ပန၊ ဆက်။ တတ္ထ၊ ထိုစကားရပ်၌။ အညေပိ အညထာပီတိ၊ ဟူကုန်သော။ ဧတေသံ၊ ဤ ၂−ပုဒ်တို့၏။ ဝသုံ၊ အသီးအခြား။ ပဝတ္တိယာ၊ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်။ ဝါ၊ ဖြစ်ရာအခါ၌။ ဒွေ၊ ကုန်သော။ ဒုကာ၊ တို့ကို။ ဒဿိတာ၊ န်ပြီ။ (အဋ္ဌကထာ၌ ပြအပ်ကုန်ပြီ)။ သဟ၊ အတူတကွ။ ပဝတ္တိယာပန၊ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်ကား။ ဝါ၊ ဖြစ်ရာအခါ၌ကား။ ဟေတုစေဝ၊ပေ၊ ဝိပ္ပယုတ္တာပီတိ၊ ဟူသော။ အယမ္ပိဒုကော၊ ကိုလည်း။ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ သိထိုက်သေး၏။ [အယမ္ပိ ဆိုသောကြောင့် ‘’ထို ၂−ဒုက်အပြင်နောက် တစ်ဒုက်ကိုလည်း’’ဟု မှတ်ပါ။] [ထိုသမ္ဘဝ ၅−ဒုက်လည်း ဟောတော်မမူထိုက်ကြောင်းကိုပြလို၍ ‘’ဧတေသု ပန ပဉ္စသု’’စသည်ကိုမိန့်။] ပန၊ ဆက်။ ပဉ္စသု၊ ကုန်သော။ ဧတေသု ဒုကေသု၊ ဤသမ္ဘဝဒုက်တို့တွင်။ ဒုတိယဒုကေန၊ ဒုတိယဒုက်နှင့်။ တတိယဒုကော၊ သည်။

အညေပိ အညထာပိ။ ။အညေမိအရ ဒုက်တစ်ခု အညထာပိအရ ထိုဒုက်မှတစ်ပါး အခြားဒုက်တစ်ခု ဤသို့ရသောကြောင့် ‘’ဧတေသံ ဝိသုံ ပဝတ္တိယာ ဒွေ ဒုကာ ဒဿိတာ’’ဟုဆိုသည်၊ ဤအလို ‘’အညေပိ−အခြားဒုက်ပုဒ် ၂−ခုတို့သည်လည်းကောင်း အညထာပိ−ထို ၂−ခုတို့မှ တစ်ပါးသော အပြားဖြစ်သော ဒုက်ပုဒ် ၂−ခုတို့သည်လည်းကောင်း၊ သမ္ဘဝန္တိ’’ဟု ပေး၊ ဒုက်ပုဒ် ၄−ခုသည် ဒုက် ၂−ဒုက်ဖြစ်၏၊ အဋ္ဌကထာ၌ ၂−ဒုက်သာပြသောကြောင့် ဤသို့ဖွင့်ဟန်တူသည်၊ ထိုအညေပိနှင့် အညထာပိကို အတူတကွ အနက်ယူရာ၌ကား ‘’ဟေတူစေဝ ဓမ္မာ ဟေတု သမ္ပယုတ္တာပိ ဟေတုဝိပ္ပယုတ္တာပိ’’ဟူသော သမ္ဘဝဒုက်တစ်ဒုက်ကိုလည်း သိထိုက်၏။

မဓုဋီကာ။ ။ဝိသုံ ပဝတ္တိယာတိ ဧတေန အညေပီတိ ဧတံ ဧကဿ ဒုကဿ ဒဿနံ၊ အညထာပီတိ ဣဒံ ဧကဿ ဒုကဿ ဒဿနန္တိ ဒဿေတိ၊ စာအုပ်တို့၌ ‘’ဧကဿ ဒုကဿ’’ဟဓ တွေ့ရ၏၊ ‘’ဧကဿ အတ္ထဿ’’ဟု ရှိသင့်မည်ထင်သည်။

မှတ်ချက်။ ။ဤစကားအစဉ်ဖြင့် အဋ္ဌကထာ၌ ပြအပ်သော သမ္ဘဒုက် ၄−ဒုက် သဟ ပဝတ္တိယာ ပန စသည်ဖြင့် ဋီကာဆရာပြအပ်သော သမ္ဘဝဒုက် တစ်ဒုက်အားဖြင့် သမ္ဘဝဒုက် ၅−ဓက်ရသည်ဟု မှတ်ပါ။

(နာနတ္ထော) ဝိယ၊ ကွဲပြားသော အနက်ရှိသကဲ့သို့လည်းကောင်း။ စတုတ္ထ ဒုကေန၊ နှင့်။ ပဉ္စမဒုကော၊ သည်။ (နာနတ္ထော) ဝိယစ၊ ကဲ့သို့လည်းကောင်း။ (ဝိသဒိသူပမာ) (တထာ၊ တူ)။ ဆဋ္ဌဒုကေန၊ နှင့်။ နိန္နာနတ္ထတ္တာ၊ ကွဲပြားသော အနက်မရှိသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ နဟေတု၊ပေ၊ဝိပ္ပယုတ္တာပီတိ၊ ဟူသော။ အယံဒုကော၊ ဤစတုတ္ထသမ္ဘဝဒုက်ကို။ နဝုတ္တော၊ ပါဠိတော်၌ ဟောတော်မမူအပ်။ [ဤစကားအရ စတုတ္ထသမ္ဘဝဒုက် တစ်ဒုက်ပျက်သွားပြီဟု မှတ်ပါ။]

ပုရိမသ္မိံ၊ ရှေ့ဖြစ်သော။ အတ္ထဝိကပ္ပေ၊ အတ္ထဝိကပ်၌။

ဧတ္ထစ။ ။အပ္ပစ္စယာ အသင်္ခတာပုဒ်တို့အရ နိဗ္ဗာန်တရားတစ်ပါးတည်းရပါလျက် အဘယ့်ကြောင့် ဗဟုဝုစ်ဖြင့် ညွှန်ပြမှုကို ပြုတော်မူရပါသနည်း’’ဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် ‘’ဧတ္ထဟ’’စသည်မိန့်၊ တရားတစ်ပါးတည်းရသော်လည်း မည်သည့်တရားဟု မဆုံးဖြတ်အပ်သေးသော အနက်ဖြစ်၍ အနည်းအများမပိုင်းခြားသောအားဖြင့် မာတိကာ ခေါင်းစဉ်ရုံသာ ပြသောအရာဖြစ်သောကြောင့် ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသကို ပြုတော်မူရသည်။

မေးဖွယ်။ ။မာတိကာခေါင်းစဉ်ရုံသာပြလျှင် ဧကဝုစ်ဖြင့် ပြပါတော့လားဟု ထပ်ဆင့်၍မေးဖွယ်ရှိ၏၊ အဖြေကား−မာတိကာ၌ ‘’ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာ ဓမ္မာ’’စသည်ဖြင့် ဗဟုဝုစ်ဒေသနာအယဉ်သည် တသွင်သွင် စီးဆင်း၍ လာခဲ့၏၊ ထိုဒေသနာအယဉ်တွင် ပါဝင်ကျရောက်ရသောကြောင့် ‘’အပ္ပစ္စယာ အသင်္ခတာ’’ဟု ဗဟုဝစန နိဒ္ဒေသကိုသာ ပြုတော်မူရသည်။ ဝစနံ ဒေသနာသောတေ ပတိတတ္တာစ မနျတေ၊−ဘေဒစိန္တာ ၂၃၅။

အဝိနိစ္ဆိ တတ္ထ အပရိစ္ဆေဒ။ ။မဓုဋီကာ၌ ‘’အဝိနိစ္ဆိတတ္ထ အပရိစ္ဆေဒ’’ဟု မရှိ၊ ‘’အဝိနိစ္ဆိတတ္ထ ပရိစ္ဆေဒ’’ဟုသာရှိ၏၊ ‘’ဝိနိစ္ဆိတတ္ထေ နာမ သရူပတော ဝိနိစ္ဆတဗ္ဗော အတ္ထော၊ တဿ ပရိစ္ဆေဒေါ တထာ၊ န+ဝိနိစ္ဆိတတ္ထ ပရိစ္ဆေဒေါ တထာ’’ဟု ဖွင့်၏၊ ‘’ဆုံးဖြတ်အပ်ပြီးသော အနက် အပိုင်းအခြားမဟုတ်သည်ကို ပြခြင်း၏အစွမ်းဖြင့်’’ဟု အနက်ပေးပါ၊ သို့သော် နောက်၌ ‘’အပရိစ္ဆေဒေန’’ဟု ရှိသောကြောင့် ဤ၌လည်း အဝိနိစ္ဆိတတ္တ အပရိစ္ဆေဒ’’ဟု ရှိသင့်မည် ထင်ပါသည်။

ရူပါယတနဿ၊ ရူပါယတန၏။ အသင်္ဂဟိတတာ၊ မသိမ်းယူအပ်သည်၏အဖြစ်သည်။ အာပဇ္ဇတိ၊ ဖြစ်၏။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်။ ရူပ္ပနလက္ခဏံ ဝါ ရူပန္တိ အယံ အတ္ထနယော၊ ရုပ္ပနလက္ခဏံ ဝါ ရူပံ ဟူသောဤအနက်ကို သိကြောင်းတစ်နည်းကို။ (သင်္ဂဟကာရေန) ဝုတ္တော။

စ၊ ဆက်။ တတ္ထ၊ ထိုနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ၌။ ယေ တေ ဓမ္မာ၊ပေ၊ န ဟောတီတိ၊ ယေ ဓမ္မာ၊ပေ၊ နဟောတိဟူ၍။

တေသု စ၊ပေ၊ အာပဇ္ဇတိ။ ။ကေနစိအရ သဗ္ဗဓမ္မာရမဏဖြစ်သော မဟာကြိယာ ဉာဏသမ္ပယုတ် ကြိယာဘိညာဏ် ဝုဋ္ဌောတို့ကိုယူပြီးလျှင် န ကေနစိအရ ယူစရာမရှိတော့ရကား (၂−ပုဒ်အရမရှိ တစ်ပုဒ်အရသာရှိသောကြောင့်) ဒုက်ပျက်သွားစရာရှိသည်။

နိဒ္ဒေသေနစ ဝိရူဒ္ဓံ ဣဒ္ဓံ ဝစနံ။ ။ဤဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၌ပင် စက္ခုဝိညေယျ ဒုက်၏ နိဒ္ဒေသ၌ ‘’ယေ တေ ဓမ္မာ စက္ခုဝိညေယျာ န တေ ဓမ္မာ သောတ ဝိညေယျာ’’ကို ဋီကာဆရာကဒုက်ဟု ယူလို၏၊ ထိုသို့ယူလျှင် အရကောက်မျာ ရူပါရုံချည်းသာရ၍ ပဌမပုဒ်၏ ကေနစိအတွက် စက္ခု ဝိညာဏ်ဟူသော အနက် ဒုတိယပုဒ်၏ ကေနစိအတွက် သောတဝိညာဏ်စသော အခြား ဝိညာဏ်ဟူသောအနက်ကိုရသောကြောင့် တက္တားပုဒ်သာ ကွဲပြား၍ ကံပုဒ်အနက်မကွဲပြား၊ထို့ကြောင့် ကတ္တားပုဒ်အရ မကွဲပြားသေးဘဲ ကံပုဒ်အရ ကွဲပြားသော အဋ္ဌကထာစကားသည် နိဒ္ဒေသ နှင့် ဆန့်ကျင်၏−ဟု ဆိုသည်။

ယော ပဋိသေဓော၊ အကြင် တားမြစ်ခြင်းကို။ ကတော၊ ပြုအပ်ပြီ။ သောစ၊ ထိုတားမြစ်ခြင်းသည်လည်း။ ကထံ ယုဇ္ဇေယျ၊ အဘယ်မှာ သင့်နိုင်ပါတော့အံ့နည်း။ (နယုဇ္ဇတိ ဧဝ)။ (ကသ္မာ၊ နည်း)။

ဟိ (ယသ္မာ)၊ ။ အဋ္ဌကထာ၊ အဋ္ဌကထာသည်။ ပါဠိံ၊ ပါဠိတော်ကို။ ပဋိသေဓေတုံ၊ တားမြစ်ခြင်းငှာ။ န သမတ္ထာ၊ မစွမ်းနိုင်။ ဣတိ၊ ထို့ကြောင့်တည်း။ စ၊ သည်သာမကသေး။ ကေနစိ သဒ္ဒဿ၊ ကေနစိသဒ္ဒါ၏။ တေနေဝါတိ၊ ထိုရှေ့ကေနစိပုဒ်ဖြင့် ညွှန်ပြအပ်သောအနက်သည်ပင်ဟု။ အယံ ပဒတ္ထော၊ ဤပုဒ်အနက်သည်။ န သမ္ဘဝတိ၊ မဖြစ်သင့်။ ကေနစီတိ ဧတဿ အာဒိပဒဿ၊ ကေနစိဟူသော ဤအစပုဒ်၏။ အနိယမိတံ၊ မမှတ်သားအပ်သော။ ယံကိဉ္စိ၊ အမှတ်မထား တစ်ပါးပါးသော။ ဧကံ၊ တစ်ပါးသောဝိညာဏ်သည်။ ပဒတ္ထော၊ ပုဒ်နက်တည်း။ တံ၊ ထိုအစပုဒ်ကို။ ဝတွာ၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီး၍။ ဝုစ္စမာနဿ၊ ဟောတော်မူအပ်လတ္တံ့သော။ ကေနစီတိ ဒုတိယပဒဿ၊ ကေနစိဟူသော ဒုတိယပုဒ်၏။ ယံကိဉ္စိ၊ သော။ အပရံ၊ ပဌမပုဒ်၏အနက်မှ တစ်ပါးသော။ အနိယမိတံ၊ မမှတ်သားအပ်သော ဝိညာဏ်သည်။ ပဒတ္ထော၊ တည်း။ ဣတိ ဧတံ၊ ဤအနက် အဓိပ္ပာယ်သည်။ လောကသိဒ္ဓံ၊ လောက၌ထင်ရှား၏။ စ၊ ထင်ရှားရုံသာမကသေး။ တထေဝ၊ ထိုအတိုင်းပင်။ နိဒ္ဒေသော၊ နိဒ္ဒေသသည်။ ပဝတ္တော၊ ဖြစ်၏။

ယောစ၊ပေ၊ပဋိသေဓေတုန္တိ။ ။ထို နိဒ္ဒေသ၏ အဋ္ထကထာ၌ ‘’ယေ တ ဓမ္မာ စက္ခုဝိညေယျာ န တေ ဓမ္မာ သောတဝိညေယျာ’’ကို ဒုက်မဟုတ်သေး−ဟု ထားမြစ်ထား၏၊ မူလဋီကာဆရာကား ထို၂−ပုဒ်ကိုပင် ‘’ဒုက်’’ဟု ယူလို၏၊ ထို့ကြောင့် ‘’ယေဦစ၊ပေ၊ပဋိသေဓေတုံ’’ဟု ဆိုသည်။

နစ၊ပေ၊သမ္ဘဝတိ။ ။’’ပဌမ ကေနစိပုဒ်၏ အနက်ကိုပင် ဒုတိယ ကေနစိပုဒ်က ထပ်၍ မစောသင့်’’ဟု ဆိုလိုသည်၊ ထို့ကြောင့် ပဌမကေနစိပုဒ်က စက္ခုဝိညာဏ်ဟူသော အနက်ကို ဟောလျှင် ဒုတိယ ကေနစိပုဒ်က ‘’ထိုစက္ခု ဝိညာဏ်သည်ပင်’’ဟု ထပ်၍ အဟောသင့်−ဟူလို။

ကေနစီတိ ဧတဿ၊ပေ၊သိဒ္ဓမေတံ။ ။ပဌမငေနစိပုဒ်က အနိယမိတ အနက်တစ်ုခုကိုဟောလျှင် ဒုတိယကေနစိပုဒ်က ပဌမနက်မှ တစ်ပါးသော ဒုတိယအနိယနိတ အနက်တစ်မျိုးကို ဟောရကောင်းမှာ လောကရိုးရာအားဖြင့် ထင်ရှားပြီးဖြစ်သည်၊ ဥပမာ− ပဌမကေနစိပုဒ်က စက္ခုဝိညာဏ်ကိုဟောလျှင် ဒုတိယကေနစိပုဒ်ကစက္ခုဝိညာဏ်မှ တစ်ပါးသော အခြားဝိညာဏ်တစ်ခုခုကို ဟောရမည်မှာ ရိုးရာဖြစ်သည်−ဟူလို။

တထေဝစ၊ပေ၊ ပဝတ္တော။ ။လောကသိဒ္ဓဖြစ်ရုံသာမကသေး ပါဠိတော်၌လည်း ‘’ယေတေ ဓမ္မာ စိက္ခုဝိညေယျာ’’အရ ကေနစိအတွက် စက္ခုဝိညာဏ်ရ၍ ‘’န တေ ဓမ္မာ သောတဝိညေယျာ’’အရ ကေနစိအတါက် စက္ခုဝိညာဏ်မှတစ်ပါးသော သောတဝိညာဏ်ရသောကြောင့် ထိုလောကသိဒ္ဓအတိုင်းပင် နိဒ္ဒေသပါဠိတော်၌လည်း ရှိသည်−ဟူလို။

စ၊ ဆက်။ ဧတ္ထ၊ ဤငါတို့၏ ဝါဒ၌။ ယတ္တကာ၊ အကြင်မျှ အတိုင်းအရှည်ရှိကုန်သော။ ဝိညာတဗ္ဗာ၊ သိထိုက်သောတရားတို့သည်။ (အတ္ထိ၊ ရှိကုန်၏)။ တတ္တကာ၊ ထိုဝိညာတဗ္ဗရှိသလောက် အတိုင်းအရှည်ရှိကုန်သော။ ဒုကာ၊ ဒုက်တို့သည်။ (ဟောန္တိ)။ ဣတိ၊ သို့။ ဝိညာတဗ္ဗ ဓမ္မဘေဒေန၊ သိထိုက်သောတရားတို့၏ ကွဲပြားခြင်းကြောင့်။ ဒုကဘေဒေါ၊ ဒုက်၏ ကွဲပြားခြင်းသည်။ သမတ္တော၊ ပြည့်စုံသည်။ နအာပဇ္ဇတိ၊ မဖြစ်။ တသ္မာ, ဒုကဗဟုတာ၊ ဒုက်တို့၏ များကုန်သည်၏အဖြစ်သည်။ နတ္ထိ၊ မရှိ။

ဟိ၊ မှန်။ ဧကံယေဝ၊ တစ်ပါးသာလျှင်ဖြစ်သော။ ဝိညာတဗ္ဗံ၊ သိထိုက်သောတရားသည်။ ကေနစိဝိညေယျံ၊ ကေနစိဝိညေယျမည်သည်လည်းကောင်း။ ကေနစိ န ဝိညေယျဉ္စ၊ ကေနစိ န ဝိညေယျမည်သည်လည်းကောင်း။ န၊ မဟုတ်။ ကိန္တု၊ အဟုတ်ကား။ အပရမ္ပိ အပရမ္ပိ၊ အခြားလည်းဖြစ် အခြားဖြစ်သော။ (ဝိညာတဗ္ဗံ၊ သည်။ ကေနစိ ဝိညေယျံ၊ မည်သည်လည်းကောင်း။ ကေနစိ န ဝိညေယျဉ္စ၊ မည်သည်လည်းကောင်း။ ဟောတိ၊ ၏။) ဣတိ၊ သို့။ သဗ္ဗဝိညာတဗ္ဗသင်္ဂဟေ၊ (ဒုက်တစ်ခုတည်းက) ဝိညာတဗ္ဗ အလုံးစုံကို သိမ်းယူခြင်းသည်။ (သတိ၊ သော်)။ ဒုကော၊ သည်။ သမတ္တော၊ ပြည့်စုံသည်။ ဟောတိ၊ ဖြစ်တော့၏။ ဧဝဉ္စသတိ၊ ဤသို့ဖြစ်လသော်။ ကေနစီတိပဒံ၊ ကေနစိဟူသော ပုဒ်သည်။ အနိယမေန၊ မည်သည့်ဝိညာဏ်ဟု မသတ်မှတ်သောအားဖြင့်။ သဗ္ဗဝိညာဏ သင်္ဂါဟကံ၊ အလုံးစုံသောဝိညာဏ်ကို သိမ်းယူနိုင်၏။ ဣတိ၊ ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်သည်။ သိဒ္ဓံ၊ ထင်ရှားသည်။ ဟောတိ၊ ၏။ စ၊ ဆက်။ ဝိညာဏနာနတ္တေန၊ ဝိညာဏ်၏ ထူးသည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ ဝိညာတဗ္ဗံ၊ သိထိုက်သောတရားကို။ တိန္ဒိတွာ၊ ခွဲခြား၍။ အယံဒုကော၊ ဤဒုက်ကို။ ဝုတ္တော၊ ဟောတော်မူအပ်ပြီ။ ဝိညာတဗ္ဗာနံ၊ သိထိုက်သောတရားတို့၏။ အတ္ထန္တရတာယ၊ အနက်အရကောက်၏ တစ်ပါးတစ်ခြား၏ အဖြစ်ကြောင့်။ (အယံဒုကော၊ ကို)။ န (ဝုတ္တော)၊ ဟောတော်မူအပ်သည်မဟုတ်။ ဣတိ၊ ဤသို့မှတ်အပ်၏။

န စေတ္ထ၊ပေ၊ဒုက ဗဟုတာ။ ။ဤသို့ဖြစ်လျှင် ဒုက်တွေများနေစရာမရှိ ပါလော−ဟု စောဒနာဖွယ်ရှိသောကြောင့် ‘’န စေတ္ထ’’စသည်မိန့်၊ ‘’သိထိုက်သောတရား၏ ကွဲပြားသလောက် ဒုက်များ မဖြစ်တော့ရကား ဒုကဗဟုတာ မဖြစ်ပါ’’ဟူလို။

နဟိ၊ပေ၊သမတ္တော ဟောတိ။ ။ထိုစကားကို ခိုင်မြဲစေလို၍ ‘’နဟိ’’စသည်မိန့် ကေနစိ ဝိညေယျအရ ထိုဝိညာတဗ္ဗ တရားတစ်ခြကိုသာ သတ်မှတ်ထားသည်မဟုတ်၊ အခြားသော ဝိညာတဗ္ဗ တရားများလည်း ပါဝင်ရကား ဒုက်တစ်ခု တည်းဖြင့် အလုံးစုံသော ဝိညာတဗ္ဗတရားစုကို သိမ်းယူနိုင်၏၊ ထို့ကြောင့် ဒုက် မများပါ−ဟူလို။

မှတ်ချက်။ ။အဋ္ဌကထာကဏ္ဍ၌ ‘’သဗ္ဗေ ဓမ္မာ ကေနစိ ဝိညေယျာ၊ န ကေနစိ ဝိညေယျာ’’ဟု ဟောတော်မူရာ၌ ဝိညေယျကံပုဒ်က မပြား ဝိညာဏကတ္တား ပုဒ်ကသာ ပြားသောကြောင့်လည်းကောင်း ၂−ဝါကျတည်းဖြင့် ဒုက်တစ်ခုအဖြစ်ကို ပြတော်မူသောကြောင့် လည်းကောင်း မူလဋီကာဆရာ၏ အယူအဆက ဤပါဠိတော်နှင့်ညီသကဲ့သို့ ထင်သည်။

[အဋ္ဌကထာဆရာသည် ဝိညာတဗ္ဗဖြစ်သော ကံပုဒ်အရ ကွဲပြားသောကြောင့် ဒုက်ဟုဆို၏၊ ဤဋီကာဆရာကား ဝိညာတဗ္ဗတရား မကွဲပြား၊ ဝိညာဏကတ္တားကွဲသောကြောင့် ဒုက်ဟု ဆိုသည်။]

[သံယောဇနဂေါစ္ဆကကို ဖွင့်ပြလို ကိလေသကမ္မ−စသည်မိန့်။] ကိလေသကမ္မဝိပါကဝဋ္ဋာနံ၊ ကိလေသာဝဋ်, ကမ္မဝဋ်, ဝိပါကဋ်တို့၏။ ပစ္စယဘာဝေန၊ အကြောင်းတို့၏အဖြစ်ဖြင့်။ တတ္ထ၊ ထို ဝဋ် ၃−ပါး၌။ သံယောဇေန္တိ၊ ယှဉ်စေတတ်ကုန်၏။ ဝါ၊ ဖွဲ့ထားတတ်ကုန်၏။ အညေသံ၊ သံယောဇဉ် တရားကိုယ် ကိုးပါးမှတစ်ပါး အခြားကိလေသာ အဘိသင်္ခါရစသော တရားတို့၏။ တပ္ပစ္စယဘာဝေ၊ ထိုဝဋ် ၃−ပါးတို့၏ အကြောင်းတို့၏အဖြစ်သည်။ သတိပိ၊ ဖြစ်ပါသော်လည်း။ သံယောဇနာနိ၊ သံယောဇဉ်တို့ကို။ ဝိနာ၊ ကြည်၍။ တေသံ၊ ထိုအခြားကိလေသာ အဘိသင်္ခါရစသော တရားတို့၏။ တပ္ပစ္စယဘာဝေါ၊ ထိုဝဋ် ၃−ပါးတို့၏အကြောင်းတို့၏အဖြစ်သည်။ န အတ္ထိ၊ မရှိနိုင်။ စ၊ ဆက်။ ဩရမ္ဘာဂိယုဒ္ဓမ္ဘာဂိယ သင်္ဂဟိတေဟိ၊ ဩရမ္ဘာဂိယ သံယောဇဉ်, ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယ သံယောဇဉ်တို့ဖြင့် သိမ်းယူအပ်ကုန်သော သံယောဇဉ်တို့ကြောင့်။ တံတံ ဘဝနိဗ္ဗတ္တက ကမ္မနိယမော၊ ထိုထိုဘဝကို ဖြစေတတ်သောကံ၏ အမှတ်အသားသည်လည်းကောင်း။ ဘဝနိယမောစ၊ ဥပပတ္တိဘတ၏ အမှတ်အသားသည်လည်းကောင်း။ ဟေတိ၊ ဖြစ်ရ၏။ (ကသ္မာ၊ ကြောင့်။ ဩရမ္ဘာဂိယုဒ္ဓမ္ဘာဂိယ သင်္ဂဟိတေဟိ၊ တို့ကြောင့်။ တံတံဘဝနိဗ္ဗတ္တ၊ပေ၊ဟောတိ၊ ၏။ ဣတိ၊ သို့။ ဝိညာယတိ၊ နည်း။) စ (ယသ္မာ)၊ ကြောင့်။ ဥပစ္ဆိန္နသံယောဇနဿ၊ ပြတ်ပြီးသော သံယောဇဉ်ရှိသော ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်သည်။ ကတာနိ၊ ပြုအပ်ပြီးကုန်သည်။ (သမာနာနိ)။ ပိ၊ န်သော်လည်း။ (ဖြစ်သည်လည်း ဖြစ်ကုန်သော)။ ကမ္မာနိ၊ ကံတို့သည်။ ဘဝံ၊ ဘဝကို။ န နိဗ္ဗတ္တေန္တိ၊ မဖြစ်စေနိုင်ကုန်။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ (ဩရမ္ဘာဂိယုဒ္ဓမ္ဘာဂိယသင်္ဂဟိတေဟိ၊ တို့ကြောင့်။ တံတံဘဝနိဗ္ဗတ္တက ကမ္မနိယမော၊ သည်လည်းကောင်း။ ဘဝနိယမောစ၊ သည်လည်းကောင်း။ ဟောတိ၊ ၏။ ဣတိ၊ သို့။ ဝိညာယတိ။)

သတိပိ၊ပေ၊အတ္ထိ။ ။ဝဋ် ၃−ပါးဖြစ်ဖို့ရာ အခြားထိန အဟိရိက အနောတ္တပ္ပ ဟူသော ကိလေသာတို့နှင့်ကတွ ဝိပါကဝဋ်ဖြစ်ဖို့ရာ အဘိသင်္ခါရဟူသော ကံတရားတို့ ရှိသေးသော်လည်း ထိုတရားတို့က ဝဋ် ၃−ပါးဖြစ်ဖို့ရန် ကျေးဇူးပြုရာ၌ အဝိဇ္ဇာ တဏှာ စသော သံယောဇဉ်တို့နှင့် ကင်း၍ မဖြစ်နိုင်။

ဩရမ္ဘာ ဂိယ၊ပေ၊ဟောတိ။ ။သံဘောဇဉ် ၁၀−ပါးကို ဩရမ္ဘာဂိယ သံယောဇဉ် ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇဉ် ၂−ပါးဖြင့် သိမ်းယူနိုင်သောကြောင့် ‘’ဩရမ္ဘာ ဂိယုဒ္ဓမ္ဘာဂိယ သင်္ဂဟိတေဟိ’’ဟု တိုသည်၊ ဩရမ္ဘာဂိယ−ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယ သံယောဇဉ် အခွဲကို သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ သံယောဇဉ် အဖွင့်၌ပြထားပြီ၊ ဩရမ္ဘာဂိယသံယောဇဉ်တို့ကြောင့် အောက်ကာမညဝ၌ဖြစ်သော ကံတရားဟု မှတ်သား၍ ထိုကံကြောင့် ကာမဘဝ၌ဖြစ်ရမည်ဟု ဘဝနိယမလည်းဖြစ်၏၊ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယ သံယောဇဉ်တို့ကြောင့် အထက်ရူပဘဝ အရူပဘဝ၌ဖြစ်စေနိုင်သော ကံဟု မှတ်သား၍ ထိုကံကြောင့် ရဒပဘဝ အရူပဘဝ၌ ဖြစ်ရမည်ဟု ဘဝနိယာမလည်း ဖြစ်သည်။

ဩဃနိယာဒီသုပိ၊ ပုဒ်တို့၌တည်း။ ဧဝံ၊ တူ။ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ၏။ [‘’အဝဟနနံ ဩဃနံ၊ ဩဃနေ+နိယုတ္တာ’’စသည်ပြု။]

န စောဒတဗ္ဗံ။ ။ဤစကားနှင့်စပ်၍ အနုဋီကာ၌ သိဒ္ဓ ၃−မျိုးကိုပြထား၏၊ ပထဝီ ဖဿ စသောတရားတို့၏ အသီးသီး သိထိုက်သော သဘောလက္ခဏာသည် မျက်မှောက်အားဖြင့် ပြီးစီးသော ပစ္စက္ခသိဒ္ဓတည်း၊ အိုးစသော ပညတ် သဒ္ဒစသော ပရမတ်တို့၏အကြောင်းနှင့်စပ်၍ ဖြစ်ရခြင်းကြောင့် အိုးသဒ္ဒ စသည်တို့၏ အနိစ္စစသော အခြင်းအရသည် မှန်းဆ၍သိအပ်သော အနုမာနသိဒ္ဓတည်း၊ အကြောင်းကိုမြင်၍ အကျိုးကိုလည်းကောင်း အကျိုးကိုမြင်၍ အကြောင်းကိုလည်းကောင်း မှန်းဆ၍ သိသောနည်းတည်း၊ ပရလောကနိဗ္ဗာန်သည် ပစ္စက္ခလည်းမဟုတ် အနုမာနလည်းမဖြစ်၊ ဘုရားရှင်ကို ယုံကြည်၍ ပြီးစီးစေရသောကြောင့် ဩကပ္ပန (သဒ္ဓေယျ) သိဒ္ဓတည်း၊ ဤ၌လည်း သဒ္ဓေယျသိဒ္ဓပင်ဖြစ်၍ မစောဒနာထိုက်ပါ−ဟူလို။

ဂန္ထနိယာ။ ။အဋ္ဌကထာ၌ ‘’ဂန္ထနီယာ’’ဟု ကိတ်ပုဒ်ရှိ၏၊ ဤဋီကာ၌ကား ‘’ဂန္ထီယတေ−ဖွဲ့ချည်းခြင်း၊ ဂန္ထနံ−ခြင်း’’ဟု ရှေးဦးစွာပြု၍ နိယုတ္တအနက် အရဟတိ အနက်၌ ဣက ဣသပစ္စည်းဖြင့် ‘’ဂန္ထနိယာ’’ဟု တဒ္ဓိတ် ပုဒ်ရှိရသည်။

[မဟန္တရဒုက်ကို ဖွင့်ပြလို၍ ‘’သဘာဝတော’’စသည်မိန့်။] သဘာဝတော၊ သဘောအားဖြင့်။ ဝိဇ္ဇမာနံဝါ၊ ထင်ရှားရှိသည်မူလည်းဖြစ်သော။ (ပရမတ်အာရုံကို ရည်ရွယ်သည်။) အဝိဇ္ဇမာနံဝါ၊ ထင်ရှားမရှိမူလည်းဖြစ်သော။ (ပညတ်အာရုံကိုရည်ရွယ်သည်။) ဝိစိတ္တသညာယ၊ ဆန်းကြယ်သော အညို အရွှေ အစရှိသောအမှတ်ဖြင့်။ ဝါ၊ ဆန်းကြယ်သော မိန်းမယောက်ျား အစရှိသော အမှတ်ဖြင့်။ သညိတံ၊ မှတ်သားအပ်သော။

တေန အတိက္ကမတိ၊ပေ၊ကတာ။ ။တေနာတိက္ကမတိဝယ် အတိက္ကမတိ၌ ‘’တိ’’သည် ‘’ကရောတိဿ ဓာတုဿ’’၌ကဲ့သို့ ဓာတ်ကိုညွှန်ပြသော အက္ခရာတည်း၊ ဩဃနီယာ၌ ‘’ဩဃေန အတိက္ကမိတဗ္ဗာ ဩဃနီယာ’’ဟု အတိက္ကမအနက်၌ အနီယပစ္စည်းသက်၍ အဋ္ဌကထာ အလိုအားဖြင့် ‘’ဩဃနီယာ’’ဟု ပုဒ်ပြီးစေရသည်၊ နာမဓာတ် အစစ်မဟုတ်၊ နာမဓာတ် ကဲ့သို့ဖြစ်သော ကိတ်ပုဒ်တည်း၊ အနီယ ပစ္စည်းကိုလည်း ဓာတ်မဟုတ်သောကြောင့် သုတ်ကြီးဖြင့်သာ သတ်ရသည်။

မဓုဋီကာ။ ။သရေဘေဟိ မိဂေဟိ အတိက္ကမိတဗ္ဗာ ပဗ္ဗတရာဇိ ဘရသနီယာတိ ဝိယ− သရဘမည်သော သားကောင်းတို့သည် ကျော်လွန်အပ်သော တောင်အရေးသည် (သရဘနာမ်ပုဒ်နောင် အနီယပစ္စည်းသက်၍) ဘရသနီယ မည်သကဲ့သို့တည်း၊ နာမဓာတုဝိယ ဧတံ ကိတန္တံ ပဟာပဒေသ သုတ္တေန သာဓေတဗ္ဗံ−ဩဃနာမ်ပုဒ်နောင် အတိက္ကမအနက်၌ အနီယပစ္စည်းသက်သောကြောင့် နာမဓာတ်နှင့် အလားတူသော ကိတ်ပုဒ်တစ်မျိုးတည်း၊ ကေနစိ ပန တဒ္ဓိတန္တိ ဝဒန္တိ၊ ဝိစာရတဗ္ဗမေတံ− အချို့က တဒ္ဓိတ်ပုဒ်ဟု ဆိုလိုသည် စိစစိထိုက်၏။

ဝိစိတ္တသညာယ သညိတံ။ ။ဤ ဝိသေသနကို အနုဋီကာ၌ ‘’အဝိဇ္ဇာမာနံ’’၏ ဝိသေသနဟု ဆို၏၊ ဤအလို ‘’ဝိစိတ္တသညာယ သညိတံ အဝိဇ္ဇမာနံဝါ’’ဟု ပေးပါ၊ မဓု၌ကား ဝိဇ္ဇမာနံ အဝိဇ္ဇမာနံ ၂−ပုဒ်လုံး၏ ဝိသေသနဟုဆို၏၊ ထင်ရှားရှိသော အာရုံကိုလည်း နီလပီတစသော အမှတ်အသားဖြင့် မှတ်သားလျက်ယူသည်−ဟု ဆိုလိုသတတ်၊ ဤအလိုအတိုင်း နိဿယ၌ပေးထားသည်၊ သို့သော် အနုဋီကာ၏ အယူက အာဘော်ကျမည်ထင်သည်။

အာရမဏံ၊ ကို။ အဂ္ဂဟေတွာ၊ ၌။ အပ္ပဝတ္တိတော၊ မဖြစ်နိုင်ခြင်းကြောင့်။ (တစ်နည်း) အဂ္ဂဟေတွာ အပ္ပဝတ္တိတော၊ မယူရလျှင် မဖြစ်နိုင်ခြင်းကြောင့်။ အာလမ္ဗမာနာ၊ အာရုံပြုတတ်ကုန်သော။ ဓမ္မာ၊ တို့သည်။ သာရမဏာ၊ ဏတို့မည်၏။

ပရိယာပန္န သဒ္ဒဿ၊ ၏။ အန္တောဂဓာ၊ အကျုံးဝင်ကုန်၏။ ဣတိ အယံအတ္ထော၊ သည်။ ယဒိ ဟောတိ၊ ။ (ဧဝံ သတိ)။ မဂ္ဂါဒိဓမ္မာနံ စ၊ မဂ်အစ ရှိသော တရားတို့၏လည်း။ (အာဒိဖြင့် ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန်တို့ကိုယူ)။ လောကုတ္တရန္တော ဂတ္တော၊ လောကုတ္တရတရား၌ အကျုံးဝင်ကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ ပရိယာပန္နတာ၊ ပရိယာပန္နတို့၏အဖြစ်သည်။ ဝါ၊ ပရိယာပန္န အမည်သည်။ အာပဇ္ဇတိ၊ ဖြစ်သည်မဟုတ်လော။

ဧဝံ ဟိ၊ပေ၊သိဒ္ဓံ ဟောတိ။ ။ကာမတဏှာ၏ အာရုံပြုသောအားဖြင့် သက်ဝင်ရာ တရားမှန် ကာမဘုံမှတစ်ပါး ရူပအရူပဘုံ၌ဖြစ်သော်လည်း ကာမာဝစရအမည်မပျက်ခြင်း ရူပ−အရူပစိတ်တို့က ကာမဘုံ၌ဖြစ်သော်လည်း ရူပါဝစရ အရူပါဝစရနာမည် မပျက်ခြင်းကို ‘’အကာမာဝစရာဒိတာ နာပဇ္ဇတိ’’ဟု ဆိုသည်၊ ရူပ အရူပစိတ်တို့က ကာမဘုံ၌ဖြစ်သော်လည်း ကာမာဝစရနာမည်မရခြင်း ကာမစိတ်က ရူပအရူပဘုံ၌ဖြစ်သော်လည်း ရူပါဝစရ−အရူပါဝစရနာမည်မရခြင်းကို ‘’ကာမာဝစရာ−ဒိတာ နာပဇ္ဇတိ’’ဟု ဆိုသည်၊ ဤသို့ မိမိနာမည်မပျက်ခြင်း အခြားနာမည်မရခြင်းသည်ပင် ဤဋီကာ၌ တစ်နည်း ဝိဂြိုဟ်ဆိုရခြင်း လဒ္ဓဂုဏ်တည်း။

ယဒိ၊ပေ၊အတ္ထိ။ ။ပရိယာပန္နသဒ္ဒါ၏ အန္တောဂဓအနက်ကိုယူခြင်း၌ စောဒနာ ဖွယ်ပြလိုသောကြောင့် ‘’ယဒိ၊ပေ၊အတ္ထိ’’ဟု မိန့်သည်၊ ပရိယာပန္န သဒ္ဒါသည် အန္တောဂဓ အနက်ကိုဟောလျှင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်တရားတို့လည်း လောကုတ္တရာတရား၌ အကျုံးဝင်ကြပါဝင်ကြသောကြောင့် ပရိယာပန္နအမည်ရသင့်သည် မဟုတ်လောဟု စောဒနာသည်၊ ‘’နဟိ’’စသည်ကား ထိသို့ စောဒနာရခြင်း၏အကြောင်းကိုပြသောစကားတည်း၊ ပါဠိတော်၌ တေဘူမကသဒ္ဒါမပါ၊ ထိုသို့ မပါဘဲလျက် အဋ္ဌကထာ၌ ‘’တေဘူမကဝဋ္ဋေ’’ဟု အပိုထည့်ထား၏၊ ထိုသို့ရသင့်သလိုထည့်တမ်းတိုလျှင် ‘’စတုဘူမကဝဋ္ဋေ’’ဟု အပိုထည့်၍ လောကုတ္တရာတရားများလည်း ပရိယာပန္နအရတွင် ပါဝင်နိုင်သောကြောင့် ထိုကဲ့သို့ စောဒနာရသည်−ဟူလို။

အထဝါ၊ အဋ္ဌကထာနည်းမှ တစ်နည်းကား။ ပရိစ္ဆေဒကာရိကာယ၊ ပိုင်းဖြတ်ခြင်းကိုပြုတတ်သော။ တဏှာယ၊ တဏှာ ၃−ရပ်သည်။ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ၊ ပိုင်းဖြတ်၍။ အာပန္နာ၊ ရောက်အပ်သောတရားတို့သည်။ ပဋိပန္နာ၊ သွားအပ်သောတရားတို့သည်။ ဂဟိတာ၊ ယူအပ်သောတရားတို့သည်။ ပရိယာပန္နာ၊ တို့မည်၏။

နာပဇ္ဇတိ၊ပေ၊နိစ္ဆယတော**။ ။သဗ္ဗဒါ (ဘုရားပွင့်တော်မူသည်ဖြစ်စော ပွင့်တော်မမူသည်ဖြစ်စေ) အခါခပ်သိမ်း ဖြစ်ပျက်၍ ပစ္စက္ခဖြစ်သော လောကီရုပ်နာမ်တွင် ပါဝင်သော တရားတို့ကိုသာ အထင်ရုဠှီအားဖြင့် ‘’ပရိယာပန္န’’ဟု ဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်း ကြောင့် ဘုရားဖွင့်တော်မူမှ−ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ ပွင့်တော်မမူ တစ်ခါတစ်ရံ ဖြစ်ပေါ်လာရသော လောကုတ္တရာတရားတို့၏ ပရိယာပန္နအမည် မဖြစ်နိုင်ပါ။ တေန လောကိယဓမ္မေသု ပရိယာပန္နသဒ္ဒဿ နိရုဠတံ ဒဿေတိ ဘဂဝတော တဒုစ္စာရဏာနန္တရံ (ထိုပရိယာပန္နာ ဓမ္မာဟူသော ပါဠိတော်ကို ဟော်တော်မူခြင်း၏ အခြားမဲ့၌) ဝိနေယျာနံ တဒတ္ထပဋိပတ္တိတော−ထိုအနက်ကို သိခြင်းကြောင့်တည်း။−အနုဋီကာ။

အထဝါ၊ပေ၊ပရိယာပန္န။ ။အဋ္ဌကထာနည်းမှ တစ်နည်းပြလို၍ ‘’အထဝါ’’ဟု မိန့်သည်၊ ပရိယာပန္နာ၌ ‘’ပရိ+အာပန္နာ’’ဟု ခွဲ၊ ပရိသည် ကတ္တုသာဓနနှင့် တကွ ပရိစ္ဆေဒန ကြိယာကိုဟောသော ဥပသာရပုဒ်တည်း၊ ဥပမာ−ဥပါဒိန္နာ၌ ဥပသဒ္ဒါသည် ကမ္မသာဓနနှင့်တကွ ကပ်ရောက်ခြင်းကြိယာကို ဟောသကဲ့သို့တည်း၊ ကာမတဏှာသည် ကာမတရားတို့ကို အာရုံပြုကာ ‘’ငါ၏ ဥစ္စာ’’ဟု ပိုင်းခြားတတ်၏၊ ရူပ အရူပတဏှာတို့ကလည်း ရူပ အရူပတရားတို့ကို ထို့အတူပင် ပိုင်းခြားထားသည်၊ ဤသို့ ပိုင်းခြားတတ်သော တဏှာ ၃−ရက်ကို ‘’ပရိ’’ဟု ဆိုသည်၊ တေဘူမက တရားတို့သည် ထိုတဏှာ ၃−ရပ်က ပိုင်းဖြတ်၍ ထားအပ်သောကြောင့် ‘’ပရိအာပန္န’’မည်၏၊ ‘’အာပန္န−ရောက်’’ဟူသည် ပဋိပန−သွားခြင်းတည်း၊ ထို ‘’ပဋိပန္န’’ဟူသည်လည်း၊ ‘’ဂဟိတ− အာရုံယူခြင်းတည်း’’ဟု အဓိပ္ပာယတ္ထကို သိစေလိုသောကြောင့် ရှေးရှေးပုဒ်ကို နောက်နောက်ပုဒ်ဖြင့်ဖွင့်ပြသည်၊ ဤအလို ‘’ပရိယာပန္န−ပိုင်းခြားတတ်သော တဏှာ ၃−ရပ်တို့သည် ပိုင်းခြား၍ ရောက်အပ် ယူအပ်သောတရားတို့’’ဟု အနက်မှတ်ပါ။

ဥတ္တရိတဗ္ဗဿ၊ လွန်မြောက်ထိုက်သော။ အညဿ၊ မိမိဟူသော လောကီတရားမှ တခြားသော။ နိဒ္ဒိဋ္ဌဿ၊ တိုက်ရိုက်ညွှန်းပြအပ်သောတရား၏။ အဘာဝါ၊ မရှိခြင်းကြောင့်။ (သဥတ္တရ အရတွင် မပါဝင်သောကြောင့်။) နိဒ္ဒိသိယမာနာ၊ ညွှန်ပြအပ်ဆဲဖြစ်ကုန်သော။ သဥတ္တရာ၊ သ ဥတ္တရဖြစ်ကုန်သော။ ဓမ္မာဝ−တို့ကိုသာ။ ဥတ္တရိတဗ္ဗာ၊ လွန်မြောက်ထိုက်ကုန်၏။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ အတ္တာနန္တိ၊ ဟူ၍။ အာဟ၊ ။ [‘’အတ္တာနံ−မိမိဟူသော သဥတ္တရတရားကို’’ဟု ပေး။]

အနီယသဒ္ဒေါ၊ပေ၊နိယျာနီယာ။ ။အနီယပစ္စည်းသည် ရိုးရာအားဖြင့် ဘော ကံအနက်ကိုဟော၏၊ တစ်ခါတစ်ရံ၌ကား ကတ္တားစသော အနက်ကိုလည်း ဟောနိုင်၏၊ ထိုသို့ဟောနိုင်ဖို့ရန် ရှေးသဒ္ဒါကျမ်းတို့၌ ‘’ဗဟုလံ’’ဟု သုတ်တစ်မျိုးရှိ၏၊ မောဂ္ဂလ္လာန် သညာဒိကဏ္ဍ၌လည်း ဤသုတ်ပါ၏၊ ထို ဗဟုလံသဒ္ဒါသည် နောက်နောက်သုတ်တို့၌ လိုက်နိုင်၏၊ ဥပမာ− ‘’ဘာဝကမ္မေသု တဗ္ဗာနီယာ’’ဟုဆိုလျှင် ဗဟုလံသဒ္ဒါ လိုက်လာသောကြောင့် များသောအားဖြင့် ဘော ကံအနက်တို့၌ တဗ္ဗနီယပစ္စည်းသက်၏၊ အနည်းငယ်အားဖြင့်ကား ကတ္တားစသော အနက်၌လည်း သက်သည်−ဟု အဓိပ္ပာယ် ရ၏၊ ထို့ကြောင့် ‘’အနီယသဒ္ဒေါ ဗဟုလာ ကတ္တုအဘိဓာယကော’’ဟု ဆိုသည်၊ ဤနည်းအားဖြင့် အနီယပစ္စည်းကတ္တားအနက်ကိုဟောနိုင်သောကြောင့် ‘’နိယျန္တီ တိ နိယျာနီယာ’’ဟု ကတ္တုသာဓ်ဝိဂြိုဟ် ဆိုနိုင်သည်−ဟူလို။

ဥတ္တရိတဗ္ဗဿ၊ပေ၊အာဟ။ ။ဥတ္တရိတုံ၏ ကံကို အခြားတရားတို့ကိုမပြဘဲ အဘယ့်ကြောင့် သဥတ္တရ တရားတို့ကိုသာ ပြရပါသနည်းဟု မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် ‘’ဥတ္တရိတဗ္ဗဿ’’စသည်မိန့်၊ ‘’သဥတ္တရာ ဓမ္မာ’’၌ ဥတ္တရ၏ကံကို ထည့်ဖို့ရာ အခြားညွှန်ပြအပ်သော အနက်မရှိ၊ တိုက်ရိုက် မဆိုရာ၌ အဝေးအနီး ၂−မျိုးတွင် အနီးအနက်ကိုသာ ယူရိုးထုံးစံရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် ညွှန်ပြအပ်ဆဲဖြစ်သော သဥတ္တသရ တရားတို့သာ ဥတ္တရိတုံ၏ ကံပုဒ်ဖြစ်သင့်ရကား မိမိတည်းဟူသော သဥတ္တရတရားတို့ကိုပင် ယူရသည်၊ ထို့ကြောင့် ‘’အတ္တာနံ’’ဟု ဆိုသည်။

ဝါ၊ တစ်နည်း။ ရဏသဒ္ဒေါ၊ ကို။ ရာဂါဒီရေဏူသု၊ ရာဂ အစရှိသော မြူတို့၌။ နိရုဠှော၊ တက်ရောက်ထင်ရှားသော သဒ္ဒါဟူ၍။ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ၏။ [‘’ရဏောဟတာ နဇောတန္တိ, စန္ဒသူရိယာ သတာရကာ’’အစရှိသော ပါဠိရပ်တို့၌ ရဏသဒ္ဒါသည် မြူမှုန်ဟူသောအနက်ကိုဟော၏၊−အနုဋီကာ။ ဤအလို ‘’သရဏာ−ရာဂအစရှိသော မြူနှင့်တကွဖြစ်ကုန်သော’’ဟုပေး။] ဝါ၊ တစ်နည်း။ ယုဒ္ဓံ၊ စစ်ထိုးခြင်းသည်။

ယသ္မာ၊ပေ၊ဉာယတိ။ ။အဋ္ဌကထာဝယ် ရဏအရ ‘’ရာဂါဒီနံ အဓိဝစနံ’’ဟုပြ၏၊ ထိုရာဂါဒိ၌ အာဒိဖြင့် ဒေါသ မောဟတို့ကိုသာယူပါ၊ ကိလေသာအားလုံးကိုယူလျှင် ‘’ပဟာနေကဋ္ဌ တာဝသေန’’ဟု ဆိုဖို့မလိုဘဲဖြစ်လိမ့်မည်။ နိက္ခေပကဏ္ဍ၌ ဤသရဏ ဒုက်ဝယ် ‘’လောဘော ဒေါသော မောဟော၊တဒေကဋ္ဌာစ ကိလေသာ၊ တံသမ္ပယုတ္တော ဝေဒနာက္ခန္ဓော’’စသည်ဖြင့်လာ၏၊ ထိုပါဠိ၌ တံသမ္ပယုတ္တောကိုကြည့်၍ ‘’သမ္ပယုတ္တဝသေန’’ဟုလည်းကောင်း တဒေကဋ္ဌာစကိုကြည့်၍ ‘’ပဟာန−ကဋ္ဌာတာ ဝသေန စ’’ဟုလည်းကောင်း အဋ္ဌကထာဖွင့်သည်။

ပဟာနေကဋ္ဌတာ။ ။ပဟာနေကဋ္ဌတာဟူသည် ပယ်ထိုက်သည်၏အဖြစ် အားဖြင့် တစ်ယောက်တည်းသောပုဂ္ဂိုလ်၌ တည်နေခြင်းတည်း၊ သောတာပတ္တိမဂ်က အပါယဂမနီယ ရာဂ ဒေါသ မောဟကိုပယ်လိုက်နိုင်လျှင် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သန္တာန်၌ အပါယဂမနီယ ဖြစ်သော ကျန်ကိလေသာတို့ကိုလည်းပယ်နိုင်၏၊ အထက်မဂ်တို့က ပယ်ရာ၌လည်း နည်းတူ၊ ဤသို့လျှင် ရာဏမည်သော ရာဂ ဒေါသ မောဟတို့နှင့် ပယ်ဖက်အားဖြင့်တကွဖြစ်သော ကိလေသာတို့ကို ‘’ပဟာနေကဋ္ဌတာအားဖြင့် သရဏ’’ဟုဆိုရသည်၊ ဤဋီကာဆရာကား ထိုကဲ့သို့ ပဟာနေကဋ္ဌတာဟု အထူးမပြလိုသောကြောင့် ‘’ရာဂါဒီနံ’’၌ အာဒိအရ ကိလေသာ ၁၀−ပါးလုံးကို (တစ်နည်း−နိယတ အကုသိုလ်အားလုံးကို) ဘူသည်၊ ဝါ−ဖြင့် တက်သော နောက်နည်းများကား ဋီကာအလိုကျ နည်းများတည်း။

ရဏံ၊ ရဏ မည်၏။ ကာမာ တေ ပဌမာ သေနာတိ ဧဝမာဒိကာ၊ ကာမာ တေ ပဌမာ သေနာ ဤသို့အစရှိကုန်သော။ အကုသလာ၊ အကုသိုလ်ဖြစ်ကုန်သော။ သေနာစ၊ စစ်တပ်တို့ကိုလည်း။ အရိယမဂ္ဂယုဒ္ဓေန၊ အရိယာမဂ်တည်းဟူသော စစ်တိုက်ခြင်းဖြင့်။ ဇေတဗ္ဗတ္တာ၊ အောင်ထိုက်ကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ သယုဒ္ဓတ္တာ၊ စစ်ထိုးခြင်းနှင့်တကွဖြစ်ကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ သရဏာတိ၊ သရဏတို့ဟူ၍။ ဝုစ္စန္တိ၊ န်၏။ ဣတိ၊ ဤသို့မှတ်အပ်၏။ [ဤအလို ‘’သရဏာစစ်ထိုးခြင်းနှင့်တကွဖြစ်သော အကုသိုလ်တရားတို့’’ဟုပေးပါ။]

ဝဇိရဿ၊ ဝဇိရစိန်၏။ ဝါ၊ မိုးကြိုးသည်။ (အဘေဇ္ဇံ၌စပ်)။ ယတ္ထ၊ အကြင်အရပ်၌။ တံ၊ ထိုမိုးကြိုးသည်။ ပတတိ၊ ကျ၏။ တတ္ထ၊ ထိုမိုးကြိုးကျရာအရပ်၌။ အဘေဇ္ဇံနာမ၊ မဖောက်ခွဲအပ် မဖောက်ခွဲနိုင်သည်မည်သော။ ကိဉ္စိ၊ သော။ မဏိပါသာဏာဒိ၊ ပတ္တရ္မား, ကျောက် အစရှိသော ဝတ္ထုသည်။ နတ္ထိ၊ ။ တေန၊ ထိုမိုးကြိုးသည်။ ဂမနမဂ္ဂေါစ၊ သွားအပ်သော လမ်းသည်လည်း။ နဝိရုဟတိ၊ မစည်ပင်တော့။ ဧဝမေဝ၊ ဤအတူသာလျှင်။ အရဟတ္တမဂ္ဂေန၊ သည်။ (အဘေဇ္ဇာ၌စပ်)။ ယတ္ထ၊ အကြင်ခန္ဓာမစဉ်၌။ သော၊ ထိုအရဟတ္တမဂ်သည်။ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ၏။ တသ္မိံသန္တာနေ၊ ထိုအရဟတ္တမဂ်ဖြစ်ရာ ခန္ဓာအစဉ်၌။ အဘေဇ္ဇောနာမ၊ မဖောက်ခွဲအပ် မဖောက်ခွဲနိုင်သည်မည်သော။ ကိလေသော၊ သည်။ နတ္ထိ၊ မရှိ။ ဘိန္နောစ၊ ဖောက်ခွဲအပ်ပြီးသော ကိလေသာ သည်လည်း။ ပုန, န ဝိရုဟတိ၊ မစည်ပင်တော့။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ ဝဇိရုပမတာ၊ ဝဇိရစိန်ဥပမာရှိသည်၏အဖြစ်ကို။ ဝါ၊ မိုးကြိုးဥပမာရှိသည်၏အဖြစ်ကို။ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ၏။

ဝိဇ္ဇာ၊ပေ၊ဝုတ္တာ။ ။အဋ္ဌကထာ၌လာသော ၂−နည်းတွင် ‘’ဝိဇ္ဇဘာဂေ၊ပေ၊ဝတ္တန္တီတိပိ’’ဟူသော နောက်နည်းကို ဖွင့်သောစကားတည်း၊ ဝိဇ္ဇာရှစ်ပါးတွင် တစ်ပါးတစ်ပါးကို တစ်ခုယူသောအခါ ရှစ်စုဖြစ်သည်၊ ထိုရှစ်စုတွင် ‘’ဝိဇ္ဇနာသန္တောဂဓ ဓမ္မာ’’ဟူသောဗဟုဝုစ်စကားအရ ခုနစ်စုကိုယူ၍ ‘’ဝိဇ္ဇာကောဋ္ဌသေ’’ဟူသေ ဧကဝုစ်စကားအရ တစ်စုကိုယူပါ၊ ထိုကျန် ၇−စုတို့သည် ဝိဇ္ဇာ သဘောရှိကြ (ဝိဇ္ဇာချင်း သဘောတူကြ) သောကြောင့် မူတည်ထားသော ဝိဇ္ဇာတစ်စု၌ဖြစ်ကြ ပါဝင်ကြသည်−ဟူလို။ ‘’ဝိဇ္ဇာသဘာဝတာယ’’ဟူသော ဝိသေသနဖြင့် သမ္မာသင်္ကပ္ပ စသည်ကဲ့သို့ ဝိဇ္ဇာနှင့်အတူ ယှဉ်၍ ဝိဇ္ဇာအား သဟဇာတ စသောအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းကို ကန့်သည်။

မှတ်ချက်*။ ။ဤဒုတိယနည်းအရ ဝိဇ္ဇာတရားများသာရ၏၊ ဝိဇ္ဇာနှင့်ယှဉ်သော သမ္ပယုတ်တရားများကို မရ၊ ထိုသို့ ဝိဇ္ဇာတရားရှစ်ပါးသာရသော်လည်း ‘’ဝိဇ္ဇဘာဂိနော’’ ဟူသောသဒ္ဒါအတွက် ရထိုက်သမျှ အနက်တို့ကို (အတ္ထုဒ္ဓါရအဖြစ်ခြင့်) ထုတ်ပြရသည် ဝိဇ္ဇာ ဘာဂိနောပုဒ်၏ အရကောက် အတ္ထုဒ္ဒေသမှာ ပထမနည်း၌ ပြအပ်သော ဝိဇ္ဇာသမ္ပယုတ် တရားများ သာဖြစ်သည်။

မဓုဋီကာ။ ။ဝိဇ္ဇာရာသန္တောဂဓာတိသတ္တဝိဇ္ဇာ၊ ဝိဇ္ဇာသဘာဝတာယ န သင်္ကပ္ပါဒီနံ ဝိယ ဥပကာရဘာဝေန၊ တဒေကဒေသေတိ တဿ ဝိဇ္ဇာရာသိဿ ဧကဒေသေ၊ ဝိဇ္ဇကောဋ္ဌာသေတိ ဧကေကသ္မိံ ဝိဇ္ဇာကောဋ္ဌာသေတိ အတ္ထော။ ‘’ဝိဇ္ဇာသဘာဝတာယ’’၌ ‘’ဝိဇ္ဇာ သဘာဂတာယ− ဝိဇ္ဇာအားဖြင့် သဘောတူသည်၏အဖြစ်ကြောင့်’’ဟုလည်း ပါဌ်ရှိ၏၊ အဓိပ္ပာယ်တူပင်တည်း။

ပန၊ ဆက်။ ယသ္မာ, အဓိဝစနနိရုတ္တိ ပညတ္တိပဒါနိ၊ အဓိဝစနပုဒ်, နိရုတ္တိပုဒ်, ပညတ္တိပုဒ်တို့သည်။ သမာနတ္ထာနိ၊ တူသော အနက်ရှိကုန်၏။ သဗ္ဗဉ္စဝစနံ၊ အလုံးစုံသော သဒ္ဒါဟူသမျှသည်လည်း။ (သိရိဝဍ္ဎကစသော, သင်္ခါရာစသော, တက္ကောဝိတက္ကော စသော သဒ္ဒါမျိုးသာမက ,သဒ္ဒါဟူသမျှသည်လည်း)။ အဓိဝစနာဒိဘဝံ၊ အဓိဝစနအစရှိသည်တို့၏ အဖြစ်သို့။ ဘဇတိ၊ ကပ်ဝင်၏။ တသ္မာ, တေသုပိ ဝစနဝိသေသေသု၊ ထိုသဒ္ဒါ အထူးတို့၌လည်း။ (သိရိဝဍ္ဎကောစသော, အဘိသင်္ခရောန္တိ၊ပေ၊သင်္ခါရာ စသော, တက္ကောဝိတက္ကော စသော သဒ္ဒါအထူးတို့၌လည်း)။ ဝိသေသေန၊ အထူးအားဖြင့်။ ပဝတ္တေဟိ၊ န်သော။ အဓိဝစနာဒိ သဒ္ဒေဟိ၊ အဓိဝစန အစရှိသော သဒ္ဒါတို့သည်။

ဒေါဘဂ္ဂိယံ။ ။ဘဂသဒ္ဒါသည် ဣဿရိယစသော ဘုန်းကိုလည်းကောင်း ရှေးကောင်းမှုကိုလည်းကောင်း တင့်တယ်ခြင်း (ဘောဘဂျ)ကိုလည်းကောင်း ဟော၏၊ ‘’ဒဋ္ဌံ−ပျက်သော+ဘဂံ−ဘုန်းကံသည်၊ ဝါ−တင့်တယ်ခြင်း အသရေသည်၊ ဘဿ အတ္ထိတိ ဒုဘဂေါ’’ဟု ထောမနိဓိ၌ ဝိဂ္ဂဟပြု၏၊ ထို့နောက် ‘’ဒဘဂဿ+ဘာဝေါ ဒေါဘဂ္ဂံ’’ဟု ပြု၍ သွတ္ထ၌ ဣယပစ္စည်းသက်သင့်၏ မဓု၌ကား ‘’ဒုဋ္ဌု+ဘဂံ(သောဘာ) ယဿာတိ ဒုဘဂ္ဂေါ၊ ဒုဘဂ္ဂေ+နိယုတ္တံ ဒေါဘဂ္ဂိယံ’’ဟုပြု၍ အပုညဖလကို ကောက်လေသည်။

ယသ္မာ ပန၊ပေ၊ဝေဒိတဗ္ဗာ။ ။ အဓိဝစန နိရုတ္တိ ပညတ္တိပုဒ်တို့က သဒ္ဒါအားလုံးကိုပင် ဟောနိုင်သည်မဟုတ်ပါလော၊ အဘယ့်ကြောင့် အဋ္ဌကထာ၌ ‘’သိရိဝဍ္ဎကော သင်္ခရောန္တိတိ ခေါ တက္ကော ဝိတက္ကော’’စသော သဒ္ဒါတို့ကိုသာ အဓိဝစန နိရုတ္တိ ပညတ္တိအရ ထုတ်ပြအပ်ပါသနည်း၊ ဤသို့မေးဖွယ်ရှိသောကြောင့် ‘’ယသ္မာ’’စသည်မိန့်၊ အဋ္ဌကထာဖွင့်သည့်အတိုင်း တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပာယ်ယူလျှင် အဓိဝစနတော သဒ္ဒါတို့သည် သိရိဝဍ္ဎကောစသော သဒ္ဒါတို့နှင့် သာဆိုက်ကုန်၏၊ အမှန်အားဖြင့်ကား သဒ္ဒါဟူသမျှကို အဓိဝစန နိရုတ္တိ ပညတ္တိပုဒ်တို့က ဟောလျက်ရှိကြ၏၊ထို့ကြောင့် ‘’ထိုကဲ့သို့သော သိရိဝဍ္ဎကောစ သဒ္ဒါတို့၌လည်း အဓိဝစန စသော သဒ္ဒါတို့က အထူးသဖြင့် ဖြစ်၏၊ အခြားသဒ္ဒါတို့၌ကား အနက်ကို ထင်ရှားပြတတ်သော သဒ္ဒါချင်းတူသောကြောင့် သဒိသူပစာရအားဖြင့် အဓိဝစန နိရုတ္တိ ပညတ္တိသဒ္ဒါတို့ ဖြစ်ကြ၏’’ဟု အဋ္ဌကထာအလို အဓိပ္ပာယ်ယူပါ−ဟူလို။

သဗ္ဗာနိ၊ န်သော။ ဝစနာနိ၊ သဒ္ဒါတို့ကိုလည်း။ အတ္ထပ္ပကာသန သာမညေန၊ အနက်ကို ထင်ရှားပြတတ်ကုန်သည်၏အဖြစ်အားဖြင့်တူကုန်သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ ဝုတ္တာနိ၊ ဟောအပ်ဟောနိုင်ကုန်၏။ ဣတိ ဧတေနာဓိပ္ပာယေန၊ ဤသို့သောအလိုအားဖြင့်။ အယံ အတ္ထ ယောဇနာ၊ ဤအနက်ကိုယှဉ်စေခြင်းကို။ (သိရိဝဍ္ဎကော ဓနဝဍ္ဎကောတိ အာဒယော, အဘိသင်္ခရောန္တီတိခေါ, တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပေါ အစရှိသောအနက်ကို ယှဉ်စေခြင်းကို)။ (သင်္ဂဟကာရေန)။ ကတာ၊ ပြုအပ်ပြီ။ ဣတိ၊ သို့။ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ သိထိုက်၏။

ဥပ္ပန္နံ၊ ဖြစ်သော။ ဗလံ၊ အားတည်း။ ဣတိ၊ ဤကား။ အဓိပ္ပာယော၊ အဋ္ဌကာဆရာ၏အလိုတည်း။ ဟိ၊ ချဲ့။ ဝီရိယောပတ္ထမ္ဘေန၊ ဝီရိယ၏ ထောက်ပံ့ခြင်းကြောင့်။ ကုသလဘာဝနာ၊ ဗောဓိပက္ခိယ ကုသိုလ်တရားတို့ကို တိုးပွားစေခြင်းသည်။ ဗလဝတီ၊ အားရှိသည်။ ထိရာ၊ ခိုင်မြဲသည်။ (ဟုတွာ။ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ၏။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ တထာ၊ ထိုဝီရိယ၏ ထောက်ပံ့ခြင်းကြောင့်။ ဥပ္ပန္နာ၊ ဖြစ်သော ဘာဝနာကို။ ဗလဝတီ၊ သော။ ကုသလဘာဝနာ(တိပိ)၊ ကုသလဘာဝနာဟူ၍လည်းကောင်း။ ဗလဝန္တော၊ န်သော။ သတ္တ၊ ခုနစ်ပါးကုန်သော။ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိပိ၊ တို့ဟူ၍လည်းကောင်း။ ဝုစ္စန္တိ၊ န်၏။

နိမိတ္တေ ဝိသယေဝါ။ ။အဋ္ဌကထာ၌ ‘’အပ္ပဋိသင်္ခါနေ အကမ္ပနဋ္ဌေန’’ဟု ရျိသောကြောင့် အကမ္ပန၌စပ်ဖို့ရာ အပ္ပဋိသင်္ခါနေ၌ နိမိတ်အနက်၌သက်ပါ−ဟု သိစေလို၍ ‘’နိမိတ္တေ’’ဟု ဖွင့်သည်၊ တစ်နည်း ‘’၌’’ဟု ဝိသယာဓာရ အနက်ပေး၍ အကမ္ပနဋ္ဌေ၌ပင် စပ်စေလိုသောကြောင့် ‘’ဝိသယေဝါ’’ဟု တစ်နည်းဖွင့်သည်။

ဝီရိယသီသေနာတိ။ ။အဋ္ဌကထာ၌ သီသေနကို ‘’ပါမောက္ခန’’ဟု ဖွင့်၍ ထိုပုဒ်ကို ‘’ဥပ္ပန္နံ ဗလံ’’၌စပ်ပါ၊ (သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂေ ဘာဝေန္တဿ၌ မစပ်ပါနှင့်)ဟု သိစေလို၍ ‘’ဥပ္ပန္နံ ဗလန္တိ’’ဟု ဖွင့်သည်၊ထိုကို ချဲ့လို၍ ‘’ဝီရိယောပတ္ထမ္ဘေန ဟိ’’ဟု တက်သည်၊ ဥပ္ပန္နံ ဗလန္တိ ဧတ္ထ ဣတိ အဓိပ္ပာယောတိ ယောဇနာ၊ တမေဝ အဓိပ္ပာယံ ဝီရိတုံ ဝီရိယောပတ္ထမ္ဘေန ဟီတိ အာဒိဝုတ္တံ၊ တထာတိ၊ ဝီရိယောပတ္ထမ္ဘေန၊−မဓု။

ယထာဒိဋ္ဌိဿာတိ၊ ကား။ နိဗ္ဗတ္တိတပ္ပကာရဒိဋ္ဌိဿ၊ ဖြစ်စေအပ်ပြီးသော အပြားရှိသော ဒိဋ္ဌိရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏။ ဝါ၊ တစ်နည်း။ နိဗ္ဗတ္တေဗ္ဗ ပဓာနာနုရူပဒိဋ္ဌိဿ၊ ဖြစ်စေထိုက်သောပဓာနအားလျော်သော ဒိဋ္ဌိရှိသောပုဂ္ဂိုလ်၏။ ဝါ၊ တစ်နည်း။ ယထာဒိဋ္ဌိပဝတ္တကိရိယဿ၊ ဒိဋ္ဌိအားလျော်စွာဖြစ်သော အမူအရာရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်၏။ [ပဓာနံ−၌စပ်၊ ဤအဖွင့်သည် ဋီကာဆရာ၏ အလိုချည်းတည်း။]

အထဝါ၊ပေ၊သီလသမ္ပဒါတိ ဝုတ္တံ။ ။’’ကတမေစ ထပတိ အကုသလာ သီလာ−အကုသလံ ကာယကမ္မံ အကုသလံ ဝစီကမ္မံပါပကော အာဇီဝေါ’’ကား မဇ္ဈိမပဏ္ဏာက သမဏမှဏ္ဍိကသုတ်ပါဠိတော်တည်း၊ ထိုပါဠိတော်စကားရပ်၌ ‘’အကုသလာ သီလာ’’ဟု ရှိသောကြောင့် သီလသည် ကုသိုလ်သီလ အကုသိုလ်သီလ ၂−မျိုးရှိကြောင်းကို သိရ၏၊ ထို ၂−မျိုးတွင် ကုသိုလ်သီလကိုထုတ်၍ ‘’သီလသမ္ပဒါ−ပြည့်စုံသောသီလ’’ဟု ဆိုရသည်၊ အကုသိုလ်သီလကို ‘’သီလသမ္ပဒါ’’ဟု မဆိုရ−ဟူလို။

ယထာဒိဋ္ဌိဿ၊ပေ၊ ပဝတ္တကိရိယဿဝါ။ ။နိဗ္ဗတ္တိတပ္ပကာရဒိဋ္ဌိဿဖြင့် ယထာ၏ ပကာရအနက်ကိုပြသည်၊ ထိုနိဗ္ဗတ္တိတပ္ပကာရဟူသည် ရှေ့၌ ဆိုအပ်ပြီးသော ကမ္မဿကတာဉာဏ် ဝိပဿနာဉာဏ် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်တည်း၊ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗ ပဓာနာနုရူပဒိဋ္ဌိဿဖြင့် ယထာ၏ အနုရူပအနက်ကိုပြသည်၊ ထိုအနုရူပဒိဋ္ဌိဟူသည် ပဓာနံဟု နောက်၌ ပြထားသောကြောင့် ထိုဖြစ်စေ ထိုက်သော ပဓာနအားလျော်သော ဒိဋ္ဌိတည်း၊ ယထာဒိဋ္ဌိပဝတ္တကိရိယဿဖြင့် ယထာဒိဋ္ဌိနောင် ပဝတ္တိကိရိယပုဒ် အကျေကြံပါ−ဟု သိစေ၏၊ ယထာဒိဋ္ဌိ+ပဝတ္တာ ယထာဒိဋ္ဌိပဝတ္တာ၊ ယထာဒိဋ္ဌိ ပဝတ္တာ+ကိရိယာယဿာတိ ယထာဒိဋ္ဌိ ပဝတ္တကိရိယော၊ ‘’အကြင်အကြင် ဉာဏ်ရှိသည့်အတိုင်းဖြစ်သော အမူအရာ ကြိယာရှိသူ’’ဟုလည်းပေးပါ၊ ‘’ဉာဏ် ရှိသလောက် လုံ့လ ဝီရိယပြုသူ’’ဟူလို။