**၁။ ယေဝါဝန။ ပ။ န ဝုတ္တံ**။ ။ အဋ္ဌကထာ၌ "ယေဝါပန။ ပ။ အရူပိနော ဓမ္မာ" ဟူသော ပါဠိတော်စကားကို "ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ"နှင့်တွဲ၍ အပ္ပနာပရိစ္ဆေဒ၌ သွင်းထား၏။ ထိုသို့ သွင်းထားရာ၌ အဋ္ဌကထာ ဆရာ၏ ယူဆချက်ကား ယေဝါပန။ပ။ ဓမ္မာ" ဟူသော စကားရပ်ကို "ဖဿော ဟောတိ၊ ဝေဒနာ ဟောတိ" စသည်တို့ကဲ့သို့ "ဟောန္တိ" ဟု ကြိယာနှင့် ဆက်သွယ်၍ ဘုရားရှင် ဟောတော်မမူအပ်။ ထို့ကြောင့် "ဖဿောဟောတိ" စသည်တို့ကဲ့သို့ ဓမ္မုဒ္ဒေသ ပရိစ္ဆေဒ၌ မပါဝင်သင့်။ "ဣမေ ဓမ္မာကုသလာ" ဟူသော နိဂုံး၌သာ ပါဝင်သင့်၏ ဟု ယူဆသည်။
ယေဝါပန။ပ။
အရူပိနော ဓမ္မာတိ ဣဒံ၊ ဓမ္မာဟူသော ဤစကားကို။
(နဝုတ္တံ၊ အဝရောဓိတံ-တို့၌ စပ်။)
ဖဿော ဟောတီတိ ဧဝမာဒိကံ ဝိယ၊ ဖဿော ဟောတိ ဤသို့အစရှိသော စကားရပ်ကိုကဲ့သို့။
ဝိသုံ၊ သီးခြား။
တေပိ၊ ထိုအရူပဓမ္မတို့သည်လည်း။
ဟောန္တိ၊ ကုန်၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဟောတိသဒ္ဒေန၊ ဟောတိ-သဒ္ဒါနှင့်။
ဝါ၊ ဟူဓာတ်ဖြစ်သော သဒ္ဒါနှင့်။ (တိ-သဒ္ဒါ ဓာတုနိဒ္ဒိဋ္ဌ။)
သမ္ဗန္ဓံ၊ စပ်သည်ကို။
ကတွာ။
န ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မမူအပ်။
ပန၊ အနွယ။
ဥဒ္ဒိဋ္ဌာဝသေသေစ၊ သရုပ် အားဖြင့် ထုတ်ပြအပ်ပြီးသော ဖဿအစရှိသောတရား, ထိုတရားတို့မှကြွင်းသော ယေဝါပနက တရားတို့ကိုလည်း။
ဂဟေတွာ၊ တစ်ပေါင်းတည်းယူ၍။
ဣမေဓမ္မာ ကုသလာတိ၊ ဟူ၍။
အပ္ပေတုံ၊ အပြီးအဆုံးသို့ ရောက်စေခြင်းငှာ။ (နိဂုံးအုပ်ခြင်းငှာ။)
ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။
ဣတိ၊ ဤသို့နှလုံးသွင်း၍။
အပ္ပနာယ၊ အပ္ပနာ၌။ (သင်္ဂဟကာရေန။)
အဝရောဓိတံ၊ သက်ရောက်စေအပ်ပြီ။ဝါ၊ သွင်းအပ်ပြီ။
ဧဝဉ္စ ကတွာ
**၂။ ဧဝဉ္စကတွာ**။ ။ ထိုသို့နိဂုံး၌ ပါဝင်သောကြောင့်ပင် နောက်အကျယ်ပြသော နိဒ္ဒေသ၌လည်း ဤ "ယေဝါ ပန။ ပ။ အရူပိနော ဓမ္မာ"အတွက် ပဒဘာဇနီယကို ဘုရားရှင် ပြတော်မမူ။ [ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာဝသေသေ၌ ဥဒ္ဒိဋ္ဌဟူသည် သရုပ်အားဖြင့် ထုတ်ပြအပ်ပြီးသော "ဖဿ၊ ဝေဒနာ" စသည်တို့တည်း။ အဝသေသဟူသည် ထို တရားတို့မှ ကြွင်းသော ယေဝါပနက တရားတို့တည်း။]
၊ ဤအကြောင်းကြောင့်။
နိဒ္ဒေသေပိ၊ နိဒ္ဒေသ၌လည်း။
ဧတဿ၊ ဤယေဝါပန။ ပ။ ဓမ္မာ ဟူသောစကားရပ်၏။
ပဒဘာဇနီယံ၊ ပဒဘာဇနီကို။
န ဝုတ္တံ၊ ဟောတော် မမူအပ်။
ဣတိ၊ ဤသို့ မှတ်အပ်၏။ပန၊ ထိုသို့ အဋ္ဌကထာဆရာက အပ္ပနာ၌ သွင်းပါသော်လည်း။
**၁။ သရူပေန။ ပ။ဝုတ္တတ္တာတိ**။ ။ ဤစကားကား မူလဋီကာဆရာ၏ မိမိအယူကို ပြသောစကားတည်း။ ဆိုလိုရင်းမှာ "ယေဝါပန။ပ။ အရူပိနော ဓမ္မာ" ဟူသောစကားကို အဋ္ဌကထာ ဆရာ သွင်းသလို အပ္ပနာပရိစ္ဆေဒ၌ မသွင်းဘဲ ဥဒ္ဒေသဝယ် ဓမ္မုဒ္ဒေသ ပရိစ္ဆေဒ၌လည်းကောင်း၊ နိဒ္ဒေသအဆုံးဝယ် ဓမ္မနိဒ္ဒေသ၌လည်းကောင်း သွင်းသင့်သည်ဟူလို။
သရူပေန၊ သရုပ်သကောင်အားဖြင့်။
အဒဿိတတ္တာ၊ မပြအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။ (ဖဿော ဟောတိ စသည်တို့ကဲ့သို့ သရုပ်သကောင်အားဖြင့် မပြအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။)
**၂။ အတ္တီတိ။ပ။န ကတော**။ ။ ဓမ္မုဒ္ဒေသ၌သွင်းလျှင် "ဖဿော ဟောတိ"စသည်တို့ကဲ့သို့ ဟောတိသဒ္ဒါ မပါပါတကားဟု စောဒနာဖွယ် ရှိသောကြောင့် "အတ္တီတိဝတွာ။ ပ။နကတော"ဟု မိန့်သည်။ "အတ္ထိ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ" ဟု ဟောတော်မူပြီး ဖြစ်သောကြောင့် "ဒုတိယ ဟောတိကြိယာနှင့် ဆက်စပ်မှုကို မပြုအပ်တော့" ဟူလို။ [အတ္ထိနှင့်ဟောတိသည် ဘူဓာတ်၏ အနက်ချင်းတူသောကြောင့် အတ္ထိကို ပထမ၊ နောက်မှဟောရမည့် ဟောတိသဒ္ဒါကို ဒုတိယဟု ဆိုထားသည်။]
အတ္ထီတိ၊ ဟူ၍။
ဝတွာ၊ ဟောတော်မူပြီး၍။
ဒုတိယေန၊ ဒုတိယဖြစ်သော။
ဟောတိ သဒ္ဒေန၊ နှင့်။
သမ္ဗန္ဓော၊ စပ်ခြင်းကိုလည်းကောင်း။
နိဒ္ဒေသော စ၊ အကျယ် နိဒ္ဒေသကိုလည်းကောင်း။
န ကတော၊ ဘုရားရှင်ပြုတော်မမူအပ်။
ပန၊ ဆက်။
သင်္ခေပေန
၃။ သင်္ခပေန ပန။ ။ သို့ဖြစ်လျှင် နိဒ္ဒေသ၌ အဘယ်ကြောင့် အကျယ်ပြတော်မမူ အပ်သနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် "သင်္ခပေန။ ပ။ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ"ဟု မိန့်သည်။ "ဖဿော ဟောတိ ဝေဒနာ ဟောတိ" စသည်တို့ကဲ့သို့ သရုပ်အားဖြင့် မပြဘဲ "ယေဝါပန။ပ။ အရူပိနော ဓမ္မာ"ဟု အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ဥဒ္ဒေသ၌ ပြခဲ့သောကြောင့် နိဒ္ဒေသ၌လည်း အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့်ပင် ပြရတော့သည်-ဟူလို။
ပုစ္ဆာ၏အရကောက်။ ။ အတ္တတော ပန သဗ္ဗာပိ (ပုစ္ဆာ) တထာပဝတ္တံ ဝစနံ-ထိုမေးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်သောစကား။ (တစ်နည်း) တဒုပ္ပါဒကော ဝါ စိတ္တုပ္ပါဒေါ-ထို အမေးစကားကို ဖြစ်စေတတ်သော စိတ္တုပ္ပါဒ်။ -အနုဋီကာ။
၊ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့်။
ဥဒ္ဒိသိတွာ၊ ပြပြီး၍။
သင်္ခေပေနေဝ၊ အားဖြင့်ပင်။
ယေဝါပန ဓမ္မာ၊ ယေဝါ ပနတရားတို့ကို။
နိဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ ညွှန်ပြအပ်ကုန်ပြီ။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ဧတဿ ဓမ္မဿ၊ ဤယေဝါပနက တရားကို။
ဥဒ္ဒေသေ၊ ဥဒ္ဒေသ၌။ (ဓမ္မုဒ္ဒေသ ပရိစ္ဆေဒ၌။)
အဝရောဓော၊ သွင်းခြင်းသည်။
ယုတ္တော၊ သင့်မြတ်၏။နိဒ္ဒေသာဝသာနေ၊ နိဒ္ဒေသ အဆုံး၌။
ဝုတ္တဿ၊ ဟောတော်မူအပ်သော။
(ဧတဿဓမ္မဿ၊ ဤ ယေဝါပနက တရားကို။)
ဓမ္မနိဒ္ဒေသ စ၊ ဓမ္မနိဒ္ဒေသ၌လည်း။
(အဝရောဓော ယုတ္တော။)
ဣတိ၊ ကား။
(နော၊ ငါတို့၏။
မတိ၊ အလိုတည်း။)
**၁။ ယေဝါဝန။ ပ။ န ဝုတ္တံ**။ ။ အဋ္ဌကထာ၌ "ယေဝါပန။ ပ။ အရူပိနော ဓမ္မာ" ဟူသော ပါဠိတော်စကားကို "ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ"နှင့်တွဲ၍ အပ္ပနာပရိစ္ဆေဒ၌ သွင်းထား၏။ ထိုသို့ သွင်းထားရာ၌ အဋ္ဌကထာ ဆရာ၏ ယူဆချက်ကား ယေဝါပန။ပ။ ဓမ္မာ" ဟူသော စကားရပ်ကို "ဖဿော ဟောတိ၊ ဝေဒနာ ဟောတိ" စသည်တို့ကဲ့သို့ "ဟောန္တိ" ဟု ကြိယာနှင့် ဆက်သွယ်၍ ဘုရားရှင် ဟောတော်မမူအပ်။ ထို့ကြောင့် "ဖဿောဟောတိ" စသည်တို့ကဲ့သို့ ဓမ္မုဒ္ဒေသ ပရိစ္ဆေဒ၌ မပါဝင်သင့်။ "ဣမေ ဓမ္မာကုသလာ" ဟူသော နိဂုံး၌သာ ပါဝင်သင့်၏ ဟု ယူဆသည်။
ယေဝါပန။ပ။
အရူပိနော ဓမ္မာတိ ဣဒံ၊ ဓမ္မာဟူသော ဤစကားကို။
(နဝုတ္တံ၊ အဝရောဓိတံ-တို့၌ စပ်။)
ဖဿော ဟောတီတိ ဧဝမာဒိကံ ဝိယ၊ ဖဿော ဟောတိ ဤသို့အစရှိသော စကားရပ်ကိုကဲ့သို့။
ဝိသုံ၊ သီးခြား။
တေပိ၊ ထိုအရူပဓမ္မတို့သည်လည်း။
ဟောန္တိ၊ ကုန်၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဟောတိသဒ္ဒေန၊ ဟောတိ-သဒ္ဒါနှင့်။
ဝါ၊ ဟူဓာတ်ဖြစ်သော သဒ္ဒါနှင့်။ (တိ-သဒ္ဒါ ဓာတုနိဒ္ဒိဋ္ဌ။)
သမ္ဗန္ဓံ၊ စပ်သည်ကို။
ကတွာ။
န ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မမူအပ်။
ပန၊ အနွယ။
ဥဒ္ဒိဋ္ဌာဝသေသေစ၊ သရုပ် အားဖြင့် ထုတ်ပြအပ်ပြီးသော ဖဿအစရှိသောတရား, ထိုတရားတို့မှကြွင်းသော ယေဝါပနက တရားတို့ကိုလည်း။
ဂဟေတွာ၊ တစ်ပေါင်းတည်းယူ၍။
ဣမေဓမ္မာ ကုသလာတိ၊ ဟူ၍။
အပ္ပေတုံ၊ အပြီးအဆုံးသို့ ရောက်စေခြင်းငှာ။ (နိဂုံးအုပ်ခြင်းငှာ။)
ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။
ဣတိ၊ ဤသို့နှလုံးသွင်း၍။
အပ္ပနာယ၊ အပ္ပနာ၌။ (သင်္ဂဟကာရေန။)
အဝရောဓိတံ၊ သက်ရောက်စေအပ်ပြီ။**၂။ ဧဝဉ္စကတွာ**။ ။ ထိုသို့နိဂုံး၌ ပါဝင်သောကြောင့်ပင် နောက်အကျယ်ပြသော နိဒ္ဒေသ၌လည်း ဤ "ယေဝါ ပန။ ပ။ အရူပိနော ဓမ္မာ"အတွက် ပဒဘာဇနီယကို ဘုရားရှင် ပြတော်မမူ။ [ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာဝသေသေ၌ ဥဒ္ဒိဋ္ဌဟူသည် သရုပ်အားဖြင့် ထုတ်ပြအပ်ပြီးသော "ဖဿ၊ ဝေဒနာ" စသည်တို့တည်း။ အဝသေသဟူသည် ထို တရားတို့မှ ကြွင်းသော ယေဝါပနက တရားတို့တည်း။]
၊ ဤအကြောင်းကြောင့်။
နိဒ္ဒေသေပိ၊ နိဒ္ဒေသ၌လည်း။
ဧတဿ၊ ဤယေဝါပန။ ပ။ ဓမ္မာ ဟူသောစကားရပ်၏။
ပဒဘာဇနီယံ၊ ပဒဘာဇနီကို။
န ဝုတ္တံ၊ ဟောတော် မမူအပ်။
ဣတိ၊ ဤသို့ မှတ်အပ်၏။ပန၊ ထိုသို့ အဋ္ဌကထာဆရာက အပ္ပနာ၌ သွင်းပါသော်လည်း။
၃။ သင်္ခပေန ပန။ ။ သို့ဖြစ်လျှင် နိဒ္ဒေသ၌ အဘယ်ကြောင့် အကျယ်ပြတော်မမူ အပ်သနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် "သင်္ခပေန။ ပ။ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ"ဟု မိန့်သည်။ "ဖဿော ဟောတိ ဝေဒနာ ဟောတိ" စသည်တို့ကဲ့သို့ သရုပ်အားဖြင့် မပြဘဲ "ယေဝါပန။ပ။ အရူပိနော ဓမ္မာ"ဟု အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ဥဒ္ဒေသ၌ ပြခဲ့သောကြောင့် နိဒ္ဒေသ၌လည်း အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့်ပင် ပြရတော့သည်-ဟူလို။**၁။ သရူပေန။ ပ။ဝုတ္တတ္တာတိ**။ ။ ဤစကားကား မူလဋီကာဆရာ၏ မိမိအယူကို ပြသောစကားတည်း။ ဆိုလိုရင်းမှာ "ယေဝါပန။ပ။ အရူပိနော ဓမ္မာ" ဟူသောစကားကို အဋ္ဌကထာ ဆရာ သွင်းသလို အပ္ပနာပရိစ္ဆေဒ၌ မသွင်းဘဲ ဥဒ္ဒေသဝယ် ဓမ္မုဒ္ဒေသ ပရိစ္ဆေဒ၌လည်းကောင်း၊ နိဒ္ဒေသအဆုံးဝယ် ဓမ္မနိဒ္ဒေသ၌လည်းကောင်း သွင်းသင့်သည်ဟူလို။
သရူပေန၊ သရုပ်သကောင်အားဖြင့်။
အဒဿိတတ္တာ၊ မပြအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။ (ဖဿော ဟောတိ စသည်တို့ကဲ့သို့ သရုပ်သကောင်အားဖြင့် မပြအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။)
**၂။ အတ္တီတိ။ပ။န ကတော**။ ။ ဓမ္မုဒ္ဒေသ၌သွင်းလျှင် "ဖဿော ဟောတိ"စသည်တို့ကဲ့သို့ ဟောတိသဒ္ဒါ မပါပါတကားဟု စောဒနာဖွယ် ရှိသောကြောင့် "အတ္တီတိဝတွာ။ ပ။နကတော"ဟု မိန့်သည်။ "အတ္ထိ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ" ဟု ဟောတော်မူပြီး ဖြစ်သောကြောင့် "ဒုတိယ ဟောတိကြိယာနှင့် ဆက်စပ်မှုကို မပြုအပ်တော့" ဟူလို။ [အတ္ထိနှင့်ဟောတိသည် ဘူဓာတ်၏ အနက်ချင်းတူသောကြောင့် အတ္ထိကို ပထမ၊ နောက်မှဟောရမည့် ဟောတိသဒ္ဒါကို ဒုတိယဟု ဆိုထားသည်။]
အတ္ထီတိ၊ ဟူ၍။
ဝတွာ၊ ဟောတော်မူပြီး၍။
ဒုတိယေန၊ ဒုတိယဖြစ်သော။
ဟောတိ သဒ္ဒေန၊ နှင့်။
သမ္ဗန္ဓော၊ စပ်ခြင်းကိုလည်းကောင်း။
နိဒ္ဒေသော စ၊ အကျယ် နိဒ္ဒေသကိုလည်းကောင်း။
န ကတော၊ ဘုရားရှင်ပြုတော်မမူအပ်။
ပန၊ ဆက်။
သင်္ခေပေန
ပုစ္ဆာ၏အရကောက်။ ။ အတ္တတော ပန သဗ္ဗာပိ (ပုစ္ဆာ) တထာပဝတ္တံ ဝစနံ-ထိုမေးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဖြစ်သောစကား။ (တစ်နည်း) တဒုပ္ပါဒကော ဝါ စိတ္တုပ္ပါဒေါ-ထို အမေးစကားကို ဖြစ်စေတတ်သော စိတ္တုပ္ပါဒ်။ -အနုဋီကာ။
၊ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့်။ ဥဒ္ဒိသိတွာ၊ ပြပြီး၍။ သင်္ခေပေနေဝ၊ အားဖြင့်ပင်။ ယေဝါပန ဓမ္မာ၊ ယေဝါ ပနတရားတို့ကို။ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ ညွှန်ပြအပ်ကုန်ပြီ။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ ဧတဿ ဓမ္မဿ၊ ဤယေဝါပနက တရားကို။ ဥဒ္ဒေသေ၊ ဥဒ္ဒေသ၌။ (ဓမ္မုဒ္ဒေသ ပရိစ္ဆေဒ၌။) အဝရောဓော၊ သွင်းခြင်းသည်။ ယုတ္တော၊ သင့်မြတ်၏။**၁။ ဣတိ ကတ္တဗ္ဗတာယ**။ ။ ဣတိသဒ္ဒါသည် ဆိုအပ်လတ္တံ့သော ပုစ္ဆိတဗ္ဗတာ ဝိဿဇ္ဇိ တဗ္ဗတာကို ညွှန်ပြသော စကားတည်း။ [ ဣတီတိ ဣမိနာပကာရေန ပုစ္ဆိတဗ္ဗ ဝိဿဇ္ဇိတဗ္ဗဘာဝ သင်္ခါတေန-မဓု။] "ကတ္တဗ္ဗတာ၊ ပြုထိုက်သည်၏အဖြစ်" ဟူသည် ပုစ္ဆာအဖြစ်ဖြင့် ပြုထိုက်ခြင်း၊ ဝိဿဇ္ဇနအဖြစ်ဖြင့် ပြုထိုက်ခြင်းတည်း။ ဆိုလိုရင်းမှာ ပဓာနဖြစ်သော ဓမ္မတို့ကိုသာမေးသင့် ဖြေသင့်သည်-ဟူလို။
၊ ဤသို့ မေးမှု ဖြေမှုကို ပြုထိုက်သည်၏ အဖြစ်၌။
ယုဇ္ဇတိ၊ သင့်၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ပဓာနာနံ၊ ကုန်သော။
ဓမ္မာနမေဝ၊ ဓမ္မတို့၏သာလျှင်။
ပုစ္ဆိတဗ္ဗတာ၊ မေးထိုက်ကုန်သည်၏ အဖြစ်သည်လည်းကောင်း။
ဝိဿဇ္ဇိတဗ္ဗတာစ၊ သည်လည်းကောင်း။
ဟောတိ၊ တသ္မာ။
တေ ပုစ္ဆိတဗ္ဗေ၊ ထို မေးထိုက်သော ဓမ္မတို့ကို။
ဒဿေတုံ၊ ပြတော်မူခြင်းငှာ။
ကတမေ ဓမ္မာတိ၊ ဟူ၍။
ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။
ပန၊ ဆက်။
ဝိသေသစန္တော၊ ကုသိုလ် အကုသိုလ်စသော ဝိသေသန ရှိကုန်သော။
တေ၊ ထို ဓမ္မတို့ကို။
ပုစ္ဆိတာ၊ ကုန်ပြီ။
ဣတိ၊ ဤအဓိပ္ပာယ်ကို။
ဒဿေတုံ၊ ငှာ။
ပုန။
ကုသလာတိ၊ ဟူ၍။
**၁။ ဝုတ္တံတိကတောတိ**။ ။ ဆက်နေသော ၂-ဝါကျ၌ ဣတိ ၂-ပုဒ်ပါနေ၏။ ရှေ့ဣတိကို ဧဝံနှင့်တွဲ၍ "ဣတိ ဧဝံ ကာရဏေန"ဟုလည်းကောင်း၊ နောက်ဣတိကို "ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ" သို့ ပြန်လည့်၍ စပ်ဖို့ရန်လည်းကောင်း မဓု၌ ဒုတိယနည်းဖွင့်၏။ ထို ဒုတိယနည်းကိုမှီး၍ သင့်တော်အောင် အနက်ပေးလိုက်ပါသည်။
ဝုတ္တံ။
ဣတိ ဧဝံ၊ ဤ ဆိုအပ်ပြီးသော အကြောင်းကြောင့်။
ပဘေဒဝန္တ ဒဿနတ္ထံ၊ အထူးအပြားရှိသော ဓမ္မတို့ကို ပြတော်မူခြင်း အကျိုးငှာ။
အယံ ပဒါနုက္ကမော၊ ဤကတမေ ဓမ္မာ ကုသလာဟူသော ပုဒ်အစဉ်ကို။
ကတော၊ ပြီ။
ဣတိ၊ ဤအနက်သည်။
ဝါ၊ ကို။
(ဝုတ္တံ ဟောတိ။)**၂။ အဝေါဟာရ။ပ။တဗ္ဗတ္တာ**။ ။ အဝေါဟာရဒေသနတောမှ စ၍ ပဘေဒဝန္တာနံ ဒေသေတဗ္ဗတ္တာ တိုင်အောင်သော စကားရပ်ဖြင့် တသ္မာ၏ စွဲနက်ကိုပြသည်။ ထိုသို့ပြရာ၌ အဋ္ဌကထာဝယ် တသ္မာနောက်က "ဓမ္မာ ဧဝ။ ပ။ဟောတီတိ" စသော အကျယ်ကို ကြည့်၍ ပြခြင်းဖြစ်သည်ဟုမှတ်ပါ။
အဝေါဟာရ ဒေသနတော၊ ဝေါဟာရ ဒေသနာမဟုတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
(သုတ္တန်ဒေသနာ မဟုတ်သည့်အတွက်။)
ဓမ္မာနမေ၀၊ ပရမတ္ထဓမ္မတို့၏သာ။
ဝါ၊ တို့ကိုသာ။
ဒေသေတဗ္ဗတ္တာ၊ ဟောထိုက်ကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း။
တေသံ၊ ထို ဓမ္မတို့၏။
ဃနဝိနိမ္ဘောဂ ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏာ ဝဟနတော၊ ဃနဝိနိမ္ဘောဂဉာဏ် ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်ကို ဆောင်နိုင်ကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ (ဆောင်နိုင်ကုန်သည့်အတွက်။)
ပဘေဒဝန္တာနံ၊ အထူးအပြားရှိသော ဓမ္မတို့၏။
ဝါ၊ တို့ကို။
ဒေသေတဗ္ဗတ္တာစ၊ ကြောင့်လည်းကောင်း။
ကုသလာ။ ပ။
ဒီပေတွာတိ ဧတေန၊ ဤပါဌ်နှင့်။
သမ္ဗန္ဓော၊ စပ်ခြင်းသည်။ (ဟောတိ။)**၁။ ဟေတုံ သကာရဏံ**။ ။ ရှေ့ဟိတ်အတွက် "(ယသ္မာ) နာယံ ဝေါဟာရဒေသနာ" ဟူသော ဟိတ်ကူကို "ကာရဏ" ဟုလည်းကောင်း၊ "(တသ္မာ) ဓမ္မာ ဧဝ ဣ ဒေသေတဗ္ဗာ" ဟူသော မူလဟိတ်ကို "ဟေတုံ" ဟုလည်းကောင်း ဆို၏။ ထို့ပြင် နောက်ဟိတ်အတွက် "ပဘေဒတော ဟိ ဒေသနာ။ပ။ ဝဟာ ဟောတိ"ဟူသော ဟိတ်ကူကို "ကာရဏ" ဟုလည်းကောင်း၊ "တေစ။ ပ။ ဒေသေတဗ္ဗာ" ဟူသော မူလဟိတ်ကို "ဟေတု"ဟုလည်းကောင်းဆိုသည်။
သကာရဏံ၊ အကြောင်းနှင့်တကွဖြစ်သော။
ဟေတုံ၊ မူလဟိတ်ကို။
ပကာသေတုံ၊ ထင်ရှားပြခြင်းငှာ။
ပုန၊ တစ်ဖန်။
( "တသ္မာ"ဟူသော ဟိတ်မှတစ်ဖန်။)
ဓမ္မာ ဧဝါတိအာဒိ၊ အစရှိသော စကားကို။
(သင်္ဂဟကာရေန) ဝုတ္တံ။
ဣတိ၊ ဤသို့ မှတ်အပ်၏။
(တစ်နည်း- ရှေ့က "ကသ္မာ ဝိညာယတိ ဟိ၊ ယသ္မာ" ဟုပေးပြီးလျှင်
"ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဝိညာယတိ၊ ၏"ဟုလည်း ပေးနိုင်၏။)**၁။ သန္တတိဃန**။ ။ သန္တ တိယာ၊ ရှေ့စိတ် နောက်စိတ်တို့၏ အစဉ်အဆက်အားဖြင့် ဃနံ၊ တစ်ခုတည်းကဲ့သို့ တစ်ခဲနက်ဖြစ်သော စိတ်တည်း။ သန္တ တိဃနံ၊ စိတ်။ ပဉ္စဒွါရာဝဇ္ဇန်း စက္ခုဝိညာဉ် စသည်တို့၏ ဖြစ်ရာအခါ၌ ရှေ့စိတ်နောက်စိတ်တို့သည် တစ်ခုတည်းမဟုတ်သော်လည်း ထိုစိတ် ၂-ခုတို့အကြား၌ ကာလအခြားမရှိသောကြောင့် တစ်စိတ်တည်းကဲ့သို့ ဖြစ်သွားခြင်းသည် သန္တတိဃနတာမည်၏။ [အနေကေပိ ဧကောဝိယ ဟုတွာ ဘူတာ ဧကီဘူတာ။ ဧကနောင် အဗ္ဘု တတဗ္ဘော အနက်၌ စီ-ပစ္စည်းသက်။ မီးစက်ဝိုင်း ရမ်းသောအခါ တစ်ခုတည်း မဟုတ်သော်လည်း တစ်ခုတည်းဖြစ်ခြင်းမျိုးကဲ့သို့ စိတ်တွေစဉ်တန်း၍ ပြင်ရာ၌ တစ်စိတ်တည်းမဟုတ်သော်လည်း တစ်စိတ်တည်းကဲ့သို့ ထင်ရလောက်အောင် တစ်ခဲနက်ဖြစ်ခြင်း။]
အစရှိသည်တို့၏။
အယံ၊ ကား။
ဝိသေသော၊ တည်း။
ပုရိမပစ္ဆိမာနံ၊ ရှေးကာလ၌ ဖြစ်ကုန် နောက်ကာလ၌ဖြစ်ကုန်သောစိတ်တို့၏။
နိရန္တ ရတာယ၊ အကြားမရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ဧကီဘူတာနမိဝ၊ တစ်စိတ်တည်း မဟုတ်သော်လည်း တစ်စိတ်တည်းကဲ့သို့ဖြစ်၍ ဖြစ်ကုန်သကဲ့သို့။
ပဝတ္တိ၊ ဖြစ်ခြင်းသည်။
သန္တ တိဃနတာ၊ သန္တ တိဃန၏အဖြစ်မည်၏။
**၁။ တထာ။ပ။ဃနတာ**။ ။ [တထာကို ပက္ခန္တရဇောတက ဟု ယူရိုးရှိ၏။ မဓု၌ကား "တထာတိ ဥပဗြူဟနတ္ထေ (ကပ်၍ တိုးပွားစေခြင်း ဟူသောအနက်၌)နိပါတော"ဟု ဖွင့်၏။ ဤအလို "တထာ၊ ထို့ပြင်။ ဝါ၊ သည်သာ မကသေး။"ဟုပေးပါ။] ဖဿ ဝေဒနာစသော စိတ် စေတသိက်တို့ အတူတကွဖြစ်ရာ၌ တစ်ပေါင်းတည်းဖြစ်သောကြောင့် တစ်ခုတည်းကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်းကို "သမူဟဃနတာ"ဟု ဆိုသည်။ ဖဿသည် သံဃဋနကိစ္စရှိ၏။ ဝေဒနာသည် အနုဘဝနကိစ္စရှိ၏။ ဤသို့ကိစ္စ ကွဲပြားသော်လည်း အတူတကွယှဉ်၍ ဖြစ်ကြရာဝယ် ထိုကိစ္စအထူးကို မသိနိုင်လောက်အောင် တစ်ခုတည်းကဲ့သို့ တစ်ခဲနက် ဖြစ်ကြခြင်းသည် ကိစ္စဃနတာ မည်၏။ စက္ခုဒွါရဝီထိ၌ ဖြစ်ကြသော စိတ်စေတသိက် တစ်စဉ်တစ်တန်းလုံးသည်ပင် ရူပါရုံတစ်ခုတည်းကို အာရုံပြုရသည့်အတွက် တစ်ခုတည်းကဲ့သို့ တစ်ခဲနက် ဖြစ်နေခြင်းသည် အာရမ္မဏဃနတာမည်၏။
တထာ၊ ထိုမှတစ်ပါး။
ဖဿာဒီနံ၊ ဖဿ အစရှိသော တရားတို့၏။
ဧကသမူဟဝသေန၊ တစ်ပေါင်းတည်း၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း။
(သမူဟဃန၏ ဝိသေသနတည်း၊ ဧကီဘူတာနမိဝ ပဝတ္တိ-၌စပ်။)
ဒုဗ္ဗိညေယျကိစ္စဘေဒဝသေန၊ သာမန်ဉာဏ်ရှင်တို့ မသိအပ် မသိနိုင်သော ကိစ္စအထူးအပြား၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း။ (ကိစ္စဃန၏ ဝိသေသနတည်း။)
ဧကာရမ္မဏတာ ဝသေနစ၊ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း။ (အာရမ္မဏဃန၏ ဝိသေသနတည်း။)
ဧကီ ဘူတာနမိဝ၊ တစ်ခုတည်း မဟုတ်သော်လည်း တစ်ခုတည်းကဲ့သို့ဖြစ်၍ ဖြစ်ကုန်သကဲ့သို့။
ပဝတ္တိ၊ သည်။
သမူဟာဒီဃနတာ၊ သမူဟာဒိဃန၏ အဖြစ်မည်၏။
ဝါ၊ သမူဟဃန, ကိစ္စဃန,အာရမ္မဏဃန-၏ အဖြစ်မည်၏။
ဣတိ၊ ဤကား။
(ဝိသေသော၊ တည်း။)**၁။ နော န ဟောတိ။ပ။ဂဟိတော**။ ။ တထာဂတုပ္ပာဒါဒိက နဝမခဏကိုကြဉ်၍ သာသနာပ၌ ကုသိုလ်မဖြစ်နိုင်သည်မဟုတ်၊ ဖြစ်နိုင်သည်သာ။ သို့သော် ခဏအနက်၌ နဝမခဏ သာမက စတုစက္ကသမ္ပတ္တိ ကိုလည်း ယူရသေး၏။ ထိုစတုစက္ကသမ္ပတ္တိတွင် အတ္တသမ္မာပဏိဓိ (မိမိစိတ် မိမိကိုယ်ကို ကောင်းစွာထားကြောင်းဟူသော ယောနိသောမနသိကာရ) စက်ကိုကြဉ်၍ ကုသိုလ်မဖြစ်နိုင်။ ထို့ကြောင့် ခဏအနက်ကို ဤကုသိုလ်အရာ၌သာ ယူရသည်။
နော န ဟောတိ၊ မဖြစ်နိုင်သည်မဟုတ် ဖြစ်နိုင်သည်သာ။
ပန၊ ထိုသို့ပင် ဖြစ်နိုင်ပါသော်လည်း။
ခဏော၊ ခဏဟူသည်။
နဝမောဝ၊ နဝမခဏ သည်သာ။
န၊ မဟုတ်သေး။
စတုစက္ကာနိပိ၊ လေးပါးသော သမ္ပတ္တိစက်တို့ကိုလည်း။
ခဏောတိ၊ ဟူ၍။
ဝုတ္တာနိ၊ ဆိုအပ်ကုန်ပြီ။**၂။ ဣန္ဒိယ။ပ။ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ**။ ။ စက္ခုဝိညာဉ်ဖြစ်ဖို့ရန် စက္ခုပသာဒ၊ ရူပါရုံ၊ မနသိကာရဟု အကြောင်း ၃-မျိုးရှိရ၏။ ထို့ကြောင့် စက္ခုဝိညာဉ်သည် ထို၃-ပါးသောအကြောင်းတို့၏ သာဓာရဏဖလ ဖြစ်၏။ မနသိကာရာဒီနံ၌ အာဒိဖြင့် စက္ခုဝိညာဉ်ဖြစ်ဖို့ရန် အာလောက၊ သောတဝိညာဉ်ဖြစ်ဖို့ရန် ဝိဝရ (အာကာသ)၊ ဃာနဝိညာဉ်ဖြစ်ဖို့ရန် ဝါယောဓာတ်၊ ဇိဝှာဝိညာဉ်ဖြစ်ဖို့ရန် အာပေါဓာတ်၊ ကာယဝိဉာဉ်ဖြစ်ဖို့ရန် ပထဝီဓာတ်တို့ကို ယူ။ ဝိညာဏံ အရ ပဉ္စဝိညာဉ်ကိုယူ၍ ဧဝမာဒိ၌ အာဒိဖြင့် မနောဝိညာဉ်ကို ယူပါ။ [ အာဒိသဒ္ဒေန အာလောက ဝိဝရ ဝါယောဓာတု အာပေါဓာတု ပထဝီဓာတုယော သင်္ဂဏှာတိ၊ ဝိညာဏံ ပဉ္စဝိညာဏံ။ အာဒိသဒ္ဒေန မနောဝိညာဏံ သင်္ဂဏှတိ၊ ဝိညာဏံ။-မဓု။"]
ဣန္ဒြိယဝိသယမနသိကာရာဒီနံ၊ စက္ခုပသာဒ စသော ဣန္ဒြေ, ရူပစသော အာရုံ, မနသိကာရ အစရှိသည်တို့၏။
(သာဓာရဏ ဖလံ၊ ဆက်ဆံသော အကျိုးတည်း။)
ဣတိ ဧဝမာဒိ၊ သော။
သာဓာရဏဖလံ၊ ကို။
ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။**၁။ ဓမ္မေနေဝ။ပ။ဝုတ္တော**။ ။ အဋ္ဌကထာ၌ "အတီတော" စသည်ဖြင့် ဓမ္မတို့၏ ဖြစ်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ဓမ္မတို့၏ အစဉ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဓမ္မတို့၏ လက္ခဏာစသည်ကို လည်းကောင်း နောက်၌ အဆင့်ဆင့်ပြထား၏။ ထိုသို့ "ဝုတ္တိ-ပဋိပါဋိ" စသော ဝိသေသန မပါဘဲ ဓမ္မ သက်သက်ဖြင့် ကာလကို ပညတ်သောကြောင့် "ဓမ္မေနေဝ"ဟု ဧဝဖြင့် ဆိုသည်။ ထို ဧဝဖြင့် "ဓမ္မဝုတ္တိ"ကိုလည်းကောင်း။ "ဓမ္မပဋိပါဋိ"စသည်ကိုလည်းကောင်း ကန့်ပါ။ ထို့ကြောင့် "န ကဿ ပဝတ္တိတ္ထ"စသည်ကို ဧဝ၏ နိဝတ္တေတဗ္ဗ အနက်ပြဟု မှတ်ပါ။
ဓမ္မေနေဝ၊ စိတ်ဟူသော ဓမ္မဖြင့်သာလျှင်။
ကာလော၊ ကာလကို။
ဝိသေသိတော၊ အထူးပြုအပ်ပြီ။
တဿ၊ ထိုစိတ်၏။ (အဝတ္ထာ-၌ စပ်။)
ပဝတ္ထိတ္ထ၊ အတိတ်၌ ဖြစ်ခဲ့ပြီ။
ပဝတ္တိဿတိ၊ အနာဂတ်၌ ဖြစ်လတ္တံ့။
ပဝတ္တတိ၊ ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်ဆဲ။
ဣတိ၊ သို့။
ဧတေန အဝတ္ထာဝိသေသန၊ ဤအခိုက်အတန့်အထူးဖြင့်။
န (ဝိသေသိတော)၊ အထူးပြုအပ်သည် မဟုတ်။
တဿ၊ ထိုစိတ်၏။ ဝိ
ဇာနန ကိစ္စေနာပိ၊ သိခြင်းကိစ္စ အားဖြင့်လည်း။
န (ဝိသေသိတော) တသ္မာ။
ဧဝံ ဝိဓေ၊ ဤသို့ဝိသေသန မပါသော သဘောရှိကုန်သော။
ဓမ္မေ၊ စိတ်စသော ဓမ္မတို့ကို။
ဥပါဒါယ၊ ဉာဏ်ဖြင့်ယူ၍။
ပညတ္တော၊ အပ်ပြီ။
ဣတိ၊ သို့။
(သင်္ဂဟကာရေန) ဝုတ္တော။**၁။ ဓမ္မပဋိပါဋိံ ဝါတိ**။ ။ မဓုဋီကာဝယ် "ဓမ္မပဋိပါဋိံ ဝါတိဝါ" ဟုဆိုလိုလျက် နောက်ဝါသဒ္ဒါကျေသည်ဟု ဖွင့်ထား၏။ ထိုအလို "ဓမ္မပဋိပါဋိံ ဝါ"ဟူသော စကားရပ်သည် အနက်တစ်မျိုးကိုဖွင့်သော စကားရပ်တည်း။ ဤအဖွင့်အရ ဓမ္မပဋိပါဋိဝယ် ဓမ္မအရ အဋ္ဌကလာပ်ရုပ်ကို ယူရ၏။ ရှေးနည်းအလိုအားဖြင့်ကား "ဗီဇ-အင်္ကုရ စသည်ဖြင့် ခေါ်အပ်သော ပညတ္တိဓမ္မကို ယူရမည်"ဟုဆိုလိုသည်။
၊ ဟူ၍။
အာဟ။**၂။ ယထာ ဝါ။ပ။ကရောန္တဿ**။ ။ တချို့က ကာလကိုပင် "သဘာဝဓမ္မတစ်ခု"ဟု ယူဆ၍ "ကာလေန ဝတ္တတိ လောကော၊ ဤလောကကြီးသည် ကာလကြောင့် ဖြစ်ရ၏။ ကာလော နာမ ဘာဝေါ၊ ကာလဆိုတာ ပရမတ္ထသဘော တစ်မျိုးတည်း။ ဝတ္တနလက္ခဏော၊ ဖြစ်စေခြင်း လက္ခဏာရှိ၏၊ ဘာဝါနံ ပဝတ္တိ သြကာသဒါယကော၊ ပရမတ္တ သဘာဝဓမ္မတို့အား ဖြစ်ခွင့်ကိုပေးတတ်၏" ဤသို့အားဖြင့် ကာလကို သဘာဝ ဓမ္မတစ်ခု ဟု ယူဆကြ၏။ ထိုအယူကို တားမြစ်လိုသောကြောင့် "သော ပနေသ။ပ။ ပညတ္တိမတ္တကော"ဟု မိန့်သည် [ယထာ တထာ ဝါတိ။ပ။ ယေန တေန ပကာရေန။-အနု။]
ယထာ ဝါတထာ ဝါ၊ ဟုတ်ဟုတ်ညားညားသော အပြားအားဖြင့်လည်း။
ကာလောတိ၊ ကာလဟူ၍။
ဂဟေတွာ၊ ၍။
အဘိနိဝေသံ၊ စွဲစွဲမြဲမြဲ နှလုံးသွင်းခြင်းကို။
ကရောန္တဿ၊ ပြုသူ၏။
တဒဘိနိဝေသနိသေဓနတ္ထံ၊ ထိုအဘိနိဝေသကို တားမြစ်ခြင်း အကျိုးငှာ။
သော ပနေသ။ ပ။
မတ္တကောတိ၊ ဟူ၍။
အာဟ။ဧတ္ထာတိ၊ ကား။
ဧတသ္မိံ အဓိကာရေ
၁။ ဧတသ္မိံ အဓိကာရေ။ ။ မဓု၌ "ဧတသ္မိံ အဓိကာရေ"ကို ဤဂါထာဗန္ဗအရာ၌" ဟုဖွင့်၏။ သို့သော်-သမယသဒ္ဒါ၏ အနက်ကို ပြနေရာဌာန ဖြစ်သောကြောင့် "ဤသမယ၏ အနက်ကို ပြရာ၌"ဟုပေးလိုက်သည်။ [ "ဟေတူတိ ပစ္စယောဝေတ္ထ"မှ ဧတ္ထုကို ဖွင့်သောကြောင့် "ပစ္စယောဝဝိညေယျော"ဟု ထည့်၍စပ်ပါ။]
ဆက်ဦးအံ့-ဟေတုဟေတု၊ သာဓာရဏဟေတု။ ပစ္စယဟေတု၊ ဥတ္တမဟေတု-ဟု ဟိတ် ၄-မျိုးရှိ၏။ ထို ၄-မျိုးအကျယ်သည် ရူပကဏ္ဍ အစ၌ လာလိမ့်မည်။ ထိုတွင် ပစ္စယောဝ၌ ဧဝဖြင့် ဟေတုဟိတ်နှင့် သာဓာရဏဟိတ် ၂-ပါးကို တားမြစ်လို၍ "နဟေတု။ပ။ အတ္ထော"ဟု အဓိပ္ပာယတ္ထ ဖွင့်သည်။ ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံဟူသော ဥတ္တမဟိတ်မှာ ဤ သမယအနက်ကို ပြရာ၌ မလိုလားအပ်သော်လည်း လျဉ်းပါးဖွယ်မရှိသောကြောင့် အထူးမပြတော့။ [ဣဓ ဥတ္တမဟေတုနော သမ္ဘဝေါ ဧဝနတ္ထိ။ နတ္ထိ။ -အနု။]
၊ ဤ သမယ၏ အနက်ကို ပြရာ၌။ (ပစ္စယောဝ၊ ကိုသာ။ ဝိညေယျော၊ ၏။) ဟေတု ဟေတု၊ ဟေတုဟိတ်ကိုလည်းကောင်း။ သာဓာရဏဟေတု စ၊ သာဓာရဏဟိတ်ကိုလည်းကောင်း။ န (ဝိညေယျော)၊ ဣတိ အတ္ထော။**၂။ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ။ပ။ဒဿေတိ**။ ။ ကုသိုလ်ကို ပြသောအရာဝယ် စက္ခုဝိညာဉ်စသော ဝိညာဉ်တို့၏ (စက္ခုပသာဒ၊ ရူပါရုံ၊ အာလောက၊ မနသိကာရ-စသောအားဖြင့်) များသော အကြောင်းတို့ကို ပြခြင်းဖြင့် အဘယ်ကို ပြရာရောက်သနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် "စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ။ပ။ဒဿေတိ"ဟု မိန့်သည်။ ဆိုလိုရင်းကား-စက္ခုဝိညာဉ်စသော ဝိညာဉ်တို့၏ အကြောင်းများစွာကို ပြခြင်းဖြင့် ထိုထို စက္ခုဒွါရစသော ၅-ဒွါရ၌ ဖြစ်ကုန်သော ကုသိုလ်ဇောတို့၏လည်း ရူပါရုံစသော အာရုံ၊ ယောနိသောမနသိကာရအားဖြင့် များသောအကြောင်းရှိပုံကိုလည်း ပြရာရောက်သည်-ဟူလို။
စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ၊ စက္ခုဝိညာဉ်အစရှိသော ဝိညာဉ်တို့၏။
အနေကပစ္စယဒဿနေန၊ တစ်ပါးမက များသောအကြောင်းတို့ကို ပြကြောင်းဖြစ်သောစကားဖြင့်။
("စက္ခု ဝိညာဏာဒီနံ စက္ခုရူပအာလောက မနသိကာရာဒယော ပစ္စယာ" စသော စကားဖြင့်။)
တံ တံ ဒွါရိကာနံ၊ ထိုထိုဒွါရ၌ဖြစ်ကုန်သော။
ကုသလာနဉ္စ၊ တို့၏လည်း။
[စဖြင့် စက္ခုဝိညာဉ်စသည်ကိုပေါင်း။]
တပ္ပစ္စယတံ၊ ထိုများသော အကြောင်းရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်ကို။ ဒဿေတိ။ဧကကာရဏဝါဒေါ
**၁။ ဧကကာရဏဝါဒေါ**။ ။ "ပကတိကာရဏဝါဒေါ, ဣဿရကာရဏဝါဒေါဝါ"ဟု ဖွင့်ရာ၌ ပကတိကာရဏ-ဣဿရကာရဏသည် ဧကကာရဏ (အကြောင်းတစ်ခု)၏ သရုပ်ပြတည်း။ "အားလုံးသော အရာဝတ္ထုသည် ပကတိဟူသော အကြောင်း တစ်ခုသာရှိ၏။ ဣဿရဝါဒီတို့ကလည်း "ဣဿရ"ဟူသော အကြောင်းတစ်ခုသာရှိ၏၊ များစွာသော အကြောင်းမရှိ"-ဟူလို။ အနုဋီကာ၌ထိုကာရဏ ၂-မျိုးကို ပြခြင်းသည် နိဒဿနနည်းမျှသာ၊ ပဇာပတိ- ပုရိသ-ကာလဝိသေသတို့ကိုလည်း ဧကကာရဏ အရ ယူရမည်ဟု ဆို၏။ နိဒဿနနည်းဟု မဆိုလျှင် ထိုပဇာပတိ စသည်ကို "ဝါဒေါဝါ"၌ အဝုတ္တဝိကပ္ပန ဝါသဒ္ဒါဖြင့် ယူပါဟု ဆို၏။
တိ၊ ကား။
ပကတိ
၂။ ပကတိ။ ။ ပကတိဝါဒိနော သတွရဇတမသင်္ခါတာနံ တိဏ္ဏံ ဂုဏာနံ သမဘာဝေါ ပကတိ၊ သာ စ နိစ္စာ။-ကထာဝတ္ထု အနုဋီကာ-ပုဂ္ဂလကထာ။ သြကာသ ကမ္ဘာလောကကြီးနှင့်တကွ သက်ရှိ သက်မဲ့ အရာဝတ္ထု ဟူသမျှသည် ပကတိမှ စ၍ ဖြစ်၏။ ထို ပကတိ ဟူသော ပင်ကိုကား ကမ္ဘာပျက်သော်လည်း မပျက်စီးဘဲမြဲ၏။ ဤသို့ ပကတိဝါဒီတို့က ဆိုကြ၏။ ထိုပကတိဟူသည် "သတွ-ရဇ-တမ" ဟူသော သတ္တိ၃-ခု၏ အပေါင်းတည်း။
ချဲ့ဦးအံ့-ပကတိသဒ္ဒါကို။ သတွာဒိသာမျာဝတ္ထာယံ၊ သတွ စသောဂုဏ် ၃-ပါးတို့၏ တူမျှသော အခိုက်အတန့်၌ လည်းကောင်း၊ ဤရိတာ၊ ဆိုအပ်၏။ -အဘိဓာန်(၈၁၈)။ ဤအဘိဓာန်နှင့် အညီ ဗိဿနိုးနတ်မင်းကြီးသည် ကမ္ဘာကို ဖန်ဆင်းလိုသောအခါ ရှေးဦးစွာ ပကတိနှင့် ပုရိသကို ဖန်ဆင်းလိုက်၏။ [ပကတိကို "မာယာ"ဟုလည်းခေါ်၏၊ ပုရိသကို "အတ္တ"ဟုလည်း ခေါ်၏။] ထိုတွင် ပကတိသည် စိတ်စေတနာ မရှိ။ သတွ၊ ရဇ၊ တမ-ဟူသော ဂုဏ်သတ္တိ ၃-မျိုးရှိ၏။ ပုရိသကား စိတ်စေတနာရှိသည်။
ဂုဏ် ၃-မျိုး။ ။ သတော၊ သူတော်ကောင်း၏+ဘာဝေါ၊ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ ဉာဏ်သည်၊ သတွံ၊ သတွမည်၏။ ဤသတွသည် သုခ၏ အကြောင်းတည်း။ "ရဇ" ဟူသည် ရာဂတည်း၊ ဤရဇသည် ဒုက္ခ၏အကြောင်းတည်း။ "တမ" ဟူသည် ပိတ်ဆို့တတ်သော အမိုက်မှောင်တည်း။ ဤ တမသည် မောဟ၏အကြောင်းတည်း။ ထို သုခ ဒုက္ခ မောဟတို့၏ အကြောင်းဖြစ်သော သတွ၊ ရဇ၊ တမ ၃-ခု အပေါင်းကိုပင် ပကတိ(မူလ ပင်ကိုသဘော)ဟုခေါ်ရသည်။
ပုရိသ(အတ္တ)နှင့်ပေါင်းပုံ။ ။ထို ပကတိသည် ပုရိသ (အတ္တ)နှင့် ပေါင်းစပ်မိသောအခါ နဂိုသဘောမှ ချောက်ချား၍ ဖောက်ပြားခြင်းသို့ ရောက်ရကား ဗုဒ္ဓိတတွ (ဉာဏ်ပညာ၏ဖြစ်ခြင်း) ဟူသော မဟာ၊ ငါဟူသော အဘိဓာန၊ ပထဝီ အာပေါစသော ဓာတ်ကြီး၊ ရူပသဒ္ဒစသော အာရုံ၊ စက္ခု၊ သောတ စသော ပသာဒရုပ် ဤသို့စသော အားဖြင့် ရုပ် နာမ် ခန္ဓာ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ဤသို့ဖြစ်ဖို့ရန် အခြေခံ အကြောင်းရင်းမျိုးစေ့သည် ပုရိသ (အတ္တ)မဟုတ် ပကတိသာတည်း။ ထို့ကြောင့် ပကတိဝါဒကို "ဧကကာရဏဝါဒ" ဟုဆိုရသည်။ [အတ္တ၏ သတ္တိကိုကား သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာဝယ် အတ္တဝါဒုပါဒါန် အခန်း၌ ပြထားပြီ။ ဤအဓိပ္ပာယ်ကို အဘယာရာမဆရာတော်၏(၉၂) အဘိဓာန် နိဿယသစ်မှ ယူထားသည်။]
ကာရဏဝါဒေါ၊ ပကတိဟူသော အကြောင်းရှိ၏ဟူသော အယူဝါဒသည်လည်းကောင်း။ ဝါ၊ ကိုလည်းကောင်း။ (ပဋိသေဓိတော ဟောတိ။) ဝါ၊ တစ်နည်း။ **ဣဿရ**၁။ ဣဿရ။ ။ ဗြဟ္မဇာလသုတ်၌လာသော "ဣဿရော ကတ္တာ နိမ္မာတာ"နှင့်အညီ ကမ္ဘာလောကကြီးနှင့်တကွ သတ္တဝါတို့၏ အကြောင်းရင်း အစသည် "မဟာဗြဟ္မာ"ဟူသော ဣသရ (အစိုးရသူ)ပင်တည်း။ ဤသို့ ဣဿရဝါဒီတို့က ယူကြ၏။
ပဇာပတိ၊ ပုရိသ။ ။ "ပဇာပတိ"ဟူသည် သတ္တဝါတို့၏ အရှင်သခင်ဖြစ်သော ထိုဣဿရပင်တည်း။ "ပုရိသ" ဟူသည်လည်း ကမ္ဘာကို ဖန်ဆင်းနိုင်လောက်အောင် တန်ခိုးအထူး ရှိသော ထို ဣဿရယောက်ျားပင်တည်း။ [ယထာ စ ဣဿရော, ဧဝံပဇာပတိ, ပုရိသော ဝ၊ နာမမတ္တမေ၀ ဟေတ္ထ ဝိသေသော။-ကထာဝတ္ထု အနုဋီကာ။]
ကာလဝိသေသ။ ။ "ကာလကြောင့် သက်ရှိသက်မဲ့ အရာဝတ္ထုတွေဖြစ်ရ၏"ဟု အယူရှိသော ကာလဝါဒီပုဂ္ဂိုလ်တို့က "ကာလသည် မူလအကြောင်းတည်း" ဟုဆိုကြ၏။ [ရှေ့ "ယထာ ဝါ" အဖွင့်၌ ကာလ၏သတ္တိကို ပြခဲ့ပြီ။]
အဏုမြူဝါဒ။ ။ ထို့ပြင်-ကမ္ဘာပျက်သောအခါ ပရမာဏုမြူသာကျန်တော့၏။ ထို ပရမာဏုမြူ ၂-ခုပေါင်း၍ ဒွိအဏုမြူ ဖြစ်၏။ ဧကအဏုမြူ နှင့် ဒွိအဏုမြူ ပေါင်းလျှင် တိအဏုမြူဖြစ်၏။ ဒွိအဏုမြူ ၂-ခုပေါင်းလျှင် စတုအဏုမြူဖြစ်၏။ ဤသို့အားဖြင့် သက်ရှိ သက်မဲ့ ဟူသမျှသည် အဏုမြူအပေါင်းသာ ဖြစ်ရကား"ပရမာဏုမြူသည် အကြောင်းရင်းတည်း"ဟု ယူဆသော အဏုမြူဝါဒလည်းရှိ၏။ ဤသို့ "ဧကကာရဏ အကြောင်းတစ်ခုသာရှိ၏၊ များစွာသော အကြောင်းတို့ကြောင့် ကုသိုလ်စသော တရားတို့ဖြစ်ရသည်မဟုတ်"ဟု ယူဆသောဝါဒအမျိုးမျိုးကို "ဧကကာရဏဝါဒ"ဟုခေါ်သည်။
ကာရဏဝါဒေါ၊ ဗြဟ္မာ ဗိဿနိုး အစိုးရသူ ဟူသော အကြောင်းရှိ၏ဟူသော အယူဝါဒသည်။ ဝါ၊ ကို။ (ပဋိသေဓိတော ဟောတိ။)အဝယဝါနံ၊ အစိတ်အကြောင်းတို့၏။
အညမညာပေက္ခတာယ၊ အချင်းချင်း ငဲ့ခြင်းရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
သမုဒါယော၊ အပေါင်းကို။
အညမညာပေက္ခာ
၂။ အညမညာပေက္ခာ။ ။အပေက္ခာသဒ္ဒါသည် ဣတ္ထိလိင်ရှိ၏။ ဤ၌ သမဝါယောကို အရကောက်ရသောကြောင့် ဗဟုဒဗ္ဗီဟိသမာသ်ပြု၍ "အပေက္ခော"ဟုထားသည်။ အညမညံ+အပေက္ခာ ယဿာတိ အညမညာပေက္ခော"ဟုပြု။ ဤသို့ ဝိဂြိုဟ်ပြုရသောကြောင့် "အညမညာပေက္ခာ"အရ အပေါင်းအစုရလျှင် တစ်ပေါင်းတစ်စု တစ်ခုတည်းဖြစ်သောကြောင့် အချင်းချင်း ငဲ့စရာမလို၊သို့ပါလျက် အဘယ့်ကြောင့် "အညမညာပေက္ခော"ဟု ဆိုရသနည်းဟု မေးဖွယ် ရှိရကား "အဝယဝါနံ အညမညာပေက္ခတာယ သမုဒါယော ဝုတ္တော"ဟုဖွင့်သည်။ စက္ခုပသာဒ ရူပါရုံ စသော အစိတ်တို့၏ အညမညာပေက္ခ အမည်ကို အပေါင်းသမဝါယ၌ တင်စား၍အပေါင်း သမဝါယကိုပင် အဝယဝူပစာရ (ဧကဒေသူပစာရ)အားဖြင့် "အညမညာပေက္ခ" ဟု အဋ္ဌကထာ ဆရာဆိုပါသည်-ဟူလို။
အနုဋီကာ။ ။ အဝယဝ။ပ။သမုဒါယော ဝုတ္တော၊ အဝယဝဓမ္မေန သမုဒါယဿ အပဒိသိတဗ္ဗတ္တာ။ ယထာ-သမံစုဏ္ဏံ (ညီမျှသောဆေးမှုန့်) အလင်္ကတော ဒေဝဒတ္တော (တန်ဆာဆင် အပ်သော ဒေဝဒတ်။) "သမံစုဏ္ဏံ"ဟူသော စကားသည် ဆေးတစ်ဖုံလုံးကို ပြောသောစကားတည်း၊ ထိုတစ်ဖုံလုံးသည် "သမ"မဖြစ်နိုင်။ အစိတ် အစိတ်ဆေးတို့၏ သမအမည်ကို ဆေးတစ်ဖုံလုံး၌ တင်စား၍ အဝယဝူပစာ (ဧကဒေသူပစာရ)အားဖြင့် "သမံစုဏ္ဏံ"ဟု ဆိုသကဲ့သို့လည်းကောင်း။ "အလင်္ကတော ဒေဝဒတ္တော"၌ တန်ဆာဆင်၍ဖြစ်နိုင်သော ဦးခေါင်း လက် စသော အစိတ် အင်္ဂါတို့၏ အလင်္ကတ အမည်ကို ဒေဝဒတ်တစ်ကိုယ်လုံး၌ တင်စား၍ ထိုဥပစာရအားဖြင့်ပင် "အလင်္ကတောဒေဝဒတ္တော"ဟု ဆိုသကဲ့သို့လည်းကောင်းတည်း။
တိ၊ ဟူ၍။**၃။ အပေက္ခာ စ**။ ။ အညမညာပေက္ခောနှင့်စပ်၍ အပေက္ခာ၏အဓိပ္ပာယ်ကို ပြလိုသောကြောင့်"အပေက္ခာ စ"ဟု မိန့်သည်။ အကျိုးတစ်ခုကို အတူပြုဖက်အဖော်ဖြစ်သော အကြောင်းတို့၏ မပေါင်းမိသေးလျှင် ထိုအကျိုးကို မဖြစ်စေနိုင်ခြင်း၊ ပေါင်းမိလျှင်ကား ထိုအကျိုးကို ဖြစ်စေနိုင်ခြင်းကို "အပေက္ခာ"ဟု ခေါ်သည်။ [အကျိုးတစ်ခုကို မပြီးစေနိုင်သော အကြောင်းတွေ ရာထောင်မက ပေါင်းမိသော်လည်း အကျိုးမပြီးသောကြောင့် "သမာဂမေ နိပ္ဖာဒနသမတ္ထဿ"ဟု သမတ္ထသဒ္ဒါကို ထည့်၍ဆိုသည်။ ထို ငဲ့ခြင်းလည်း ထမ်းစင်ထမ်းသူ လူ၄-ယောက်တို့ တစ်ယောက်တစ်ယောက်ကို လာရောက်ပို့ရန် ငဲ့ခြင်း၊ စောင့်မျှော်ခြင်းနှင့်တူ၏။ ထို့ကြောင့် "အပေက္ခာဝိယာတိ အပေက္ခာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ"ဟု အနုဋီကာ မိန့်သည်။]
၊ အပေက္ခာ ဟူသည်လည်း။
ယာဝ၊ လောက်။
သဟာယကာရဏသမာဂမော၊ အဖော်ဖြစ်သောအကြောင်းတို့၏ပေါင်းဆုံ မိခြင်းသည်။
နဟောတိ၊ သေး။
တာဝ၊ ထို အဖော်အကြောင်းတို့ မပေါင်းဆုံမိလေသမျှ။
ဖလဿ၊ အကျိုးကို။
အနိပ္ဖာဒနံ၊ မပြီးစေနိုင်ခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ (ပြီးစေဖို့ရန်အကြောင်း မဖြစ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း။)
နိပ္ဖာဒနသမတ္ထဿ၊ ပြီးစေခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သော အကြောင်းအစိတ်၏။
သမာဂမေ၊ ပေါင်းဆုံမိခြင်းသည်။
(သတိ။)
နိပ္ဖာဒနဉ္စ၊ အကျိုးကို ပြီးစေခြင်းသည် လည်းကောင်းတည်း။**၁။ သမာဂမော စ**။ ။ ရှေ့ဝါကျ၌ပါသော "သမာဂမ"ဟူရာ၌ ထမ်းစင်ထမ်းရာဝယ် လူ၄-ယောက်သည် ထမ်းစင်အနား၌ ပေါင်းစုမိကြသကဲ့သို့ စက္ခုပသာဒ၊ ရူပါရုံ စသောအကြောင်းတို့သည် တစ်နေရာတည်း၌ ပေါင်းစုကြခြင်း မဟုတ်၊ စက္ခုပသာဒစသော အကြောင်းတို့၏ အကျိုးကို ပြီးစေဖို့ရန် ဗျာပါရမရှိကြသော်လည်း (ကိုယ့်နေရာ၌ ကိုယ့်ဘာသာ တည်ရှိကြလျက် ပင်) အကျိုးတရား ဖြစ်လောက်အောင် ထင်ရှားရှိခြင်းကိုပင် ထမ်းစင်ထမ်းသူ လူ၄-ယောက် ပေါင်းမိခြင်းနှင့်တူသောကြောင့် "သမာဂမ (ပေါင်းမိခြင်း)"ဟု ခေါ်ရသည်။
၊ သမာဂမဟူသည်လည်း။
ယေသု၊ အကြင် အကြောင်းတရား တို့သည်။
ယုဇ္ဇမာနေသု၊ ယှဉ်မိကုန်လတ်သော်။
နိဗျာပါရေသုပိ၊ အကျိုးကိုပြီးစေဖို့ရန် ဗျာပါရ မရှိပါကုန်သော်လည်း။
ဖလဿ၊ အကျိုး၏။
ပဝတ္တိ၊ ဖြစ်ခြင်းသည်။
(ဟောတိ။)
တေသံ၊ ထို အကြောင်းတို့၏။
သမ္ဘာဝေါ၊ ထင်ရှား ရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်တည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့ မှတ်အပ်၏။
[သဗ္ဘာဝေါကို မဓု၌ "သဟဘာဝေါ ဓမ္မောတိ - အတ္ထော-အတူတကွဖြစ်သော သဘော" ဟုဖွင့်၏။ ထိုအကြောင်းတို့ အတူမဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ထိုအဖွင့်ကို စဉ်းစားသင့်သည်။]**၁။န ဟိ။ ပ။ သဘာဝန္တ ရံ ဟောတိ**။ ။ စောဒကပုဂ္ဂိုလ်၏ မိမိစကားကို ခိုင်မြဲစေသော ဒဠှီဝါကျ၊ (တစ်နည်း) ထောက်ခံသော ဟေတုဝါကျတည်း။ ဖဿစသော သဘောတစ်မျိုးသည် ဝေဒနာနှင့်အတူဖြစ်သောအခါ ဝေဒနာသဘောတစ်မျိုးသို့ မပြောင်းနိုင်သောကြောင့် မပေါင်းမိခင်က အကြောင်းမဖြစ်သော တရားအစုလည်း ပေါင်းမိမှ အကြောင်းမဖြစ်နိုင်ပါ-ဟူလို။
ဟိ၊ မှန်။
တစ်နည်း၊ ဟိ(ယသ္မာ)။
သဘာဝန္တရံ၊ ဖဿ စသော သဘောတစ်မျိုးသည်။
အညေန၊ အခြားသော ဝေဒနာ စသော သဘောတစ်မျိုးနှင့်။ သဟိတံ= တကွဖြစ်သည်။
( သမာနံ။)
သဘာဝန္တ ရံ၊ ဝေဒနာစသောသဘော တစ်မျိုးသည်။
န ဟောတိ၊ မဖြစ်နိုင်။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
(အသမဝေတာနံ စက္ခု ရူပါလောက မနသိကာရာနံ။ ပ။
တံ သဘာဝါဝိနိဝတ္တိ၊ ထိုအကြောင်း မဖြစ်ခြင်းဟူသော သဘောမှ မဆုတ်မနစ်ခြင်းသည်။ ဟောတိ။)**၁။ အညထာ။ပ။ဂယှမာနေ**။ ။ "အန္ဓသတေ ဧကေကသ္မိံ အန္ဓေ"ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ကို အညထာ၏ အပါဒါန်ခံပါ။ "သူကန်းတစ်ရာတွင် တစ်ယောက်တစ်ယောက်သော သူကန်းဟူသော အနက်မှတစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့်" ဟူလို။ "ထိုတစ်ပါးသော အခြင်းအံရာ" ဟူသည် ပါဌ်ရှိအတိုင်း "သူကန်းတစ်ယောက်သည် မြင်ခြင်းငှာမစွမ်းနိုင်သော်" ဟူသောအနက်တည်း။ ထို့ကြောင့် "ယထာရုတဝသေန အတ္ထေဂယှမာနေ"ကို အညထာ၏ အနက်ဖွင့်ဟုမှတ်ပါ။ "ဤဂယှမာနေ" ကိုနောက် "နယုဇ္ဇယျေ၊ နာပိ သမ္ဗန္ဓော"တို့၌ စပ်ပါ။
အညထာ၊ (ဧကေကသ္မိံ ဟု ဝိစ္ဆာအနက်ကို ယူခြင်းမှ) တစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့်။
ယထာရုတဝသေန၊ အကြင်အကြင် ရွတ်ဆိုအပ်သော သဒ္ဒါ၏အစွမ်းဖြင့်။
(အဋ္ဌကထာ၌ "ဧကသ္မိံ အန္ဓေ"ဟု တိုက်ရိုက်ရွတ်ဆိုအပ်သော သဒ္ဒါ၏အစွမ်းဖြင့်။)
အတ္ထေ၊ ဝိစ္ဆာမဟုတ်သော အနက်ကို။
ဂယှမာနေ၊ သော်။
**၂။ ဧကဿ အန္ဓဿ။ပ။န ဟောတိ**။ ။မဓုဋီကာ၌ "သဗ္ဗေသမ္ပိ ဟောတိသဗ္ဗေသံ အသမတ္ထတာ သိယာတိ အတ္ထော"ဟု (န) မပါဘဲ ဖွင့်ထား၏။ သို့သော် "နာပိ" စသည်ဖြင့် တက်သော နောက်ဝါကျကိုထောက်လျှင် ရှေ့ဝါကျ၌(န)ပါသောကြောင့် "သမ္ပိဏ္ဍန အပိသဒ္ဒါနှင့်တကွ ဆိုသည်"ဟုသိသာ၏။ ထို့ကြောင့် "သဗ္ဗေသမ္ပိန ဟောတိ"ဟုသာရှိသင့်၏။ ဆိုလိုရင်းကား- "သူကန်းတစ်ယောက်၏ဒဿန အသမတ္တတာသည် သူကန်းအားလုံး၏ ဒဿနအသမတ္ထတာ မဖြစ်နိုင်"ဟု ဆိုလိုသည်။
ဧကဿ၊ သော။
အန္ဓဿ၊ ၏။
ဒဿနာသမတ္ထတာ၊ မြင်ခြင်း၌ မစွမ်းနိုင်သည်၏ အဖြစ်သည်။
သဗ္ဗေသမ္ပိ၊ အလုံးစုံသော သူကန်းတို့၏ အတွက်လည်း။
န ဟောတိ၊ နိုင်။
**၃။ နာပိ။ပ။ဝုတ္တာ**။ ။ ထိုသို့ မဖြစ်နိုင်ရုံသာမက သင်္ဂဟအဋ္ဌကထာ ဆရာလည်း သူကန်းတစ်ယောက်၏ ဒဿနကိစ္စ၌ အသမတ္ထဖြစ်မှုကြောင့် သူကန်း တစ်ရာလုံး၏ အသမတ္ထ အဖြစ်ကိုလည်း ဆိုလိုသည် မဟုတ်။
ဧကဿ၊ သူကန်းတစ်ယောက်၏။
အသမတ္ထ တာယ၊ မြင်ခြင်း၌ မစွမ်းနိုင်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
သဗ္ဗေသမ္ပိ၊ အလုံးစုံသော သူကန်းတို့၏လည်း။
အသမတ္ထတာပိ၊ ကိုလည်း။
န ဝုတ္တာ၊ မဆိုအပ်။
ဝါ၊ မဆိုလို။
**၄။ ကိန္တု။ပ။ဧဝါတိ**။ ။ စင်စစ်အားဖြင့် သင်္ဂဟအဋ္ဌကထာဆိုလိုရင်းမှာ သူကန်းအားလုံးတွင် တစ်ယောက်စီတစ်ယောက်စီ၏ မြင်ခြင်းကိစ္စ၌ မစွမ်းနိုင်ခြင်းကြောင့်သာ အားလုံးပေါင်းမိသော်လည်း မစွမ်းနိုင်ပုံကို ဆိုလိုရင်းဖြစ်၏။ "ဧဝါတိ"၌ ဣတိကို ရှေ့ "ဂယှမာနေ"၌ ပြန်၍စပ်ပါ။
ကိန္တု၊ စင်စစ်သော်ကား။
သဗ္ဗေသံ၊ တို့၏။
ဝိသုံ၊ အသီးအသီး။
ဝါ၊ တစ်ယောက်စီတစ်ယောက်စီ။
အသမတ္ထတာယ ဧဝ၊ ကြောင့်သာ။
(သဗ္ဗေသမ္ပိ အသမတ္ထတာ ဝုတ္တာ။)
ဣတိ၊ ကြောင့်။
(ယထာရုတဝသေန အတ္ထေ ဂယှမာနေ။)
ဥပမာဝစနံ၊ ဥပမာ စကားသည်။
(ဧကသ္မိံ အန္ဓေ စသော ဥပမာစကားသည်။)
နယုဇ္ဇေယျ။
ဥပမောပမိတဗ္ဗသမ္ဗန္ဓောပိ၊ ဥပမာန ဥပမေယျတို့၏ စပ်ခြင်းသည်လည်း။
န၊ မဖြစ်။**၁။ သာ ဧ၀ သော ခဏေ**။ ။ ဤစကားအရ "နဝမခဏ"ဟူသည် ဗုဒ္ဓါပ္ပါဒ (ဘုရား ပွင့်ရာအခါ) တစ်ပါးတည်းသာမက ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒ ဓမ္မဒေသနာ စသော အစိတ်ခဏတို့၏ အပေါင်းကိုမှ "နဝမခဏ"ခေါ်သည်ဟု သိပါ။ [ယခုအခါ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒ-ဘုရားပွင့်တော်မူခြင်း တစ်ပါးကိုသာ "နဝမခဏ"ဟု ယူမှားကြသည်။] စတုစက္ကသမ္ပတ္တိခဏဟူသည်လည်း စက်တစ်ပါးတည်းသာမက စက် ၄-ပါးအပေါင်းတည်းဟု သိပါ။
သာ ဧဝခဏသာ မဂ္ဂီ၊ ထိုခဏသာဂ္ဂီသည်ပင်။ (ထိုအစိတ် ခဏတို့၏ ပေါင်းဆုံ ညီညွတ်ခြင်းသည်ပင်။)
သော ခဏော၊ ထို နဝမခဏ စတုစက္ကသမ္ပတ္တိခဏမည်၏။
ဣတိ အတ္ထော၊ အနက်။
၁။ ဧတေနုပါယေန။ပ။ကာတဗ္ဗာ။ ။ "ဥပါယေန"ကို "ဥပါယဘူတေန နယ ဘူတေန"ဟု အနုဋီကာအဖွင့်၏။ (၁) သမဝါယ သမယ၌ ယောဇနာပုံ-သမဝါယ။ပ။ ဝုတ္တိံ ဒီပေတိ သယံ ပစ္စယသာမဂ္ဂိဘာဝတော။ သမဝါယတ္ထော ဝါ သမယသဒ္ဒေါ သမဝါယသင်္ခါတော သမယော၊သော ယာယ ပစ္စယသာမဂ္ဂိ ယာသတီဘိ ဣမဿ အတ္ထဿ ပကာသနဝသေန ဓမ္မာနံ အနေကဟေတုတော ဝုတ္တိံ ဒီပေတိ။ [ဤအတိုင်း အဋ္ဌကထာဘာသာဋီကာ၌ အနက်တစ်နည်းပေးပုံကို ပြထားသည်။]
(၂) ကာလသမယ၌ ယောဇနာပုံ- ကာလ။ပ။ပရိတ္တတံ ဒီပေတိ၊ အတ္တနော အတိပရိတ္တတာယ။
(၃) သမူဟအနက်၌ ယောဇနာပုံ-သမူဟ။ပ။သဟုပ္ပတ္တိံ ဒီပေတိသယံ ဓမ္မာနံ သမုဒါယဘာဝတော။
(၄) ဟေတုအနက်၌ ယောဇနာပုံ-ဟေဟု။ပ။ ဝုတ္တိ တံဒီပေတိ သတိဧဝ အတ္တနိအတ္တနော ပလာနံ သမ္ဘဝတောတိ အတ္ထပက္ခေ စ၊ (ဤကား သမယသဒ္ဒါက သမဝါယ စသောအနက်ကို ဟောရာ၌ အတ္ထဝိသေသ ပြပုံတည်း။)
သဒ္ဒပက္ခေ စ (သမဝါယစသော အနက်ရှိသော သမယသဒ္ဒါက အတ္ထဝိသေသ ပြပုံ၌ကား) ယသ္မိံ အတိပရိတ္တေကာလေ ယသ္မိံဓမ္မသမုဒါယေ ယမှိ ဟေတုမှိသတီတိ ဧတဿ အတ္တဿ ဉာပနဝသေန တဒါဓာရာယ တဒဓီနာယ စ ကုသလဒမ္မပ္ပဝတ္တိယာ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈတံ အနေကေသံ သဟုပ္ပတ္တိံ ပရာဓီနပ္ပဝတ္တိံ စ ဒီပေတီတိ။-အနုဋီကာ။
ဆက်ဦးအံ့- ဤအနုဋီကာ၌ "တဒါဓာရာယ။ပ။ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈတံ"သည် ကာလအနက်ရှိသော သမယသဒ္ဒါက ပြပုံတည်း။ "အနေကေသံ သဟုပ္ပတ္တိံ"သည် သမူဟအနက်ရှိသော သမယသဒ္ဒါက ပြပုံတည်း။ "ပရာဓီနပ္ပဝတ္တိံ"သည် ဟေတုအနက်ရှိသော သမယသဒ္ဒါက ပြပုံတည်း။ ထိုသို့ ပြရာ၌ ကာလနှင့် သမူဟအနက်သည် အဓိကရဏ အနက်ဖြစ်သောကြောင့် "သတိ"ဟု မထည့်ရ။ ကျန်၃-နက်ကိုပြရာ၌ ဘာဝလက္ခဏ အနက်ဖြစ်သောကြောင့် "သတိ"ဟု ထည့်ရပုံ ကိုလည်း သတိပြုပါ။
ဧတေနုပါယေန၊ ကပ်၍ သိကြောင်းဖြစ်သော ဤနည်းဖြင့်။ သမဝါယ။ ပ။ ဝုတ္တိံ ဒီပေတီတိဧတ္ထ၊ ဒီပေတိ ဟူသော ဆိုအပ်ပြီးသော ဤပါဌ်၌လည်းကောင်း။ ဣတော၊ ဤခဏအနက်မှ။ ပရေသု စ၊ နောက်ဖြစ်သောကာလ, သမူဟ, ဟေတုအနက်တို့၌ လည်းကောင်း။ ယောဇနာ၊ အနက်တို့ကို ယှဉ်စေခြင်းကို။ တဿ တဿ၊ ထိုထို သမယ၏။ တံ တံဒီပနေ၊ ထိုထို အတ္ထဝိသေသကို ပြခြင်း၌။ ကာတဗ္ဗာ၊ ၏။**၁။ ဒဠှဓမ္မာ**။ ။ ဒဠဓမ္မာပုဒ်၏ ရုပ်ပြီးပုံကို ကစ္စည်းဘာသာဋီကာ "ဓနုမှာ စ"သုတ်၌ ကြည့်ပါ။ "ဒဠှ+ဓနု-ခိုင်ခံ့သန်မာသော လေး"ဟူသည် ညှို့တင်ထားအပ်သော လေး၏ ညှို့၌ ပိုလ်အချိန် ၂-ထောင် (တစ်ပိုလ်လျှင် ၄-ကျပ်သားရှိသောကြောင့် ကျပ်ချိန်ရှစ်ထောင်)ရှိသော ကြေး၊ သို့မဟုတ်-သံကို ဆွဲထားပြီးနောက် မြှောက်လိုက်သည်ရှိသော် မြေမှမြောက်၍ပါလာ၏။ လေးကိုင်းလည်းမကျိုး၊ ကြိုးလည်းမပြတ်၊ ထိုမျှလောက် ခိုင်ခံ့သန်မာသောလေးကို "ဒဠှဓနု"ဟုခေါ်၏။ [ဒဠှဓနုနာမ ဒွိသဟဿထာမံ ဝုစ္စတိ။-အနု။ ပလာနံ ဒွိသဟဿထာမံ။-သံယုတ်ဋီကာ။]
၊ ခိုင်ခံ့သော လေးရှိကုန်သော။
သိက္ခိတာ
**၂။ သိက္ခိတာ**။ ။ သိက္ခိတဗ္ဗာတိ သိက္ခာ။ သိက္ခာ+သဉ္စာတာ ဧတေသန္တိ သိက္ခိတာ- ကောင်းစွာ ဖြစ်ပြီးသော သင်ထိုက်သော အတတ်ရှိသူတို့။ လေးအတတ်ကိုသင်ပြီး တတ်ပြီးသူတို့။ ["ဒွါဒသဝဿာနိ အာစရိယကုလေ ဥဂ္ဂဟိတသိပ္ပာ-၁၂နှစ်တို့ပတ်လုံး ဆရာ့အိမ်၌ သင်အပ်ပြီးသော အတတ်ရှိသူတို့"ဟု သံယုတ်အဋ္ဌကထာအတိုင်း အနုဖွင့်သည်ကား အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်သာ။]
၊ သင်အပ်ပြီးသော လေးအတတ်ရှိကုန်သော။
ကတဟတ္ထာ
**၃။ ကတဟတ္ထာ**။ ။ဟတ္တဖြင့် လက်သာမက "လက်ဖြင့်ပြုအပ်သော လေ့ကျင့်မှုတိုင်အောင်"ယူပါ။ ထို့ကြောင့် "စိဏ္ဏဝသိဘာဝါ-လေ့လာအပ်ပြီးသော ဝသီဘော် (အလေ့အကျင့်)ရှိသူတို့"ဟု ဖွင့်ကြသည်။ "ကတော+ဟတ္ထော ယေဟီတိ ကတဟတ္ထာ"ဟုပြု။
၊ ပြုအပ်ပြီးသော လက်အကျင့်ရှိကုန်သော။
(လေးအတတ်ကို လေ့လာပြီးကုန်သော။)
ကတုပါသနာ
**၄။ ကတုပါသနာ**။ ။အသုဓာတ်သည် ခိပန (ပစ်ချခြင်း အနက်ဟောတည်း။ ဥပ၊ မင်း၏ နန်းတော်စသည်သို့ ချဉ်းကပ်၍+အသနံ၊မြားကို ပစ်ချခြင်း။ လေးအတတ်ပြခြင်း။ဥပါသနံ၊ ခြင်း။ ကတံ+ဥပါသနံ ယေဟီတိ ကတုပါသနာ။ (သံယုတ်ဋီကာ။) "ရာဇကုလာဒီသု ဒဿိတသိပ္ပာ"ကား အဓိပ္ပာယတ္တ။
၊
မင်းနန်းတော် စသည်သို့ကပ်၍ ပြုအပ်ပြီးသော မြားပစ်ခြင်း အတတ်ရှိကုန်သော။ (မင်းပွဲသဘင် စသည်၌ လေးအတတ်ကို ပြပြီးကုန်သော။)
ဓနုဂ္ဂဟာ၊ လေးတော်သားတို့သည်။
စတုဒ္ဒိသာ
**၁။ စတုဒ္ဒိသာ**။ ။ "စတုဒ္ဒိသာဘိမုခါ"ဟု အနုဋီကာဖွင့်၏။ "စတဿော+ဒိသာဧတေသံတိ စတုဒ္ဒိသာ"ဟုပြု။ "အရပ် ၄-မျက်နှာရှိ"ဟူသည် အရပ် ၄-မျက်နှာသို့ မျက်နှာပြုနေကြသူ တည်း။ တိုင်ကိုဖြစ်စေ၊ သစ်ပင်ကိုဖြစ်စေ၊ တစ်စုံတစ်ခုကို ကျောမှီ၍ အရပ်၄-မျက်နှာသို့ မျက်နှာပြုလျက် ရပ်နေကြသည်-ဟူလို။
၊ အရပ်လေးမျက်နှာရှိကုန်သည်။
ဝါ၊ အရပ်လေး မျက်နှာသို့ ရှေးရှုကုန်သည်။
(ဟုတွာ။)
ဌိတာ၊ တည်ကုန်သည်။
အဿု၊ ဖြစ်ကုန်ရာ၏။
အထ၊ ထိုအခါ၌။
ပုရိသော၊ ယောက်ျား တစ်ယောက်သည်။
အာဂစ္ဆေယျ၊ လာရာ၏။
(ကိံ၊ အဘယ်သို့ပြော၍ လာရာသနည်း။)
အဟံ၊ အကျွန်ုပ်သည်။
စတုန္နံ၊ လေးယောက်ကုန်သော။
ဒဠဓမ္မာနံ၊ ကုန်သော။
သိက္ခိတာနံ၊ ကုန်သော။
ကတဟတ္ထာနံ၊ ကုန်သော။
ကတုပါသနာနံ၊ ကုန်သော။
ဣမေသံ ဓနုဂ္ဂဟာနံ၊ တို့၏။
ဝါ၊ တို့သည်။
စတုဒ္ဒိသာ၊ အရပ်၄-မျက်နှာတို့သို့။ (ပါဠိတော်၌ ဤပုဒ်ပါ၏။)
ခိတ္တေ ခိတ္တေ၊ ပစ်အပ်ကုန် ပစ်အပ်ကုန်သော။
ကဏ္ဍ၊ မြားတို့ကို။
ပထဝိယံ၊ မြေ၌။
အပ္ပတိဋ္ဌိတေ၊ မတည်ကုန်သေးမီ။
ဂဟေတွာ၊ ဖမ်းယူ၍။
အာဟရိဿာမိ၊ ဆောင်ပါအံ့။
ဣတိ၊ ဤသို့ ပြော၍။
(အာဂစ္ဆေယျ။)**၂။ ဂမနဿာဒါနံ**။ ။လ-နေတို့၏ ရံခါ ရှေ့ကပြေးကြ၊ ရံခါ နောက်က လိုက်၍ ပြေးကြသောကြောင့် ပြေးကြသောကြောင့် ထိုနတ်များကို "ဂမနဿာဒ-ပြေးသွားခြင်း၌ သာယာခြင်းရှိသူများဟု ဆိုသည်။ ထိုနတ်တို့ ပြေးသွားရာ၌ ရိုးရိုးပြေးသွားခြင်းမဟုတ်၊ ထက်အောက်ပြောင်းပြန်ကျွမ်းထိုး၍ ပြေးခြင်းဖြစ်၏။ ဦးခေါင်းနှင့် ခြေတို့၌လည်း သင်ဓုန်းသွားတွေ ဖွဲ့ချည်ထားသေး၏။ ထိုကျွမ်းထိုးသောအခါ ထိုသင်ဓုန်းတို့၏ အသွားတွေ ပေါင်းမိပုံ မြန်သည်ထက် ကာလဆိုသော ပညတ်က သာ၍ မြန်ပါသေးသည်-ဟူလို။
၊ ပြေးသွားခြင်း၌ သာယာခြင်း ရှိကုန်သော။
ဒေဝပုတ္တာနံ၊ တို့၏။
ဝါ၊ တို့သည်။
ဟေဠုပရိယာယေန၊ အောက်အထက် ဖြစ်ခြင်းအားဖြင့်၊ (အောက်ထက်ပြောင်းပြန် ကျွမ်းလှန်၍ ပြေးခြင်းအားဖြင့်။)
ပဋိမုခံ၊ ရှေးရှု။
ဓာဝန္တာနံ၊ ပြေးကုန်လတ်သော်။
ဝါ၊ ကုန်သော။
ဒေဝပုတ္တာနံ၊ တို့၏။
သိရသိ၊ ဦးခေါင်း၌လည်းကောင်း။
ပါဒေစ၊ ခြေ၌လည်းကောင်း။
ဗဒ္ဓခုရဓာရာ သန္နိပါတတော စ၊ ဖွဲ့အပ်သော သင်ဓုန်းသွားတို့၏ ပေါင်းဆုံခြင်းထက်လည်း။
ကာလော၊ စိတ်ဖြစ်ရာကာလသည်။
ပရိတ္တတရော၊ သာ၍ တိုလျ၏။**၁။ သဒ္ဒဿ ဒီပနာ**။ ။ကာလသင်္ခါတောကို "ကာလအနက်ရှိသည်ဟု ဆိုအပ်သော"ဟု ပေးလျှင် "သမယ"အရ သဒ္ဒါရ၏၊ ရှေ့၌ ပြအပ်ပြီးသော အနက်သည် ကာလအနက်ဖြစ်သော သမယဖြင့်ပြအပ်သော အနက်တည်း။ ကာလအနက်ကို ဟောသော သမယ သဒ္ဒါက အတ္ထဝိသေသ ပြပုံကို"ယသ္မိံ ဒုလ္လဘေခဏေ သတိ"ဟူသော ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းကို မှီး၍သိပါ-ဟုဆိုလိုသည်။ နည်းမှီပုံကို အနုဋီကာအဖွင့်အတိုင်း အဋ္ဌကထာဘာသာဋီကာ၌ပြထားပြီ။
သဒ္ဒဿ၊ ကာလ အနက်ရှိသော သဒ္ဒါ၏။
ဒီပနာ၊ ပြခြင်းကို။
ဝုတ္တနယာ နုသာရေန၊ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းကို အစဉ်လိုက်သဖြင့်။
ဝေဒိ တဗ္ဗာ။**၂။ ပကတိ။ပ။ဧကဿေဝ**။ ။ ဗြဟ္မာမင်းက ပကတိနှင့် ပုရိသကို စ၍ဖန်ဆင်းပြီးသောအခါ ထို ပကတိသည် ဗုဒ္ဓိတတွ(အသိဉာဏ်)ဟူသော မဟာကိုလည်းကောင်း၊ အဟံကာရ ဟူသော အတိမာန စသည်ကိုလည်းကောင်း ဖြစ်စေ၏။ ထို မဟာသည် ပကတိဟူသော မူလသဘော တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်သကဲ့သို့လည်းကောင်း ဒွိအဏုကသည် အဏုမြူဟူသော မူလအထည်ကိုယ်ရှိ၍ တစ်ခုတည်းဖြစ်သကဲ့သို့ လည်းကောင်း။ တစ်ခုတည်းသော တရား၏ ဖြစ်ခြင်းကို တားမြတ်သည်-ဟူလို။
ပကတိဝါဒီနံ၊ ပကတိကို ပြောဆိုလေ့ရှိသူတို့၏။
(ဝါဒေ၊ အယူ၌။)
မဟတော ဝိယ၊ မဟာမည်သော ဗုဒ္ဓိဉာဏ်၏ ကဲ့သို့လည်းကောင်း။
အဏုဝါဒီနံ၊ အဏုမြူကိုပြောဆိုလေ့ရှိသူတို့၏။
ဒွိအဏုကဿ ဝိယ စ၊ အဏုမြူနှစ်ခုပေါင်း၏ ကဲ့သို့လည်းကောင်း။
ဧကဿေဝ၊ တစ်ခုသာလျှင်ဖြစ်သော။
(ဓမ္မဿ ဥပ္ပတ္တိ ပဋိသေဓိတာ ဟောတိ-၌ စပ်။)**၃။ ဟေတု။ပ။ဒီပနတာ ဝုတ္တာ**။ ။ ဟေတုသည် "အကြောင်း"ဟူသောအနက်ကို ဟောသောကြောင့် "ဟေတု သင်္ခါတော ပန သမယော ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိယံ ဒီပေတိ"ဟု အဋ္ဌကထာ၌ ဆိုထိုက်သည် မဟုတ်ပါလော။ အဘယ့်ကြောင့် "ပရာယတ္တဝုတ္တိတံ ဒီပေတိ"ဟု ဆိုပါသနည်း-ဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် "ဟေတု။ပ။ဒီပနတာဝုတ္တာ"ဟု မိန့်သည်။..ဆိုလိုရင်းကား-"ပစ္စယာယတ္တ"ဟူရာ၌ ပစ္စယဟူသည် စက္ခုပသာဒ ရူပါရုံအာလောက မနသိကာရကဲ့သို့ ညီညွတ်နေသော အကြောင်းများတည်း။ ဟေတု ဟူသည်ကား ထိုအကြောင်းတို့တွင် ထူးခြားသော ပဓာန အကြောင်းတည်း။ ဤသို့လျှင် ပစ္စယာယတ္တဒီပနထက် ပရာယတ္တဒီပနက လွန်ကဲသော ပမာဏရှိသောကြောင့် ရှိသောကြောင့် ဟေတု အနက်ဖြစ်သော သမယအတွက် ပရာယတ္တဝုတ္တိ ဒီပနအဖြစ်ကို ဆိုပါသည်-ဟူလို။
ဟေတု။ ပ။
ဝုတ္တိတံဒီပေတီတိ၊ ပါဋ္ဌ်ဖြင့်။
(ဝုတ္တာ-၌စပ်။)
ပစ္စယာယတ္တ ဝုတ္တိ ဒီပနတော၊ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိဒီပန၊ ထက်။
ဟေတုသင်္ခါတဿ၊ ဟေတုဟု ဆိုအပ်သော။
(သမယဿ၊ သမယ၏။)
**၁။ တပ္ပရဘာဝါ ဟေတုသင်္ခါတဿ**။ ။ အနု၌ "တပ္ပရဘာဝတော"ဟု ဖွင့်ပြီးလျှင် "ဟေတုသင်္ခါတဿ သမယဿ ပရာယတ္တဝုတ္တိဒီပနေ ဧကန္တ ဗျာဝဋသဘာဝတော တိအတ္ထော" ဟုဖွင့်၏။ ထိုလ "ပရာယတ္တဝုတ္တိ ဝုတ္တိဒီပနေ"ဖြင့် တ-သဒ္ဒါ၏ အစွဲကိုဖွင့်၏။ "ဧကန္တ ဗျာဝဋ"ဖြင့်ပရ၏ လွန်မြတ်ဟူသော အနက်ကိုဖွင့်၏။ "သဘာဝတော"ဖြင့် ဘာဝါ၏ အနက်ကိုဖွင့်၏။ ထို့ကြောင့် "တသ္မိံ+ပရံ (ပမာဏံ) ယ ယဿာတိ တပ္ပရော (ဟေတုသမယော)၊ တပ္ပရော+ဘာဝေါ ယဿာတိ တပ္ပရဘာဝေါ"ဟုပြုပါ။
တပ္ပရဘာဝါ၊ ထို ပရာယတ္တဝုတ္တိကို ပြခြင်း၌ လွန်မြတ်သောသဘောရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ပရာယတ္တ ဝုတ္တိဒီပနတာ၊ ပရာယတ္တဝုတ္တိဒီပန၏ အဖြစ်ကို။
ဝုတ္တာ၊ ဆိုအပ်ပြီ။
[သမဝါယ အနက်ကို ပြတုန်းကတော့ အဘယ့်ကြောင့် ပရာယတ္တဝုတ္တိဒီပနအဖြစ်ကို မဆိုအပ်ပါသနည်း-ဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် "သတိ ပန။ပ။န ဝုတ္တာ"ဟု မိန့်သည်။]**၁။ သတ္တာဝိရဟာဘာဝတော**။ ။ ယသ္မိံ သမယေ စသည်ကို လက္ခဏဝန္တကတ္တား အနက်ပေးရာ၌ ထိုကတ္တား၏ စပ်ဖို့ရာ လက္ခဏကြိယာမရှိသေး၊ ထိုသို့မရှိလျှင် "ကြိယာသုညာ ကတ္တာ နာမ နတ္ထိ"နှင့် အညီထို လက္ခဏကြိယာကို ထည့်ရလိမ့်မည်။ ထိုသို့ ထည့်သောအခါ" သတ္တာ ကရုဏရူပါဟိ, ဓာတွတ္ထာ သကလာ တတော" ဟူသော ဘေဒစိန္တာနှင့်အညီ "ဘူ-သတ္တာ ယံ"ဟု ဓာတ်နက်ဆိုအပ်သော သတ္တာကြိယာ တစ်မျိုးမျိုးကို ထည့်ရ၏။ ထို့ကြောင့် "သတိ"ဟု အသဓာတ်ကြိယာကို ထည့်ရသည်။ အခြားနေရာဝယ် [ဟောတိ၊ အတ္ထိ"ဟု ထည့်ရာ၌လည်း နည်းတူ။
၊ သတ္တာ ကြိယာမှ ကင်းခြင်း၏ မရှိခြင်းကြောင့်တည်း။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
သမယဿ၊ သမယ၏။
(ခဏ, သမဝါယ, ဟေတုအနက်ဖြစ်သော သမယ၏။)
သတာကိရိယာယ၊ သတ္တာကြိယာဖြင့်။
စိတ္တုပ္ပါဒကိရိယာ၊ စိတ်၏ ဖြစ်ခြင်းကြိယာကိုလည်းကောင်း။
("စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ"ကို ရည်ရွယ်သည်။)
ဖဿာဒိဘဝန ကိရိယာ စ၊ ဖဿ အစရှိသည်တို့၏ ဖြစ်ခြင်း ကြိယာကိုလည်းကောင်း။
("ဖဿောဟောတိ ဝေဒနာ ဟောတိစသည်ကို ရည်ရွယ်သည်။)
လက္ခီယတိ၊ မှတ်သားအပ်၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဥဘယတ္ထ၊ ယသ္မိံ သမယေ တသ္မိံ သမယေအားဖြင့် ၂-ပါးစုံသော သမယသဒ္ဒါ၌။
လက္ခဏဘူတ ဘာဝယုတ္တော၊ လက္ခဏဖြစ်၍ဖြစ်သော သတိဟူသောကြိယာနှင့် ယှဉ်သော။
ဘုမ္မနိဒ္ဒေသော၊ သမယေဟု သတ္တမီဝိဘတ်ဖြင့် ညွှန်ပြခြင်းကို။
ကတော၊ ပြီ။
ဣတိ၊ ဤသို့မှတ်အပ်၏။**၂။ ကိလေသကာမော။ပ။ဟောတိ**။ ။ ရှေးရှေး ကိလေသာသည် နောက်နောက် ကိလေသာက အလိုရှိအပ်သောကြောင့် (နောက်နောက်ရာဂက ရှေ့ရှေ့ရာဂကို သာယာသောကြောင့် ကိလေသကာမလည်း ဝတ္ထုကာမသဘော သက်ရောက်၏။ ထို့ကြောင့် အချုပ်အားဖြင့်ဆိုလျှင် ကာမတစ်ပါးသာ ဖြစ်ထိုက်သည် မဟုတ်ပါလော ဟု စောကြောဖွယ်ရှိသောကြောင့် "ကိလေသကာမော" စသည်ကိုမိန့်။ ကိလေသကာမသည် ဝတ္ထု ကာမ၏အဖြစ်သို့ ကပ်ဝင်သောအခါ နောက်နောက်ကာမသည် အလိုရှိအပ်သည့်အတွက် "ကာမီယတီတိ ကာမော" အရတွင် ပါဝင်၏။ "ကာမေတီတိ ကာမော" အရ၌ကား ကိလေသကာမ သက်သက်သာတည်း။ ထို့ကြောင့် အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ကာမသည် တစ်ပါးမဖြစ်၊ နှစ်ပါးသာ ဖြစ်သည်-ဟူလို။
ကိလေသကာမော၊ ကိလေသကာမသည်။
ဝတ္ထုကာမဘာဝံ၊ ဝတ္ထုကာမ၏ အဖြစ်သို့။
ဘဇန္တော၊ ကပ်ဝင်လတ်သော်။
ကာမနီယဝသေန၊ လိုလားတောင့်တ အပ်သည်၏ အစွမ်းဖြင့်။
ဘဇတိ၊ ကပ်ဝင်၏။
ကာမနဝသေန၊ လိုလားတောင့်တတတ်သည်၏ အစွမ်းဖြင့်။
န(ဘဇတိ)၊ ကပ်ဝင်သည်မဟုတ်။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ကာမနဝသေန၊ ဖြင့်။
ကိလေသကာမော ဧဝ၊ သည်သာ။
(ကာမော၊ ကာမ မည်သည်။)
ဟောတိ၊ ဝတ္ထုကာမော၊ သည်။
(ကာမော၊ သည်။)
န(ဟောတိ)။**၁။ အညမည။ပ။ပရိစ္ဆိန္နာ**။ ။ ဝတ္ထုကာမ ဟူရာ၌ ရူပါရုံ စသော ကာမဂုဏ်ငါးပါးနှင့် အခြားသော တေဘူမက ဝဋ်တရားတည်း။ ကာမဘုံ၌ ရူပါရုံ စသော ကာမကို အာရုံပြုသော ကာမတဏှာလည်းရှိ၏၊ အခြားသော အာရုံများကို အာရုံပြုသော ကာမတဏှာလည်းရှိ၏။ ဤသို့ အချင်းချင်း ဝတ္ထုကာမနှင့် ကိလေသကာမတို့ တကွဖြစ်ခြင်းကို "အညမည သဟိတတာ"ဟု ဆိုသည်။ ရူပဘုံ၌ကား ရူပ သဒ္ဒဟူသော နှစ်သက်စရာ အာရုံရှိသော်လည်း ရူပတဏှာဟူသော ကာမတဏှာကား မရှိ။ ထို့ကြောင့် အညမညသဟိတတာ မဖြစ်။ ဤနေရာ၌အညမည သဟိတ အဖြစ်ဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်သော ကာမရာဂ။ ထို ကာမရာဂ၏ တည်ရာ ဝတ္ထုကာမတို့ကိုသာ "ဒုဝိဓောပိကာမော" အရ ယူရသည်။
၊ အချင်းချင်း တကွဖြစ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် ပိုင်းခြားအပ်ကုန်သော။
ကာမရာဂတဗ္ဗတ္တုကဓမ္မာဝ၊ ကာမရာဂ ထိုကာမရာဂ၏ တည်ရာ အာရုံဖြစ်သော တရားတို့ကိုသာ။
သင်္ဂဟိတာ၊ ကုန်ပြီ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
(ရူပါရူပ ဓာတူသု၊ တို့၌။
ပဝတ္တမာနေသု ကာမာဝစရဓမ္မေသု နိကန္တိ ဣဓန သင်္ဂဟိတာ။)
ဝါ၊ တစ်နည်း။
နိရဝသေသော
**၂။ နိရဝသေသော ဝါ**။ "ဒုဝိဓောပေသော၊ ၂-ပါးလုံးလည်း ဖြစ်သော ဤကာမ"ဟု အဝယဝ သမုစ္စည်းလည်းဖြစ်နိုင်၊ အများနောက်ထိုင်သောကြောင့် အများ သမ္ဘာ၀နာလည်း ဖြစ်နိုင်သော ပိသဒ္ဒါဖြင့် ဆိုသောကြောင့် "အကြွင်းမရှိသော ကိလေသကာမကိုလည်းကောင်း၊ အများဆုံးဖြစ်နိုင်သော ဝတ္ထုကာမကိုလည်းကောင်း ယူထားသည်"ဟု သိသာ၏။ မှန်၏-ကာမာဝစရဘုံ၌ ရူပ သဒ္ဒ စသည့်အာရုံ ကာမဂုဏ်ငါးပါး၌ ဖြစ်သော ကာမရာဂ၊ ကြွင်းသော ကာမတရားစုကို အာရုံပြုသော ကာမတဏှာ၊ ရူပ စိတ် စေတသိက်ကို အာရုံပြုသော ရူပတဏှာ၊အရူပ စိတ် စေတသိက်ကို အာရုံပြုသောအရူပတဏှာ၊ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိနှင့်တကွဖြစ်သော နိရောဓတဏှာ ဤရာဂ တဏှာအားလုံးကို ကိလေသာကာမဟု ခေါ်၏။ ထိုကိလေသာကာမသည် ကာမဘုံတွင် အစုံအလင် ရှိ၏ ။
၊ အကြွင်းအကျန်မရှိသော။
ကာမရာဂကာမ တဏှာ။ပ။
တဏှာဘေဒေါ၊ ကာမရာဂ, ကာမတဏှာ, ရူပတဏှာ အရူပတဏှာ, နိရောဓတဏှာ အပြားရှိသော။
ကိလေသကာမော၊ ကိလေသကာမသည်။
[ကိလေသကာမော၏ ဝိသေသနချည်း ဖြစ်သောကြောင့် "ကာမရာဂကာမဂဏှာ။ ပ။ဘေဒေါ"ဟု တစ်ပုဒ်တည်းရှိရမည်။]
ဣဓ၊ ဤ ကာမဘုံ၌။
ပဝတ္တတိ၊ ၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
အနဝသေသ ပဝတ္တိတံ၊ အကြွင်းအကျန်မရှိသောအားဖြင့် ဖြစ်ခြင်း ရှိသည်၏အဖြစ်ကို။
သန္ဓာယ၊ ၍။
ဒုဝိဓော ပေသောတိ (သင်္ဂဟကာရေန) ဝုတ္တံ။
စ၊ ဆက်။
ဝတ္ထုကာမောပိ
**၁။ ဝတ္ထုကာမောပိ စ**။ ။ [အနဝသေသပ္ပဝတ္တိကို ရည်ရွယ်လျှင် ဝတ္ထုကာမ ကား။ တချို့ မဖြစ်သည် မဟုတ်ပါလော၊ အဘယ်နည်းဖြင့် ဝတ္ထုကာမအတွက် အနဝသေသပ္ပဝတ္တိဖြစ်ပုံကို မှတ်ရမည်နည်းဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် "ဝတ္ထုကာမောပိ စ" စသည်ကိုမိန့်သည်။ "ဝတ္ထုကာမ"ဟု ခေါ်အပ်သော ရူပ သဒ္ဒစသည် အာရုံကာမဂုဏ်နှင့် ကြွင်းသော တေဘူမက ဝဋ်တရားတွင်လည်း ကာမဘုံ ရူပဝိပါက် အရူပဝိပါက်မျှသာ မရှိပါ။ ကျန်ဝတ္ထုကာမ အားလုံးရှိ၏။ ထိုရူပဝိပါက် အရူပဝိပါက်များ မရှိသော်လည်း ယေဘုယျနည်းအားဖြင့် (သို့မဟုတ်-သဘော ကွဲပြားသော တရား မကျန်တော့သည့်အတွက် ပြည့်စုံသလောက် ဖြစ်နေသော သဒိသူပစာရအားဖြင့် ) ဝတ္ထု ကာမလည်းပြည့်စုံသည်ပင် မည်နိုင်ပါသည်။ [ယေဘုယျဘာဝတော, အနဝသေသော ဝိယအနဝ သေသော တိဝါ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ဝတ္ထုကာမောပီတိ အာဒိမာဟ၊ အနဝ သေသသဒိသတာ စေတ္ထ သ၁ သဘာဝဘိန္နဿ ကဿစိ အနဝသေသတော။-အနု။]
၊ သည်လည်း။
ရူပါရူပါဝစရဝိပါကမတ္တော၊ ရူပါဝစရဝိပါက် - အရူပါဝစရဝိပါက်မျှ ဖြစ်သော။
အပ္ပကော၊ အနည်းငယ်သည်။
ဣဓ၊ ဤကာမဘုံ၌။
န ပဝတ္တတိ၊ မဖြစ်။ (ဣဓာပိ၌ ပိ-ပိုဟန်တူ၏။)
**၂။တထာပိ။ပ။ဂဟိတာ**။ ။ ဤကာမဘုံ၌ ရူပ အရူပ ဝိပါက်မှတစ်ပါး ဝတ္ထုကာမ ဟုခေါ်ရသော တေဘူမက ဝဋ်တရားသည် ပြည့်စုံစွာရှိပါသော်လည်း ဝတ္ထုကာမအတွက် ထိုအားလုံးကို မယူဘဲ ရူပ သဒ္ဒ စသည်အာရုံ ကာမဂုဏ်ပြည့်စုံသော ကာမာဝစရတရားတို့ကိုသာ (ကာမစိတ် စေတသိက်တို့ကိုသာ) ယူထားသည်။ ဤစကားအရ "အလုံးစုံသော ကိလေသကာမဖြင့် လည်းကောင်း။ ကာမာဝစရ တရားဟူသော ဝတ္ထုကာမတို့ဖြင့်လည်းကောင်း ဤကာမ(၁၁)ဘုံ အရပ်ကို မှတ်သား၍ "ကာမာဝစရဘုံ"ဟု ခေါ်ထားကြောင်းကိုပြသည်။ [ဣမိနာ ဝိကပ္ပေန သဒ္ဒေန ကိလေသကာမေန ဝတ္ထုကာမေပိ ကာမာဝစရဓမ္မေန စ ဧကာဒသကာမာဝစရပဒေသုပ လက္ခဏံ ယုတ္တံတိ ဒဿေတိ။-မဓု။]
တထာပိ၊ ထိုသို့ အနည်းငယ်သော ဝတ္ထုကာမ မဖြစ်ပါသော်လည်း။
ကာမဝစရဓမ္မာနံ၊ တို့၏။ (ဟိတ်၏သမ္ဗန်ထည့်သည်။)
ပရိပုဏ္ဏဝတ္ထုကာမတ္တာ၊ ပြည့်စုံသော ဝတ္ထုကာမတို့၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ကာမာဝစရဓမ္မာဝ၊ ကာမာဝစရ တရားတို့ကိုသာ။
ဣဓ၊ ဤ ဒုဝိဓော ပေသောဟူသောစကားရပ်၌။
ဂဟိတာ၊ ကုန်ပြီ။**၁။ ဧဝဉ္စကတွာ။ပ။ဝုတ္တာ**။ ။ လဒ္ဓဂုဏ်ဝါကျတည်း။ [ဧဝဉ္စကတွာတိ- ကိလေသကာမ ဝတ္ထုကာမာနံ အနဝသေသ ပရိပုဏ္ဏဘာဝေန အဘိလက္ခိတ္တာတိ အတ္ထော။ အနု။] သသတ္ထာဝစရ ကို ဥပမာပြရာ၌ လက်နက်မပါသော အခြားအခြေ ၂-ချောင်း အခြေ၄-ချောင်း သတ္တဝါတွေ ရှိနေသော်လည်း လက်နက်ရှိသူ လူတို့ဖြင့် မှတ်သား၍ "သသတ္ထာဝစရ အရပ်"ဟု ခေါ်သကဲ့သို့ ဤကာမဘုံ၌ ရူပါရူပ လောကုတ္တရာ တရားတွေရှိနေသော်လည်း ကိလေသာကာမ ဝတ္ထုကာမ ၂-မျိုးဖြင့် မှတ်သား၍ ဥပလက္ခဏနည်းအားဖြင့် ကာမာဝစရဘုံ ဟုခေါ်ထားသည်-ဟူလို။
ဧဝဉ္စကတွာ၊ ကြောင့်။
သသတ္ထာဝစရောပမာ၊ သသတ္ထာဝစရ ဥပမာသည်။
ယုတ္တာ၊ သင့်သည်။
ဟောတိ။ရုဠှီသဒ္ဒေနာတိ၊ ကား။
၂။ ဉာဏသမ္ပယုတ္တေသု ရုဠေန။ ။ ကောသလ္လသမ္ဘူတ အနက်ကြောင့်ဖြစ်သော ကုသလသဒ္ဒါသည် ဉာဏသမ္ပယုတ် ကုသိုလ်စိတ်တို့၌ တက်ရောက်ထင်ရှားသော အထင်ရုဠှီ သဒ္ဒါတည်း။ ထို အထင်ရုဠီသဒ္ဒါဖြင့် ဉာဏဝိပ္ပယုတ် ကုသိုလ်လည်း ကုသိုလ်ချင်း တူသောကြောင့် ကုသလအမည် ရသည်-ဟူလို။ [တေန ရုဠှေန ကာရဏဘူတေန တံ သဒိသံ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တံပိ ကုသလမေဝါတိ ယောဇနာ။-မဓု။]
မှတ်ချက်။ ။ ဤနည်း၌ အစစ်အမှန်အားဖြင့် ကုသလအမည် ရနိုင်သော ဉာဏသမ္ပယုတ်ကို ဟောရာဝယ် ကုသလသဒ္ဒါကို အထင်ရဠှီသဒ္ဒါဟု ဆိုရကား ယခုခေတ်ယူရိုး အဓိပ္ပာယ် မျိုးမဟုတ်ပါ။ ယခုခေတ်၌ကား အစစ်အမှန်အနက်မှ အခြားအနက်ကို ဟောရာ၌သာ ရုဠှီဟု ဆိုသည်။
ဉာဏသမ္ပယုတ္တေသု၊ ဉာဏသမ္ပယုတ် ကုသိုလ် စိတ်တို့၌။ ရုဠှေန၊ တက်ရောက်ထင်ရှားပြီးသော။ သဒ္ဒေန၊ သဒ္ဒါအားဖြင့်။ ("ကုသလမေဝ-ကုသိုလ် မည်သည်သာ"ဟု အဋ္ဌကထာ၌စပ်။) ဝါ၊ တစ်နည်း။ **ဉာဏသမ္ပယုတ္တေသု** `` **၁။ ဉာဏသမ္ပယုတ္တေသု ဝါ**။ ။ ကောသလ္လသမ္ဘူတ အနက်ရှိသော ကုသလသဒ္ဒါကို ဉာဏသမ္ပယုတ်တို့၌ ရှေးဦးစွာ မုချတ္ထ (အစစ်အမှန်အနက်) အားဖြင့်ဖြစ်စေ၍ ထို့နောက် ဉာဏဝိပ္ပယုတ်တို့၌လည်း အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကချင်း တူသောကြောင့် တင်စားအပ်သော သဒိသူပစာ ရုဠှီသဒ္ဒါဖြင့်-ဟူလို။ တင်စားအပ်သောကြာင့် ဤရုဠှီကို "အတင်ရုဠှီ"ဟုခေါ်သည်။ ဤနည်းကား ယခုခေတ် ယူရိုးနည်းတည်း။ `` ၊ တို့၌။ ပဝတ္တိတွာ၊ ဖြစ်ပြီး၍။ အနဝဇ္ဇသုခဝိပါကတာယ၊ အနဝဇ္ဇ သုခဝိပါက၏ အဖြစ်ဖြင့်။ တံ သဒ်သေသု၊ ထို ဉာဏသမ္ပယုတ်နှင့်တူကုန်သော။ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တေသု၊ တို့၌။ ရုဠှေန၊ တတ်ရောက်စေအပ် တင်စားအပ်သော။ သဒ္ဒေန၊ (အတင်ရုဠှီ) သဒ္ဒါအားဖြင့်။ (ကုသလမေ၀။)**၂။ အထဝါ**။ ။ ဤနည်း၌ အထင်-အတွင် ၂-မျိုးရသော ရုဠှီတည်း။ ကိဉ္စိနိမိတ္တံကဟေတွာ- မြေ၌အိပ်ခြင်းကို အကြောင်းပဝတ္တိနိမိတ်ပြု၍ ကျွဲကို "မဟိံသော"ဟုခေါ်ထားရာ၌ သတိပိ။ပ။ ဝိသယေ-မြေ၌အိပ်ခြင်းဟူသော ပဝတ္တိနိမိတ်ရှိသော "ဆင်" စသော အခြား သတ္တဝါဒြဗ် ရှိသော်လည်း မြေ၌အိပ်ခြင်းကြိယာက ကျွဲ၌သာထင်ရှားသောကြောင့် အထင်ရုဠှီအားဖြင့် ကျွဲကိုသာ "မဟိံသ"ဟု ခေါ်ရသည်။
၊ ထို့ပြင် တစ်နည်းကား။
ကိဉ္စိ၊ သော။
နိမိတ္တံ၊ သဒ္ဒါဖြစ်ခြင်း၏အကြောင်းကို။ (သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ်ကို။)
ဂဟေတွာ၊ ယူ၍။ (ပ၀တ္တိ-၌ စပ်။)
အညသ္မိံ၊ ထိုအနက်မှ အခြားသော။
တံ နိမိတ္တယုတ္တေ၊ ထို သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ်နှင့် ယှဉ်သော။
ကိဒ္ဓိဉ္စိဒေဝ၊ တစ်စုံတစ်ခုသာလျှင် ဖြစ်သော။
ဝိသယေ၊ ဟောရာ ဖြစ်သော အနက်ဒြဗ်သည်။
သတိပိ၊ လည်း။
သမ္မုတိယာ၊ သမုတ်အပ်သော အမည်၏။
စိရကာလတာဝသေန၊ ကြာမြင့်သော ကာလရှိသည်၏ အဖြစ်၏ အစွမ်းဖြင့်။
နိမိတ္တဝိရဟေပိ
**၃။ နိမိတ္တဝိရဟေပိ ပဝတ္တိ**။ ။ ထိုကျွဲသည် မြေ၌မအိပ်ဘဲ သွားနေသောအခါ ထိုနိမိတ်မှကင်းသော်လည်း မဟိံသ နာမည်၏ ကျွဲအပေါ်ဝယ် ကြာမြင့်စွာသောကာလက ဖြစ်နေခြင်း (နာမည်တွင်နေခြင်း)ကြောင့် အတွင်ရုဠှီအားဖြင့်လည်း မဟိံသော ရုဠှီသဒ္ဒါ ဖြစ်ပြန်၏။ သွားခြင်းကြိယာကို အကြောင်း ပဝတ္တိနိမိတ်ပြု၍ ဖြစ်သော ဂေါသဒ္ဒါ၏ ရုဠှီဖြစ်ပုံလည်း နည်းတူ။
၊ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိနိမိတ်မှ ကင်းသော မူလအနက်၌လည်း။
ပဝတ္တိ၊ ဖြစ်ခြင်းသည်။
ရုဠှီ၊ နာမရုဠှီ မည်၏။
မဟိယံ၊ မြေ၌။
သေတိ၊ အိပ်တတ်၏။
ဣတိ။
မဟိံသော၊ မည်၏။
ဂစ္ဆန္တိ၊ ကုန်၏။
ဣတိ။
ဂါဝေါ၊ ဂါတို့မည်၏။
ဣတ၊ ဤ ဥဒါဟရုဏ်တို့၌။
(ရုဠှီဘာဝေါ၊ ကို။
ဝေဒိတဗ္ဗော)ယထာ။
**၁။ ဧဝံ ကုသလသဒ္ဒဿပိ**။ ။ ကုသလသဒ္ဒါလည်း ကောသလ္လသမ္ဘူတကြောင့် ဉာဏသမ္ပယုတ်ကုသိုလ်၌ ထင်ရှားပြီးသော အထင်ရုဠှီသဒ္ဒါ ဖြစ်ရကား ကောသလ္လသမ္ဘူတ ဖြစ်သော ဉာဏသမ္ပယုတ် ဝိပါက် ကြိယာတို့၌ ကုသယအမည် မရတော့။ ဉာဏဝိပ္ပယုတ် ကုသိုလ်ဖြစ်သော အခါလည်း ဉာဏသမ္ပယုတ်တုန်းက တွင်နေသော အတွင် ရုဠှီအားဖြင့် "ကုသလ"ဟုပင်ခေါ်ရသည်- ဟူလို။
ဧဝံ၊ တူ။
ကုသလသဒ္ဒ ဿပိ၊ ၏လည်း။
ရုဠှီဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော။**၂။ ပညာနိဒ္ဒေသေ။ပ။ဟောတိ**။ ။အဘိဓမ္မာ၌ ကောသလ္လသမ္ဘူတ အနက်မပါပါ တကား..၊ အဘယ်ကြောင့် ကောသလ္လသမ္ဘူတ အနက်၌ ကုသလ-သဒ္ဒါကို အဘိဓမ္မပရိယာယ ဟုဆိုရသနည်း ဟု မေးဖွယ် ရှိသောကြောင့် "ပညာနိဒ္ဒေသေ" စသည်ကို မိန့်။ အဘိဓမ္မာပါဠိတော်ဝယ် "ပညာ ဟောတိ"ဟူသော ဥဒ္ဒေသ၏ ပဒဘာဇနီ၌ "ကောသလ္လံ"ဟု ပါရှိ၏။ ထို ကောသလ္လ(ဉာဏ်) ကြောင့် ကုသလဟူသော အမည်ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ကောသလ္လသမ္ဘူ တတ္ထကုသလကို အဘိဓမ္မပရိယာယ ဟု ဆိုသည်-ဟူလို။
ပညာနိဒ္ဒေသေ၊ ပညာနိဒ္ဒေသ၌။
ကောသလ္လန္တိ၊ ဟူ၍။
အဘိဓမ္မေ၊ အဘိဓမ္မာ ပါဠိတော်၌။
ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။
တဿ စ၊ ထို ကောသလ္လ၏လည်း။
ဘာဝါ၊ ရှိခြင်းကြောင့်။ (ဉာဏသမ္ပယုတ် ကုသိုလ်စိတ်၌ သဒ္ဒပ္ပဝတ္တိ နိမိတ်အဖြစ်ဖြင့် ရှိခြင်းကြောင့်။)
ကုသလသဒ္ဒပ္ပဝတ္တိ၊ ကုသလ-သဒ္ဒါ၏ ဖြစ်ခြင်းသည်။
(ဟောတိ၊ ၏။)
ဣတိ၊ ကြောင့်။ (ထိုသို့ အဘိဓမ္မာ၌ "ကောသလ္လ"ဟု ဟောတော်မူခြင်း, ထို ကောသလ္လကြောင့် ကုသလသဒ္ဒါ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်။)
ကောသလ္လယောဂါ ကုသလန္တိ၊ ကောသလ္လယောဂါ ကုသလံဟူသော။
အယံ၊ ဤ ပရိယာယ်သည်။
အဘိဓမ္မပရိယာယော၊ အဘိဓမ္မာ ဒေသနာနည်းသည်။
ဟောတိ။**၁။ သဗ္ဗစိတ္တ။ပ။ဝုတ္တံ**။ ။ "အာရမ္မဏံ စိန္တေတီတိ စိတ္တံ" ဟူသော ပထမနည်းကိုသာ ဆိုသင့်သည် မဟုတ်ပါလော၊ အဘယ်ကြောင့် "စိနောတီတိ စိတ္တံ၊ စိတန္တိ စိတ္တံ"ဟူသော ဒုတိယ-တတိယနည်းတို့ကို ဆိုရပါသနည်း-ဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် "သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏတ္တာ" စသည်မိန့်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ ပါဌ်လျှောက်အတိုင်း သိသာပြီ။ [ ဂဟေတဗ္ဗောတိနောက်၌ ရှေးစာအုပ်များဝယ် ဝါသဒ္ဒါပါသည်ကား အပိုသာတည်း။ ဣတိကိုလည်း ဝုတ္တံ-၌ စပ်ရမည်ဖြစ်သောကြောင့် ထို ဣတိနောက်၌ ပိုဒ်မရှိသင့်။]
သဗ္ဗစိတ္တာသာဓာရဏတ္တာ၊ အလုံးစုံသော စိတ်တို့နှင့် ဆက်ဆံသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ (စိတ္တံဟူသော ဤသဒ္ဒါက အလုံးစုံသောစိတ်ကို ဟောနိုင်သောကြောင့်။)
ယတ္ထ ယတ္ထ၊ အကြင်အကြင် စိတ်၌။
ယထာယထာ၊ အကြင်အကြင် အခြင်းအရာအားဖြင့်။
အတ္ထော၊ အနက်ကို။
လဗ္ဘတိ၊ ၏။
တတ္ထ တတ္ထ၊ ထိုထို စိတ်၌။
တထာ တထာ၊ ထိုထို အခြင်းအရာအားဖြင့်။
(အတ္ထော၊ ကို။)
ဂဟေတဗ္ဗော၊ ၏။
ဣတိ၊ ဤသို့ နှလုံးသွင်း၍။
(ဝုတ္တံ၌ စပ်။)**၂။ ယံ ပန။ပ။ဝေဒိတဗ္ဗံ**။ ။ဇောကိစ္စမတပ်သော အာဝဇ္ဇန်းဒွေးဟူသော ကြိယာနှင့် သတ္တမဇောစသော နောက်ဆုံးဇောတို့သည် အာသေဝနသတ္တိဖြင့်လည်း မစီတတ်၊ ကံ-ကလည်း မပြု မစီအပ်သောကြောင့် အဘယ်နည်းဖြင့် စိတ္တမည်သနည်း-ဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် "ယံပန" စသည်မိန့်။ ထိုစိတ်တို့သည် "အာရမ္မဏံ စိန္တေတိ"အရ စိန္တ နကြိယာကြောင့်လည်းကောင်း၊ နောက်၌လာမည့် စိတ္တတာယအတွက် ဝိစိတ္တအနက်ကြောင့် လည်းကောင်း၊ စိတ္တကရဏ အနက်ကြောင့် လည်းကောင်း စိတ္တအမည်ရနိုင်ပါသည်-ဟူလို။
ပန၊ ဆက်။
ယံ၊ အကြင်စိတ်သည်။
တထာ၊ ထို အခြင်းအရာအားဖြင့်။
နဟောတိ၊ မဖြစ်။
ပရိတ္တကိရိယဒွယံ၊ ကာမကြိယာ ၂-ပါးအပေါင်းလည်းဖြစ်သော။
အန္တိမဇဝနဉ္စ၊ အဆုံးဇောလည်းဖြစ်သော။
တံ၊ ထို စိတ်ကို။
ဝါ၊ သည်။
လဗ္ဘမာနစိန္တ နဝိစိတ္တတာဒိဝသေန၊ ရအပ်သော စိန္တနအနက်, ဝိစိတ္တတာအနက် အစရှိသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့်။
စိတ္တံ၊ စိတ္တမည်၏။
ဣတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။**၃။ဟသိတုပ္ပါဒေါ ပန**။ ။ ပရိတ္တကြိယာ ဟူသော အာဝဇ္ဇန်းဒွေး အတွက် အကြောင်း ပြ၍ သိရပါပြီ၊ ဟသိတုပ္ပါဒ်ကို အဘယ်သို့ မှတ်ရမည်နည်း-ဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် "ဟသိတုပ္၌ါဒေါပန" စသည်မိန့်။ အခြားဇောကဲ့သို့ မိမိကိုယ်ကို မိမိဘာသာ ဇော ၇-ကြိမ် စသည်ဖြင့် စီတတ်ပါသည်-ဟူလို။
၊ သည်ကား။
အညဇဝနဂတိကောဝ၊ အခြားဇော၏ ဖြစ်ခြင်းနှင့်တူသော ဖြစ်ခြင်းရှိသည်သာ။
ဝါ၊ အခြားဇောနှင့် အလားတူသည်သာ။**၁။ ဝိကပ္ပ။ပ။အနုဘဝတိ**။ ။ "အာရမ္မဏရသံ အနုဘဝိတွာ နိရုဒ္ဓံ- အနုဘူတာပဂတ သင်္ခါတံ ကုသလာကုသလံ"ဟု အဋ္ဌကထာဆိုရာ၌ ကုသိုလ် အကုသိုလ်တို့သာ အာရုံ၏ အရသာကို ခံစားကြပါသလော။ ဝေဒနာနှင့် တကွဖြစ်သော ဝိပါက်ကြိယာတို့ကား အဘယ့်ကြောင့် အာရုံ၏အရသာကို မခံစားကြပါသနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် "ဝိကပ္ပ။ပ။ အတိသန္တ ဝုတ္တိတ္တာ" ဟု မိန့်သည်။ "ဝိကပ္ပဂါဟ-အာရုံကို ကြံကြံဖန်ဖန်ယူခြင်း"ဟူသည် အနိဋ္ဌာရုံ ဖြစ်သော သားကလေးကိုပင် မိခင်၏ မေတ္တာစိတ် သို့မဟုတ် လောဘစိတ်ဖြင့် ဣဋ္ဌာရုံ အဖြစ်ဖြင့်ယူနိုင်ခြင်း၊ ဣဋ္ဌာရုံကိုလည်း ရန်သူက ဒေါသစိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ယောဂီတို့က ဝိပဿနာစိတ်ဖြင့် လည်းကောင်း အနိဋ္ဌာရုံ အဖြစ်ဖြင့် ယူနိုင်ခြင်းတည်း။ ထိုသို့ယူမှုသည်ရာဂ-စသော စေတသိက်၏အစွမ်း၊ အလောဘ-စသော စေတသိက်တို့၏ အစွမ်းဖြစ်ရကား ထို စေတသိက် တို့နှင့် ယှဉ်ကြသော အကုသိုလ် ကုသိုလ်စိတ်တို့သာ ထိုသို့ယူမှုကို ပြုနိုင်ကြ၏။ ထိုသို့ ယူခြင်းကိုပင် ထိုအာရုံ၏ ဣဋ္ဌ-အနိဋ္ဌ အရသာကို ခံစားခြင်း အနုဘူတဟု ဆိုသည်။ [တဗ္ဗိ ပက္ခေဟီတိ-အလောဘာဒီဟိ။-မဓု။]
ဝိကပ္ပဂါဟဝသေန၊ အာရုံကို ကြံကြံဖန်ဖန် ယူခြင်း၏အစွမ်းဖြင့်။
ရာဂါဒီဟိ၊ ရာဂ-အစရှိသော အကုသိုလ် စေတသိက်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း။
တဗ္ဗိပက္ခေဟိ စ၊ ထို ရာဂ-စသည်တို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော အလောဘစသော စေတသိက်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း။
အကုသလံ၊ အကုသိုလ်သည် လည်းကောင်း။
ကုသလဉ္စ၊ သည်လည်းကောင်း။
အာရမ္မဏရသံ၊ အာရုံ၏အရသာကို။
အနုဘဝတိ၊ ခံစားတတ်၏။
ဝိပါကော၊ ဝိပါက်သည်။
(အာရမ္မဏရသံ။)
န(အနုဘဝတိ)၊ နိုင်။
(ကသ္မာ။)
ကမ္မဝေဂက္ခိတ္တတ္တာ၊ ကံအဟုန်သည် ပစ်ချအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။
ကိရိယာပိ၊ ကြိယာ သည်လည်း။
(အာရမ္မဏရသံ) န (အနုဘဝတိ)၊ (ကသ္မာ။)
အဟေတုကာနံ၊ အဟိတ်ကြိယာစိတ်တို့၏။
အတိဒုဗ္ဗလတာယ၊ အလွန် အားမရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်း။
ခီဏ ကိလေသဿ၊ ကုန်ပြီးသောကိလေသာရှိသော။
ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဝတော
**၁။ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာဝတော**။ ။ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် ရူပါရုံစသော အာရုံ ၆-ပါးကို အာရုံ ပြုရာ၌ ဣဋ္ဌာရုံဖြစ်စေကာမူ လောဘဘက်သို့လည်း မကျရောက်အောင်၊ အနိဋ္ဌာရုံ ဖြစ်စေကာမူ ဒေါသဘက်သို့လည်း မကျရောက်အောင် အသင့်အားဖြင့် ရှုတတ်၏။ အာရုံ ၆-ပါး၌ ထိုသို့ရှု နိုင်သော ဥပေက္ခာ ၆-မျိုးကို "ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ"ဟု ခေါ်၏။ [ ဆ+အင်္ဂါနိ ယဿာတိ ဆဠင်္ဂါ စ+သာ+ဥပေက္ခာ စာတိ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ။] ထိုဆဠင်္ဂုပေက္ခာရှိသော ရဟန္တာတို့၏ ကြိယာစိတ်သည် အလွန်ငြိမ်သက်သော ဖြစ်ခြင်း ရှိသောကြောင့် အာရုံ၏ အရသာကို ကုသိုလ် အကုသိုလ်တို့ကဲ့သို့ မခံစားကြတော့။
၊ ဆဋ္ဌင်္ဂုပေက္ခာရှိသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌။
ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ၊ ဖြစ်ရကုန်သော်။
သဟေတုကာနံ၊ သဟိတ် ကြိယာစိတ်တို့၏။
အတိသန္တ ဝုတ္တိတ္တာ စ၊ အလွန်ငြိမ်သက်သောဖြစ်ခြင်း ရှိကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်လည်းကောင်းတည်း။**၂။ ဧတ္ထ စ။ပ။ဝုတ္တံ**။ ။ အဋ္ဌကထာ၌ ဘူတာပဂတုပ္ပန္နကို ပြရာဝယ် "အာရမ္မဏရသံ။ပ။ ကုသလာ ကုသလံ"ဟုလည်းကောင်း၊ "ဥပ္ပါဒါဒိတ္တယံ။ပ။ သေသသင်္ခတဉ္စ"ဟုလည်းကောင်း အဘယ်ကြောင့် ၂-နည်းပြသနည်း ဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် "ဧတ္ထစ" စသည်မိန့်။ ဝဒန္တ ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သော သင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာဆရာ၏ အလိုအားဖြင့် ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကိုသာ "ဘူတာပဂတ"ဟု ဆိုလို၏။ ထိုအလိုအတိုင်း ပထမနည်းကို ဆိုထားသည်-ဟူလို။ ["ဝတ္ထု- ဝဒန္တ ပုဂ္ဂိုလ်၏+အဓိပ္ပာယ-အလို"ဟူသည် ကုသိုလ် အကုသိုလ်၏ အဗျာကတထက် လွန်ကဲသော ခံစားခြင်း အခြင်းအရာကို ဆိုလိုခြင်းတည်း။]
စ၊ ဆက်။
ဧတ္ထ၊ ဤနည်း ၂-ပါးတို့တွင်။
(အနုဘူတာ ပဂတ၊ ဘူတာပဂတဟူသော နည်း ၂-ပါးတို့တွင်။)
ပုရိမနယေ၊ ၌။
ကုသလာ ကုသလမေ၀၊ ကုသိုလ် အကုသိုလ်စိတ်ကိုသာ။
ဝတ္တု၊ ဝဒန္တ ပုဂ္ဂိုလ်၏။ (ဝတ္ထု ဟုရှိသည်ကား- မကောင်း။)
အဓိပ္ပာယဝသေန၊ အလို၏ အစွမ်းဖြင့်။
ဘူတာပဂတန္တိ၊ ဟူ၍။
ဝုတ္တံ
**၃။ ယံ ဥပ္ပန္နာနံ။ပ။ဝုတ္ထာ**။ ထို ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကို "ဥပ္ပန္န"ဟု ယူထားသော (ဟောထားသော) ပါဠိတော် ရှိပါ၏လော-ဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် "ယံ။ပ။ဝုတ္တာ"ဟု မိန့်သည်။ "ဥပ္ပန္နာနံ အကုသလာနံ။ပ။ဌိတိယာ"ဟူသော သမ္မပ္ပဓာန် ပါဠိတော်များ၌ အတိတ် ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကို "ဥပ္ပန္န"ဟု ယူ၍ ထို အကုသိုလ်နှင့်တူသော အနာဂတ်အကုသိုလ်ကို ပယ်ခြင်းကိုလည်းကောင်း။ ထို ကုသိုလ်နှင့်တူသော အနာဂတ်ကုသိုလ်၏ တည်တံ့ တိုးပွားခြင်းကိုလည်းကောင်း ဟောတော်မူသည်။ ဤပါဠိတော်ကိုထောက်၍ ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကို "ဥပ္ပန္န"ဟု သုံးစွဲရိုးရှိကြောင်း သိနိုင်ပါသည်-ဟူလို။
၊ ယံ၊ ယင်းကုသိုလ် အကုသိုလ်ကို။**၁။ ပစ္ဆိမ။ပ။အဓိပ္ပါယေန**။ ။ နောက်နည်း၌ကား တိုက်ရိုက် ယူအပ်သော ကုသိုလ် အကုသိုလ်မှတစ်ပါးသော တရားစုကိုလည်းကောင်း။ သင်္ခတဉ္စ၌ စ-သဒ္ဒါဖြင့် ယူအပ်သော ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကိုလည်းကောင်း၊ (ဤအားလုံးသော သင်္ခတ တရားစုကို) ဘူတာပဂတအဖြစ် (ဘူတာပဂကနာမည်)ဖြင့် ဆိုလို။ ထို့ကြောင့် ပစ္ဆိဓဝိကပ်ကို သင်္ဂဟအဋ္ဌကထာ ဆိုသည်။ ["ဘူတာပဂတဘာဝေန + အဘိဓာနံ၊ ဆိုခြင်း။ ဘူတာပဂတဘာဝါဘိဓာနေ၊ ၌ + အဓိပ္ပာယော၊ ကျမ်းဆရာ၏ အလိုတည်း။ ဘူတာ။ပ။အဓိပ္ပာယော"ဟု ပြု။ မဓု၌ကား တစ်မျိုး ဝစနတ္ထပြု၏။]
ပစ္ဆိမ နယေ၊ပန၊ ၌ကား။
စသဒ္ဒေန၊ ဖြင့်။
ကုသလာ ကုသလဉ္စ၊ ကိုလည်း။
အာကဍ္ဎိတွာ၊ ငင်၍။
ဘူတာ။ ပ။
ဓိပ္ပာယေန၊ ဘူတာပဂတ အဖြစ်ကို ဆိုလိုခြင်းကြောင့်။
သဗ္ဗံ၊ သော။
သင်္ခတံ၊ သင်္ခတ တရားကို။ (ကုသိုလ် အကုသိုလ်နှင့် တကွသော သင်္ခတ တရားကို။)
ဝုတ္တံ၊ (ဘူတာပဂတ)ဟု ဆိုအပ်ပြီ။**၁။ အသမူဟတံ**။ ။ ဥပမာ-ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာသည် သောတာပတ္တိမဂ် မဥပါဒ်မီက ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ ဘင်ခဏဝယ် ချုပ်သွားသော်လည်း နောင်တစ်ဖန် မဖြစ်ခြင်းသို့ မရောက်စေအပ်သေး၊ ထိုသို့ မရောက်စေအပ်သေးသည်၏အဖြစ်ဖြင့် မပယ်နုတ်အပ် သောကြောင့် "အသမူဟတ"ဟု ဆိုသည်။ အခြားကိလေသာများလည်း နည်းတူ။
၊ မဂ်ဖြင့် မပယ်နုတ်အပ်သေးသော။ (အကုသလံ-၌ စပ်။)**၂။ အဂ္ဂိအာဟိတော**။ ။ "အာဟိတောတိ အာဘတော (ဆောင်ယူအပ်သော) ဇာလိတောဝါ (တစ်နည်း-တောက်ပစေအပ် ငြှိထွန်းအပ်သော)"ဟု သုတ္တနိပါတ်ဓနိယသုတ် အဋ္ဌကထာ ဖွင့်၏။ ပထမနည် ပထမနည်း၌ "အာပုဗ္ဗ ဓာဓာတ်၊ ဓ-ကို ဟ၊ အာကို ဣပြု" ဟုသိစေ၏။ ဒုတိယနည်း၌ "အာ+ဟုဓာတ်" ဟု ဆိုလို၏။ ဟုဓာတ်သည် မီးပူဇော်ခြင်း အနက်ကိုလည်း ဟော၏။ဤပုဒ်၌ "အာဟိတော+အဂ္ဂိ"ဟု ဆိုလိုလျက် ဝိသေသနနောက်ချ၍ "အဂ္ဂိအာဟိတော"တစ်နည်း "အဂျာဟိတော"ဟု ဆိုအပ်သကဲ့သို့၊ ဤ၌လည်း "လဒ္ဓဘူမိ"ဟု ဆိုလိုလျက် "ဘူမိလဒ္ဓ"ဟု ဆိုထားသည်-ဟူလို။
တိ၊ အဂ္ဂိအာဟိတောဟူ၍။
ဝါ၊ အဂျာဟိတော ဟူ၍။
ဝုတ္တော) ဝိယ၊ တည်း။**၁။ ဓမ္မသဘာဝံဝါ**။ ။ လောကီတရားဖြစ်သောစိတ် စေတသိက်တို့တွင် စိတ်သည် ပင်ကိုသဘာဝအတိုင်း အားဖြင့် စေတသိက်တို့ထက် ပြဋ္ဌာန်း၏။ ထို့ကြောင့် စိတ်၏ပင်ကို သဘောကို ရည်ရွယ်တော်မူ၍ "စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ"ဟု ဟောတော်မူသည်။ [ပထမနည်းဖြင့် ဒေသနာအရာ၌ ခေါင်းဆောင်ဟု ဆိုလို၏။ ဒုတိယနည်းဖြင့် ပင်ကို သဘောကိုအားဖြင့် ခေါင်းဆောင် ဟုဆိုလိုသည်။]
၊ စိတ်ဟူသော တရား၏ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ခြင်း သဘောကို။
သန္ဓာယ၊ ၍။
ဧတံ၊ ဤ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ ဟူသောစကားကို။
(ဘဂဝတာ) ဝုတ္တံ။**၂။ ဥပ္ပန္နော ဝိယ**။ ။ ဤ၌ ဝိယဖြင့်ဆိုသောကြောင့် "ပဌမံ ဥပ္ပန္နံ"ကို သဒိသူပစာဟု ကြံပါ။ ဤသို့ဥပစာ မကြံရသော တစ်နည်းကို ပြလို၍ "အနန္တရပစ္စယမနံဝါ"ဟု တစ်နည်းဖွင့်သည်။ အနန္တရပစ္စည်းတပ်သော ရှေးရှေးစိတ်သည် နောက်နောက် စိတ်စေတသိက်တို့၏ ရှေးဦးစွာ ဖြစ်သည်-ဟူလို။
၊ ပထမ ဖြစ်သကဲ့သို့။
ဟောတိ၊ ၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဧဝံ၊ ဤသို့ မနောတေသံ ဓမ္မာနံ ပထမံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟူ၍။
(သင်္ဂဟကာရေန)။
ဝုတ္တော၊ ပြီ။**၁။ အနွဒေဝ**။ ။ "အနုဒေဝ အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပံ"ဟူသော မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပထမသုတ်၌ "အနုဒေဝ သဟေဝ, န ဝိနာ တေန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော"ဟု အဋ္ဌကထာ၌လည်းကောင်း၊ "ဧတံဒွယံ အနုဒေဝ အနွာဂတမေဝ"ဟု ဋီကာ၌လည်းကောင်း ဖွင့်၏။ ထို့ကြောင့် ဤ၌လည်း ထိုအတိုင်းပင် အနုကို သာအနက်ယူပါ။ မဓု၌ကား "အနွဒေဝါတိ ဧကန္တေနေဝ"ဟု ဖွင့်၏။ အဘိဓာန်(၁၁၇၄)၌လာသော အနက်တို့တွင် ဧကန္တအနက် မပါသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ပြခဲ့သော သာဓကတို့နှင့် မညီသောကြောင့် လည်းကောင်းစဉ်းစားပါ။
အကုသလာဓမ္မာတိ၊ ဟူ၍။
ဝုတ္တာ၊ ဟောတော်မူအပ်ကုန်ပြီ။
[အကုသလာ၊ ကုန်သော။
ဓမ္မာ၊ တို့သည်။
အန္တဒေဝ၊ စိတ်နှင့်အတူတကွသာလျှင်။
ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ကုန်၏။ -ဤပါဠိသည်အဋ္ဌကထာ စာအုပ်များ၌ မပါ၊ ကျနေဟန်တူ၏။ သို့မဟုတ် ပါဠိတော်ရင်းမှ စုံအောင်ယူ၍ဋီကာပြသည်ဟု-သော်လည်း ကြံပါ။]
ဝါ၊ တစ်နည်း။
အနန္တ ရပစ္စယမနံ၊ အနန္တရပစ္စည်းဖြစ်သော စိတ်ကို။
သန္ဓာယ၊ ၍။
မနောပုဗ္ဗင်္ဂမတာ၊ ကို။
ဝုတ္တာ၊ ပြီ။**၂။ ဣဓဝါ။ပ။ဝေဒိတဗ္ဗံ**။ ။ ဤ အဋ္ဌကထာ၌ ဆောင်ပြအပ်သောစိတ်၏ ပုဗ္ဗင်္ဂမဘာဝသာဓက သုတ်တို့သည် အာဘိဓမ္မိကပုဂ္ဂိုလ်တို့ သိအပ်ပြီးဖြစ်သည်မှာ ကြာမြင့်လှပြီဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုသုတ်တို့ကို မပျောက်ပျက်အောင် စောင့်ရှောက်ခြင်းကို "သုတ္တာနုရက္ခဏ"ဟု ဆိုသည်။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
ဣဓ၊ ဤအရာ၌။
ဥပသံဟဟာနံ၊ ဆောင်ယူအပ်ကုန်သော။
အာဘိဓမ္မိကေဟိ၊ အဘိဓမ္မာဆောင် ထေရ်တို့သည်။
ဝိညာတာနံ၊ သိအပ်ပြီးကုန်သော သုတ်တို့၏။
စိရကာလပ္ပဝတ္တိဝသေန၊ ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး ဖြစ်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်။
(သုတ္တာနုရက္ခဏံ၊ ကို။)
ဝေဒိတဗ္ဗံ။တတြ တတြ၊ ထိုထို အာရုံ၌။
ဝါ၊ ထို ထို ဘဝ၌။
အဘိနန္ဒနတော၊ အလွန်နှစ်သက်တတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
နန္ဒီ၊ နန္ဒီ မည်၏။
နန္ဒီဘူတော၊ နှစ်သက်တတ်သည် ဖြစ်၍ဖြစ်သော။
ရာဂေါ၊ စွဲမက်တတ်သော ရာဂတည်း။
နန္ဒိရာဂေါ၊ အလွန်နှစ်သက် စွဲမက်တတ်သော ရာဂ။
နန္ဒိရာဂဘာဝေန
၁။နန္ဒိရာဂဘာဝေန
။ ။ "နန္ဒိရာဂသဟဂတာ ဟူသော ပါဠိတော်ကို "နန္ဒိရာဂဘာဝေန+ သဟဂတာ"ဟု ဖွင့်၏။ ထိုသို့ဖွင့်သဖြင့် နန္ဒိရာဂေန၌ ဘာဝပ္ပဓာနဘာဝ လောပကြံ၍ "အလွန် နှစ်သက် စွဲမက်တတ်သော တဏှာ၏ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ အလွန်နှစ်သက် စွဲမက်ခြင်း ကြိယာကို အရကောက်ပါ"ဟု သိစေ၏။ ထိုကြိယာနှင့် တကွဖြစ်သော တရားဟူသည်တဏှာပင်ဖြစ်၏။ ဤသို့ "နန္ဒိရာဂသဟဂတာ"၌ နန္ဒီရာဂမည်သော တဏှာနှင့်ယှဉ်ဖက် တရားတစ်မျိုးကို မရဘဲ နန္ဒီ ရာဂမည်သော တဏှာကိုသာ ရသောကြောင့် သဟဂတ သဒ္ဒါသည် တဏှာ၏ နန္ဒိရာဂ အဖြစ်ကို ထွန်းပြရုံသာဖြစ်၍ အနက်ထူးမရှိသောတဗ္ဘာဝသဒ္ဒါ ဖြစ်ရသည်။ ဆိုလိုရင်းမှာ "နန္ဒိရာဂသဟဂတာ၊ နန္ဒိရာဂ ဖြစ်သော"ဟုသာ အဓိပ္ပာယ်နက် မှတ်ပါ-ဟူလို။ [သစ္စဝိဘင်း အဋ္ဌကထာ၌ကား နန္ဒိ "နန္ဒိ ရာဂေန"ဟု ဘာဝသဒ္ဒါမပါဘဲ ဆိုသောကြောင့် "နန္ဒိရာဂ+သဟ+ဂတာ- နန္ဒိ ရာဂနှင့်တကွ (တရားကိုယ်အားဖြင့် တစ်ပါးတည်းအဖြစ်သို့သာ)ရောက်သော"ဟု အနက်ဖွင့်သည်။]
မှတ်ချက်။ ။ ဒိဋ္ဌိဂတံ စသည်၌ တမ္ဘာဝ ဟုဆိုလျှင် ဂတအတွက် လုံးလုံးအနက်ထူး မရှိ။ ဒိဋ္ဌိပုဒ်၏အနက်ကိုသာ တွဲဖက်ဖြစ်၍ ဟော၏-ဟု အဓိပ္ပာယ်ယူရ၏။ နိဿယအနက် ပေးသောအခါ "ဒိဋ္ဌိဂတ-ဒိဋ္ဌိ"ဟု ပေးရ၏။ ဤနေရာ၌ သဟဂတအတွက် နိဿယအနက် ပေးရာ၌ကား "တကွဖြစ်သော"ဟု ပေးနိုင်၏။ သို့သော် အရကောက်သောအခါ နန္ဒိရာဂကိုသာ ရသောကြောင့် သဟဂတအတွက် အနက် အရကောက်သီးခြားမရှိရကား "တဗ္ဘာဝ"ဟု ဆိုသည်၊ [မဓု၌ "နန္ဒိရာဂဘာဝေန သဟဂတာ"၌ နန္ဒိရာဂဘာဝေန ကို "အဘိန္နဝိသေသန" ဟုဆို၏။ သဟဂတာကိုလည်း ဘူတာဟု ဖွင့်၏။ "နန္ဒိရာဂ အဖြစ်အားဖြင့် ဖြစ်သော"ဟု အနက်ပေးစေလို၏။]
၊ အလွန်နှစ်သက် စွဲမက်တတ်သည်၏ အဖြစ်နှင့်။ သဟဂတာ၊ တကွဖြစ်သော။ တဏှာ၊ တည်း။ နန္ဒိရာဂသဟဂတာ၊ ဏှာ။ ဣတိ၊ သို့။ ဧတ္ထ၊ ဤ ပြယုဂ်၌။ သမ္ပယောဂဝသေန၊ သမ္ပယောဂ၏ အစွမ်းဖြင့်။ (တဏှာနှင့် ယှဉ်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်။) သဟဂတဘာဝေါ၊ သဟဂတ၏ အဖြစ်သည်။ န အတ္ထိ။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ သဟဂတသဒ္ဓေါ၊ သည်။ တဏှာယ၊ ၏။ နန္ဒိရာဂဘာဝံ၊ အလွန် နှစ်သက် စွဲမက်တတ်သည်၏ အဖြစ်ကို။ ဇောတေတိ၊ ထွန်းပြ၏။ (တသ္မာ၊ ကြောင့်။ တဗ္ဘာဝေတိ၊ ဟူ၍။ ဝုတ္တံ၊ အဋ္ဌကထာ၌ ဆိုအပ်ပြီ။ ဤသို့ မဓုထည့်၍ စပ်၏။)**၁။ သမ္မောဒိတေ**။ ။ သံပုဗ္ဗ-စုရာဒိ မုဒ-ဓာတ်သည် မိဿန (ရောနှောခြင်း) အနက်ကို ဟော၏။ ထို့ကြောင့် "သမ္မောဒိတေ"ဟုပါဌ်ရှိပါစေ။ "ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ"ဟူသော ပါဠိတော်များ၌လည်း ဤ မုဒ-ဓာတ်၏ မိဿနအနက်ကိုပင် ယူ၍"သီဝိတာဒကံ ယေ ဥဏှောဒကေန သမ္မောဒိတံ ဧကီဘာဝံအဂမာသိ"ဟု အဋ္ဌကထာတို့ ဖွင့်ကြသည်။ [မဓုဋီကာ၌လည်း "သမ္မောဒိတေ-သုဋ္ဌု မောဒိတေ ယုတ္တေတိ အတ္ထော"ဟု ပါဌ်မှန်ရှိပါစေ။]
၊ ရောနှောအပ်သော။
ဧကီဘာဝမိဝ၊ တစ်ခုတည်း၏ အဖြစ်သို့ကဲ့သို့။
ဂတေ၊ ရောက်သောအနက်၌။
(ဝေဒိတဗ္ဗော။)**၁။ သဟဇာတေ**။ ။ ရုပ်အချင်းချင်း တစ်ကလာပ်တည်းဝယ် အတူဖြစ်ကြရာ၌လည်းကောင်း၊ ပဋိသန္ဓေအခါ ဝတ္ထုရုပ်နှင့် ပဋိသန္ဓေဝိပါက်တို့ အတူဖြစ်ရာ၌ လည်းကောင်း "သဟဇာတ"ဟု ဆိုရသော်လည်း ဧကုပ္ပာဒ ဧကနိရောဓ-စသော လက္ခဏာအားဖြင့်တကွဖြစ်ကြသည် မဟုတ်သောကြောင့် သမ္ပယုတ္တ ဟု မဆိုနိုင်။ ထိုသို့ သမ္ပယုတ္တမဟုတ်ဘဲ တကွဖြစ်သော တရားကို "သဟဇာတမတ္တ (သဟဇာတ သာမည)ဟု ဆိုသည်။ မတ္တဖြင့် သမ္ပယောဂကို ကန့်။ "ဣဒံ သုခံ ဣမာယပီတိယာ သဟဂတံ"၌လာသော သဟဇာတကား ဧကုပ္ပာဒစသော လက္ခဏာ ၄-ပါးနှင့်အညီ သမ္ပယုတ်ဖြစ်သော သဟဇာတတည်း၊ ထို့ကြောင့် ထို နာမ် အချင်းချင်း တကွဖြစ်သည်ကို "သပ္ပယုတ္တသဟဇာတ"ဟုဆိုသည်။
တိ၊ ကား။
သမ္ပယုတ္တသဟဇာတေ၊ သမ္ပယုတ် သဟဇာတဖြစ်သော။
န သဟဇာတမတ္တေ၊ သဟဇာတမျှမဟုတ်သော အနက်၌။ (ဒိဿတိ- ၌ စပ်။)**၂။ ဣဓာပီတိ**။ ။ ရှေ့၌ အဋ္ဌကထာဝယ်ဣမသ္မိမ္ပိ ပဒေအယမေဝ အတ္ထော အဓိပ္ပေတော" ဟု ရှိခဲ့၏။ "ထိုကို ဣဖြင့် ပြန်၍စွဲပါ"ဟု သိစေလို၍ "ဣမသ္မိမ္ပိပဒေအယမေဝ အတ္ထော အဓိပ္ပတောတိဣမိဿာ အဋ္ဌကထာယ" ဟုဖွင့်သည်။ "အဓိပ္ပေတောတော၏ ကံကိုလည်း အတ္ထုဒ္ဓာရ အဖြစ်ဖြင့် ပြအပ်ပြီးသော သံသဋ္ဌသဒ္ဒါကို ထည့်ပါ"ဟု သိစေလို၍ "ယထာ ဒဿိတသံသဋ္ဌသဒ္ဒေါ"ဟု ဖွင့်သည်။ ဆိုလိုရင်းကား- "သောမနဿသဟဂတ-သဒ္ဒါသည် သံသဋ္ဌအနက်ကို ဟော၏၊ ထို သံသဋ္ဌသဒ္ဒါသည်လည်း သဟဇာတအနက်ကို ဟော၏"ဟု ဆိုလိုသည်။
၊ ကား။
ဣမသ္မိမ္ပိ။ ပ။
အဓိပ္ပေတောတိ၊ ဟူသော။
ဣမိဿာ အဋ္ဌကထာယ၊ ဤ အဋ္ဌကထာ၌။
ယထာဒဿိတသံသဋ္ဌသဒ္ဒေါ၊ အကြင်အကြင် ပြအပ်ပြီးသော သံသဋ္ဌသဒ္ဒါကို။
သဟဇာတေ၊ သဟဇာတ အနက်၌။
အဓိပ္ပေတော၊ ၏။
ဣတိ၊ ဤသို့ မှတ်အပ်၏။အနာဘဋ္ဌတာယေဝါတိ၊ ကား။
၁။ ဒိဋ္ဌံ။ပ။အနာဘဋ္ဌတာ။ ။ "အနာဘဋ္ဌတာယ"ဟူသော အဋ္ဌကထာဝယ် အနာဘဋ္ဌတာ ဟူသည် အဘယ်နည်း ဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် "အဘာသိတဗ္ဗတာ အနာဘဋ္ဌတာ" ဟုမိန့်သည်။ ပါဠိတော်၌ တိုက်ရိုက် ဟောတော် မမူထိုက်သည်၏အဖြစ် (နောက်၌ "သသင်္ခါရိက" ဟု ဟောတော်မူလတ္တံ့ ဖြစ်သောကြောင့် ဤ၌ "အသင်္ခါရိကံ"ဟု ဟောဖွယ်မလိုခြင်း)သည် အနာဘဋ္ဌတာ မည်၏။
မေးဖွယ်။ ။ အနာဘဋ္ဌ၌ က-ပစ္စည်းသည် အတိတ်ကံအနက်ဟော မဟုတ်ပါလော။ အဘယ့်ကြောင့် အရဟအနက်ဟော တဗ္ဗပစ္စည်းဖြင့် "အဘာသိတဗ္ဗ"ဟု ဖွင့်ရသနည်း ဟုမေး။ အဖြေကား-ဒိဋ္ဌံ သုတံပုဒ်၌ တကယ်မြင်အပ်ပြီး ကြားအပ်ပြီးကို "ဒိဋ္ဌသုတ"ဟု မဆိုလို။ ပဿိတဗ္ဗ-မြင်ထိုက် မြင်ကောင်းသော အာရုံကို "ဒိဋ္ဌ"ဟု လည်းကောင်း။ "သောတဗ္ဗ- ကြားထိုက် ကြားကောင်းသော အာရုံကို "သုတ" ဟုလည်းကောင်း ဆို၏။ ထိုသို့ဆိုရာ၌ တ-ပစ္စည်းသည် ကာလသာမည အနက်နှင့်တကွ အရဟတ္ထ-ကံအနက်ကို ဟောသကဲ့သို့ ဤ၌ တ- ပစ္စည်းလည်း ကာလသာမည အနက်နှင့်တကွ အရဟတ္ထ-ကံ အနက်ကိုဟောသောကြောင့် အနာ ဘဋ္ဌကို "အဘာသိတဗ္ဗ"ဟု ဖွင့်နိုင်ပါသည်။ ဥပမာ-အဘိဓမ္မပုဒ်၏ ဝစနတ္ထကိုပြရာဝယ် "ပူဇိတေ"ဟူသောပုဒ်ကို "ပူဇာရဟေ"ဟု ဖွင့်ရာ၌ တ-ပစ္စည်း၏ အရဟ-အနက်ကို ဖွင့်ပြ သကဲ့သို့တည်း။][ကာလဝိသေသာနပေက္ခော ကမ္မသာဓနော အာဘဋ္ဌသဒ္ဓေါ ဘာသိတဗ္ဗပရိယာ ယောတိ ဒဿေန္တော အာဟ အဘာသိတဗ္ဗတာ အနာဘဋ္ဌတာတိ။-အနု။]
ဒိဋ္ဌံသုတန္တိ အာဒီသု၊ ပါဠိရပ်တို့၌။ (ပဿိတဗ္ဗတာဒယော၊ ပဿိတဗ္ဗတာ အစရှိသည်တို့သည်။) ဒိဋ္ဌိတာဒယော၊ ဒိဋ္ဌတာ အစရှိသည်တို့သည်။ (ဟောန္တိ) ဝိယ၊ (တထာ။) အဘာသိတဗ္ဗာတာ၊ မဟောထိုက်သည်၏ အဖြစ်သည်။ အနာဘဋ္ဌတာ၊ တာမည်၏။**၁။ အထဝါ**။ ။ ဤနည်း၌ကား အာဘဋ္ဌ၌ တ-ပစ္စည်းသည် ရိုးရာဖြစ်သော အတိတ် အနက်ပင်တည်း။ "အသင်္ခါရိကအဖြစ်ကို ပါဠိတော်၌ ဟောတော်မူအပ်ပြီး မရှိသောကြောင့်ပင် အဋ္ဌကထာ၌ ထို အသင်္ခါရိကအဖြစ်ကို ရှေးအဋ္ဌကထာဆရာတို့ မယူအပ်။ ထို အသင်္ခါရိကပုဒ်၏ အနက်ကို မဖွင့်အပ်ဟူလို။
၊ ကား။
ပါဠိယံ၊ ၌။
အနာဘဋ္ဌတာယ ဧဝ၊ မဟောအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်ပင်။
အဋ္ဌကထာယံ၊ ၌။
န ဂဟိတော၊ မယူအပ်။
တဿ၊ ထိုအသင်္ခါရိကသဒ္ဒါ၏။
အတ္ထော၊ ကို။
(အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ၊ ရှေးအဋ္ဌကထာ ဆရာတို့သည်။)
န ဝုတ္တော၊ မဖွင့်ဆိုအပ်။ပကတိယာ၊ ပင်ကိုအားဖြင့်။
ဒိဋ္ဌာဒိဝသေန၊ ဒိဋ္ဌ အစရှိသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့်။
အာပါထဂမနဉ္စ၊ ရှေးရှုကျခြင်းသို့ ရောက်ခြင်းကိုလည်း။
(ဝေဒိတဗ္ဗံ-၌စပ်။)
ဘောဇန ။ ပ ။
ဥဿာဟာဒီဟိ
၁။ ဘောဇန။ပ။ဥဿာဟာဒီဟိ။ ဤစကားသည် ကလ္လ(ကလျ)ကာယဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းပြတည်း။ မှန်၏၊-ဘောဇနပရိဏာမ (အစာ၏ကောင်းစွာကြေကျက်ခြင်း)ဖြစ်လျှင် လည်းကောင်း၊ ဥတုဘောဇနဝိသေသ(လျောက်ပတ်သောဥတု၊ ဘောဇဉ်)အထူးကို ရလျှင် လည်းကောင်း၊ ဥဿာဟ (ကာယိကဝီရိယ စေတသိကဝီရိယ)ကို ကျန်းမာရေးလိုက်စားသော အားဖြင့် နည်းမှန်လမ်းမှန် အားထုတ်လျှင် လည်းကောင်း ကလ္လကာယ (ကျန်းမာသောကိုယ်)ဖြစ်၏။
တစ်နည်း။ ။ ဤဟိတ်ကို ပြောင်းပြန် ပြန်လိုက်လျှင် "ဥပဒ္ဒုတကာယ-ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းပြလည်း ဖြစ်နိုင်၏"ဟု "ဟု အနု မဓုတို့ ဖွင့်ကြ၏။ [အထဝါ-ဘောဇန။ပ။ဥဿာဟာဒီဟီတိ ဣဒံ ကာယဿကလျတာယ ဝိယ ဥပဒ္ဒုတတာယာပိ ကာရဏဝစနံ။] မှန်၏၊ -အစာမကြေလျှင် လည်းကောင်း၊ မလျောက်ပတ်သောဥတု ဘောဇဉ်ကို ရလျှင်လည်းကောင်း၊ ဝီရိယ လွန်သွား လောက်အောင် နည်းမှန်လမ်းမှန် မဟုတ်ဘဲ အားထုတ်လျှင်လည်းကောင်း၊ လေ စသော (သလိပ် သည်းခြေတို့ပါ) ပျက်သဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်သည် ထို လေ စသည်တို့၏ အနှိပ်စက်ကို ခံရ၍ မကျန်းမမာ ဖြစ်၏။
၊ အစာကြေခြင်း, လျောက်ပတ်သောဥတု, လျောက်ပတ်သောဘောဇဉ်အထူး, ဝီရိယကို ကောင်းစွာအားထုတ်ခြင်း အစရှိသည် တို့ကြောင့်။ ကလျံ၊ ခန့်ကျန်းသော။ (ကာယံ ဝါ၊ ကိုယ်သို့သော်လည်းကောင်း။) ရောဂိနော၊ ရောဂါရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏။ ဝါတာဒီဟိ စ၊ လေ အစရှိသည်တို့သည်လည်း။ (အာဒိဖြင့် သလိပ်, သည်းခြေ, သွေးတို့ကို ယူ။) ဥပဒ္ဒုတံ၊ နှိပ်စက်အပ်သော။ ကာယံ ဝါ၊ သို့သော်လည်းကောင်း။ **အနုဝတ္တန္တဿ** `` **၁။ အနုဝတ္တန္တဿ၊ ဇာဂရဿ**။ ။အနုဝတ္တန္တ ၌ အန္တပစ္စည်းသည် "ဇယံ (ဇယန္တော)၊ အောင်နိုင်သူသည်။ ဝါ၊ အောင်နိုင်ခြင်းကြောင့်။ ဝေရံ၊ ရန်ကို။ ပသဝတိ၊တိုးပွားစေ၏" ၌ အန္တ ပစ္စည်းကဲ့သို့ ဟိတ်အနက်ကိုလည်း ဟော၏။ ထိုပြခဲ့သော ကျန်းမာသော၊ သို့မဟုတ်- မကျန်းမာသော ကိုယ်သို့ စိတ်အားဖြင့် အစဉ်လိုက်နေသောကြောင့် (စိတ်ဝင်စားနေသောကြောင့်) အိပ်မပျော်ဘဲ နိုးနေသည်-ဟူလို။ [ဤဇာဂရဿကို "အာပါထဂမနံ"ဟူသော ရှေ့သို့ လှည့်စပ်။ "နိုးသောပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ ရှေးရှုကျရောက်ခြင်း"ဟူလို။] `` ၊ အစဉ်လိုက်သော။ ဝါ၊ အစဉ်လိုက်ခြင်းကြောင့်။ **ဇာဂရဿ** `` **၁။ အနုဝတ္တန္တဿ၊ ဇာဂရဿ**။ ။အနုဝတ္တန္တ ၌ အန္တပစ္စည်းသည် "ဇယံ (ဇယန္တော)၊ အောင်နိုင်သူသည်။ ဝါ၊ အောင်နိုင်ခြင်းကြောင့်။ ဝေရံ၊ ရန်ကို။ ပသဝတိ၊တိုးပွားစေ၏" ၌ အန္တ ပစ္စည်းကဲ့သို့ ဟိတ်အနက်ကိုလည်း ဟော၏။ ထိုပြခဲ့သော ကျန်းမာသော၊ သို့မဟုတ်- မကျန်းမာသော ကိုယ်သို့ စိတ်အားဖြင့် အစဉ်လိုက်နေသောကြောင့် (စိတ်ဝင်စားနေသောကြောင့်) အိပ်မပျော်ဘဲ နိုးနေသည်-ဟူလို။ [ဤဇာဂရဿကို "အာပါထဂမနံ"ဟူသော ရှေ့သို့ လှည့်စပ်။ "နိုးသောပုဂ္ဂိုလ်၏ သန္တာန်၌ ရှေးရှုကျရောက်ခြင်း"ဟူလို။] `` ၊ နိုးသောပုဂ္ဂိုလ်၏။ **ဘဝင်္ဂဿ** `` **၂။ ဘဝင်္ဂဿ၊ စလနပစ္စယာနံ**။ ။ ဤပုဒ်သည် နောက်၌လာမည့် ဆဋ္ဌီ ဗဟုဝစနန္တ ၃-ပုဒ်၏ ဝိသေသနတည်း။ [စလနပစ္စယာနန္တိ ဣဒံ တဗ္ဗိသေသနံ။-မဓု။] မှန်၏ "ပကတိယာ။ပ။ အာပါထ မာဂစ္ဆန္တိ"ဟူသော အဋ္ဌကထာ၌ အာပါထဂမနအာရုံတို့၏ ရှေးရှုကျခြင်းသို့ ရောက်ခြင်း (ထင်လာခြင်း)သည် ဘဝင်လှုပ်ခြင်း၏ အကြောင်းတည်း၊ "အာရုံထင်လာသောကြောင့် ဘဝင်လှုပ် ရသည်"ဟူလို။ ထိုထင်လာခြင်း၏ အကြောင်းများကား နိုးနေသူ အတွက် "ကာယိကသုခ ဒုက္ခ ဥတုဘောဇနဒိဥပနိဿယ အကြောင်း၊ စိတ္တ ပဏိဒဟန သဒိသာသဒိသသမ္ဗန္ဓဒဿနာဒိ အကြောင်းများ"တည်း။ အိပ်ပျော်နေသူအတွက် ဓာတုက္ခောဘာဒိအကြောင်းတည်း။ ထို့ကြောင့် အာပါထဂမန၏ အကြောင်းများကိုလည်း ဘဝင်္ဂစလန၏ အကြောင်းအဖြစ်ဖြင့် ဤ၌ဆိုထားသည်။ ["ကာရဏကာရဏံကပိကာရဏန္တွေဝ ဝုစ္စတိ" ဟူသော ပရိဘာသာနှင့် အညီတည်း။] `` ၊ ဘဝင်၏။ **စလနပစ္စယာနံ** `` **၂။ ဘဝင်္ဂဿ၊ စလနပစ္စယာနံ**။ ။ ဤပုဒ်သည် နောက်၌လာမည့် ဆဋ္ဌီ ဗဟုဝစနန္တ ၃-ပုဒ်၏ ဝိသေသနတည်း။ [စလနပစ္စယာနန္တိ ဣဒံ တဗ္ဗိသေသနံ။-မဓု။] မှန်၏ "ပကတိယာ။ပ။ အာပါထ မာဂစ္ဆန္တိ"ဟူသော အဋ္ဌကထာ၌ အာပါထဂမနအာရုံတို့၏ ရှေးရှုကျခြင်းသို့ ရောက်ခြင်း (ထင်လာခြင်း)သည် ဘဝင်လှုပ်ခြင်း၏ အကြောင်းတည်း၊ "အာရုံထင်လာသောကြောင့် ဘဝင်လှုပ် ရသည်"ဟူလို။ ထိုထင်လာခြင်း၏ အကြောင်းများကား နိုးနေသူ အတွက် "ကာယိကသုခ ဒုက္ခ ဥတုဘောဇနဒိဥပနိဿယ အကြောင်း၊ စိတ္တ ပဏိဒဟန သဒိသာသဒိသသမ္ဗန္ဓဒဿနာဒိ အကြောင်းများ"တည်း။ အိပ်ပျော်နေသူအတွက် ဓာတုက္ခောဘာဒိအကြောင်းတည်း။ ထို့ကြောင့် အာပါထဂမန၏ အကြောင်းများကိုလည်း ဘဝင်္ဂစလန၏ အကြောင်းအဖြစ်ဖြင့် ဤ၌ဆိုထားသည်။ ["ကာရဏကာရဏံကပိကာရဏန္တွေဝ ဝုစ္စတိ" ဟူသော ပရိဘာသာနှင့် အညီတည်း။] `` ၊ လှုပ်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်ကုန်သော။ ကာယိက ။ပ။ **ဥပနိဿယာနံ** `` **၃။ ကာယိက။ပ။ဥပနိဿယာနံ**။ ။ ဤပုဒ်ကို ဝသေန-၌စပ်ပါ။ [ကာယိက။ပ။ ဘောဇနာဒယော ဧဝ+အာပါထဂမနဿ ဥပနိဿယာ တထာ၊ တေသံ၊ ဝသေနဟေတု ဘူတေန။-မဓု။] ကာယိကသုခ ကာယိကဒုက္ခနှင့် သပ္ပါယဖြစ်-မဖြစ်သောဥတု ဘောဇဉ်သည် မနောဒွါရ၌ အာရုံထင်ထားဖို့ရန် (အာရုံထင်သဖြင့် ဘဝင်လှုပ်ဖို့ရန်) အားကြီးသော အကြောင်းများဖြစ်ကြ၏။ မှန်၏-ချမ်းသာ ဆင်းရဲ တစ်မျိုးမျိုးတွေ့ ကြုံလာလျှင် တောင်တွေး မြောက်တွေးနှင့် အာရုံအမျိုးမျိုး ထင်လာတတ်ကြ၏။ ဥတု ဘောဇန၌ အကောင်းအဆိုးတွေ့ရပြန်လျှင်လည်း ထို့အတူပင် ထင်လာတတ်ကြသည်။ `` ၊ ကာယိက သုခ, ကာယိကဒုက္ခ, ဥတု, ဘောဇဉ် အစရှိသော အားကြီးသော မှီရာအကြောင်းတို့၏။ (ဝသေန၊ အစွမ်းကြောင်းလည်းကောင်း။) စိတ္ထ။ပ။ **ပစ္စယာနံ**၁။စိတ္တ။ပ။ဒဿနာဒိ ပစ္စယာနံ။ ။ ဤပုဒ်ကိုလည်း "ဝသေန"၌ စပ်ပါ။ [စိတ္တပဏိဒ ဟနဉ္စ ရူပါဒိနာ သဒိသာသဒိသံ သမ္ဗန္နံ၊ တဿ ဒဿနာဒိ စတထာ၊ အာဒိသဒ္ဒေန သဝနာဒယော သင်္ဂဏှာတိ၊ စိတ္တပဏိဒဟန။ပ။ ဒဿနာဒယော ဧဝ ပစ္စယာတထာ၊ တေသံပစ္စယာနံ ဝသေန ဟေတုဘူတေန။-မဓု။] ဤအဖွင့်များသည် "ပကတိ မြင်အပ်ဖူးသော အာရုံစသည်တို့၏ အစွမ်းကြောင့် မနောဒွါရ ၌ အာရုံထင်လာပုံကိုပြသော အဖွင့်ဟု သတိပြုပါ။ ထို့ကြောင့်...
"စိတ္တပဏိဒဟန"ဟူသည် မြင်အပ် ကြားအပ် တွေ့သိအပ်ဖူးသော အာရုံ၌ပြန်၍ စိတ်ထားခြင်း စိတ်ညွတ်ခြင်းတည်း။
"သဒိသဒဿန" ဟူသည် ရှေးက မြင်အပ် ကြားအပ် တွေ့သိအပ်ဖူးသော အာရုံနှင့် တူသောအာရုံကို မြင်ရခြင်း (ထိုသို့ မြင်ရသည့်အတွက် ရှေးကအာရုံကို ပြန်၍ သတိရခြင်း)တည်း။
"အသဒိသဒဿန"ဟူသည် ဒိဋ္ဌ စသော အာရုံနှင့် မတူသော အာရုံကို မြင်ရခြင်းတည်း။ [စိတ်သည် အလွန်ဆန်းကြယ် လျင်မြန်၏။ ရုပ်ချောသူကို မြင်ရလျှင် ထို အရုပ်နှင့် လုံးလုံးမတူသော အရုပ်ဆိုးသူကို ပြန်၍ သတိရတတ်၏။]
"သမ္ဗန္ဓဒဿန" ဟူသည် ရှေးက တွေ့အပ်ဖူးသော အာရုံနှင့် ဆက်သွယ်နေသော အာရုံကို ယခုတွေ့ရခြင်းတည်း။ ဥပမာ-ရှေးက သားကို မြင်ခဲ့ဖူး၏။ ယခု သူ၏ အဘကို မြင်ရသောအခါ ထိုသူ၏သားကို ပြန်၍ အမှတ်ရခြင်းမျိုးတည်း။
၊ စိတ်ကို ရှေးရှုထားခြင်း, တူသောအာရုံကို မြင်ရခြင်း, မတူသောအာရုံကိုမြင်ရခြင်း, ထို အာရုံနှင့် စပ်သော အာရုံကိုမြင်ရခြင်း အစရှိသော အကြောင်းတို့၏။ (ဝသေန၊ ကြောင့်လည်းကောင်း။) **သုတ္တဿ** `` **၂။ သုတ္တဿ**။ ။ ဤ သုတ္တဿကို ဇာဂရဿနှင့် တွဲဖက် ဟုမှတ်ပါ။ စ-ဖြင့် "နိုး" နေသူ၏ စိတ်၌သာ ထင်လာသည် မဟုတ်သေး၊ အိပ်ပျော်နေသူ၏ စိတ်၌လည်း ထင်လာသည် -ဟု ဆည်းပါ။ အိပ်ပျော်နေသူမှာလည်း အိပ်မက်မက်သော အခါ၌ အာရုံထင်လာ၏။ အိပ်မက်မက်ခြင်း၏ အကြောင်းကား-သွေး လေ စသော ဓာတ်တို့၏ ချောက်ချားခြင်းတည်း- အာဒိဖြင့် ပါရာဇိကဏ် ပဌမသံဃာဒိသေသ် စသည်၌လာသော ဒေဝတောပသံဟာရ စသည်ကိုယူ။ နတ်တို့၏ ဆောင်ပြခြင်း (နတ်တို့က အိပ်မက်ပေးခြင်း) စသည်ကြောင့်လည်း အိပ်မက် မက်တတ်သည်-ဟူလို။ `` ၊ အိပ်ပျော်နေသော ပုဂ္ဂိုလ်၏။ သုပိနဒဿနေ၊ အိပ်မက်ကို မြင်ရာအခါ၌။ ဓာတုက္ခောဘာဒိပစ္စယာနံ၊ ဓာတ်ချောက်ချားခြင်း အစရှိသော အကြောင်းတို့၏။ ဝသေန စ၊ ကြောင့်လည်းကောင်း။ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ၏။**၁။ တံ သဒိသတာ။ပ။တာဒိကော စ**။ ။ တေန ဒိဋ္ဌသုတေန ဗုဒ္ဓရူပါဒိနာ+ သဒိသော တံသဒိသော။ ပ။ တဗ္ဗိပက္ခတာ- တပ္ပဋိပက္ခတာ၊ ဟီနေ ဟိရူပေ သဒ္ဒေ ဒိဋ္ဌေသုတေ ပဏီ တပ္ပဋိပက္ခဝသေန မနောဒွါရေအာပါထမာဂစ္ဆန္တိ၊ တေသံ ဒိဋ္ဌသုတာနံ ဧကဒေသော တဒေကဒေသော၊ ပဗ္ဗတာဒီနံ ဟိ ဧကဒေသေ ဒိဋ္ဌေ သုတေ အဝသေသော ဤဒိသော (ဤကဲ့သို့သော တောင် စသည်သည်) မနောဒွါရေ အာပါထံမာဂစ္ဆတိ၊ တံသမ္ပယတ္တတာဒိကော - တပ္ပဋိဗဒ္ဓာဒိကော ဟတ္ထပါဒါဒိလက္ခဏံ ဟိ သရလက္ခဏံစ ပဿန္တဿ သုဏန္တဿစ အဝသေသလက္ခဏံ တပ္ပဋိဗဒ္ဓတာယ သုဘာဒိတော ဥပဋ္ဌာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ [မဟာပုရိသလက္ခဏာ စသည်ကဲ့သို့ လှပသော ကောင်းသော အမှတ်အသားကို လက္ခဏဟု ဆိုထားဟန်တူသည်။] အာဒိသဒ္ဒေန တံ ဌာနာဒိံ (ထို၏တည်ရာ အစရှိသည်ကို) သင်္ဂဏှာတိ။-မဓု။
တံ သဒိသတာဝ၊ ထို ဒိဋ္ဌ သုတနှင့် တူသည်၏ အဖြစ်သည်သာလျှင်။
ဥဘယသမ္မန္ဓော၊ ဥဘယသမ္ဗန္ဓသည်။
န၊ မဟုတ်သေး။
ကိန္တု၊ စင်စစ်ကား။
တဗ္ဗိပက္ခတာ။ ပ။
ဒိကော စ၊ ထို ဒိဋ္ဌ သုတ အာရုံ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်၏အဖြစ်, ထို ဒိဋ္ဌ သုတအာရုံ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ၏အဖြစ်, ထို ဒိဋ္ဌ သုတအာရုံနှင့် ဆက်သွယ်သည်၏အဖြစ် အစရှိသည်လည်း ဖြစ်သော။
(ဥဘယသမ္မန္ဓော၊ ကို။)
ဝေဒိတဗ္ဗော။**၁။ ဝိဇ္ဇမာနဝတ္ထုသ္မိံ။ပ။ဘဇေယျ**။ ။အဋ္ဌကထာ၌ "ဝိဇ္ဇမာနဝတ္ထုသ္မိံ"ဟုဆို၏။ ထိုသို့ ဆိုခြင်း၌ အဋ္ဌကထာအလိုမှာ "ဝိဇ္ဇမာနဝတ္ထုကို လှူမည်"ဟု ကြံစည်မှ ဒါနမယမနောကံဖြစ်သည်။ အဝိဇ္ဇမာနဝတ္ထုကို လှူပို့ရန်ရှာကြံစီမံနေသော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ကုသိုလ်စိတ်မဖြစ်ဟု မဆိုနိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် ဒါနမယ အခန်းဖြစ်၍ ဒါနမယ ဖြစ်လောက်သော ဝိဇ္ဇမာနဝတ္ထုကို ပြရပါသည်။ လှူဖို့ရန်ကြံစည်၍ စီမံနေခိုက် စေတနာမှာ ပုဗ္ဗဘာဂ စေတနာ (ပုဗ္ဗစေတနာ)ဖြစ်သောကြောင့် ဒါနမယ စသော ၃-မျိုးတွင် တစ်မျိုးမျိုးသို့သွင်းလျှင် ဒါနမယသို့သာ ကပ်ဝင်ပါသည်။
ဝိဇ္ဇမာနဝတ္ထုသ္မိံ၊ ထင်ရှားရှိသော ဝတ္ထု၌။
ဝိန္တနကာလတော၊ မှ။
ပဋ္ဌာယ ဒါနံ အာရဒ္ဓံ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
တတ္ထ၊ ထို ထင်ရှားရှိသောဝတ္ထုဝယ် လှူမည်ဟုကြံစည်ရာ၌။
ဒါနမယံ၊ ဒါနမယ ဖြစ်သော။
ကုသလံ ဟောတိ။
ဣတိ၊ ကား။
အဓိပ္ပာယော၊ အဋ္ဌကထာဆရာ၏ အလိုတည်း။