နိဒ္ဒေသဝါရကထာဝဏ္ဏနာ
ကာမကုသိုလ် နိဒ္ဒေသ အဖွင့်
နိဒ္ဒေသဝါရကထာဝဏ္ဏနာ
ကာမကုသိုလ် နိဒ္ဒေသ အဖွင့်
ဖုဿနကဝသေနာတိ၊ ကား။
သန္တေ၊ ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားရှိသော။
အသန္တေ ပိ၊ ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိသည်လည်းဖြစ်သော။
ဝိသယေ၊ အာရုံသည်။
အာပါထဂတေ၊ ရှေးရှုကျခြင်းသို့ ရောက်လတ်သော်။
စိတ္တဿ၊ စိတ်၏။
သန္နိပတန ဝသေန၊ အာရုံ၌ ကောင်းစွာကျရောက်ခြင်း၏အစွမ်းဖြင့်။ (ဥပ္ပန္နော ယော ဖဿော-၌ စပ်။)
၁။**စိတ္တံ မနောတိ။ပ။သဘာဝပဒံ**။ ။ ဖဿော ဖုသနာ သမ္ဖုသနာ သမ္ဖုသိတတ္တံ စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူရာဝယ် အဘယ့်ကြောင့် ဖဿောကိုသာ "သဘာဝပဒ"ဟုဆိုရသနည်း၊ ဖုသနာ သမ္ဖုသနာ စသောပုဒ်များလည်း ဖဿ၏သဘောကို ပြသောပုဒ်များပင် ဖြစ်သောကြောင့် "သဘာဝပဒ"ဟု ဆိုထိုက်သည် မဟုတ်ပါလောဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် "စိတ္တံ မနောတိ။ပ။ သဘာဝပဒံ"ဟု မိန့်သည်။ [နနု ဖုသနာတိ အာဒီနိဝိ သဘာဝပဒန္တိ ဝတ္တာဗ္ဗာနီတိ စောဒ မနသိကတွာ အာဟ-စိတ္တန္တိ အာဒိ။-မဓု။]
စိတ္တံ မနောတိ အာဒီသု၊ အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌။
ကိစ္စဝိသေသံ၊ ကိစ္စ အထူးကို။
(အပေက္ခိတွာ၊ ငဲ့၍။
ဒီပနံ) ဝိယ၊ စိတ္တံ မနော ဟု ၂-ပုဒ်ခွဲ၍ ပြခြင်းကဲ့သို့ လည်းကောင်း။
မာနသန္တိ အာဒီသု၊ တို့၌။
သမာနေ၊ မနသဒ္ဒါနှင့် အနက်ချင်းတူသော။
အတ္ထေ၊ စိတ်ဟူသော အနက်၌။
သဒ္ဒဝိသေသံ၊ သဒ္ဒါအထူးကို။
(အပေက္ခိတွာ၊ ၍။
ဒီပနံ) ဝိယ၊ မာနသံ ဟု ပြခြင်းကဲ့သို့လည်းကောင်း။
ပဏ္ဍရန္တိ အာဒီသု၊ တို့၌။
ဂုဏဝိသေသံ၊ စိတ်၏ ဖြူစင်ခြင်း ဂုဏ်အထူးကို။
( အပေက္ခိတွာ။
ဒီပနံ) ဝိယ၊ ပဏ္ဍရံဟု ပြခြင်းကဲ့သို့ လည်းကောင်း။
စေတသိကံ သာတန္တိ အာဒီသု၊ တို့၌။
နိဿယဝိသေသံ၊ စိတ်ဟူသော မှီရာ အထူးကို။
(အပေက္ခိတွာ။ ဒီပနံ) ဝိယ၊ စေတသိကံဟု ပြခြင်းကဲ့သို့ လည်းကောင်း။
စိတ္တဿ ဌိတီတိအာဒီသု၊ တို့၌။
အညဿ၊ စိတ်မှတစ်ပါး အခြားတရား၏။
အဝတ္ထာဘာဝ ဝိသေသံ၊ အခိုက်အတန့် မရှိခြင်းဟူသော အထူးကို။
(အပေက္ခိတွာ။
ဒီပနံ) ဝိယ၊ စိတ္တဿ ဌိတိ ဟု ပြခြင်းကဲ့သို့လည်းကောင်း။
အလုဗ္ဘနာတိ အာဒီသု၊ တို့၌။
အညဿ၊ အလောဘမှ တစ်ပါးသော တရား၏။
ကိရိယာဘာဝဝိသေသံ၊ မလိုချင်ခြင်းအမူအရာ၏ အဖြစ်ဟူသော အထူးကို။
(အပေက္ခိတွာ။
ဒီပနံ) ဝိယ၊ အလုဗ္ဘနာ ဟု ပြခြင်းကဲ့သို့လည်းကောင်း။
အလုဗ္ဘိတတ္တန္တိ အာဒီသု
၂။**အလုဗ္ဘိတတ္တန္တိ အာဒီသု**။ ။ဤပုဒ်၏နောက်၌ "အညဿ ကိရိယာဘာဝဘူတတာ ဝိသေသံ"ဟု စာအုပ်တို့၌ ကိရိယာ ပါနေ၏။ အနုဋီကာ၌ "အညဿ ဘာဝဘူတတာ ဝိသေသာပေက္ခော"ဟု ရှိသောကြောင့် လည်းကောင်း။ အလုဗ္ဘိတတ္တံ၌ တ္တ-ပစ္စည်းကဘာဝအနက်ကို ပြသောကြောင့်လည်းကောင်း။ ကိရိယာ မပါလျှင် ကောင်း၏။သို့သော် ကိရိယာဘာဝဖြစ်သော ကြောင့်ပါသော်လည်း အဓိပ္ပာယ်ကား မပျက်ပါ။
၊ တို့၌။
အညဿ၊ အလောဘမှတပါးသော တရား၏။
ဘာဝဘူတတာဝိသေသံ၊ ပဝတ္တိနိမိတ် ဘာဝ၏ ထင်ရှားရှိသည်၏ အဖြစ်ဟူသော အထူးကို။
(အပေက္ခိတွာ။
ဒီပနံ) ဝိယ၊ အလုဗ္ဘိတတ္တံဟု ပြခြင်းကဲ့သို့ လည်းကောင်း။
ဣတိအာဒိကံ၊ ဤသို့ အစရှိသည်ကို။
အနပေက္ခိတွာ၊ မငဲ့မူ၍။
ဓမ္မမတ္တဒီပနံ၊ သဘာဝဓမ္မမျှကို ပြခြင်းသည်။
ဝါ၊ သဘာဝဓမ္မမျှကို ပြတတ်သောပုဒ်သည်။
သဘာဝပဒံ၊ သဘာဝပဒ မည်၏။ဟိ၊ မှန်၏။
(တစ်နည်း) ဟိ၊ ဆက်ဦးအံ့။
[ဟိသဒ္ဒေါ အာရမ္ဘတ္ထော။ - မဓု။ မိမိကား အဋ္ဌကထာအဖွင့်ကိုထောက်ခံသော ဒဠှီဟု ထင်၏။]
ဖုသန္တဿ၊ အာရုံ၌ ထိတတ်သော။
စိတ္တဿ၊ ၏။
သမ္ဖုသနာတိ၊ ကား။
အရမ္မဏသမာဂမဖုသနာ၊ အာရုံနှင့် ပေါင်းမိလတ်သော် တွေ့ထိခြင်းဟူသော အမူအရာတည်း။
[သံအတွက် "အာရမ္မဏသမာဂမ" ဟု ထည့်သည်။]
ပဋိလာဘသမ္ဖုသနာ၊ ရခြင်းဟူသော သမ္ဖု သနာသည်။
န၊ မဟုတ်။
သမ္ဖုသိတဿ၊ အာရုံနှင့် ပေါင်းမိလတ်သော် တွေ့ထိတတ်သော စိတ်၏။
အာရမ္မဏေန၊ အာရုံနှင့်။
သမာဂတဿ၊ ပေါင်းဆုံသော။
စိတ္တဿ၊ ၏ (သမ္ဖုသိတဿကိုပင် "အာရမ္မဏေနသမာဂတဿ စိတ္တဿ" ဟု ထပ်ဖွင့်သည်။)
ဘာဝေါ၊ ဖြစ်ကြောင်း ဖြစ်ရာ သဘောသည်။
သမ္ဖုသိတတ္တံ၊ တ္တမည်၏။
ယသ္မိံ၊ အကြင်သဘောသည်။
သတိ၊ သော်။ (အကြင်သဘောတည်းဟူသော သဒ္ဒပဝတ္တိ နိမိတ်ရှိလတ်သော်။)
စိတ္တံ၊ စိတ်ကို။
သမ္ဖုသိ တတ္တန္တိ၊ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ။
သော၊ ထိုသဘောသည်။ (ထိုသဘောတည်းဟူသော သဒ္ဒဝဝတ္တိ နိမိတ်သည်။)
တဿ၊ ထို သမ္ဖုသိတ အမည်ရသော စိတ်၏။
ဘာဝေါ၊ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာတည်း။
[ဤစကားသည် အဆန်းမဟုတ်၊ သဒ္ဒါကျမ်း၌ ရိုးရာအတိုင်း သဒ္ဒပဝတ္တိနိမိတ်ကို ဘာဝခေါ်သည်ဟု ပြသောစကားတည်း။]
ဧဝံ၊ ဤနည်းအတိုင်း။
အညေသုပိ၊ သမ္ဖုသိတတ္တံ ပုဒ်မှ တစ်ပါးလည်း ဖြစ်ကုန်သော။
ဘာဝနိဒ္ဒေသေသု၊ ဘာဝသဒ္ဒါဖြင့် ညွှန်ပြအပ်သော ပုဒ်တို့၌။ (ဝေဒယိတတ္တံစသော ပုဒ်တို့၌-ဟူလို။)
ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ၏။
အပရဿ၊ အခြားသော။
ဝေဝေစနဿ၊ ဝေဝုစ် ပရိယာယ် စကားလှယ်ကို။
ဒီပနာ၊ ပြခြင်းသည်။
အပရဒီပနာ၊ မည်၏။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
အပရေန၊ အခြားသော ဝေဝုစ် ပရိယာယ် စကားလှယ်ဖြင့်။
ပုရိမတ္ထဿ၊ ရှေ့အနက်ကို။
ဒီပနာ၊ ထင်ရှားပြခြင်းသည်။
အပရဒီပနာ၊ မည်၏။
ပဏ္ဍိစ္စံ။ပ။
ဧဝမာဒယော၊ ဤသို့ အစရှိကုန်သော။
ပညာဝိသေသာ၊ ပညာ အထူးတို့ကို။
နာနာကာလေ၊ အမျိုးမျိုးသော အခါ၌။
လဗ္ဘမာနာပိ၊ ရအပ် ပါကုန်သော်လည်း။
ဧကသ္မိံ စိတ္တေ၊ တစ်ခုတည်းသော စိတ်၌။
လဗ္ဘန္တိ၊ ရအပ် ရနိုင်ကုန်၏။
စ၊ ဆက်။
ဧကသ္မိံ ဝိသေသေ၊ တစ်ခုတည်းသော ပဏ္ဍိစ္စံ စသောအထူး၌။
ဣတရေပိ၊ ပဏ္ဍိစ္စံမှ အခြားသော ကောသလ္လံ စသော အထူးတို့သည်လည်း။
အနုဂတာ၊ အစဉ် လိုက်ရကုန်သည်။
ဟောန္တိ။
ဣတိ၊ ဤအနက်ကို။
ဒဿေတုံ၊ ငှာ။
တထာ ဝိဘတ္တိ၊ ထို ပဏ္ဍိစ္စံ ကောသလ္လံ အစရှိသော အပြားအားဖြင့် ဝေဖန်ခြင်းသည်။
အတ္ထတော၊ အနက်အားဖြင့်။
ဝိဘတ္တိ၊ ဝေဖန်ခြင်းသည်။
ဟောတိ၊ ၏။
(ကသ္မာ၊ နည်း။)
အတ္ထနာနတ္တေန၊ အနက်အားဖြင့် မတူသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်။
(သိပုံချင်း မတူသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်။)
ကတတ္တာ၊ အကျယ်ဝေဖန်မှုကို ပြုအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။
**၁။အထ ဝါ။ပ။အတ္တဝသေန ဟောတိ**။ ။ "ကောဓော၊ ကုဇ္ဈနာ၊ ကုဇ္ဈိတတ္တံ"ဟု ၃- မျိုးပြားရာ၌ အနက်အရကောက်မှာ အမျက်ထွက်ခြင်းဟူသော အခြင်းအရာ အာကာရ အနက်တစ်မျိုးသာ ရ၏။ ဤပဏ္ဍိစ္စံ ကောသလ္လံ စသည်ဖြင့် ဝေဖန်ရာ၌ကား ပဏ္ဍိစ္စံအရ ပဏ္ဍိတဘာဝ အာကာရ, ကောသလ္လံအရ ကုသလဘာဝ အာကာရ, နေပုညံအရ နိပုဏဘာဝ အာကာရ, ဝေဘဗျာအရ ဝိဘာဝန အာကာရ, စိန္တနာအရ စိန္တန အာကာရ, ဥပပရိက္ခာအရ ဥပပရိက္ခရ အာကာရ ဤသို့အားဖြင့် ကွဲပြားသော အနက်ကို ရသည်။ ထို့ကြောင့် "အတ္ထတော ဝိဘတ္တိဂမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ"ဟု အဋ္ဌကထာ၌ ဆိုသည်။
အထဝါ၊ ကား။
ကောဓော။ပ။
ကုဇ္ဈိတတ္တန္တိ၊ တတ္တံဟူကုန်သော။
သဘာဝါကာရဘာဝနိဒ္ဒေသေဟိ၊ သဘာဝနိဒ္ဒေသ,အာကာရနိဒ္ဒေသ, ဘာဝနိဒ္ဒေသတို့ဖြင့် (ကောဓောဟူသော သဘာဝနိဒ္ဒေသ, ကုဇ္ဈာနာဟူသော အာကာရနိ ဒ္ဒေသ, ကုဇ္ဈိတတ္တံ ဟူသော ဘာဝနိဒ္ဒေသတို့ဖြင့်။)
ကောဓောတိ၊ ကောဓဟူ၍။
ဝါ၊ အမျက်ထွက်ခြင်း ( အမူအရာ ကြိယာ) ဟူ၍။
ဧဝံ၊ သို့။
အာကာရောဝ အတ္ထော၊ အာကာရ အနက်ကိုသာ။
ဝုတ္တော ယထာ၊ ဟောတော်မူအပ်သကဲ့သို့။
ဧဝံ၊ တူ။
ဣဓ၊ ဤ ပညာနိဒ္ဒေသ၌။
န (ဝုတ္တော)၊ ဟောတော်မူအပ်သည် မဟုတ်။
ပန၊ အဟုတ်ကား။
ဣဓ၊ ဤ ပညာနိဒ္ဒေသ၌။
ပဏ္ဍိတာဒိဘာဝါ ကာရဘိန္နော၊ ပဏ္ဍိတ အစရှိသည်တို့၏ အဖြစ်ဟူသော အခြင်းအရာအားဖြင့် ကွဲပြားသော။
အတ္ထော၊ အနက်ကို။
ဝုတ္တော၊ ပြီ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဣဒံ ဝိဘတ္တိ ဂမနံ၊ ဤအကျယ် ဝေဖန်အပ်သည်၏ အဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းသည်။
အတ္ထဝသေန၊ အနက်၏ အစွမ်းဖြင့်။
ဟောတိ။သမ္ဖုသိတတ္တန္တိ ဧတ္ထာပိ၊ ၌လည်း။
ဖဿော၊ တွေ့ထိခြင်း။
ဝါ၊ တွေ့ထိခြင်း အမူအရာ ကြိယာ။
ဣတိ ဧဝံ၊ ဤသို့။
အာကာရောဝ အတ္ထော၊ အာကာရ အနက်ကိုသာ။
န ဝုတ္တော၊ ဟောတော်မူအပ်သည် မဟုတ်။
ပန၊ အဟုတ်ကား။
သမ္ဖဿော၊ အာရုံနှင့်ပေါင်းဆုံမိလတ်သော် တွေ့ထိခြင်း။
ဣတိ ဧဝံ အာကာရော၊ ဤသို့သော အာကာရကို။
ဝုတ္တော၊ ပြီ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
အတ္ထတော ဝိဘတ္တိဂမနန္တိ၊ ဟူ၍။
(သင်္ဂဟကာရေန) ဝုတ္တံ။
ဒေါသော ဗျာပါဒေါတိ၊ ဟူ၍။ (ဥဒ္ဒိဋ္ဌော-၌ စပ်။)
ဥဒ္ဒေသေပိ၊ ဥဒ္ဒေသ ၌လည်း။
နာမနာနတ္တေန၊ နာမည်အားဖြင့် မတူသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
နာနာဘူတော၊ ထူးသည်ဖြစ်၍ဖြစ်သော ကောဓကို။
ဥဒ္ဒိဋ္ဌော၊ သရုပ်အရ ထုတ်ပြတော်မူအပ်ပြီ။
နိဒ္ဒသေပိ၊ နိဒ္ဒေသ၌လည်း။
တေနေဝ နာနတ္တေန၊ ထို နာမနာနတ္တကြောင့်ပင်။
နိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ အကျယ် ညွှန်ပြတော်မူအပ်ပြီ။
ဧကောဝ ခန္ဓော ဟောတီတိ၊ ဟူသော စကားကို။
ဧကေန၊ တစ်ခုသော။
ခန္ဓသဒ္ဒေန၊ ခန္ဓ သဒ္ဒါသည်။
ဝတ္တဗ္ဗတံ၊ ဟောထိုက် ဟောနိုင်သည်၏ အဖြစ်ကို။
သန္ဓာယ (သင်္ဂဟကာရော) အာဟ။
စေတနာတိ၊ စေတနာဟူသော ပါဌ်ဖြင့်။
သင်္ခါရက္ခန္ဓံ၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာကို။
ဒဿေတိ၊ ပြ၏။
(ကသ္မာ၊ နည်း။
သင်္ခါရက္ခန္ဓဿ၊ ၏။)
တပ္ပမုခတ္တာ၊ ထို စေတနာ အမှူးရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။ (စေတနာက ပဓာန ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။)
အသဒ္ဓမ္မာတိ၊ ကား။
အသတံ၊ မသူတော်တို့၏။
ဓမ္မာ၊ တို့တည်း။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
အသန္တော၊ မချီးမွမ်းအပ်ကုန်သော။
ဓမ္မာ၊ တို့တည်း။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
သဒ္ဓမ္မာ၊ သဒ္ဓမ္မတို့သည်။
န၊ မဟုတ်ကုန်။
ဣတိ၊ ဤ ဝစနတ္ထကြောင့်။
အသဒ္ဒမ္မာ၊ အသဒ္ဓမ္မ တို့မည်၏။
ဣတိ၊ သို့။
အသဒ္ဓမ္မဝစနီယဘာဝေန၊ အသဒ္ဓမ္မ သဒ္ဒါသည် ဟောအပ်သောအနက်၏ အဖြစ်ဖြင့်။
ဧကီဘူတော၊ တစ်ခုတည်းဖြစ်၍ ဖြစ်သည်။
(သမာနော) ပိ၊ သော်လည်း။
ဝါ၊ သော။
အသဒ္ဓမ္မော၊ အသဒ္ဓမ္မသည်။ (ဂတော- ၌ စပ်။)
၁။ **ကောဓဂရုတာဒိ။ပ။နာနတ္တေန**။ ။ ပဋိက္ခေပ-ဟူသည် ပဋိသေဓတည်း၊ ကောဓဂရုတာ ဒိဝိသိဋ္ဌ။ ကောဓဂရုတာ စသော ၄-မျိုးသည် အထူးပြုအပ် (ဝိသေသနပြုအပ်) သော+ပဋိက္ခေပ- ပယ်မြစ်ခြင်း၊ ( န+သဒ္ဓမ္မဂရုတာ ဟု န-သဒ္ဒါဖြင့် တားမြစ်ခြင်း)၊ "ကောဓဂရုတာ န သဒ္ဓမ္မဂရုတာ"ဟု ဆိုရာ၌ ကောဓဂရုတာသည် ဝိသေသနကူမအပ်သော သဒ္ဓမ္မဂရုတာကို ပယ်မြစ်ခြင်းတည်း။ "သဒ္ဓမ္မတစ်ပါးတည်းဖြစ်သော်လည်း ကောဓဂရုတာ စသော ဝိသေသန ၄-မျိုးကြောင့် ၄-မျိုး ပြားရသည်"ဟူလို။ [ပဋိက္ခေပနံ ပဋိသေဓနံ ပဋိက္ခေပေါ။-မဓု။]
ကောဓဂရုတာဒိဝိသိဋ္ဌေန၊ ကောဓဂရုတာ အစရှိသည်တို့သည် အထူးပြု အပ်သော။ (ကောဓဂရုတာ န သဒ္ဒမ္မဂရုတာ ဟု အထူးပြုအပ်သော။)
သဒ္ဓမ္မဂရုတာ ပဋိက္ခေပနာနတ္တေန၊ သဒ္ဓမ္မဂရုထာကို ပယ်မြစ်ခြင်း၏ ထူးသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
နာနတ္တံ၊ ထူးသည်၏ အဖြစ်သို့။
ဂတော၊ ရောက်ရ၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
စတ္တာရောတိ၊ ဟူ၍။
ဝုတ္တံ၊ ပြီ။
၁။န သဒ္ဓမ္မဂရုတာ တိ ဝုစ္စမာနာ ဝါ။ ။ ဤနည်း၌ အသဒ္ဒမ္မကို ပဓာနမထား "န သဒ္ဓမ္မဂရုတာ"ဟု ဟောတော်မူအပ်တိုင်းသော စကားကို ပဓာနထား၏။ န သဒ္ဓမ္မဂရုတာဟု ဟောတော်မူအပ်သော တရားတို့သည် တစ်ပါးတည်းဖြစ်သော်လည်း ကောဓစသော ဝိသေသန တို့သည် အထူးပြုအပ်သော တားမြစ်ခြင်းက ၄-မျိုးပြားသောကြောင့် န သဒ္ဓမ္မဂရုတာတို့လည်း ၄-မျိုးပြားကြရသည်။
မှတ်ချက်။ ။ပထမနည်း၌ ကောဓဂရုတာ စသော ဝိသေသနက ၄-မျိုးပြားသောကြောင့် အသဒ္ဓမ္မ ၄-မျိုးပြားသည်ဟု ဆို၏။ ဒုတိယနည်း၌ ဂရုတာကို မထည့်ဘဲ ကောဓ စသော ဝိသေသနတို့က ၄-မျိုးပြားသောကြောင့် န သဒ္ဓမ္မဂရုတာတို့လည်း ၄-မျိုး ပြားရသည်-ဟု ဆိုသည်။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
န သဒ္ဓမ္မဂရုတာတိ၊ ဟူ၍။
ဝုစ္စမာနာ၊ ဟောအပ်သော အသဒ္ဓမ္မဂရုတာ တို့သည်။
အသဒ္ဓမ္မဂရုတာဘာဝေန၊ အသဒ္ဓမ္မဂရုတာ၏ အဖြစ်ဖြင့်။
ဧကီဘူတာ၊ တစ်ခုတည်းဖြစ်၍ ဖြစ်ကုန်သည်။
(သမာနာ) ပိ၊ သော်လည်း။
ကောဓ။ပ။
နာနတ္တေန၊ ကောဓ-စသည်တို့သည် အထူးပြုအပ်သော ပယ်မြစ်ခြင်း၏ ထူးသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
နာနတ္တံ၊ ထူးကုန်သည်၏ အဖြစ်သို့။
ဂတာ၊ ကုန်ပြီ။
**၂။ ပဋိပက္ခော ဝါ**။ ။ဤ တတိယနည်း၌ကား ပဋိက္ခေပ သဒ္ဒါသည် "ပဋိက္ခိပီယ တိ တေန"ဟူသော အဝုတ္တကတ္တုသာဓန "သယံ ဝါ ပဋိက္ခိပတိ"ဟူသော ဝုတ္တကတ္တုသာဓန ဝစနတ္ထကြောင့် ပဋိပက္ခအနက်ကို ဟော၏။ "သဒ္ဓမ္မဂရုတာ၏ ပဋိပက္ခဖြစ်သော ကောဓဂရုတာ စသည်တို့က ၄-မျိုးပြားသောကြောင့် အသဒ္ဓမ္မဂရုတာသည် သို့မဟုတ် အသဒ္ဓမ္မသည် ၄- မျိုးပြားသည်"-ဟူလို။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
ပဋိပက္ခော၊ ဆန့်ကျင်ဘက်ကို။ (ဝုစ္စတိ- ၌ စပ်။)
တေန၊ ထိုဆန့်ကျင်ဘက်သည်။
ပဋိက္ခိပီယတိ၊ ပယ်မြစ်အပ်၏။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
သယံ၊ မိမိ ဟူသော ဆန့်ကျင်ဘက်ကိုယ်တိုင်။
ပဋိက္ခိပတိ၊ ပယ်မြစ်တတ်၏။
ဣတိ၊ ဤဝစနတ္ထကြောင့်။
ပဋိက္ခေပေါတိ၊ ဟူ၍။
ဝုစ္စတိ၊ ၏။
ဣတိ၊ ဤသို့လျှင်။
သဒ္ဓမ္မဂရုတာ ပဋိက္ခေပနာနတ္တေန၊ သဒ္ဓမ္မဂရုတာ၏ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သော ကောဓ ဂရုတာ စသည်တို့၏ ထူးကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
အသဒ္ဓမ္မဂရုတာ၊ အသဒ္ဓမ္မဂရုတာတို့သည်။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
အသဒ္ဓမ္မာ၊ အသဒ္ဓမ္မတို့သည်။
နာနတ္တံ၊ ထူးကုန်သည်၏ အဖြစ်သို့။
ဂတာ၊ ကုန်ပြီ။အလောဘောတိ အာဒီနံ၊ အစရှိသော ပုဒ်တို့၏။
ဖဿာဒီဟိ၊ ဖဿ အစရှိသော ပုဒ်တို့မှ။
နာနတ္တံ၊ ထူးကုန်သည်၏အဖြစ်ကို။
လောဘာဒီဝိသိဋ္ဌေန၊ လောဘ အစရှိသော တရားတို့သည် အထူးပြုအပ်သော။
ပဋိက္ခေပေန၊ ပယ်မြစ် ခြင်းအားဖြင့်။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
လောဘာဒိ ပဋိပက္ခေန၊ လောဘ အစရှိသည်တို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့်။
ဝေဒိတဗ္ဗံ။
[ဖဿနိဒ္ဒေသ စသည်တို့၌ ဤ ပဋိက္ခေပနာနတ္တ မပါဘဲ အလောဘစသော နိဒ္ဒေသ၌သာ ပါသောကြောင့်။ "ဖဿေဒီဟိ နာနတ္တံ" ဟု ဆိုသည်။]
အလောဘာ ဒေါသာ မောဟာနံ၊ အလောဘ, အဒေါသ, အမောဟတို့၏။
အညမည နာနတ္တံ၊ အချင်းချင်း ထူးကုန်သည်၏အဖြစ်ကို။
ယထာ ဝုတ္တေန၊ အကြင်အကြင် ဆိုအပ်ပြီးသော။ (လောဘာဒိ ဝိသိဋ္ဌေန စသည်ဖြင့် ဆိုအပ်ပြီးသော။)
ပဋိက္ခေပနာနတ္တေန၊ ပဋိက္ခေပနာနတ္တအားဖြင့်။
ယောဇေတဗ္ဗံ၊ ယှဉ်စေထိုက်၏။
[လောဘကို ပယ်ခြင်းအားဖြင့် အလောဘ ဖြစ်ရသည်။ ဒေါသကို ပယ်ခြင်းဖြင့် အဒေါသ ဖြစ်ရသည်။ မောဟကို ပယ်ခြင်းအားဖြင့် အမောဟ ဖြစ်ရသည်-ဟူလို။]
ပဒတ္ထဿ၊ ရှေ့ပုဒ်အနက်ကို။
ပဒန္တရေန၊ တစ်ပါးသော နောက်ပုဒ်ဖြင့်။
ဝိဘာဝနံ၊ ထင်စွာ ဖြစ်စေခြင်းသည်။
ဝါ၊ ထင်စွာပြခြင်းသည်။
ပဒတ္ထုတိ၊ ပဒတ္ထုတိ မည်၏။
ဟိ၊ မှန်။
တစ်နည်း- (ကသ္မာ ပဒတ္ထဿ ပဒန္တရေန ဝိဘာဝနံ။
ပဒတ္ထုတိ၊ မည်သနည်း။)
ဟိ(ယသ္မာ)၊ ကြောင့်။
တေန၊ ထို နောက်ပုဒ် တစ်ပါးဖြင့်။
တံ ပဒံ၊ ထို ရှေ့ပုဒ်သည်။
မဟတ္ထံ၊ များသော အနက် အဓိပ္ပာယ်ရှိ၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဒီပိတံ၊ ပြအပ်သည်လည်းကောင်း။
အလင်္ကတဉ္စ၊ တန်ဆာဆင်အပ်သည်လည်းကောင်း။
ဟောတိ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
(ပဒတ္ထဿ။ပ။
ပဒတ္ထုတိ၊ မည်၏။)
အတ္ထဝိသေသာ ဘာဝေပိ၊ အနက်အထူး မရှိပါသော်လည်း။
အာဘရဏ ဝသေန စ၊ တန်ဆာဆင်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း။
အာဒရဝသေန စ၊ တရားနာသူတို့ကို လေးစားခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း။
[သာဒရဝသေနာတိ သောတူနံ။-အနု။]
ဝါ၊ တရားကို လေးစားခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်လည်းကောင်း။
ပုန၊ တဖန်။
ဝစနံ၊ ဟောတော်မူခြင်းသည်။
ဒဠှီကမ္မံ၊ ကမ္မမည်၏။
[ဆိုလိုရင်းကား- ထပ်၍ ဟောတော်မူခြင်းသည် ဒဠီကမ္မကို ပြုခြင်းတည်း။ ထပ်၍ ဟောတော်မူခြင်း၏ အကြောင်းကား ...တန်ဆာဆင်လိုခြင်း,တရားနာသူတို့ကို လေးစားခြင်း,သို့မဟုတ်တရားကို လေးစားခြင်းတည်း။]
တဇ္ဇန္တိ၊ ကား။
တဿ ဖလဿ၊ ထို အကျိုးအား။
အနုစ္ဆဝိကံ၊ လျောက်ပတ်သော။ (ကထံ မန္တေတိ-၌ စပ်။)
ကေဝလံ၊ သက်သက်။
နိဒ္ဒိသိယမာနံ၊ ညွှန်ပြ အပ်ဆဲ ဖြစ်သော။ (ပါဠိတော်၌ ဟောတော်မူအပ်ဆဲဖြစ်သော။)
သာတမေဝ၊ သာတ သုခသည်သာ။
ဝါ၊ ကိုသာ။
အဓိကတံ၊ အထက်၌ ပြုအပ်သည်ကား။ (အဓိကာရ နည်းအားဖြင့် လိုက်လာသည်ကား။)
န၊ မဟုတ်သေး။
အထ ခေါ၊ စင်စစ်ကား။
ယထာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ၊ အကြင် အကြင် ညွှန်ပြအပ်ပြီးကုန်သော။ (သမယနိဒ္ဒေသ၌ ဟောတော်မူအပ်ပြီးကုန်သော။)
အာရမ္မဏာနိပိ၊ အာရုံတို့သည်လည်း။
ဝါ၊ တို့ကိုလည်း။
(အဓိကတာနိ၊ ကုန်သည်။ ဟောန္တိ။)
ဣတိ၊ ကြောင့်။
တေဟိ ဝါတိအာဒိ၊ တေဟိ ဝါ-အစရှိသော စကားကို။
(သင်္ဂဟကာရေန) ဝုတ္တံ၊ အဋ္ဌကထာနည်းမှ တစ်နည်းကား။
၁။**တဿ ဝါ။ပ။တဇ္ဇာ**။ ။အဋ္ဌကထာနည်းမှ တစ်နည်းတည်း။ တဿာတိ သာတဿ သုခဿ၊ ဇာတာတိ ဧတဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ "ကာရဏဘာဝေန ဖဿတ္တံပဝတ္တာ"တိ ဝုတ္တံ။ အနု။ မနောဝိညာဏ ဓာတ်သည် ဖဿနှင့်ယှဉ်သောကြောင့် မနောဝိညာဏဓာတုသမ္ဖဿကိုကြည့်၍ "ဖဿတ္တံ ပဝတ္တာ"ဟု ဆိုသည်။ ထို ဖဿဖြစ်လျှင် သာတသုခဝေဒနာလည်းဖြစ်ရသောကြောင့် ထိုမနောဝိညာဏ ဓာတ်သည်ပင် သာတသုခ၏ အကြောင်းလည်း ဖြစ်ရကား "ကာရဏဘာဝေန ပဝတ္တာ"ဟု ဆိုသည်။
ဝါ၊ အဋ္ဌကထာနည်းမှ တစ်နည်းကား။
တဿ၊ ထို သာတသုခ၏။
ဇာတာ၊ အကြောင်း၏အဖြစ်ဖြင့် ဖဿာအကျိုးငှာ ဖြစ်သော မနောဝိညာဏဓာတ်တည်း။
ကာရဏဘာဝေန၊ အကြောင်း၏ အဖြစ်ဖြင့်။
ဖဿတ္ထံ၊ ဖဿအကျိုးငှာ။
ပဝတ္တာ၊ ဖြစ်သော မနောဝိညာဏဓာတ်တည်း။ (တဿ ဇာတာကို ထပ်ဖွင့်သည်။)
ဣတိ၊ ဤဝစနတ္ထကြောင့်။
တဇ္ဇာ၊ မည်၏။တံ သမင်္ဂီပုဂ္ဂလံ၊ ထို သာတသုခနှင့်ပြည့် စုံခြင်းရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို။
အတ္တနိ၊ မိမိ၌။
သာဒယတိ၊ သာယာစေတတ်၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဒကာရဿ၊ ဒ-အက္ခရာ၏။
တကာရံ၊ တ-အက္ခရာကို။
ကတွာ၊ ၍။
သာတံ၊ သာတ မည်၏။
ဒုက္ခံ၊ ဒုက္ခကို။
သုဋ္ဌု၊ လွန်စွာ။
ခါဒတိ၊ ခဲစားတတ်၏။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
ခဏတိ၊ တူးဖြိုတတ်၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
သုခံ၊ မည်၏။ (ရှေ့နည်းအလို သုခံ၌ သုပုဗ္ဗ ခါဒဓာတ်၊ နောက်နည်းအလို ခနုဓာတ် ကွိ-ပစ္စည်းချည်းတည်း။)
ပါသောတိ၊ ကား။
ရာဂပါသော၊ ရာဂ-တည်းဟူသော ကျော့ကွင်းသည်။ (စရတိ-၌ စပ်။)
ဟိ၊ မှန်။
သော၊ ထိုရာဂ-တည်းဟူသော ကျော့ကွင်းသည်။
နိရာ၀ရဏတ္တာ၊ အပိတ်အပင် အဆီးအတား မရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
အန္တ လိက္ခစရော၊ ကောင်းကင်၌ လှည့်လည်နိုင်၏။
အကုသလမ္ပိ၊ အကုသိုလ်သော်မှလည်း။
ပဏ္ဍရန္တိ၊ ဟူ၍ ။
ဝုတ္တံ၊ ဆိုအပ်သေး၏။
ကုသလံ၊ ကုသိုလ်ကို။
(ပဏ္ဍရန္တိ၊ ဟူ၍ ။
ဝုတ္တံ၊ ပြီ။)
ဣတိ၊ သို့။
ဝါဒေါ၊ ပြောဆို ဖွယ်သည်။
ကော ပန၊ အဘယ်မှာရှိပါအံ့နည်း။
(ဣတိ အယံ၊ ကား။)
အဓိပ္ပာယော၊ အဋ္ဌကထာဆရာ၏ အလိုတည်း။
ဟိ၊ မှန်။
တစ်နည်း-(ကသ္မာ။
ဣတိ အယံ၊ ကား။
အဓိပ္ပာယော၊ သည်။
ဟောတိ၊ နည်း။)
ဟိ (ယသ္မာ)။
တံ၊ ထိုကုသိုလ်သည်။
ပဏ္ဍရတော၊ ဖြူစင်သော ဘဝင်စိတ်မှ။
နိက္ခန္တံ၊ ထွက်ရသည်။
(ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍။
ဝါ၊ ဖြစ်သည့်အပြင်။)
သယံ စ၊ ကိုယ်တိုင်လည်း။
ပဏ္ဍရံ၊ ဖြူစင်၏။
(ဥပက္ကိလေသတို့နှင့် မယှဉ်သောကြောင့် ဖြူစင်၏။)
ဣတိ၊ ကြောင့်။
(ဣတိ အယံ အဓိပ္ပာယော ဟောတိ။)
အထ ဝါ၊ အဋ္ဌကထာနည်းမှ တစ်နည်းကား။
သဗ္ဗမ္ပိ၊ အလုံးစုံလည်းဖြစ်သော။
စိတ္တံ၊ သည်။ (ကုသိုလ် အကုသိုလ် အဗျာကတ အားလုံးသောစိတ်သည်။)
သဘာဝတော၊ ပင်ကို သဘောအားဖြင့်။
ပဏ္ဍရမေဝ၊ ဖြူစင်သည်သာ။
ပန၊ ထိုသို့ပင် ဖြူစင်ပါသော်လည်း။
အာဂန္တုကောပက္ကိလေသဝေါဒါနေဟိ၊ အာဂန္တုက ဖြစ်သော ဥပက္ကိလေသစေတသိက် ဝေါဒါနဖြစ်သော စေတသိက်တို့သည်။
ဝါ၊ တို့ကြောင့်။
သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇာနံ၊ သာဝဇ္ဇဖြစ်သော အကုသိုလ်စိတ် အနဝဇ္ဇဖြစ်သော ကုသိုလ် အဗျာကတစိတ်တို့၏။
ဥပက္ကိလိဋ္ဌဝိသုဒ္ဓတရတာ၊ ညစ်နွမ်းစေအပ်ကုန်သည်၏အဖြစ် အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်ကုန်သည်၏အဖြစ်တို့သည်။
ဟောန္တိ၊ ကုန်၏။
ဣတိ၊ ဤသို့ မှတ်အပ်၏။ (ကုသိုလ် အဗျာကတတို့က သဘာဝအားဖြင့် စင်ကြယ်သည့်အပြင် ဝေါဒါနဖြစ်သော စေတသိက်တို့ကြောင့် သာ၍စင်ကြယ်ရကား "ဝိသုဒ္ဓတရ" ဖြစ်ကြသည်-ဟူလို။)
ဒါရုပ္ပမာဏေသု၊ သစ်တုံးပမာဏရှိကုန်သော။
သိလာဒီသု၊ ကျောက်တုံး အစရှိသည်တို့၌။
ခန္ဓပညတ္တိယာ၊ ခန္ဓဟူသော နာမည်ပညတ်၏။
အဘာဝါ၊ မရှိခြင်းကြောင့်။ ("သိလက္ခန္ဓ"ဟု ခေါ်ရိုးထုံးစံ မရှိခြင်းကြောင့်။)
ကိဉ္စိ၊ တစ်စုံတစ်ခုသော။
နိမိတ္တံ၊ သဒ္ဒပဝတ္တိ နိမိတ်ကို။
အနပေက္ခိတွာ၊ မငဲ့မူ၍။
ဒါရုမှိ၊ သစ်တုံး၌။
ခန္ဓပညတ္တိ၊ ခန္ဓဟူသော နာမည်ပညတ်သည်။
(ဟောတိ။)
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ပဏ္ဏတ္တိမတ္တဋ္ဌေနာတိ၊ ဟူ၍။
(သင်္ဂဟကာရေန) ဝုတ္တံ။
**၁။တံသဒ္ဒေန။ပ။လဘတိ**။ ။ဤ စိတ္တနိဒ္ဒေသ၌ "တဇ္ဇာမနောဝိညာဏဓာတု"ဟုသာ ဟောတော်မူ၍ "တဇ္ဇာမနောဝိညာဏဓာတုသမ္ဖဿဇံ"ဟု သမ္ဖဿဇကို ထည့်၍ဟောတော်မမူ။ ထို့ကြောင့် "တဇ္ဇာမနော ဝိညာဏဓာတုသမ္ဖဿဇ"ဟူသော အမည်ပညတ်ကို စိတ်၌ အဘယ့်ကြောင့် မရပါသနည်း-ဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် "တံ သဒ္ဒေန။ပ။တသ္မာ န။ပ။လဘတိ"ဟု မိန့်သည်။
တံ သဒ္ဒေန၊ တံ သဒ္ဒါဖြင့်။
မနောဝိညာဏဓာတုယေဝ၊ မနောဝိညာဏ ဓာတ်ကိုသာ။
ဝုစ္စေယျ၊ ဆိုအပ်ရာ၏။
(ကသ္မာ၊ နည်း။)
နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗတ္တာ၊ (မနောဝိညာဏဓာတ်က) ညွှန်ပြထိုက်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။
ဝါ၊ ညွှန်ပြအပ်ဆဲ၏ အဖြစ်ကြောင့်တည်း။
ဣတိ၊ ဤသို့ ဆိုအပ်သော်။
**၂။န တဿာ တဇ္ဇတာ**။ ။တဇ္ဇာ၌ တံ သဒ္ဒါဖြင့် မနောဝိညာဏဓာတ်ကို စွဲလျှင် ထိုမနောဝိညာဏဓာတ်သည် တဇ္ဇာအမည် မရနိုင်။ [ဆိုလိုရင်းကား -ဝေဒနာနိဒ္ဒေသ၌ ညွှန်ပြအပ်ဆဲ ဖြစ်သော သာတသုခကို တဇ္ဇာ၌ တံ-သဒ္ဒါဖြင့် စွဲရသကဲ့သို့ ဤ၌လည်း အကျယ်ညွှန်ပြထိုက်သော မနောဝိညာဏဓာတ်ကိုစွဲလျှင် "တဇ္ဇာ-ထို မနောဝိညာဏဓာတ်အား လျောက်ပတ်သော မနောဝိညာဏဓာတ်"ဟု အနက်ဖြစ်နေရကား ထိုအနက်လည်း မသင့်သောကြောင့် မနောဝိညာဏဓာတ်မှာ တဇ္ဇာအမည် မဖြစ်နိုင်။ ထိုသို့ မဖြစ်နိုင်လျှင် ပါဠိတော်၌ "တဇ္ဇာ မနောဝိညာဏဓာတု"ဟု ဟောတော်မမူသင့်ရာ ရောက်သည်-ဟူလို။]
တဿာ၊ ထိုမနော ဝိညာဏဓာတ်၏။
တဇ္ဇတာ၊ တဇ္ဇာ၏အဖြစ်သည်။ (တဇ္ဇာဟူသော နာမည်သည်။)
န၊ မဖြစ်နိုင်။**၁။ဟေတိ။ပ။န ဝတ္တဗ္ဗာ**။ ။ ဝေဒနာနိဒ္ဒေသ၌ "ဟေတိ အာရမ္မဏေဟိ ဇာတာတဇ္ဇာ"ဟု ပြုခဲ့ကဲ့သို့၊ ဤ၌လည်း ထိုနည်းအတိုင်းပြုလျှင် မနောဝိညာဏဓာတ်ဟူသော စိတ်ကို အရကောက် ရမည် ဖြစ်သောကြောင့် "တဇ္ဇာမနောဝိညာဏဓာတုသမ္ဖဿဇံ၊ ထို အာရုံတို့ကြောင့် ဖြစ်သော မနောဝိညာဏဓာတ်၏ သမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော (မနော ဝိညာဏဓာတ်)"ဟု အနက်ထွက် နေရကား မနောဝိညာဏဓာတ်ဟူသော စိတ်သည် သမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော တရားမဟုတ်သည့်အတွက် "သမ္ဖဿဇ"ဟူသောအမည်ကို မဆိုထိုက်။
တေဟိ အာရမ္မဏေဟိ၊ ထို အာရုံတို့ကြောင့်။
ဇာတာ၊ ဖြစ်သော မနောဝိညာဏဓာတ်တည်း။
တဇ္ဇာ၊ ထိုအာရုံတို့ကြောင့် ဖြစ်သော မနေတိညာဏဓာတ်။
ဣတိ စ၊ ဤသို့လည်း။
ဝုစ္စမာနေ၊ ဆိုအပ်သော်။
သမ္ဖဿဇတာ၊ သမ္မဿဇ၏ အဖြစ်ကို။
(သမ္မဿဇဟူသော နာမည်ကို။)
န ဝတ္တဗ္ဗာ၊ မဟောထိုက်။**၂။ န ဟိ သော အာရမ္မဏံ**။ ။ "တဇ္ဇာ- ထို အာရုံတို့ကြောင့် ဖြစ်သော"ဟု ဆိုလျှင် အဘယ်ကြောင့် "သမ္ဖဿဇ"ဟု မဆိုနိုင်သနည်း-ဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် "န ဟိသော အာရမ္မဏံ"ဟု မိန့်သည်။ တဇ္ဇာနှင့် သမ္ဖဿဇာသည် အနက်အရ တူနေရကား ဖဿကလည်း အာရုံဖြစ်ပါမှ "သမ္ဖဿဇာ"ဟု အမည်ရနိုင်သည်။ စင်စစ်ကား သမ္ဖဿသည် ယှဉ်ဖက် မနော ဝိညာဉ်၏ အာရုံမဟုတ်။ ထို့ကြောင့် "သမ္ဖဿဇာ"ဟု မဆိုနိုင်-ဟူလို။
ဟိ၊ မှန်။
သော၊ ထို ဖဿသည်။
အာရမ္မဏံ၊ အာရုံသည်။
န၊ မဟုတ်။
**၃။ နာပိ ဝိသေသပစ္စယော**။ ။ဖဿသည် မနောဝိညာဏဓာတ် (စိတ်) ဖြစ်ဖို့ရာ ထူးသော အကြောင်းဖြစ်လျှင် "သမ္ဖဿတော ဇာတာ" အရ "သမ္ဖဿဇ"ဟူသော အမည်ပညတ်ကို ရရာ၏။ ထိုသို့လည်း ထူးသောအကြောင်း မဟုတ်။ "တိဏ္ဏံ- ဝတ္ထုအာရုံ ဝိညာဉ်ဟူသော ၃- ပါးတို့၏။ သင်္ဂတိ ဖဿော"ဟု ဟောတော်မူသောကြောင့် မနောဝိညာဏဓာတ်ဟူသော ဝိညာဉ်ကသာ ဖဿ၏ ဝိသေသပစ္စယ ဖြစ်သည်-ဟူလို။
ဝိသေသပစ္စယောပိ၊ မနောဝိညာဏဓာတ် ဖြစ်ဖို့ရန် ထူးသော အကြောင်းသည်လည်း။
န၊ မဟုတ်။
(ကသ္မာ ဝိသေသပစ္စယော။
န ဟောတိ၊ နည်း။
ယသ္မာ၊ ကြောင့်။တိဏ္ဏံ သင်္ဂတိ ဖဿောတိ၊ ဟူ၍။
ဝိညာဏမေ၀၊ ဝိညာဉ်ကိုသာ။
ဖဿဿ၊ ၏။
ဝိသေသပစ္စယောတိ၊ ထူးသောအကြောင်းဟူ၍ ။
ဝုတ္တော၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
(သော၊ ထိုဖဿသည်။
ဝိသေသပစ္စ ယောပိ၊ သည်လည်း။
န၊ မဟုတ်။)
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
**၄။တသ္မာ။န။ပ။လဘတိ**။ ။ဤကား ပြခဲ့သော အကြောင်း ၂-ရပ်၏ ဖလဝါကျတည်း။ ထိုသို့ အနုစ္ဆဝိက အနက်အားဖြင့်လည်း တဇ္ဇာအမည် သမ္ဖဿဇာအမည်၏ မဖြစ်သင့်၊ "တေဟိ+ဇာတာ" ဟူသော ဝစနတ္ထအားဖြင့်လည်း သမ္ဖဿဇာအမည်ကို မဆိုသင့်သောကြောင့် ဖဿ၏ ဝိသေသပစ္စယဖြစ်သော မနောဝိညာဏဓာတ် ဟူသော ဝိညာဉ်သည် တဇ္ဇာမနောဝိညာဏ ဓာတုသမ္ဖဿဇာဟူသော အမည်ပညတ်ကို မရနိုင်။
ဝိသေသပစ္စယဘူတံ၊ ထူးသော အကြောင်း ဖြစ်၍ဖြစ်သော။
ဝိညာဏံ၊ မနောဝိညာဉ်သည်။
သမ္ဖဿဇတာယ၊ သမ္ဖဿဇ၏ အဖြစ်ဖြင့်။
တဇ္ဇာ။ပ။
ပညတ္တိံ၊ တဇ္ဇာ မနော ဝိညာဏ ဓာတုသမ္ဖဿဇာ ဟူသော ပညတ်ကို။
န လဘတိ၊ မရ။
**၁။န စ တဒေ၀။ပ။ဟောတီတိ**။ ။ "တဿ ဝါဇာတာ, ကရဏဘာဝေန ဖဿတ္ထံ ပဝတ္တာ တဇ္ဇာ" ဟု မိမိ (ဋီကာဆရာ) ကိုယ်တိုင် ပြခဲ့သောနည်းအရ "တဇ္ဇာမနော ဝိညာဏဓာတု သမ္ဖဿဇာ" အမည် မရနိုင်ပါလော-ဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် ဤ စကားကို ဆိုရသည်။ ထိုအတိုင်းဆိုလျှင် ထိုဝိညာဉ် တစ်ခုတည်းသည်ပင် တဇ္ဇာအခိုက်၌ "တဿ၊ ထိုဖဿ၏+ဇာတာ၊ အကြောင်း၏ အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်သော"ဟု အနက်ပေး၍ အကြောင်းဖြစ်ပြီးလျှင် "သမ္ဖဿဇာ- သမ္ဖဿကြောင့် ဖြစ်သော" ဟူသော အခိုက်၌ အကျိုးဖြစ်ပြန်သောကြောင့် "တဇ္ဇာမနော ဝိညာဏဓာတုသမ္ဖဿဇာ"ဟု အမည်ရသော မနောဝိညာဉ်ကို လွယ်ကူစွာ မသိနိုင်-ဟူလို။
စ၊ ဆက်။
တဒေဝ၊ ထိုဝိညာဉ်သည်ပင်။
တဿ၊ ထို ဖဿ၏။
ကာရဏ ဘာဝေန၊ အကြောင်း၏ အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း။
ဖလဘာဝေန စ၊ အကျိုး၏ အဖြစ်ဖြင့်- လည်းကောင်း။
ဝုစ္စမာနံ၊ ဟောတော်မူအပ်သော်။
သုဝိညေယျံ၊ လွယ်ကူစွာ သိအပ်သည်။
ဝါ၊ သိလွယ်သည်။
န၊ ဟောတိ၊ မဖြစ်။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
( တဇ္ဇာ မနောဝိညာဏဓာတု သမ္ဖဿဇာ ပညတ္တိံ န လဘတိ။ )**၂။ ကိံ ဝါ ဧတေန**။ ။ "တဇ္ဇာ မနောဝိညာဏဓာတု သမ္ဖဿဇာ"ဟု ဟောတော် မမူခြင်းအကြောင်းကို ရှာခြင်းဖြင့် အကျိုးမရှိ၊ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူအပ်သည့် အတိုင်းသာ သဘာဝဓမ္မကို မှတ်ရမည်-ဟု ညွှန်ပြ၍ ထိုအကြောင်းရှာမှုကို ဂရုမပြုစေလိုသောကြောင့် "ကိံ ဝါ ဧတေန" ဟု မိန့်သည်။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
ဧတေန၊ ဤအကြောင်းကို ရှာခြင်းဖြင့်။
ကိံ၊ အဘယ်အကျိုး ရှိအံ့နည်း။
ယထာ၊ အကြင် အခြင်းအရာအားဖြင့်။
ဘဂ၀တာ၊ သည်။
ဝုတ္တာ၊ ကုန်ပြီ။
တေ ဓမ္မာ၊ ထိုတရားတို့သည်။
တံ သဘာဝါယေဝ၊ ထို ဟောတော်မူအပ်တိုင်းသော သဘောရှိကုန်သည်သာ။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ဧဝံ ဝိဓေသု၊ ဤသို့ သဘောရှိသော တရားတို့၌။
ကာရဏံ၊ အကြောင်းကို။
န မဂ္ဂိတဗ္ဗံ၊ မရှာထိုက်။
ဝါ၊ ရှာဖွယ်မလို။လောကသိဒ္ဓေန၊ လောက၌ ထင်ရှားသော။
ဧဝံ၊ သို့။
တက္ကနဝသေန၊ ဆွဲငင်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်။ (ပဝတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ-၌စပ်။)
ဣတိ (အယံ)၊ ကား။
အဓိပ္ပာယော၊ အဋ္ဌကထာဆရာ၏ အလိုတည်း။
["ကုမ္ဘံ တက္ကေသိ"စသော အသုံးအနှုန်းသည် သာသနာတော်၌ ထင်ရှားသော အသုံးအနှုန်းမဟုတ်၊ လောက၌ထင်ရှားသော အသုံးအနှုန်းဖြစ်သောကြောင့် "လောကသိဒ္ဓေန" ဟု ထည့်၍ ဖွင့် သည်။ ထိုအဖွင့်ဖြင့် - သာသနသိဒ္ဓကို ကန့်ပါ။ မဓု၌ကား သဘာဝသိဒ္ဓကို ကန့်သည်၏ဟု ယူ၍ "န သဘာဝသိဒ္ဓေန"ဟု ဖွင့်လေသည်။]
ဧဝဉ္စေဝဉ္စ၊ ဤသို့ ဤသို့လည်း။
ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဖြစ်ထိုက်၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဝိဝိဓံ၊ အထူးထူး အပြားပြား။
တက္ကနံ၊ အာရုံကို ဆွဲငင်ခြင်းသည်။
ကူပေ၊ တွင်း၌။
ဥဒကဿ၊ ရေကို။
(အာကဍ္ဎနံ) ဝိယ၊ ဆွဲငင်ခြင်းကဲ့သို့။
အာရမ္မဏဿ၊ အာရုံကို။
အကဍ္ဎနံ၊ ဆွဲငင်ခြင်းသည်။
ဝိတက္ကနံ၊ ဝိတက္ကန မည်၏။
[ "ဝိဝိဓံ+တက္ကနံ ဝိတက္ကနံ" ဟု ပြု။ အာရမ္မဏဿ အာကဍ္ဎနံဖြင့် ဓာတူနံ အနေကတ္ထတ္ထာနှင့်အညီ တက္ကဓာတ်၏ အာကဍ္ဎနအနက်ကို ပြသည်၊ တက္ကနံကို "ကူပေ ဝိယ ဥဒကဿ အာရမ္မဏဿ အာကဍ္ဎနံ"ဟု ထပ်ဖွင့်သည်။]
သမန္တ တော၊ ထက်ဝန်းကျင်၌။
စရဏံ၊ လှည့်လည်ခြင်းသည်။
ဝိစရဏံ၊ ဝိစရဏ မည်၏။
အတ္တမနတာတိ ဧတ္ထ၊ ၌။
အတ္တသဒ္ဓေန၊ အတ္တသဒ္ဒါသည်။
စိတ္တံ၊ စိတ်ဟူသော အနက်ကို။
န ဝုတ္တံ၊ ဟောတော်မူအပ်သည် မဟုတ်။
(ကသ္မာ ဝိညာ ယတိ) ဟိ (ယသ္မာ)။
စိတ္တဿ၊ စိတ်၏။
ဝါ၊ မှာ။
မနော၊ စိတ်သည်။
နအတ္ထိ၊ မရှိနိုင်။
ဣတိ၊ ကြောင့်။ (အတ္တသဒ္ဒေန စိတ္တံ န ဝုတ္တံ၊ ဣတိ ဝိညာယတိ။) [အတ္တမနတာ၌ အတ္တသဒ္ဒါက စိတ်ဟူသော အနက်ကို ဟောလျှင် "အတ္တမန- စိတ်၏ စိတ်"ဟု အနက်ထွက်နေသောကြောင့် စိတ်မှာ အခြားစိတ် တစ်ခုရှိရာ ရောက်၏၊ ထို့ကြောင့် အတ္တသဒ္ဒါက စိတ်ဟူသော အနက်ကို မဟောကြောင်း သိရသည်-ဟူလို။]
ပန၊ ဆက်။
**၁။ အတ္တမနုဿ။ပ။ဝုတ္တံ**။ ။ ဝတွာ-အရ တကယ် ဝိဂြိုဟ်ဆိုရသည်မဟုတ်။ ထိုသို့ ဆိုလိမ့်မည်ဟု သိခြင်းတည်း။ ထိုသို့ဝိဂြိုဟ်ပြုလျှင် "အတ္တမန" အရ ပုဂ္ဂိုလ်ကို ရနေသောကြောင့် ထို ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသောအယူကို တားမြစ်ဖို့ရာ "စိတ္တဿ"ဟု ထည့်တော်မူသည်။ ဤ "ပုဂ္ဂလဒိဋ္ဌိ နိသေဓနတ္ထံ" အရ "အတ္တမနတာ-မိမိစိတ်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ"ဟု အနက်မပေးသင့် ဟု မှတ်ပါ။ [ အတ္တမနတာတိ ဝတွာတိ အတ္တမနတာတိ သောတုဇနဿ စိန္တနံ မန္တေတွာတိ အတ္ထော၊ တဿ ဝုတန္တိ သဗ္ဗန္ဓော။-မဓု။]
အတ္တမနဿ၊ မိမိစိတ်ရှိသော။
ပုဂ္ဂလဿ၊ ပုဂ္ဂိုလ်၏။
ဘာဝေါ၊ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာသည်။
အတ္တမနတာ၊ မည်၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဝတွာ၊ ဝိဂြိုဟ်ဆို၍။
ဝါ၊ ဝိဂြိုဟ်ဆိုလိမ့်မည်ဟု သိ၍။ (ဝုတ္တံ-၌စပ်။)
ပုန၊ တစ်ဖန်။
ပုဂ္ဂလဒိဋ္ဌိနိသေဓနတ္ထံ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသော အယူကို တားမြစ်ခြင်းအကျိုးငှာ။
စိတ္တ ဿာတိ၊ ဟူ၍။
ဝုတ္တံ၊ အပ်ပြီ။န ဗလဝတီ၊ အားမရှိသော ဧကဂ္ဂတာကို။
ကသ္မာ၊ ကြောင့်။
အဝဋ္ဌိတိ၊ အဝဋ္ဌိတိ ဟူ၍။
ဝုတ္တာ၊ ဟောတော်မူအပ်သနည်း။
တစ်နည်း-ဗလဝတီ၊ အားရှိသည်။
(ယဒိ) န (သိယာ)၊ အံ့။
(ဧဝံ သတိ) ကသ္မာ။
အဝဋ္ဌိတိ၊ ကို။
ဝုတ္တာ၊ နည်း။
ဣတိ၊ ဤကား အမေးတည်း။
ဧကဂ္ဂစိတ္တေန၊ တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသော စိတ်ဖြင့်။ (တည်ငြိမ်သော စိတ်ဖြင့်။)
ပါဏ၀ဓာဒိကရဏေ၊ သူ့အသက်သတ်မှု အစရှိသည်ကို ပြုခြင်း၌။
တထာ၊ ထို သူ့အသက်သတ်မှု အစရှိသည်ကို ပြီးစေနိုင်လောက်အောင်သော အခြင်းအရာအားဖြင့်။
အဝဋ္ဌာနမတ ဘာဝတော၊ သက်ဝင်၍ တည်ခြင်းမျှ၏ အဖြစ်ကြောင့်။
(အဝဋ္ဌိတိ၊ ကို။
ဝုတ္တာ၊ ပြီ။)
ဝိရူပံ၊ ဖောက်ဖောက်ပြန်ပြန်။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
ဝိဝိဓံ၊ အထူးထူးအပြားပြား။
သံဟရဏံ၊ ထက်ဝန်းကျင် ဆောင်ခြင်းတည်း။
ဝိကီ ရဏံ၊ ဖရိုဖရဲ ဖြန့်ကြဲခြင်းတည်း။
ဝိသာဟာရော၊ ဖောက်ဖောက်ပြန်ပြန် ထက်ဝန်းကျင် ဆောင်ခြင်း။
ဝါ၊ အထူးထူး အပြားပြား ထက်ဝန်းကျင် ဆောင်ခြင်း။
ဝါ၊ ဖရိုဖရဲ ဖြန့်ကြဲခြင်း။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
သံဟရဏံ၊ သံဟရဏ ဟူသည်။
သမ္ပိဏ္ဍနံ၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ပေါင်းစုခြင်းတည်း။
တဒဘာဝေါ၊ ထို ပေါင်းစုခြင်း၏ မရှိခြင်းသည်။
ဝိသာဟာရော၊ ဝိသာဟာရမည်၏။
အညသ္မိံ ပရိယာယေတိ၊ ကား။
အညသ္မိံ၊ အခြားသော။
ကာရဏေ၊ အကြောင်းကို။
(အာရဒ္ဓေ၊ အားထုတ်အပ်သော်-၌ စပ်။)
ဒွန္နံ၊ ကုန်သော။
ပဒါနံ၊ ပုဒ်တို့၏လည်းကောင်း။
ဗဟူနံ၊ ကုန်သော။
ပဒါနံဝါ၊ တို့၏လည်း လည်း။
ဧကသ္မိံ၊ တစ်ခုသော။
အတ္ထေ၊ အနက်၌။
ပဝတ္တိ၊ ဖြစ်ခြင်းသည်။
သမာနာဓိ ကရဏဘာဝေါ၊ မည်၏။ [တူသော တည်ရာ အနက်ရှိသော ပုဒ်တို့ကို သဒ္ဒါကျမ်းတို့၌ "တုလျာဓိကရဏ"ဟု ခေါ်ရိုးရှိသကဲ့သို့ ဤ၌လည်း ၂-ပုဒ်၊ ၃-ပုဒ်စသော ပုဒ်တို့၏ တစ်နက်တည်း၌ ဖြစ်ခြင်းကို "သမာနာဓိကရဏဘာဝ"ဟု ခေါ်သည်။]
အာရမ္ဘတိ စာတိ၊ ကား။
အာပဇ္ဇတိ စ၊ အာပတ်သို့လည်း ရောက်၏။
ဥဒ္ဓံ၊ အထက်၌။
ယမနံ၊ အားထုတ်ခြင်းတည်း။
ဥယျာမော၊ အထက်၌ အားထုတ်ခြင်း။
[ဤနည်းကို မူလဋီကာနည်းဟု မဓုဖွင့်၏။]
ဓုရန္တိ၊ ကား။
နိပ္ဖာဒေတုံ၊ ပြီးစေခြင်းငှာ။
အာရဒ္ဓံ၊ အားထုတ်အပ်သော။
ကုသလံ၊ ကုသိုလ်ကို။
ဝါ၊ တစ်နည်း။
ပဋိညံ၊ ဝန်ခံအပ်သော တာဝန်ကို။ (န နိက္ခိပတိ-၌ စပ်။)
တိဏ္ဏန္တိ၊ ကား။
ဗုဒ္ဓါဒီနံ၊ ဘုရားအစရှိသော ရတနာ ၃-ပါးတို့၏။ (နာမံ- ၌ ဆပ်။)
စိတ္တေ၊ ၌။
အာရမ္မဏဿ၊ အာရုံ၏။
ဥပဋ္ဌာနံ၊ ကပ်၍တည်ကြောင်း တရားသည်လည်းကောင်း။
ဇောတနဉ္စ၊ ထွန်းလင်း(ထင်လာ)ကြောင်း တရားသည် လည်းကောင်း။
သတိယေဝ၊ သတိသာတည်း။
ဣတိ ကြောင့်။
တဿာ၊ ထို သတိ၏။
ဧတံ၊ ဤ ဥပဋ္ဌာနဇောတနသည်။
လက္ခဏံ၊ လက္ခဏာတည်း။
ပါသာဏ။ပ။
ရဟိတာ၊ ကျောက်, ကျောက်စရစ်, သဲအစရှိသည်တို့မှ ကင်းသော။
ဘူမိ၊ မြေသည်။
သဏှာ၊ သိမ်မွေ့၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
သဏှဋ္ဌေနာတိ၊ ဟူ၍။
ဝုတ္တံ။
အယန္တီတိ၊ ကား။
ဧကကမ္မ။ပ။ဝသေန၊ တစ်ခုသောကံကြောင့် ဖြစ်သော လူအစရှိသူတို့၏ ခန္ဓာအစဉ်၏ မပြတ်စဲခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်။
ပဝတ္တန္တိ၊ ဖြစ်ကြရကုန်၏။
ဟိ၊ မှန်။
ကုသလာ ကုသလေသုပိ၊ ကုသိုလ် အကုသိုလ်တရား တို့၌လည်း။
ဇီဝိတံ၊ ဇီဝိတိန္ဒြေသည်။
ဣန္ဒြိယ ပစ္စယဘာဝေန၊ ဣန္ဒြိယပစ္စည်း၏ အဖြစ်ဖြင့်။
သမ္ပယုတ္တေ၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို။
ပဝတ္တယမာန မေဝ၊ ဖြစ်စေလျက်ပင်။
ဝါ၊ ဖြစ်စေယင်းပင်။
တဒဝိစ္ဆေဒဿ၊ ထို ကုသိုလ် အကုသိုလ် အစဉ်မပြတ်ခြင်း၏။
ပစ္စယော၊ အကြောင်းသည်။
ဟောတိ၊ ၏။
ဝါ၊ အဋ္ဌကထာနည်းမှ တစ်နည်းကား။
**၁။ ယံ ဟိရီယ တီတိ။ပ။ယုဇ္ဇတိ**။ ။ဤနည်းကား အဋ္ဌကထာမှ တစ်နည်းတည်း။ "ယံ" ကို ဟိရီယတိနှင့်တွဲ၍ ကြိယာပရာမသနဘာဝနပုံသက အနက် ပေးသောအခါ "ဟိရီယိတဗ္ဗေန" ကိုလည်း ဟိတ်အနက် ပေးပါ။ ဤဋီကာအလို ပါဠိတော်၌ "ဟိရီယိတဗ္ဗေန၊ စက်ဆုပ်ထိုက်သော ဒုစရိုက်ကြောင့်။ ယံ ဟိရီယတိ၊ အကြင် စက်ဆုပ်တတ်၏။ ပါပကာနံ။ပ။ဓမ္မာနံ၊ ထိုသို့။ သမာပတ္တိယာ ရောက်ခြင်းကြောင့်။ ယံ ဟိရီယတိ၊၏။ တသ္မိံ သမယေ၊ ၌၊ ဣဒံ၊ ဤသို့သော။ ဟိရီဗလံ၊ သည်။ ဟောတိ၊ ၏။" ဟု ပေးပါ။
ယံ ဟိရီယတီတိ(ဧတ္ထ)၊ ၌။
ဟီရိယ တိသဒ္ဒေန၊ ဟိရီယတိ သဒ္ဒါသည်။
ဝုတ္တော၊ ဟောအပ်သော။
ဘာဝေါ၊ စက်ဆုပ်ခြင်း ကြိယာကို။
ယံ သဒ္ဒေန၊ ယံ သဒ္ဒါသည်။
ဝုစ္စတိ၊ ဟောအပ်၏။
(ကြိယာ ပရာမသန အနက်ဟော-ဟူလို။)
ဣတိ၊ ကြောင့်။
ယန္တိ ဧတံ၊ ယံ ဟူသော ဤသဒ္ဒါကို။
ဘာဝနပုံသကံ၊ ဘာဝနပုံသက ဟူ၍။
ဝါ၊ ကြိယာ၌ စပ်ထိုက်သော နပုလ္လိင်ရှိသော ဝိသေသနဟူ၍။
ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ၏။စ၊ သည်သာမကသေး။
ဟိရီယိ တဗ္ဗေနာတိ (ဧတ္ထ)၊ ၌။
ဟေတု အတ္ထေ၊ ၌။
ကရဏဝစနံ၊ သည်။
ယုဇ္ဇတိ၊ သင့်၏။
အလုဗ္ဘနက ဝသေနာတိ ဧတ္ထ၊ ၌။
အလုဗ္ဘနမေဝ၊ မလိုချင်ခြင်းသည်ပင်။
အလုဗ္ဘနကံ၊ မည်၏။
ဣတိ၊ သို့။
ဘာဝနိဒ္ဒေသော၊ ဘာဝအနက်ကို ညွှန်ပြကြောင်း သဒ္ဒါဟူ၍။
ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ၏။
`
၂။ အဗျာဗဇ္ဈောတိ။ပ။ယုဇ္ဇတိ။ ။ဤနည်းကား အဋ္ဌကထာနည်း မဟုတ်၊ မိမိဋီကာနည်းတည်း။ ဤအဖွင့်ကိုကြည့်၍ "အဗျာပဇ္ဇော"ဟု မရှိရ "အဗျာဗဇ္ဈော" ဟုလည်းကောင်း၊ "န ဗျာပါဒေတဗော"ဟု မရှိရ "န ဗျာဗာဓေတဗ္ဗော"ဟုလည်းကောင်း ရှိရမည်။ ဘာ့ကြောင့်နည်း-ဗျာပါဒပုဒ်က ဒေါသအနက်ကိုဟော၍ ဗျာဗာဓပုဒ်ကသာ ဒုက္ခအနက်ကို ဟောသောကြောင့်တည်း။
မှတ်ချက်။ ။ အဋ္ဌကထာ၌ "ကောဓဒုက္ခ ပဋိပက္ခတော"ဟူသော ဟိတ်ကို ဋီကာဆရာ နှစ်သက်ပုံမရ။ ဘာ့ကြောင့်နည်း။.... ဒုက္ခဟုဆိုလျှင် ကာယဝိညာဉ် ဒွေနှင့် ယှဉ်သော ကာယိကဒုက္ခဟူသော ဒုက္ခဝေဒနာ၊ ဒေါသမူ ဒွေနှင့်ယှဉ်သော စေတသိကဒုက္ခဟူသော ဒေါမနဿဝေဒနာ ဤ ၂-မျိုးကိုသာ ယူရရိုးတည်း။ အဋ္ဌကထာ၌ကား ကောဓ (ဒေါသ) ကို ဒုက္ခဟု ဆိုထားသောကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့် ဗျာဗဇ္ဈအရ ယူရိုးဖြစ်သော ဒုက္ခဝေဒနာကိုယူ၍ "န ဗျာဗာဓေတဗ္ဗော-ဒေါသသည်-မဖျက်ဆီးအပ်သကဲ့သို့ ဒေါမနဿဟူသော ဒုက္ခသည် မဖျက်ဆီးအပ်"ဟု ဋီကာတစ်မျိုး ဖွင့်သည်။
ယုဇ္ဇတိ၊ သင့်၏။
ထိန။ပ။
ဘာဝေန၊ ထိန မိဒ္ဓ အစရှိသော ကိလေသာတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက်၏ အဖြစ်ကြောင့်။
ကုသလကမ္မေ
**၁။ကုသလကမ္မေ**။ ။ မဓုဋီကာ၌ "ကုသလံ ဓမ္မန္တိ ဧတေန ကုသံလသမ္ပယုတ္တံ လဟုတာကိစ္စံ ဒဿေတိ။ပ။ ကုသလကမ္မေတိ အာဒိနာ စ ရူပါဒီသု သီဃသီဃ ပရိဏာ မတံ နိဝတ္တေတိ"ဟု တွေ့ရ၏။ ထိုအတိုင်းဆိုလျှင် "ကုသလံ ဓမ္မံ ကုသလကမ္မေ, အနိစ္စာဒိ မနသိကရေ စ"ဟု ပါဌ်ရှိရလိမ့်မည်။ ဆိုလိုရင်းကား "ကုသိုလ်တရားကို ကုသိုလ်အလုပ်ဝယ် လျင်စွာ လျင်စွာ ဖြစ်စေခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သည်၏အဖြစ်၊ အနိစ္စာဒိ မနသိကာ၍၌လည်း ကုသိုလ် အဗျာကတတရားစုကို လျင်စွာ လျင်စွာ အဖန်ဖန်ဖြစ်စေခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သည်၏ အဖြစ်သည် လဟုတာ မည်၏ဟု ဆိုလိုသည်။
၊ ကုသိုလ်အလုပ်၌ လည်းကောင်း။
အနိစ္စာဒိ မနသိကာရေ စ၊ အနိစ္စ အစရှိသောအားဖြင့် နှလုံးသွင်းမှု၌လည်းကောင်း။
သီဃံ သီဃံ၊ လျင်စွာ လျင်စွာ။
ပရိဝတ္တနသမတ္ထတာ၊ အဖန်ဖန် ဖြစ်စေခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သည်၏ အဖြစ်သည်။ (ပြောင်းလွဲခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သည်၏ အဖြစ်သည်။)
လဟုပရိဏာမတာ၊ တာ မည်၏။
**၂။အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ။ပ။ပကတိဘူတာ**။ ။ သီဃပရိဝတ္တန၏ အဖြစ်ကြောင့် လဟု ပရိဏာမတာဖြစ်လျှင် အကုသိုလ်အလုပ်၌လည်း လဟုတာစေတသိက် ပါဝင်စရာရှိသည် မဟုတ်လောဟု စောဒနာဖွယ် ရှိသောကြောင့် "အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ ဟိ" စသည် မိန့်။ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏနှင့် တဏှာသံယောဇနရှိကုန်သော သတ္တဝါတို့၏ အကုသိုလ်ဖြစ်ခြင်းမှာ ပင်ကို ရိုးရာဖြစ်သောကြောင့် ထို အကုသိုလ်အမှု၌ လဟုတာပါ၍ အကျိုးမရှိ၊ လဟုတာ မပါနိုင်ပါ- ဟူလို။ အမှန်အားဖြင့်ကား- ထိုအကုသိုလ်တို့၏ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာသည် အမြဲလေးလံနေသော ဂရုတာ သာတည်း။
ဟိ၊ ချဲ့။
အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ၊ အဝိဇ္ဇာဟူသော နီဝရဏရှိကုန်သော။
တဏှာ သံယောဇနာနံ၊ တဏှာဟူသော သံယောဇဉ် ရှိကုန်သော။
သတ္တာနံ၊ သတ္တဝါတို့၏။
အကုသလပ္ပဝတ္တိ၊ အကုသိုလ်၏ ဖြစ်ခြင်းသည်။
ပကတိဘူတာ၊ ပင်ကိုဖြစ်၍ဖြစ်၏။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
တတ္ထ၊ ထို အကုသိုလ်ဖြစ်ခြင်း၌။
လဟု ပရိဏာမတာယ၊ လျင်မြန်သော ပြောင်းလွဲခြင်း ရှိသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်။
အတ္ထော၊ အကျိုးသည်။
န၊ မရှိ။စ၊ ဆက်။
တေသံ၊ ထိုအကုသိုလ်တို့၏။
ဘာဝေါ၊ ဖြစ်ကြောင်းဖြစ်ရာ အမူအရာသည်။
ဂရုတာယေဝ၊ လေးနှေးသည်၏ အဖြစ်ပင်တည်း။
ဣတိ၊ ကြောင့်။
တဗ္ဗိဓုရသဘာဝါနံ၊ ထို ဂရုတာ၏ဆန့်ကျင်ဘက် သဘောတရားတို့၏။
လဟုတာ၊ လဟုတာ ကို။
ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ ၏။
ဟိ၊ မှန်။
သာ၊ ထို လဟုတာသည်။
ပဝတ္တမာနာ၊ ဖြစ်လတ်သော်။
သီဃံ၊ စွာ ။
ဘဝင်္ဂဝုဋ္ဌာနဿ၊ ဘဝင်မှ ထံခြင်း၏။
ပစ္စယော၊ အကြောင်းတည်း။
ဟောတိ၊ ၏။
စ၊ ဆက်။
ယေ ဓမ္မာ၊ အကြင်တရားတို့သည်။
မောဟသမ္ပယုတ္တာ ဝိယ၊ မောဟယှဉ်သော အကုသိုလ်တရားတို့ကဲ့သို့။
အဝိပန္နလဟုတာ၊ မပျက်စီးသော (မချို့တဲ့သော) လဟုတာ ရှိကုန်၏။ (လဟုတာနှင့် ပြည့်စုံကုန်၏။)
တေသဉ္စ၊ ထို တရားတို့၏လည်း။
ကုသလကရဏေ၊ ကုသိုလ်ကို ပြုခြင်း၌။
အပ္ပဋိဃာတော၊ မထိပါး မချုပ်ချယ်ခြင်းသည်။
မုဒုတာ၊ မုဒုတာတည်း။
အပ္ပဋိဃာတေန၊ ကြောင့်။
မုဒုတာဒိရူပသဒိသတာယ၊ မုဒုတာ အစရှိသော ရုပ်တို့နှင့် တူကုန် သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။
အရူပဓမ္မာနမ္ပိ၊ နာမ်တရားတို့၏လည်း။
မုဒုတာ မဒ္ဒ၀တာတိအာဒိ၊ စကားကို။
(ဘဂဝတာ) ဝုတ္တံ။
[မုဒုတာနိဒ္ဒေသ၌ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။]
ဝိလီနံ၊ ကြေမွသော။
သုဝဏ္ဏံ၊ ရွှေသည်။
(အကမ္မညံ၊ ပုတီး၊ နားတောင်း စသော တန်ဆာပြုမှု၌ မကောင်းသည်။
ဟောတိ) ဝိယ၊ ကဲ့သို့။
(တထာ။)
သိနေဟ ဝသေန၊ တဏှာတည်းဟူသော အစေး၏အစွမ်းဖြင့်။
ကိလိန္နံ၊ စိုစွတ်သော။
အတိမုဒုကံ၊ အလွန်နူးညံ့သော။ (ပျော့လွန်းသော။)
စိတ္တံ၊ သည်။
အကမ္မညံ၊ ကုသိုလ်အမှု၌ မကောင်းသည်။
ဟောတိ၊ ၏။
အတာပိတံ၊ မီးဖြင့် မပူစေအပ်သော။
ဝါ၊ လှော်ပြီး ဦးပြီး မဟုတ်သော။
သုဝဏ္ဏံ၊ သည်။
(အကမ္မညံဟောတိ) ဝိယ (တထာ)။
မာနာဒိဝသေန၊ မာန အစရှိသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့်။
အတိထဒ္ဓံ၊ အလွန်မာကျောသော။
(စိတ္တံ စ၊ သည်လည်း။
အကမ္မညံဟောတိ။)
ပနံ၊ အနွယကား။
ယံ၊ အကြင် စိတ်သည်။
အနုရူပမုဒုတာယုတ္တံ၊ သင့်လျော်ရုံ နူးညံ့ သည်၏အဖြစ်နှင့် ယှဉ်သည်။ (ဟောတိ။)
ယုတ္တမဒ္ဒဝံ၊ သင့်လျော်ရုံနူးညံ့သော။
သုဝဏ္ဏံ၊ သည်။
(ကမ္မညံ၊ ပုတီး၊ နားတောင်းစသော တန်ဆာပြုမှု၌ ကောင်းသည်။
ဟောတိ) ပိယ (တထာ)။
တံ၊ ထို အနုရူပမုဒုတာယုတ္တ ဖြစ်သော စိတ်သည်။
ကမ္မညံ၊ ကုသိုလ်အမှု၌ ကောင်းသည်။
ဟောတိ။
မုဒုဿ၊ သော။
တဿေဝ၊ ထိုစိတ်၏ပင်။
ယောကမ္မညာကာရော၊ အကြင်အမှု၌ ကောင်းသော စိတ်၏ အခြင်းအရာသည်။
(အတ္ထိ။)
သာ၊ ထိုအခြင်းအရာသည်။
ကမ္မညတာ၊ တာမည်၏။
ဣတိ၊ သို့။
မုဒုတာဝိသိဋ္ဌာ၊ မုဒုတာသည် အထူးပြုအပ်သော။
ကမ္မညတာ၊ ကမ္မညတာကို။ ဝေဒိတဗ္ဗာ။
ပစ္စောသက္ကန ဘာဝေန၊ တစ်ဖန် ဆုတ်နစ်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့်။
ပဝတ္တံ၊ သော။
အကုသလမေဝ၊ အကုသိုလ်စိတ်သည်ပင်။
ပစ္စောသက္ကနံ၊ န-မည်၏။
[ထိုပစ္စော-သက္ကန ဟူသည် မာယာတည်း။ "အစ္စသရာ" ဟုလည်း ဆိုကြသေး၏။ -အနု။]
ဧကဝီသတိအနေသနာနာမ၊ ဧကဝီသတိ အနေသနာတို့မည်သည်ကို။ (ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ-၌ စပ်။)
ဝေဇ္ဇကမ္မံ၊ ဆေးကုမှုကို။
ကရောတိ။
ဒူတကမ္မံ၊ တမန်သည် တို့၏ အမှုကို။ (တမန်သည်တို့၏ အလုပ်ဖြစ်သော လူတို့၏ သဝန်စာလွှာနှုတ်မှာစကားကို ယူဆောင်၍ တစ်ရွာမှတစ်ရွာ စသည်သို့ ခရီးရှည်သွားမှုကို။)
ကရောတိ။
ပဟိဏကမ္မံ၊ စေခိုင်းအပ်သည်ဖြစ်၍ တစ်အိမ်မှတစ်အိမ်သို့ ခရီးတိုသွားမှုကို။
ကရောဟိ။
ဂဏံ၊ အနာကို။
ဖာလေတိ၊ ဓားဖြင့် ခွဲပေး၏။
အရုမက္ခနံ၊ အနာကို လှိမ်းကျံကြောင်းဖြစ်သောဆေးကို။
ဒေတိ၊ ပေး၏။
ဥဒ္ဓံ ဝိရေစနံ၊ အထက်သို့ ပျို့အန်ကြောင်း ဆေးကို။ (အန်ဆေးကို။)
ဒေတိ။
အဓောဝိရေစနံ၊ အောက်သို့ ဝမ်းလျှောကြောင်း ဆေးကို။ (ဝမ်းနှုတ်ဆေးကို။)
ဒေတိ။
နတ္ထုတေလံ၊ နှာနှပ်ဆီကို။ (ရှူစရာဖြစ်စေ နှာခေါင်း၌ ထည့်ဖို့ရာ ဖြစ်စေ အသုံးပြုဖို့- ဆီကို။)
ပစတိ၊ ချက်ပေး၏။
စက္ခုတေလံ၊ မျက်စဉ်းဆီကို။
ပစတိ။
ဝေဠုဒါနံ၊ ပေးအပ်သော ဝါးကို။
ဒေတိ။
["ဝေဠု ဧဝ - ဒါတဗ္ဗဘာဝေန ပရိဂ္ဂဟိတော ဝေဠုဒါနံဂနာမ- ပေးထိုက်သည်၏ အဖြစ်ဖြင့် (ပေးဖို့ရာ) သိမ်းဆည်းထားအပ်သော ဝါးကို ဝေဠုဒါန ဟု ခေါ်သည်။"-အနု။]
ပဏ္ဏာဒါနံ၊ ပေးထိုက်သော ဓနိရွက် ထန်းရွက် စသည်ကို။
ဒေတိ။
ပုပ္ဖာဒါနံ၊ ပေးထိုက်သော ပန်းကို။
ဒေတိ။
ဖလဒါနံ၊ ပေးထိုက်သော အသီးကို။
ဒေတိ၊ သိနာနဒါနံ၊ ပေးထိုက်သော ရေချိုးကြောင်း ဆပ်ပြာကို။
ဒေတိ၊ [ဆပ်ပြာအမှုန့်အခဲ ၂-မျိုးလုံးကို သိနာန ဟုခေါ်၏။ သိနာ ဓာတ်၊ သောစေ- စင်ကြယ်ခြင်းဟူသော အနက်၌ဖြစ်၏။
သိနာယတိ အနေနာတိ သိနာနံ။]
ဒန္တ ကဋ္ဌဒါနံ၊ ပေးထိုက်သော ဒန်ပူကို။
ဒေတိ၊ မုခေါဒကဒါနံ၊ ပေးထိုက်သောမျက်နှာသစ်ရေကို။
ဒေတိ။
စုဏ္ဏဒါနံ
**၁။စုဏ္ဏဒါနံ**။ ။ စုဏ္ဏေနာတိ ဧတ္ထ အတ္တနော သန္တကံ သိရီသစုဏ္ဏံ ဝါ၊ ကုက္ကိုမှုန့်ကို သော်လည်ကောင်း။ အညံ ဝါ ကသာဝံ၊ ကုက္ကိုမှုန့်မှ တစ်ပါးသော ဖန်သော အရသာရှိသော အမှုန့်သော်လည်းကောင်း။ ယံကိဉ္စိ ကုလသင်္ဂဟတ္ထာယ ဒေတိ။-သံဃာဒိသေည် ကုလဒူသက သိက္ခာပုဒ်အဋ္ဌကထာ။ ဤ အဋ္ဌကထာကိုကြည့်၍ စုဏ္ဏအရ မျက်နှာစသည်ကို အသွေးအသား သန့်ရှင်းအောင် လိမ်းကြောင်းဖြစ်သော အမှုန့်ကို စုဏ္ဏခေါ်သည်ဟု မှတ်ပါ။ မဇ္ဈိပဏ္ဏာသ၊ ရဋ္ဌပါလ-သုတ်၌လည်း "မုခံ စုဏ္ဏကမက္ခိတံ" ဟု ရှိသည်။ ထိုစုဏ္ဏကတို့မှာ လူများအတွက် ဖြစ်သောကြောင့် မွှေးသောအနံ့လည်း ပါ၏။ ဤ စုဏ္ဏဒါနံ၌ကား ရဟန်းများ၏ ရှိရင်း စုဏ္ဏဖြစ်သောကြောင့် မွှေးသောနံ့ရှိသော စုဏ္ဏတို့ကို မဖွင့်ပါ-ဟူလို။
၊ ပေးထိုက်သော မျက်နှာချေမှုန့်ကို။
ဒေတိ။
မတ္တိကာဒါနံ၊ ပေးထိုက်သော မြေညက်မှုန့်ကို။
ဒေတိ။
စာဋုကကမ္မံ၊ အလှူရှင်တို့ကို မြှောက်ပင့်၍ မိမိကိုယ်ကို နှိမ့်ချလျက် သနားချစ်ခင်အောင် ပြောဆိုမှုကို။
ကရောတိ၊ ပြု၏။
မုဂ္ဂသူပိယံ၊ မကျက်နည်းပါး အကျက်များသော ပဲနောက်ဟင်းကဲ့သို့ အမှန်နည်းပါး အမှားများသော စကားပြောမှုကို။
(ကရောတိ။)
ပါရိဘဋံ]၊ သားငယ် သမီးငယ်တို့ကို ချော့မြှူခြင်း စသည်ဖြင့် အစေအပါး၏ အဖြစ်ကို။ (ကရောတိ။)
ဇင်္ဃပေသနိယံ၊ သလုံးမြင်းခေါင်းဖြင့် တစ်အိမ်မှ တစ်အိမ်သို့ သွား ၍ အစေအပါးခံခြင်းသည်။
ဒွါဝီသတိမံ၊ ၂၂-ခုမြောက်သည်။
(သမာနံပိ၊ သော်လည်း။)
ဒူတကမ္မေန၊ ဒူတကမ္မနှင့်။
သဒိသံ၊ တူ၏။
တသ္မာ၊ ကြောင့်။
ဧကဝီသတိ၊ ၂၁- ပါးသည်။
(ဟောတိ။)ဆ၊ ကုန်သော။
အဂေါစရာ၊ အဂေါစရ တို့ဟူသည်။
ဝေသိယာဂေါစရော၊ ပြည့်တန်ဆာမ ဟူသော မပြတ်မလပ်သွားရာအရပ်လည်းကောင်း။ (ဆွမ်းမခံကောင်း မဟုတ်၊ ဆွမ်းခံကောင်းပါ၏။ သို့သော် မိတ်ဆွေဖွဲ့သောအားဖြင့် မပြတ် မသွားရသော ကြောင့် အဂေါစရ ဟု ဆိုသည်။)
ဝိဓဝါဂေါစရော၊ လင်သေလင်ပြတ် တစ်ခုလပ် မုဆိုးမဟူသော မပြတ်မလပ်သွားရာ အရပ်လည်းကောင်း။
ထုလ္လကုမာရီ ဂေါစရော၊ အရွယ်လွန်ပြီး အပျိုကြီးဟူသော မပြတ်မလပ်သွားရာ အရပ်လည်းကောင်း။
ပဏ္ဍကာဂေါစရော၊ ပဏ္ဍုက်ဟူသော မပြတ်မလပ်သွားရာ အရပ်လည်းကောင်း။
ပါ နာဂါရဂေါစရော၊ ထန်းရည်အရက်ဆိုင်ဟူသော မပြတ်မလပ်သွားရာအရပ် လည်းကောင်း။
ဘိက္ခုနီအဂေါစရော၊ ဘိက္ခုနီဟူသော မပြတ်မလပ် သွားရာ အရပ် လည်းကောင်း။
ဣတိ၊ ဤသည်တို့တည်း။
သင်္ခေပတောတိ၊ ကား။
သရူပေန၊ သရုပ်အားဖြင့်။
အနုဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ၊ မပြအပ်ခဲ့သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။ (ဥဒ္ဒေသ-တုန်းက မပြအပ်ခဲ့သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။)
တတ္ထ ကတမော ဆန္ဒောတိ အာဒိ၊ အစရှိသော စကားရပ်သည်။
ဝါ၊ ကို။
ဝတ္တု၊ ဟောတော်မူခြင်းငှာ။
နက္ကာ၊ မတတ်ကောင်း။
ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။
ယော ဆန္ဒော ဆန္ဒိကတာတိ အာဒိ နိဒ္ဒေသံ၊ အစရှိသော နိဒ္ဒေသကို။
သင်္ခပိတွာ၊ အကျဉ်းချုံး၍။
ယေဝါပနာတိ၊ ဟူ၍။
နိဒ္ဒေသော၊ နိဒ္ဒေသကို။
ကတော၊ ပြုတော်မူအပ်ပြီ။
ဣတိ အတ္ထော၊ ဤကား အနက်။
နိဒ္ဒေသဝါရ ကထာဝဏ္ဏနာ၊ နိဒ္ဒေသဝါရကထာကို ဖွင့်ကြောင်းဖွင့်ရာ ဋီကာသည်။
နိဋ္ဌိတာ။
[ဤနေရာကျမှ "နိဒ္ဒေသဝါရကထာ ဝဏ္ဏနာ"ဟု ရှိရမည်။]