စတူဟိ။ပ။ သမန္နဂတာတိ ဧတ္ထ၊ ၌။ (ဒဋ္ဌဗ္ဗာ-၌စပ်။)

၂။ သုဘာသိတ။ပ။ဒဋ္ဌဗ္ဗာ။ ။ ပိသုဏဝါစာ ဟူရာ၌ ချောပစ်ကုန်းတိုက်ကြောင်း စေတနာကို ယူရသကဲ့သို့၊ အပိသုဏဝါစာ ယူရာ၌လည်း ချောပစ်ကုန်းတိုက်ခြင်း၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်၍ ကောင်းမွန်စွာ ပြောဆိုကြောင်း စေတနာကိုယူရ၏။ ဤသို့စသည်ဖြင့် အခြားဝါစာတို့၌လည်း ပြောဆိုကြောင်း စေတနာကို ကောက်ယူရ၏။ ထို့ကြောင့် "တထာပဝတ္တာ စေတနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ"ဟု ဆိုသည်။

မှတ်ချက်။ ။ ဝါစာ ၄-မျိုးကို သရုပ်ပြရာ၌ "သုဘာသိတ ဘာသနသင်္ခါတာ" စသည်ဖြင့် ဝိသေသန ၄-မျိုးကိုပြထား၏။ ထို ဝိသေသနများသည် "သုဘာသိတံယေ၀ ဘာသတိ, နော ဒုဗ္ဘာသိတံ, ဓမ္မံယေဝ။ပ။နော အဓမ္မံ, ပိယံ ယေဝ။ပ။နော အပ္ပိယံ, သစ္စံ ယေဝ ဘာသတိ, နော အလီကံ"ဟူသော သဂါထာဝဂ္ဂ-ဝဂီကသုတ်ကို မှီး၍ ပြထားသည်-ဟုမှတ်ပါ။

သုဘာသိတဘာသန သင်္ခါတာ၊ ကောင်းစွာ ပြောဆိုအပ်သည် မည်လောက်အောင် ပြောဆိုခြင်းဟု ဆိုအပ်သော။ အပိသုဏဝါစာ၊ ပိသုဏဝါစာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်စကားလည်းကောင်း။ ဓမ္မဘာသနသင်္ခါတော၊ တရားဟောခြင်းဟုဆိုအပ်သော။ အသမ္ဖပ္ပလာပေါ၊ သမ္ဖပ္ပလာပ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်စကားလည်းကောင်း။ ပိယ-ဘာသနသင်္ခါတာ၊ ချစ်ဖွယ်ကို ပြောဆိုခြင်းဟု ဆိုအပ်သော။ အဖရုသဝါစာ၊ ဖရုသဝါစာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် စကားလည်းကောင်း။ သစ္စဘာသနသင်္ခါတော၊ မှန်ကန်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်းဟုဆိုအပ်သော။ အမုသာဝါဒေါ စ၊ မုသာဝါဒ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်စကားလည်းကောင်း။ ဣတိ၊ သို့။ ဧတာ ဝါစာ၊ တို့ကို။ တထာ၊ ထို သုဘာသိတဘာသန စသော အခြင်းအရာအားဖြင့်။ ပဝတ္ထာ၊ ကုန်သော။ စေတနာ၊ စေတနာတို့ဟူ၍။ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ ကုန်၏။

ဥပတ္ထမ္ဘနံ၊ သည်။

၁။ နတ္ထိ အတ္တီတိ ဝိစာရေတွာ။ ။ ဋီကာဆရာသည် "ဥပတ္ထမ္ဘနကိစ္စမရှိ"ဟူသော စကားကို နှစ်သက်ဟန်မတူ။ ထို့ကြောင့် "ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ"ဟု ဆိုသည်။ အက္ခရာ တစ်လုံးသည် ရဿအက္ခရာပင် ဖြစ်စေကာမူ လက်ဖျောက်တစ်ချက်တီးခန့် ကြာရကား ထို အက္ခရာအသံ ပီသစွာ ပေါ်ထွက်သည့်တိုင်အောင် ဇောဝီထိပေါင်းများစွာ ဖြစ်ရပေလိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့်ရှေးရှေးဇောဝီသိတို့ကြောင့်ဖြစ်သော ပထဝီတို့က အထပ်ထပ် ထိခိုက်နေရာဝယ် အသံ မပီသသေးမီ ထောက်ပံ့နေသည် ဟု ဆိုရသော်လည်း အသံပီသမှုအတွက်သာ ထောက်ပံ့နေရခြင်း ဖြစ်၍ ထိခိုက်မှု ဃဋ္ဋနအတွက်မှာ ထောက်ပံ့စရာ မလိုသောကြောင့် "ဥပတ္ထမ္ဘနကိစ္စံနတ္ထိ"ဟု အဋ္ဌကထာဆိုပါသည်။ ထို့ကြောင့် အဋ္ဌကထာ စကားသည် အသင့်ပင် ဖြစ်၏ ဟု ထင်၏။ သို့သော်-

အနုဋီကာ။ ။ အနုဋီကာ၌ "ကိဉ္စာပိ ပဌမစိတ္တေနာပိ ဃဋ္ဌနာ နိပ္ဖဇ္ဇတိ၊ ဧ‌ကဿေဝ ပန ဗဟုသော ပဝတ္တနေန အတ္ထိ ကောစိ ဝိသေသောကိ ပုရိမဇဝနသမုဋ္ဌိတာဟိ ဃဋ္ဋနာဟိ ပတိလဒ္ဓသေဝနေန သတ္တမဇဝနေန သမုဋ္ဌိတာ ဃဋ္ဋနာ ပရိဗျတ္တံ အက္ခရံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ဥပတ္ထမ္ဘနံ နတ္ထီတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ"ဟု မူလဋီကာ စကားကိုပင် ထောက်ခံပြီး၍ "လဒ္ဓါဘိသင်္ခါ‌ရေန ပန ပဌမစိတ္တေနပိ ဃဋ္ဋနာ ဗလ၀တီ ဟောတီတိ အဋ္ဌကထာယံ ဥပတ္ထမ္ဘနကိစ္စံ နတ္တီတိ ဝုတ္တံ သိယာ၊ သဗ္ဗမေတံ ဝိမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ"ဟု မိန့်သည်။

အနုဋီကာ မြန်မာပြန်။ ။ ပထမစိတ်ကြောင့်လည်း ထိခိုက်ခြင်းကိစ္စ ပြီးနိုင်သည်ကား မှန်ပါ၏။ သို့သော် တစ်ခုသော အက္ခရာ၏ပင် များစွာထပ်၍ ဖြစ်ရခြင်းအားဖြင့် အနည်းငယ် ထူးခြားချက် ရှိရမည်သာ။ ထို့ကြောင့် ရှေ့ဇောတို့ကြောင့် ဖြစ်ရကုန်သော ထိခိုက်ခြင်းတို့မှ ရအပ်သော အာသေဝနရှိသော သတ္တမဇောကြောင့် ဖြစ်သော ထိခိုက်ခြင်းသည် ထင်ရှားသော အက္ခရာအသံကို ဖြစ်စေနိုင်၏။ ထို့ကြောင့် ဥပတ္ထမ္ဘနကိစ္စ မရှိဟု ဆိုခြင်းငှာ မတတ်ကောင်း။ (ဥပတ္ထမ္ဘနကိစ္စ ရှိရမည်သာ-ဟူလို။)

နတ္ထိ၊ မရှိ။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ ဣတိ၊ သို့။ (မရှိဘူး, ရှိတယ် ဆိုတာကို။) ဝိစာရေတွာ၊ စူးစမ်း စိစစ်၍။ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ မှတ်ယူထိုက်၏။