [ဒုတိယ ရာသိတရားတို့ကို ရည်ရွယ်သည်။] ဟောန္တိ၊ ။ တေသုစ၊ ထို အဝိတက္ကတရားတို့ကိုလည်း။ အဝုစ္စမာနေသု၊ န်လသော်။ [အဝိတက္ကာဟု ဝိသေသန(မ)၍ မဆိုအပ်ကုန်လသော်။] နိတတ္တေတဗ္ဗ ဂဟေတဗ္ဗဿ၊ တားမြစ်ထိုက်သောတရား, ယူထိုက်သောတရား၏။ ဝါ၊ ကို။ အဒဿိတတ္တာ၊ မပြအပ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ အဝိတက္ကာ၊ အဝိတက္ကတရားဟူသမျှတို့သည်။ ဝိစာရမတ္တာဝ၊ ဝိစာရမျှသာရှိသော တရားတို့ချည်းသာချည်း။ ဣတိ၊ ဤသို့ ထင်မှားဖွယ်သည်။ အာပဇ္ဇေယျ၊ ဖြစ်ရာ၏။ ဣတိ၊ ဤသို့ထင်မှားဖွယ်ဖြစ်ရာသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ [‘’အညေသံပိ−န်သော၊ အဝိတက္ကာနံ−တို့၏၊ အတ္ထိဘာဝ ဇောတနတ္ထံ− ငှာ၊ အဝိတက္ကဝစနံ− ကို၊ ကတံ− ပြုအပ်ပြီ’’ဟု ပြန်လှည့်ပါ၊ မဓု၌ ‘’အနာပဇ္ဇနတ္ထံ အဝိတက္ကဝစနံ ကတံတိ ဝစနသေသော’’ဟု ထည့်၏, သင့်သည်သာ။]

ဝိစာရမတ္တဝစနေန၊ပေ၊အဝိတက္ကဝစနံ။ ။’’ဝိစာရမျှသာရှိ’’ဟု ဆိုလျှင် ‘’ဝိတက်မပါ’’ဟူသော အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် ပြီးပြီးဖြစ်ပါလျက် အဘယ်အကျိုးငှာ ‘’အဝိတက္က ဝိစာရမတ္တာ’’ဟု အဝိတက္ကသဒ္ဒါကို ထည့်၍ဆိုရပါသနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် ‘’ဝိစာရမတ္တဝစနေန၊ပေ၊ အဝိတက္ကဝစနံ’’ဟု မိန့်သည်၊ ဝိစာရမတ္တ မဟုတ်သော အဝိတက္ကတတိယရာသိ တရားများလည်း ရှိသေးကြောင်းကိုပြခြင်းအကျိုးငှာ ‘’အဝိတက္က’’ဟူသော ဝိသေသနကို ထည့်၍ဆိုရသည်−ဟူလို။

အဝိတက္ကာ ဟိ၊ပေ၊အာပဇ္ဇေယျာတိ။ ။ဤဝါကျကား ဝိတ္ထာရတည်း၊ နောက် ဣတိကိုထောက်၍ ကာရဏလည်းဖြစ်သင့်၏၊ မဓု၌ ဉာပကဝါကျ လုပ်သည်ကိုကား စဉ်းစားပါ၊ အဝိတက္ကတရားတို့သည် (ဒုတိယပုဒ်အရ) ဝိစာရမတ္တဖြစ်သော တရားတို့လည်းရှိ၏၊ (တတိယပုဒ်အရ) အဝိစာရတရားတို့လည်း ရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် အဝိတက္က၌ နိဝတ္တေတဗ္ဗ−ဂဟေတဗ္ဗ ၂−မျိုးလုံးနှင့် ဆိုင်နေ၏၊ အဝိတက္ကာဟု မဆိုလျှင် နိဝတ္တေတဗ္ဗဖြစ်သော တတိယရာသိတရား ဂဟေတဗ္ဗဖြစ်သော ဒုတိယရာသိ တရားတို့ကို မပြနိုင်သောကြောင့် အဝိတက္ကတရားမှန်လျှင် ဝိစာရမတ္တချည်းဟု ထင်မှားစရာရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုသို့ အထင်မမှားဖို့ရန် အဝိတက္ကသဒ္ဒါကို ဝိသေသနအဖြစ်ဖြင့် ဟောတော်မူရသည်−ဟူလို။ အနက် ၂−မျိုးရနေရာ၌ ဝိသေသန ကမရသည်မှာ ထုံးစံပင်တည်း။

အဝိစာရာစ၊ တို့သည်လည်း။ သဝိတက္ကာ၊ သဝိတက္က အဝိစာရတရားတို့လည်းကောင်း။ အဝိတက္ကာစ၊ အဝိတက္က အဝိစာရ တရားတို့ကိုလည်းကောင်း။

ဝိသေသန၊ပေ၊ကတော။ ။ဤပြမပ်ပြီးသော အနက်အဖွင့်ကို စဉ်းစားလျှင် ဝိစာရမတ္တ အဝိတက္က အဝိစာရ အဝိတက္ကဟု ၂−မျိုးရှိနေရကား အဝိတက္ကသဒ္ဒါသည် သာမညဖြစ်နေ၏၊ ဝိစာရမတ္တကား ဝိသေသဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘’ဝိစာရမတ္တ အဝိတက္ကာ’’ဟု ပုဒ်အစဉ်ပြုထိုက်ပါလျက် အဘယ်အကျိုးငှာ ‘’အဝိတက္က ဝိစာရမတ္တာ’’ဟု ပုဒ်အစဉ်ပြုရသနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် ‘’ဝိသေသန၊ပေ၊ကတော ‘’ဟု မိန့်သည်၊ ဝိသေသန ဝိသေသျအဖြစ်မှာ ဝဒန္တပုဂ္ဂိုလ် အလိုအတိုင်း ဖြစ်နိုင်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘’အဝိတက္က ဝိစာရမတ္တာ ဓမ္မာ’’ဟူသော ပုဒ်ဝယ် ဝိစာရမတ္တာသည် ‘’ဓမ္မာ’’၏ ဝိသေသနတည်း၊ ‘’ဝိစာရမျှသာရှိသော ဓမ္မတို့’’ဟူလို၊ ဝိသေသနပြုရာဝယ် ဝိစာရမတ္တချည်း ဝိသေသနမပြုဘဲ အဝိတက္ကနှင့် တက္က ဓမ္မ၏ ဝိသေသနအဖြစ် ကိုပြခြင်းငှာ ‘’အဝိတက္က ဝိစာရမတ္တာ’’ဟု အပဓာန သာမညဖြစ်သော အဝိတက္ကကို ရှေ့ထား၍ ပဓာနဝိသေသဖြစ်သော ဝိစာရမတ္တကို နောက်ထားလျက် ပုဒ်အစဉ်ကို ပြတော်မူပါသည်−ဟူလို။ ဤနည်း၌ ‘’ဝိစာရမတ္တ အဝိတက္ကာ’’ဟု ဟောတော်မူလျှင်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါ၏၊ ပြခဲ့သောအဓိပ္ပာယ်အရ ဘုရားရှင်၏ အလိုတော်အားဖြင့် ‘’အဝိတက္က ဝိစာရမတ္တာ ဓမ္မာ’’ဟု ဟောတော်မူရသည်−ဟူလို။

အထဝါ။ ။ပြခဲ့သောနည်း၌ ဝိစာရမတ္တသဒ္ဒါ၏သာ အကျိုးရှိရာရောက်၍ အဝိတက္က သဒ္ဒါ၏အတွက် အကျိုးထူးမရှိရာရောက်သောကြောင့် ‘’အထဝါ’’ဟု တစ်နည်းပြပြန်သည်၊ သဝိတက္ကသဝိစာရ ဟူသည်လည်း ပဌမပုဒ်တည်း၊ အဝိတက္က ဝိစာရကား ဝိတက်မရှိဘဲ ဝိစာရမျှသာ ရှိသော ဒုတိယပုဒ်အရပင်တည်း၊ သဝိတက္ကအဝိစာရဟူသည် ဝိတက်ယှည်ရာ ၅၅− ပါးသောစိတ်၌ ယှဉ်သော ဝိစာရတည်း၊ ထိုဝိစာရသည် ယှဉ်ဖက်ဝိတက်သာရှိ၍ ယှဉ်ဖက် ဝိစာရမှတစ်ပါး မရှိသောကြောင့် သဝိတက္က အဝိစာရအမည်ရသည်၊ အဝိတက္ကအဝိစာရာကားတတိယပုဒ်ပင်တည်း၊ ဤ အဓိပ္ပာယ်ကို မာတိကာအကောက်အတိုင်းသိ၍ ဋီကာ၌ ပြထားသော ‘’အာဒိပဒံ ဝုတ္တံ’’စသည်တို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သိပါလေ။

(ဣတိ) ဒိဝိဓာ၊ န်၏။ တေသု၊ တို့တွင်။ သဝိတက္ကေ၊ သဝိတက္က အဝိစာရတရားတို့ကို။ နိဝတ္တေတုံ, တတိယပဒံ၊ အဝိတက္က အဝိစာရာ ဓမ္မာဟူသော တတိယပုဒ်ကို။ (ဘဂဝတာ) ဝုတ္တံ၊ ။

အထ၊ သို့မဟုတ်။ အဝိတက္က အဝိစာရာတိ၊ ဟူ၍။ (ယဒိ) ဝုစ္စေယျ။ (ဧဝံ သတိ)။ အန္တပဒတ္ထတာ (ဝ)၊ အဆုံးပုဒ်၏ အနက်ရှိသည်အဖြစ်သည်သာ။ (အာပဇ္ဇတိ)။ [ဤစကားအရ ပုနရုတ္တိဒေါသကို ပြ၏။]

ယေ ပန၊ပေ၊ အဝိစာရာစ။ ။ရှေ့၌ ‘’နိဝတ္တေတုံ’’ −ပုဒ်၏ ကံပုဒ်များကို ‘’ဒွီဟိပိ နိဝတ္တိတာ’’ဟု ဆိုသည်၊ ပဌမနိဝတ္တေတုံ၏ ကံကား အဝိတက္ကေတည်း၊ ‘’အဝိတက္ကေ’’ဟု ဆိုသော်လည်း ‘’သဝိစာရ’’၏အပြားဖြစ်သောကြောင့် ‘’အဝိတက္ကသဝိစာရ’’ကို ဆိုသည်ဟု မှတ်ပါ၊နောက် နိဝတ္တေတုံ၏ ကံဖြစ်သော ‘’သဝိတက္ကေ’’၌ လည်း၊ ‘’သဝိတက္က အဝိစာရ’’ဟု မှတ်ပါ၊ ထို့ကြောင့် ‘’ဒွီဟိ နိဝတ္တိကာ’’၏ သရုပ်ကို ‘’အဝိတက္ကာ၊ပေ၊ အဝိစာရစ’’ဟု ထုတ်သည်၊ ထိုပုဒ် ၄−ပုဒ်၌လည်း၊ ‘’အဝိတက္ကာ သဝိစာရာစ’’ဟုလည်းကောင်း ‘’သဝိတက္ကာ အဝိစာရာစ’’ဟုလည်းကောင်း ၂−ပုဒ်စီ တွဲပါ။

တေသု၊ပေ၊ဒဿနံဝါ။ ။’’အညတရဒဿန’’ဟူသည် ထို ၂−တွဲ ထဲတွင် တစ်တွဲတွဲကို ပြခြင်းတည်း၊ ဥဘယဒဿနဟူသည်ကား ထို ၂−တွဲ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော အတွဲကိုသော်လည်းကောင်း၊ ထို ၂−တွဲလုံးကိုသော်လည်းကောင်း ပြခြင်းတည်း။ ဥဘယဒဿန ဥဘယေကဒေသဒဿနဉ္စ ဥဘယဒဿနဉ္စ ဥဘဘဒဿနဉ္စ ဥဘယဒဿနံ၊−မဓု။

ဥဘယဒဿနေ၊ ပေ၊ အာပဇ္ဇေယျ။ ။ဥဘယဒဿနဉ္စ ဟူရာ၌ ထို ၂−တွဲ၏ အစိတ်အပိုင်းကိုပြခြင်း ထို ၂−တွဲလုံးကိုပြခြင်းများ ပါဝင်သောကြော်င့ ‘’ဥဘယဒဿနေ ကယိရမာနေ’’ဟု အစချီပြီးလျှင် ဥဘယထဲမှ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကိုပြခြင်းများကို ရည်ရွယ်၍ ‘’ယဒိ သဝိတက္ကသ ဝိစာရာတိ ဝုစ္စေယျ၊ အထ အဝိတက္ကအဝိစာရာ သဝိတက္ကအဝိစာရောတိ ဝုစ္စေယျ’’ဟု မိန့်သည်။

အထ ပန၊ သို့တည်းမဟုတ်။ အဝိတက္က၊ပေ၊ အဝိစာရာတိ၊ ဟူ၍။ (ယဒိ)ဝုစ္စေယျ။ (ဧဝံ သတိ)။ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါနံဝိယ၊ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓ သဒ္ဒါတို့ကဲ့သို့။ အတ္ထန္တရာ ဘာဝေါဝါ၊ အနက်ထူး၏ မရှိခြင်းသော်လည်းကောင်း။ သင်္ကရဒေါသော ဝါ၊ ရောယှက်ခြင်းဟူသော အပြစ်သည်သော်လည်းကောင်း။ ဧကဿေဝ၊ တစ်ပါးသော တရားသည်သာလျှင်။ သဝိတက္က၊ပေ၊ဝိရောဓောဝါ၊ သဝိတက္ကအဝိတက္က၏အဖြစ်ဟူသော ဆန့်ကျင်ဘက်, သဝိစာရ အဝိစာရ၏အဖြစ်ဟူသော ဆန့်ကျင်ဘက်သည်သော်လည်းကောင်း။ အာပဇ္ဇယျ၊ ၏။ [တကယ်ရောက်နေသောအပြစ်ကို ‘’အာပဇ္ဇတိ’’ဟုလည်းကောင်း, ရောက်စရာရှိသောအပြစ်ကို ‘’အာပဇ္ဇေယျ’’ဟု လည်းကောင်းသုံးစွဲသည်။] တသ္မာ၊ ကြောင့်။ အညတရဒဿနေန၊ တစ်ပါးပါးသော အဝိတက္က သဝိစာရတရားတို့ကိုပြသဖြင့်။ ဣတရံပိ၊ အခြားသော သဝိတက္ကအဝိစာရတရားကိုလည်း။

အထ ပန၊ပေ၊အာပဇ္ဇေယျ။ ။ထို ၂−တွဲလုံးကိုပေါင်း၍ ဟောတော်မူအပ်လျှင် (၁) အတ္ထန္တရအဘာဝအပြစ် (၂) သင်္ကရအပြစ် (၃) ဝိရောဓ အပြစ်ဖြစ်စရာ ရှိသည်၊ ထိုတွင် ‘’အဇ္ဈတ္တလည်းဖြစ် ဗဟိဒ္ဓလည်းဖြစ်သောတရား’’ဟူရာ၌ တရားတစ်မျိုးတည်းဝယ် (တစ်ပြိုင်နက်သော ခဏ၌) အဇ္ဈတ္တ ဗဟိဒ္ဓ ၂−မျိုးကို မရနိုင်သကဲ့သို့ ထို့အတူ တရားတစ်မျိုးတည်း၌ အဝိတက္ကသဝိစာရ သဝိတက္က အဝိစာရ ၂−မျိုးမဖြစ်သောကြောင့် အနက်အဓိပ္ပာယ် အထူးကောက်၍ မရသော အတ္ထန္တရအဘာဝ အပြစ်ဖြစ်စရာရှိသည်။ ‘’သင်္ကရဒေါသ’’ ဟူသည် ‘’အဝိတက္က သဝိစာရာ’’အရ မာတိကာ ဒုတိယပုဒ်နှင့် အရတူသောကြောင့်လည်းကောင်း သဝိတက္က အဝိစာရာ’’အရက ပဌမပုဒ်အရ၌ ပါဝင်သော ဝိစာရကိုရသောကြောင့်လည်းကောင်း ရောနှောရှုပ်ပွေခြင်းဟူသော အပြစ်တည်း။ ‘’ဝိရောဓ’’ ဟူသည် ‘’အဝိတက္က သဝိစာရ−ဝိတက်မရှိ ဝိစာရရှိ’’ဟု ရှေ့ကဆိုပြီးလျှင် ‘’သဝိတက္က အဝိစာရ−ဝိတက်ရှိ၍ ဝိစာရ မရှိ’’ဟု ဆိုပြန်သဖြင့် တရားတစ်မျိုး၌ပင် သဝိတက္က အဝိတက္ကဟုလည်းကောင်း သဝိစာရ အဝိစာရဟုလည်းကောင်း ဖြစ်နေသောကြောင့် ရှေ့နောက် ဆန့်ကျင်ခြင်းဟူသောအပြစ်တည်း။

တသ္မာ၊ပေ၊အာဟ။ ။တသ္မာဖြင့် ‘’အာပဇ္ဇတိ−အာပဇ္ဇေယျ’’တို့၌ပြခဲ့သော အပြစ်တို့ကို ပြန်၍ညွှန်းသည်၊ ၂−ပုဒ်လုံး၏ တစ်စိတ်ကိုပြလျှင် အစပုဒ်၏အနက် အဆုံးပုဒ်၏ အနက်ကို ရသောကြောင့် အနက်အဓိပ္ပာယ်ထပ်နေသော ပုနရုတ္တဒေါသ ရောက်နေခြင်း ၂−ပုဒ်လုံးအပြည့်အစုံကိုပြလျှင် အတ္ထန္တရအဘာဝအပြစ် သင်္ကရအပြစ် ဝိရောဓအပြစ် ဖြစ်စရာ ရှိသောကြောင့် ဥဘယဒဿနကိုမပြုဘဲ အညတရဿေနဖြင့် အခြားသောတရားကိုလည်း ထင်ရှားစေခြင်းငှာ ‘’အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တာ’’ဟု မိန့်တော်မူသည်။

အညတရ၊ပေ၊ပကာသေတုံ။ ။အဝိတက္ကသဝိစာရကိုပြခြင်းကို ထို ၂−တွဲထဲမှ တစ်မျိုးကို ပြခြင်းကိုပြခြင်းကို ထို ၂−တွဲထဲမှ တစ်မျိုးကို ပြခြင်းဟုဆိုသည်၊ ထိုသို့ ပြလိုက်သဖြင့် သဝိတက္ကအဝိစာရ (ဝိတက်နှင့်တကွသာဖြစ်၍ ဝိစာရယှဉ်ဖက်မရှိသော) တရားဟူသည် ဝိတက်ယှဉ်ရာ ၅၅−ပါးသောစိတ်၌ ယှဉ်သော ဝိစာရစေတသိက်တည်း’’ဟုထင်ရှား စေနိုင်သည်။

ပကာသေတုံ၊ ထင်ရှားစေခြင်းငှာ။ အဝိတက္ကဝစနေန၊ အဝိတက္ကသဒ္ဒါဖြင့်။ ဝတ္တဗ္ဗေသု၊ ဟောတော်မူထိုက်ကုန်သော။ ဒွိပ္ပကာရေသု၊ ၂−ပါးသော အပြားတို့တွင်။ သဝိတက္က အဝိစာရေ၊ သဝိတက္က အဝိစာရတရားတို့ကို။ နိဝတ္တေတွာ၊ နစ်စေ၍။ အဝိတက္က သဝိစာရေ၊ အဝိတက္က သဝိစာရတရားတို့ကို။ ဒဿေန္တော(ဟုတွာ)၊ ။ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္ထာတိ၊ ဟူ၍။ အာဟ၊ ဟောတော်မူပြီ။

ပီတိ ဝိပ္ပယုတ္တ သုခသဟဂတာစ၊ ပီတိနှင့် မယှဉ်သော သုခနှင့် တကွဖြစ်သော တရားတို့ကိုလည်း။ ပုရိမေန၊ ရှေ့ဖြစ်သောပီတိ သဟဂတာဟူသောပုဒ်ဖြင့်။ အသင်္ဂဟိတာ၊ မသိမ်းယူအပ်ကုန်။ ပစ္ဆိမေန၊ နောက်ဖြစ်သော သုခသဟဂတာဟူသော ပုဒ်ဖြင့်။ သင်္ဂဟိတာ၊ သိမ်းယူအပ်ကုန်ပြီ။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ (ဒုဗ္ဗိညေယျ နာနတ္တာနံ၊ န်သော။ ပီတိသုခါနံ၊ တို့၏။ နာနတ္တဒဿနတ္ထံ၊ ငှာ။ အယံတိကော ဘဂဝတာ၊ ။ ဝုတ္တော၊ ပြီ။ ဣတိ၊ သို့။ ဝိညာယတိ)။

အထဝါ ပီတိ သုခါနံ။ ။ဤနည်းလည်း အဋ္ဌကထာမှ တစ်နည်းတည်း၊ ပီတိနှင့် သုခသည် နှစ်သက်မှုနှင့် ချမ်းသာမှုဖြစ်ရကား ထို ၂−ပါး၏ သဘောချင်းထူးခြားပုံကို အသိခက်၏၊ ထိုကြောင့် ထိုပီတိနှင့် သုခတို့၏ သဘောချင်း ထူးခြားပုံကို ပြတော်မူခြင်းငှာ ဤတိက်ကိုဟောတော်မူရသည်။ အဋ္ဌကထာ၌ ‘’သပ္ပီတိက သုခမှ နိပ္ပီတိကသုခ၏ အထူးကို ပြတော်မူခြင်းငှာ’’ဟု ဆိုသောကြော်င့ သုခ ၂−မျိုး အထူးကိုပြခြင်းငှာ ဤတိက်ကို ဟောတော်မူသည်ဟု အဋ္ဌကထာဆိုလို၏၊ ဤဋီကာဆရကား ‘’ပီတိနှင့် သုခအထူးကို ပြခြင်းငှာ ဤတိက်ကို ဟောတော်မူရ သည်−ဟု ဖွင့်သည်။

ပီတိသဟဂတာ တိ ဧတ္ထ ဟိ။ ။ပီတိနှင့် သုခအထူးပြုပုံကို ချဲ့သောဝါကျ တည်း၊ နောက်ဆုံး၌ ဣတိပါသောကြောင့် ဥာပကဟေတုဝကျလည်းဖြစ်နိုင်၏၊ ပီတိ သဟဂတာပုဒ်၌ ကာယဝိညာဏ် စတုတ္ထဈာန် သုခမှတစ်ပါးသော (၅၁−ပါးသောစိတ်၌ ယှဉ်သော သုခ ၅၁−ဟူသော) သုခ အစိတ်အပိုင်းအားလုံးကို သိမ်းယူသွား၏၊ ပီတိကိုကား မယူနိုင်၊ သုခသဟဂတာ ပုဒ်၌လည်း ပီတိကိုသာ သိမ်းယူနိုင်၏၊ သုခကို မယူနိုင်၊ ပီတိသဟဂတာပုဒ်ဖြင့် မယူနိုင်ခဲ့သော ပီတိဝိပ္ပယုတ္တာ သုခသဟဂုတ် ကာယဝိညာဏ် စတုတ္ထဈာန်စိတ်ကိုလည်း ဤသုခသဟဂတာဖြင့် ယူနိုင်၏၊ ဤသို့ တစ်ပုဒ်ဖြင့် မယူနိုင်သောတရားကို အခြားတစ်ပုဒ်ဖြင့် ယူနိုင်ပုံကို ထောက်ထား၍ ပီတိနှင့် သုခတို့ သဘောချင်း မတူကြောင်းထင်ရှား၏၊ ဤသို့ ထင်ရှားခြင်းကြောင့် ဤတိက်ကို ပီတိနှင့် သုခတို့၏အထူးကိုပြခြင်းငှာ ဟောတော်မူအပ်သော တိက်ဟု သိနိုင်ပါသည်−ဟူလို။

ဟိ၊ လဒ္ဓဒေါသ ထင်ရှားပြအံ့။ (တစ်နည်း) ဟိ (ယသ္မာ)၊ ကြောင့်။ (နောက်၌ ဣတိဟုရှိလတ္တံ့)။ တထာ၊ ထိုပဟာယကဖြစ်သော ဒဿနဘာဝနာတရားတို့ကိုပယ်မြစ်ခြင်း၏အစွမ်းဖြင့် ဟောတော်မူအပ်သည်။ **အထဝါ** ။ ။ဤနည်းသည် အဋ္ဌကထာနည်းမှ တစ်မျိုးတည်း၊ အောက်မဂ်ဉာဏ် ၃−ပါးကို သစ္စာ ၄−ပါးတရားကို သိမြင်တတ်သောကြောင့် ‘’ဓမ္မစက္ခု’’ဟု ခေါ်၏၊ ထိုဓမ္မစက္ခုတွင် အထပ်ထပ်ဖြစ်သောအားဖြင့် တိုးပွားလာသော ဓမ္မစက္ခုသည် ဘာဝနာမည်၏၊ ထိုဘာဝနာ အဖြစ်သို့ မရောက်သေးသော ဓမ္မစက္ခုကား ဘာဝနာ ဟူသော အမည်ထူးကို မရနိုင်၊ စက္ခု၏ ပရိယာယ်ဖြစ်သော ဒဿနဟူသော အမည်သာမညကိုသာ ရနိုင်၏၊ ဒဿနအရ မြင်ခြင်းဟူရာ၌လည်း သစ္စာ ၄−ပါးတရားကို ပရိညာကိစ္စ ပဟာနကိစ္စ သစ္ဆိကရဏကိစ္စ ဘာဝနာကိစ္စကို ပြုသောအားဖြင့် မြင်ခြင်းကြောင့် ထိုကိစ္စ ၄−ပါးကို မပြုနိုင်သော ဂေါတြဘုထက် သောတာပတ္တိမဂ်က သာလွန်လျက်ရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် ဒဿန အမည်ရဖို့အရေး၌ ဂေါတြဘုကား ကွာဝေးလေတော့သည်၊ စောဒနာစရာပင် မရှိ−ဟူလို။ သတိ၊ ဖြစ်လသော်။ ယေန၊ အကြင်တရားသည်။ ပဟာတဗ္ဗာ၊ ပယ်ထိုက်သောတရားတို့သည်။ နေဝဒဿနေန နဘာဝနာယပဟာတဗ္ဗာ၊ နေဝဒဿနေန နဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗတို့မည်၏။ ဝါ၊ ဒဿနလည်းမဟုတ်, ဘာဝနာလည်းမဟုတ်သော ပဟာယကတရားတို့သည် ပယ်ထိုက်သောတရားတို့မည်၏။ ဒဿနဘာဝနာဟိ၊ သောတာပတ္တိမဂ်, အထက်မဂ်တို့မှ။ အညော၊ သော။ သမုစ္ဆေဒဝသေန၊ သမုစ္ဆေဒပဟာန်၏အစွမ်းဖြင့်။ [ဤစကားဖြင့် တဒင်္ဂ, ဝိက္ခမ္ဘန−ပဟာန်တို့ကိုကန့်။] ပဟာယကော၊ ပယ်တတ်သော။ (သော၊ ထိုတရားသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိသေး၏။) ဣတိ အယံ အတ္ထော၊ သည်။ အာပဇ္ဇတိ၊ ဖြစ်၏။ [ဤကား လဒ္ဓဒေါသတည်း။] စ၊ စင်စစ်ကား။ အညော၊ ဒဿနဘာဝနာတို့မှ အခြားသော။ ပဟာယကော၊ သမုစ္ဆေဒ၏ အစွမ်းဖြင့် ပယ်တတ်သောတရားသည်။ န အတ္ထိ၊ မရှိတော့။ (ကသ္မာ၊ နည်း)။ အညေဟိ၊ ဒဿနဘာဝနာတို့မှ တစ်ပါးသော သမထဝိပဿနာတရားတို့သည်။ [ဈာန်တရားများလည်း ပါဝင်ကြသည်။] ဝိက္ခမ္ဘိတာနဉ္စ၊ ပယ်ခွာအပ်သော ကိလေသာ တို့၏လည်း။ ပုနပ္ပဝတ္တိ သဗ္ဘာဝါ၊ တစ်ဖန်ဖြစ်ခြင်း၏ ထင်ရှားရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်တည်း။ တတိယပဒေန၊ ဖြင့်။ ပဟာတဗ္ဗာပိ၊ ပယ်ထိုက်သော တရားတို့ကိုလည်း။ နသင်္ဂယှန္တိ၊ သိမ်းယူအပ်ကုန်သည် မဟုတ်။ ကိန္တု၊ စင်စစ်ကား။ အပ္ပဟာတဗ္ဗာဧဝ၊ မပယ်ထိုက်သောတရားတို့ကိုသာ။

တထာ ဟိ၊ပေ၊ အာပဇ္ဇတိ။ ။’’တတိယပုဒ်ကို ပဟာယကဖြစ်သော ဒဿနဘာဝနာ တရားတို့ကို ပယ်မြစ်ခြင်း၏အစွမ်းဖြင့် ဟောတော်မူသည်’’ဟု ဆိုလျှင် အဘယ်အပြစ်ရှိသနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် ‘’တထာဟိ သတိ၊ပေ၊ အာပဇ္ဇတိ’’ လဒ္ဓဒေါသဝါကျကို ဆက်ပြသည်၊ ပဟာယာက ပဋိက္ခေပ၏အစွမ်းဖြင့် တတိယပုဒ်ကို ဟောတော်မူသည်ဟု ယူလျှင် ဒဿနေနအရ သောတုပတ္တိမဂ် ဘာဝနာယအရ အထက်မဂ် ဤတရား ၂−မျိုးကို ‘’နေဝဒဿနေန နဘာဝနာယ’’ဟု ပယ်မြစ်၍ ထို ၂−မျိုးအပြင် သမုစ္ဆေဒပဟာနသတ္တိရှိသော ပဟာယကတရားမျိုးရှိသေးရာ ရောက်ခြင်းဟူသော အပြစ်ဖြစ်သည်−ဟူလို။ အတ္ထိ၏နောက်၌ ‘’တေန ပဟာတဗ္ဗာ’’ဟု တွေ့ရ၏၊ စာသွားမကောင်းပါ၊ ပဓာနအနက်မဟုတ်သောကြောင့် ‘’ယေန’’ဟု အနိယမ ရှိမှကောင်းသည်၊ မဓု၌ကား ‘’တေန’’ကိုပင် ပါဌိမှန်ယူ၍ စသဒ္ဒါထည့်လျက် ဝါကျာရမ္ဘာသမုပစ္စည်းဟု ဖွင့်သွား၏။

နစ၊ပေ၊သဗ္ဘဝါ။ ။’’ဒဿနဘာဝနာတို့မှတစ်ပါး ကိလေသာတို့ကို ပယ်သတ်သော ပမထဝိပဿနာ တရားများရှိသေးသည် မဟုတ်ပါလော’’ အဘယ့်ကြောင့် ‘’နစ အညော ပဟာယကော အတ္ထိ’’ဟု ဆိုပါသနည်းဟု စောဒနာဖွယ်ရှိသောကြောင့် အညေဟိ၊ပေ၊သဗ္ဘဝါ’’ဟု မိန့်သည်၊ သမထဝိပဿနာ တရားတို့ကား သမုစ္ဆေဒပဟာန်၏အစွမ်းဖြင့် အကြွင်းမဲ့ ပယ်နိုင်ကြသည်မဟုတ်၊ ပယ်အပ်ပြီးသော ကိလေသာတို့က ထပ်၍ဖြစ်နိုင်သေးသောကြောင့် ‘’နစ အညော ပဟာယကော အတ္ထိ’’ဟု ဆိုပါသည်−ဟူလို။ ‘’ပဟာယကော’’အရ အကြွင်းမဲ့ပယ်နိုင်သောတရားကို ဆိုလိုသည်။

(သင်္ဂယှန္တိ)။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ (ဥဘယပဋိက္ခေပဝသေနာတိ ပဒဿ၊ ဥဘယပဋိက္ခေဝသေနပုဒ်၏။ ဒွီဟိပဒေဟိ ဝုတ္တဓမ္မပဋိက္ခေပဝ သေနာတိ အတ္ထော၊ ဒွီဟိ ပဒေဟိ ဝုတ္တဓမ္မပဋိက္ခေပဝသေန ဟူသော အနက်ကို။ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ၏။ ပဟာယက ပဋိက္ခေပဝသေနာတိ အတ္ထော၊ ကိူ။ န ဒဋ္ဌဗ္ဗော)။

ဟိ၊ ချဲ့။ ဒဿနဘာဝနာဟိ၊ သောတာပတ္တိမဂ်, အထက်မဂ် ၃−ပါးတို့သည်။

နာမိ၊ပေ၊အပ္ပဟာတဗ္ဗာဧဝါတိ။ ။တတိယပုဒ်၌ ‘’နေဣဒဿနေန နဘာဝနာယ−သောတာပတ္တိမဂ်လည်းမဟုတ် အထက်မဂ် ၃−ပါးလည်း မဟုတ်သော ပဟာယတရားသည်+ပဟာတဗ္ဗာ−ပယ်ထိုက်ကုန်သော၊ ဓမ္မာ သံဝိဖ္ဇန္တိ’’ဟု အနက်ပေးလျှင် ဤတတိယပုဒ်ဖြင့် ‘’ဒဿနဘာဝနာ မဟုတ်သော ပဟာယတရားတစ်မျိုးသည် ပယ်ထိုက်သော တရားတို့ကို ကောက်ယူရမည်’’ဟု ထင်စရာရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် ‘’နာပိ၊ပေ၊သင်္ဂယှန္တိ’’ဟု မိန့်ပြီးလျှင် ‘’ကိန္တုအပ္ပဟာ တဗ္ဗာ ယေဝ’’ဟု အနွယကိုပြသည်။

မှတ်ချက်။ ။ပဟာတဗ္ဗာပိ၌ ပိဖြင့် ရှေ့ဝါကျ၏ အနက်ကိုပေါင်းပါ၊ ဒဿန ဘာဝနာတို့မှတစ်ပါးသော ပဟာယတရားမရှိရုံသာမက တတိယပုဒ်ဖြင့် ပဟာတဗ္ဗတရားတို့ကိုလည်းသိမ်းယူအပ်ကုန်သည်မဟုတ်ပါ−ဟူလို၊ ဣတိသဒ္ဒါ၏ စပ်ဖို့ရန် တိုက်ရိုက်မရှိသောကြောင့် ‘’ဥဘယပဋိက္ခေပဝသေနာတိ ပဒဿ’’စသည်ဖြင့် မူလ ဝါကျကို လှည့်၍စပ်သည်။

တသ္မာ၊ပေ၊ ဂဟိတာတိ။ ။ဤကား လဒ္ဓဂုဏ်ဝါကျတည်း၊ ‘’တသ္မာ ထို ဟတိ၏ ဖိုလ် စွဲဆိုမြဲထုံးစံနှင့် ‘’ဣတိ ဥဘယပဋိက္ခေပဝသေနာတိ ပဒဿ’’ စသော ဖလဝါကျကို တသ္မာဖြင့် ပြန်၍ညွှန်းပါ၊ ‘’တသ္မာ−ထိုသို့ ဥဘယပဋိက္ခေပဝသေနပုဒ် ဒွီဟိ ပဒေဟိ ဝုတ္တဓမ္မပဋိက္ခေပဝသေနဟု အနက်မှတ်ထိုက်သည်၏အဖြစ် ပဟာယကပဋိက္ခေပဝသေနဟု အနက်မမှတ်ထိုက်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်’’ဟု အကျယ်ပေးပါ၊ ထိုအကြောင်းကြောင့် နေဝနှင့် နပုဒ်တို့ကို ပဟာတဗ္ဗာပုဒ်နှင့် အသီးအသီး ယှဉ်စပ်၍ ‘’ဒဿနတရားလည်း မဝယ်နိုင် ဘာဝနာတရားလည်း မဝယ်နိုင်သော ကုသိုလ်အဗျာကတ တရားတို့ကို ကောက်ပါ’’ဟုလို။

အပ္ပဟာတဗ္ဗဟေတု မတ္တေသု၊ မပယ်ထိုက်သော ဟိတ်ရှိသောတရားမျှတို့ကို။ [‘’အပ္ပဟာတဗ္ဗဟေတု မတ္တေသူတိ−အပ္ပဟာတဗ္ဗဟေတုက မတ္တေသု’’−အနု။] ဂယှမာနေသု၊ ယူအပ်ကုန်လသော်။ အဟေတုကာ၊ အဟိတ်တရားတို့ကို။ အသင်္ဂဟိတာ၊ မသိမ်းယူအပ်ကုန်။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ ယထာဓိပ္ပေတဿ၊ အကြင်အကြင်အလိုရှိအပ်သော။ အတ္ထဿ၊ အနက်အရကောက်၏။ အပရိပုဏ္ဏတ္တာ၊ မပြည့်စုံသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ (အဟိတ်စိတ္တုပ္ပါဒ်များ ကျန်နေသောကြောင့်−ဟူလို။) အတ္ထာယုတ္တိ၊ အနက်အရကောက်၏ မသင့်ခြင်းကိုလည်းကောင်း။ ပဟာတဗ္ဗ သဒ္ဒဿ၊ ပဟာတဗ္ဗသဒ္ဒါ၏။ ဝါ၊ သည်။ နိစ္စသာပေက္ခတ္တေ၊ အမြဲငဲ့ခြင်းရှိသည်၏အဖြစ်သည်။ သတိစ၊ ဖြစ်ပြန်သော်လည်း။ သမ္ဗန္ဓီသဒ္ဒတော၊ သမ္ဗန္ဓီသဒ္ဒါဖြစ်သော။ ပဟာယကတော၊ (ဧတေသံ၏ အရဖြစ်သော) ပဟာယကမှ။ အညံ၊ အခြားသော။ ပဋိသေဓံနေဝ,န၊ ဟူသော ပဋိသေဓကို။ အပေက္ခမာနဿ၊ ရှုငဲ့လသော်။ ဝါ၊ ရှုငဲ့သော။ (ပဟာတဗ္ဗသဒ္ဒဿ၊ ၏)။ ဟေတုသဒ္ဒေန၊ နှင့်။ သမာသော၊ သည်။ နဥပပဇ္ဇတိ၊ မဖြစ်သင့်။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ သဒ္ဒါယုတ္တိစ၊ ကိုလည်းကောင်း။ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ၏။

ဟိ (ယသ္မာ)၊ ။ ဧကန္တယောဂိနံ၊ ဧကန်ယှဉ်လေ့ရှိသော (ဗဟုဗ္ဗီသမာသ်၌ အတ္ထိဟု အမြဲထည့်လေ့ရှိသော)။ အတ္ထိသဒ္ဒမေဝ၊ အတ္ထိသဒ္ဒါကိုသာ။ အပေက္ခမာနာနံ၊ ရှုငဲ့ကုန်သော။ ဥဘိန္နံ၊ န်သော။ ပဟာတဗ္ဗဟေတုသဒ္ဒါနံ၊ ပဟာတဗ္ဗသဒ္ဒါ, ဟေတုသဒ္ဒါတို့၏။ သမာသော၊ သည်။ ယုတ္တော၊ သင့်၏။ ပဋိသေဓံ၊ နေဝ+နဟူသော ပဋိသေဓကို။ အပေက္ခမာနာနံ၊ န်သော။ (ပဟာတဗ္ဗ ဟေတုသဒ္ဒါနံ၊ တို့၏။ သမာသော၊ သည်။) န (ယုတ္တော)။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ (သဒ္ဒေါ၊ သည်။ ဣဓာပိ၊ ၌လည်း။ နယုတ္တော၊ သေး။) တသ္မာ၊ ကြောင့်။) ထိုသို့ သဒ္ဒယုတ္တိ မရှိသေးခြင်းကြောင့်)။ ဂဟေတဗ္ဗတ္ထ ဒဿနမတ္ထံ၊ ယူထိုက်သောအနက်ကို ပြခြင်းအကျိုးငှာ။ [သဝိဘတ်ကို အံပြုထားသည်။] ဧတံ(နိဗ္ဗစနံ)၊ နေဝ ဒဿနေန နဘာဝနာယပဟာ တဗ္ဗော ဟေတု ဧတေသံအတ္ထိ ဟူသော ဤဝိဂြိုဟ်ကို။ (သင်္ဂဟကာရေန) ကတံ၊ ပြီ။ သဒ္ဒေါပန၊ ကိုကား။ ဝါ၊ သည်ကား။ ယထာ၊ အကြင် အခြင်းအရာအားဖြင့်ယှဉ်စေအပ်သော်။ ယုဇ္ဇတိ၊ သင့်၏။ တထာ၊ အားဖြင့်။ ယောဇေတဗ္ဗော၊ ယှဉ်စေထိုက်ကုန်၏။

ဧကန္တ၊ပေ၊မာနာနန္တိ။ ။သဒ္ဒယုတ္တိမရှိခြင်း၏ အကြောင်းပါ ဝါကျတည်း။ သဒ္ဒါကျမ်းတို့၌ ‘’’သမာသ်ပုဒ်မှတစ်ပါး အခြားပုဒ်ကို ငဲ့နေသောပုဒ်သည် သမာသ်မဖြစ်’’ဟု ဆို၏၊ နာမာနံ သမာသော ယုတ္တတ္ထော၌ ယုတ္တတ္ထအဖွင့်ကိုကြည့်ပါ၊ ဤဝါကျ၌ ဧကန္တယောဂိနံပုဒ်သည် ဒဏ္ဍိနံ ဒဏ္ဍိံကဲ့သို့ ဒုတိယန္တဖြစ်၍ အတ္ထိသဒ္ဒံ၏ အတ္ထိသဒ္ဒံ၏ ဝိသေသနပုဒတည်း၊ ဤတိတ်၌ ပဟာတဗ္ဗ+ဟေတု ၂−ပုဒ်သည် (ဗဟုဗ္ဗီဟိ ထုံးစံအတိုင်း ဧကန်ယှဉ်စပ်ရိုးဖြစ်သော အတ္ထိသဒ္ဒါကိုသာ ငဲ့သည်ဟု ဆိုလျှင်) သမာသ်ဖြစ်သင့်ပါ၏၊ ထိုသို့ သမာသ်ဖြစ်သင့်သည့်အတွက် ပဌမပဒ−ဒုတိယပဒတို့သည် အလုတ္တသမာသ်ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ယခုသော် နေဝ+န ဟူသော ပဋိသေဓကို ငဲ့နေသောကြောင့် သမာသ်အဖြစ်သည် မသင့်၊ ထို့ကြောင့် ဤအတ္ထိသဒ္ဒါပါသောနည်း၌လည်း သဒ္ဒယုတ္တိမရှိသေးပါ−ဟူလို။

တသ္မာ၊ပေ၊ယောဇေတဗ္ဗော။ ။ဤသို့ သဒ္ဒယုတ္တိမရှိလျှင် အဘယ်အကျိုးငှာ အတ္ထိ သဒ္ဒါပါရှိသော ဝိဂြိုဟ်ကို ပြုရသနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် ‘’တသ္မာ၊ပေ၊ဇာတံ’’ဟု မိန့်သည်၊ တသ္မာ (သဒ္ဒဿ အယုတ္တတ္တာ)−ထိုသို့ သဒ္ဒယုတ္တိမရှိသေးသောကြောင့်၊ ယောဇေတဗ္ဗော၌စပ်။ ‘’နေဝ ဒဿနေန၊ပေ၊ဧတေသံ အတ္ထိ’’ဟူသော ဝိဂြိုဟ်ကို ယူထိုက်ျသာအနက်မျှကို ပြုခြင်းငှာ အဋ္ဌကထာဆရာပြုအပ်၏၊ သဒ္ဒါကိုကား သဒ္ဒယုတ္တိရဗျိလောက်သောနည်းဖြင့် ယှဉ်တွဲစေရမည်။

ဟေတုယေဝ၊ပေ၊သိယာတိ၊ ကား။ ဟိ၊ မှန်။ [‘’ရှေ့၌ ဆိုအပ်ခဲ့သောတရားသည် မှန်၏’’ဟူလို။] (တစ်နည်း) ဟိ (ယသ္မာ)။ ပုရိသ္မိံ၊ ရှေ့ဖြစ်သော။ အတ္ထေ၊ ၌။

ဧဝဉှိ၊ပေ၊ပကာသနေနာတိ။ ။ဤသို့ဆိုရခြင်း၏အကြောင်းပြဝါကျတည်း၊ နေဝဝိပါက နဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ၌ ပဋိသေဓ ၂−ပုဒ်ဖြင့် ရှေ့တိက် ၂−ပုဒ်၏ အရကို တားမြစ်၍ တတိယ ရာသိတရားစုကိုပြသကဲ့သို့ ဤ၌လည်း နေဝ+နဟူသော ပဋိသေဓ ၂−ပုဒ်ဖြင့် ရှေ့တိက်ပုဒ် ၂−ပုဒ်အရကို တားမြစ်၍ တတိယရာသိ တရားစုကိုပြ၏၊ သဟေတုကာ ဓမ္မာ အဟေတုကာဓမ္မာ၌ ‘’အဟေတုကာ’’ဟု ပဋိသေဓတစ်ခုတည်းဖြင့် ဆိုရကားဟိတ်၏ ကင်းခြင်း ဟိတ်မရှိခြင်းကိုပြ၍ တဒညဓမ္မအားလုံးကို ညွှန်ပြသောကြောင့် တိက်မဖြစ်ဘဲ ဒုက်သာဖြစ်သကဲ့သို့ ဤ၌ ထိုသို့မဟုတ်ရကား ‘’နေဝဒဿနေန၊ပေ၊ဟေတုကာ’’ဟု တတိယရာသိတရားတို့ကို ဟောတော်မူအပ်သည်။ မဓု၌ အနုဋီကာမှ ယူထားအပ်သော ပုဒ်ဟု ဆိုလေ၏၊ သို့သော်ရှေ့ဝါကျ၌ ဆိုအပ်ပြီးသော ‘’တယိဒံ၊ပေ၊ဝိသုံဝိသုံ ယောဇေတွာ’’ကို ဧဝံပုဒ်က ပြန်ညွှန်နိုင်သောကြောင့်လည်းကော်ငး နောက်၌ ဣတိသဒ္ဒါပါသည့်အတွက် ဟိကို ယသ္မာဟု ကာရဏ ဇောတကပြုနိုင်သောကြောင့်လည်းကောင်း ဧဝဉှိ’’သည် မူလဋီကာ၏ နဂိုရ်ပါထ်ရင်းဟု ပင် ထင်သည်။

ဧဝဉ္စ၊ပေ၊ဟောန္တိ။ ။ဤဝါကျကား ထိုသို့ ဟောတော်မူရခြင်း၏ လဒ္ဓဂုဏ်ကိုပြသော ဝါကျတည်း၊ ‘’ဧဝဉ္စကတွာတိ−ဧဝံ ဒဿနဘာဝနာပဒေဟိ ပဟာတဗ္ဗဟေတုက ပဒဿ ဝိသုံဝိသုံ ယောဇနတော’’ဟု အနုဋီကာဖွင့်သည်၊ မဓု၌ကား၊ ဧဝံဟိစသော ဝါကျကို ပယ်သောကြောင့်’’ဧဝဉ္စကတွာတိ−နေဝတိပါက ဓမ္မဓမ္မာဝစနဿဝိယ တဒညဓမ္မနိဒဿနတ္တာတိ အတ္ထော’’ဟု ဖွင့်သည်။ အနုဋီကာ၌ ‘’ဧဝဉ္စကတွာ’’ ဝါကျကိုရှေ့ ‘’ဧဝဉှိ’’ ဝါကျကို နောက်အားဖြင့် ရှေ့နောက်ပြန်နေသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်။

ဟေတူနံ၊ ဟိတ်တို့၏။ ဒဿနဘာဝနာဟိ၊ သောတာပတ္တိမဂ် အထက်မဂ်တို့သည်။ ပဟာတဗ္ဗတာ၊ ပယ်ထိုက်ကုန်သည်၏အဖြစ်ကို။ ပဋိပက္ခိတ္တာ၊ ပယ်မြစ်အပ်ပြီ။ ပဋိက္ခေပေါစ၊ ပယ်မြစ်ခြင်းသည်လည်း။ ပဟာတဗ္ဗာသင်္ကာသဗ္ဘာဝေ၊ ပဟာတဗ္ဗအဖြစ်၌ ယုံမှားဖွယ်၏ ထင်ရှားရှိသည်၏အဖြစ်သည်။ (သတိ၊ ရှိလသော်။ ဝါ၊ ရှိမှ)။ ဟောတိ၊ ဖြစ်နိုင်၏။ ပဟာတဗ္ဗာသင်္ကာစ၊ ပဟာတဗ္ဗအဖြစ်၌ ယုံမှားဖွယ်သည်လည်း။ ဟေတုမှိ၊ ဟိတ်သည်။ သတိ၊ ရှိလသော်။ ဝါ၊ ရှိမှ။ သိယာ၊ ဖြစ်ရာ၏။ တေသံ ပန အဟေတုကာနံ၊ ထိုအဟိတ်တရားတို့ကား။ ယော၊ အကြင်အဟိတ်သည်။ ဝါ၊ ကို။ ဒဿနဘာဝနာဟိ၊ တို့သည်။ ပဟာတဗ္ဗော၊ သည်။ သိယာ၊ ဖြစ်ရာ၏။ (သော) ဟေတုယေဝ၊ ထိုဟိတ်သည်ပင်။ နတ္ထိ၊ မရှိ။ တဒဘာဝါ၊ ထိုဟိတ်၏မရှိခြင်းကြောင့်။ ပဟာတဗ္ဗာသင်္ကာ၊ ပဟာတဗ္ဗ အဖြစ်၌ ယုံမှားဖွယ်သည်။ နတ္ထိ၊ မရှိ။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ တံ နိဝါရဏတ္ထော၊ ထိုဟိတ်၏ ပဟာတဗ္ဗအဖြစ်ကို တားမြစ်ခြင်းအနက်ရှိသော။ ပဋိက္ခေပေါ၊ ပယ်မြစ်ခြင်းသည်။ န သမ္ဘဝတိ၊ မဖြစ်သင့်။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။ နေဝဒဿနေန၊ပေ၊ဧတေသန္တိ၊ ဟူ၍။ ဧဝံ၊ သို့။ (အတ္ထေ−အတ္ထိသဒ္ဒါမပါသော ဝိဂြိုဟ်အနက်သည်။ သတိ၊ ဖြစ်လသော်)။ အဟေတုကာနံ၊ အဟိတ်တရားတို့ကို။ ဂဟဏံ၊ ယူခြင်းသည်။ နဘဝေယျ၊ မဖြစ်တော့ရာ။ ဣတိအတ္ထော၊ အနက်။

အထဝါ၊ ထို့ပြင်တစ်နည်းကား။ တရထာ၊ပေ၊ဘဝေယျာတိ၊ ဟူသောဝါကျ၏။ အတ္ထဿ၊ အနက်၏။ ပါကဋတ္တာ၊ ထင်ရှားပြီး၏အဖြစ်ကြောင့်။ ဧသော၊ ဤအနက်သည်။ ကာရဏသာဓနီယော၊ အကြောင်းဝါကျဖြင့် ပြီးစေထိုက်သည်။ န၊ မဟုတ်။

ဟေတုယေဝ၊ပေ၊သိယာတိ။ ။ဤကား အဋ္ဌကထာ၌ ပါသော ဝါကျတည်း၊ ဤဝါကျကို သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗအဖြစ်ဖြင့် တည်၍ ‘’ပုရိမသ္မိံ ဟိ၊ပေ၊န ဘဝေယျာတိ အတ္ထော’’ဟု ဖွင့်သည်၊ ထိုအဖွင့်၌ ‘’ပရိမသ္မိံ အတ္ထော’’ဟူသည် အတ္ထိသဒ္ဒါမပါသော ရှေ့အနက်တည်း၊ ထိုအနောက်၌ ‘’နေဝဒဿနေန (န ဘာဝနာယ) ပဟာတဗ္ဗော ဟေတု ဧတေသံ−ဤတရားတို့၏ ဟိတ်ကို မပယ်ထိုက်’’ဟု ဆိုသဖြင့် ဟိတ်တို့၏ ပဟာတဗ္ဗအဖြစ်ကို တားမြစ်ရာရောက်၏၊ ‘’ပဋိက္ခေပေါစ’’စသော ဝါကျတို့မှာ ပါဌ်လျှောက်အတိုင်း ထင်ရှားပြီ၊ ‘’တသ္မာ၊ပေ၊အတ္ထော’’ကား အဋ္ဌကထာ၌ ပါသော ‘’ဣတရထာ ဟိ အဟေတုကာနံအဂ္ဂဟဏံ ဘဝေယျ’’ကို နည်းမှီးထားသောဝါကျတည်း၊ ဧဝံကို အနုဋီကာ၌ ‘’ဒဿန ဘာဝနာဟိ နပဟာတဗ္ဗော ဟေတု ဧတေသံတိ အတ္ထေ သတိ’’ဟု ဖွင့်သည်။ ဆိုလိုရင်းမှာ−‘’နေဝ၊ပေ၊ဧတေသံတိ−ဟူ၍၊ ဧဝံ−ဤသို့ အတ္ထိသဒ္ဒါမပါသော ဝိဂြိုဟ်အနက်သည်၊ သတိ−သော်’’ဟု အနက်ပေးစေလိုရင်းတည်း။

အထဝါ။ ။အခြားနေရာ၌ ‘’အထဝါ’’ ဟုလာလျှင် မူလဋီကာဆရာ၏ အတ္တနောမတိဖြစ်သော်လည်း ဤအထဝါတက်သော ဝါကျကား အတ္တနောမတိ မဟုတ်၊ အဋ္ဌကထာ၏ စကားကိုပင် အဓိပ္ပာယ်တစ်မျိုးပြသော ဝါကျတည်း၊ ‘’ပုရိသ္မိံဟိ အတ္ထေ၊ပေ၊ပဋိက္ခေပေါနသမ္ဘဝတိ’’ဖြင့် ‘’ဟေတုယေဝ ဟိ၊ပေ၊သိယာ’’ဟူသောဝါကျကို ဣတရထာ ဝါကျ၏ အကြောင်းပြ ကာရဏဝါကျ အနေအားဖြင့် ဋီကာဆရာဖွင့်ခဲ့၏၊ ဤအထဝါတက်သော နည်း၌ကားဣတရထာဝါကျ၏ ကာရဏဝါကျမဟုတ်စေဘဲ ‘’ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော’’ဟူသော ရှေ့ဝါကျ၏ ကာရဏဝါကျ အနေအားဖြင့် ဖွင့်ပြသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် နောက်ဆုံး၌ ‘’တသ္မာ နေဝဒဿနေန၊ပေ၊ ဂဟေတဗ္ဗောတိအတ္ထော’’ဟု အဋ္ဌကထာ စကားကိုပင် ဖလဝါကျအနေအားဖြင့် ယူထားသည်၊ ဤသို့ လိုရ်ငးအဓိပ္ပာယ်ကိုသိမှ ‘’တေသံ ဟိ’’ စသောအဖွင့်သည် ‘’ဟေတုယေဝ ဟိ တေသံ နတ္ထိ ယော ဒဿနဘာဝနာဟိ ပဟာတဗ္ဗော သိယာ’’ဟူသောဝါကျကို တစ်နည်းဖွင့်နေသော အဖွင့်ဟု နားလည်နိုင်ပါသည်။

(တစ်နည်း) န ကာရဏသာဓနီယော၊ အကြောင်းဖြင့် ပြီးစေဖွယ် မလို။ (အကြောင်းပြဖွယ်မလို)။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ ဂဟေတဗ္ဗတ္ထဿေဝ၊ ယူထိုက်သော အနက်၏သာလျှင်။ ကာရဏံ၊ အကြောင်းကို။ ဝဒန္တော၊ ဆိုလိုသော။ (သင်္ဂဟကာရော)။ ဟေတုယေဝ၊ပေ၊အာဒိံ၊ အစရှိသော စကားရပ်ကို။ အာဟ၊ ဆိုပြီ။

ဝါ၊ တစ်နည်း။ အာစိနန္တိ၊ စီတတ်ကုန်၏။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ အာစယာ၊ အာစယတို့မည်၏။ အာစယာ၊ စီတတ်ကုန်သည်။ ဟုတွာ, ဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တိ၊ ဖြစ်တတ်ကုန်၏။ ဣတိ အတ္ထော၊ ကို။ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ၏။ [ဤဝါကျတို့၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အဋ္ဌကထာဘာသာဋီကာ၌ ပြထားပြီ။]

ပုရိမပစ္ဆိမာနံ။ ။အဋ္ဌကထာ၌ ‘’အရိယမဂ္ဂါန မေတံ အဓိဝစနံ’’ဟု ဆိုသောကြော်င့ ‘’အပစယဂါမိနော ဓမ္မာ’’ဟူသော ဒုတိယပုဒ်အရ အရိယမဂ်ဟူသော မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသာရ၍ ထိုမဂ်၌ ယှဉ်ဖက်စေတသိက်များ မရ−ဟု မှတ်မှားမည်စိုးသောကြောင့် ‘’ပုရိမပစ္ဆိမာနံ’’စသည်ကိုမိန့်သည်၊ ရှေ့ပဌမပုဒ်၏ အနက်၌ ဖဿစသော သမ္ပယုတ်တရားနှင့်တကွဖြစ်သော လောကီမဂ္ဂင်တရား ၉−ပါးကို ကောက်ယူဖို့ရာ ‘’သာသဝကုသလာကုသလာနံ ဧတံ အဓိဝစနံ’’ဟု ဆိုခဲ့၏၊ နောက်ဒုတိယပုဒ်၏ အနက်၌ ‘’အရိယမဂ္ဂါနမေတံ အဓိဝစနံ’’ဟု ဆိုသောကြောင့် သမ္ပယုတ်မဖက် မဂ္ဂင်တရားကိုယ် သက်သက်ကိုသာကောက်ယူရမည်−ဟု ထင်စရာရှိ၏၊ သို့သော် ထိုစကားကို ပဓာနနည်းဟုယူ၍ လောကုတ္တရာကုသိုလ်စိတ္တုပ္ပါဒ်အားလုံးကောက်ပါ−ဟူလို။

အာစိနန္တီတိဝါ။ ။မဓုဝယ် ဤနည်း၌ ‘’အတ္တနော မတိယာ စိနာတု အပစ္စယံ မန္တွာ အတ္ထံဒဿေတုံ အာစိနန္တီတိ ဝါတိ အာဒိမာဟု’’ဟု ဆို၏၊ ထိုစကား၌ စိနဓာတ်ဆိုသည်ကို စဉ်းစားပါ၊ စိနဓာတ်သာ စီခြင်းအနက်ကိုဟော၏၊ စိနဓာတ်နောင် အပစ္စည်းသက်မှ ‘’အာစယ’’ဟုဖြစ်နိုင်၏၊ စိဓာတ်နောင် ကိယာဒိ နာပစ္စည်းသက်၍ ‘’အာစိနန္တိ’’ဟုလည်းဖြစ်နိုင်၏၊ မူလဋီကာလည်း မဓုဖွင့်သည့်အတိုင်း ‘’စိန’’ ဓာတ်ဟု ယူလိုမည်မထင်၊ အဋ္ဌကထာ၏ အပိစဘက်သော နည်း၌ပင် သမာသ်ပုဒ် ဖြစ်နိုင်ပုံကို တစ်နည်းပြသည်ဟု ထင်သည်။