315. Saccesu viya ariyasaccāni khandhesu upādānakkhandhā antogadhāti khandhesu lokiyalokuttaravasena vibhāgaṃ dassetvā itaresu tadabhāvato ‘‘ upādānakkhandhā lokiyā vā ’’ ti āha .
Gantabbāti
V3.218 upapajjitabbā .
Yathā hi kammabhavo paramatthato asatipi kārake paccayasāmaggiyā siddho ‘‘ taṃsamaṅginā santānalakkhaṇena sattena kato ’’ ti voharīyati , evaṃ upapattibhavalakkhaṇā gatiyo paramatthato asatipi gamake taṃtaṃkammavasena yehi tāni kammāni ‘‘ katānī ’’ ti vuccanti , tehi ‘‘ gantabbā ’’ ti voharīyanti .Yassa uppajjati , taṃ brūhanto eva uppajjatīti ayo , sukhaṃ .
Natthi ettha ayoti nirayo .
Tato eva assādetabbamettha natthīti ‘‘ nirassādo ’’ ti āha .
Avīciādiokāsepi nirayasaddo niruḷhoti āha ‘‘ sahokāsena khandhā kathitā ’’ ti .
Sūriyavimānādi okāsavisesepi loke deva-saddo niruḷhoti āha ‘‘ catutthe okāsopī ’’ ti .
Āvāseti visaye bhummaṃ .
Peto vā ajagaro vā hutvā nibbattati laggacittatāya , hīnajjhāsayatāya ca .
Tehi tehi
P3.318 kāraṇehi ādīnavaṃ dassetvā yathā aññe na labhanti , evaṃ karoti attano visamanissitatāya , balavanissitatāya ca .Vaṇṇamacchariyena attano eva vaṇṇaṃ vaṇṇeti , paresaṃ vaṇṇo ‘‘ kiṃ vaṇṇo eso ’’ ti taṃ taṃ dosaṃ vadati .
Paṭivedhadhammo ariyānaṃyeva hoti , te ca taṃ na maccharāyanti macchariyassa sabbaso pahīnattāti tassa asambhavo evāti āha ‘‘ pariyattidhamme ’’ tiādi .
‘‘ Ayaṃ imaṃ dhammaṃ uggahetvā aññathā atthaṃ viparivattetvā nassessatī ’’ ti dhammānuggahena na deti .
‘‘ Ayaṃ imaṃ dhammaṃ uggahetvā uddhato
M3.245 unnaḷo avūpasantacitto apuññaṃ pasavissatī ’’ ti puggalānuggahena na deti .
Na taṃ adānaṃ macchariyaṃ macchariyalakkhaṇasseva abhāvato .Cittaṃ nivārentīti jhānādivasena uppajjanakaṃ kusalacittaṃ nisedhenti tathāssa uppajjituṃ na denti .
Nīvaraṇappattoti nīvaraṇāvattho .
‘‘ Arahattamaggavajjho ’’ ti etena bhavarāgānusayassapi nīvaraṇabhāvaṃ anujānāti , taṃ vicāretabbaṃ .
Kimettha vicāretabbaṃ ?
‘‘ Āruppe kāmacchandanīvaraṇaṃ paṭicca thinamiddhanīvaraṇan ’’ ti ( paṭṭhā .3. nīvaraṇagocchake 8) ādivacanato na yidaṃ ‘‘ pariyāyena vuttan ’’ ti sakkā vattuṃ , sabbesampi tebhūmakadhammānaṃ kāmanīyaṭṭhena kāmabhāvato bhavarāgassapi kāmacchandabhāvassa icchitattā .
Tasmā ‘‘ kāmacchando nīvaraṇappatto ’’ ti bhavarāgānusayamāha .
So hi arahattamaggavajjho .
‘‘ Yā tasmiṃ samaye cittassa akalyatā ’’ ti ( dha . sa .1162) ādivacanato thinaṃ cittagelaññaṃ .
Tathā ‘‘ yā tasmiṃ samaye vedanākkhandhassā ’’ ti ( dha . sa .44) ādivacanato middhaṃ khandhattayagelaññaṃ .
Ettha ca
P3.319 cittagelaññena cittasseva akalyatā , khandhattayagelaññena pana rūpakāyassapi thinamiddhassa niddāhetuttā .Tathā uddhaccan ti uddhaccassa arahattamaggavajjhataṃ upasaṃharati tathā-saddena
V3.219 , na ubhayataṃ .
Na hi tassa tādisī ubhayatā atthi .
Yaṃ pana keci vadanti ‘‘ puthujjanasantānavutti sekkhasantānavuttī ’’ ti , taṃ idha anupayogi sekkhasantānavuttino eva cettha adhippetattā .Tehīti saṃyojanehi .
‘‘ Orambhāgiyāni uddhambhāgiyānī ’’ ti visesaṃ anāmasitvā ‘‘ saṃyojanānī ’’ ti sādhāraṇato paduddhāro idāni vuccamānacatukkānucchavikatāvasena , kassacipi kilesassa avikkhambhitattā kathañcipi avinipāteyyatāmutto kāmabhavo ajjhattaggahaṇassa visesapaccayattā imesaṃ sattānaṃ abbhantaraṭṭhena anto nāma .
Rūpārūpabhavo tabbipariyāyato bahi nāma .
Tathā hi yassa orambhāgiyāni saṃyojanāni appahīnāni , so ajjhattasaṃyojano vutto , yassa tāni pahīnāni , so bahiddhāsaṃyojano , tasmā anto asamucchinnabandhanatāya , bahi ca pavattamānabhavaṅgasantānatāya antobaddhā bahisayitā nāma .
Nirantarappavattabhavaṅgasantānavasena hi sayitavohāro .
Kāmaṃ nesaṃ bahibandhanampi asamucchinnaṃ , antobandhanassa pana thūlatāya evaṃ vuttaṃ
M3.246 .
Tenāha ‘‘ tesañhi kāmabhave bandhanan ’’ ti .Iminā nayena sesadvayepi attho veditabbo .
Asamucchinnesu ca orambhāgiyasaṃyojaniyesu laddhappaccayesu uddhambhāgiyasaṃyojanāni agaṇanūpagāni hontīti .
Ariyānaṃyeva vasenettha catukkassa uddhaṭattā labbhamānāpi puthujjanā na uddhaṭā .
Sikkhākoṭṭhāsoti sikkhitabbabhāgo .
Pajjati sikkhā etenāti sikkhāpadaṃ , sikkhāya adhigamupāyoti .
Āgatāyeva , tasmā tattha āgatanayeneva veditabbāti adhippāyo .