Sāsanaantarahitavaṇṇanā
Etena kāmaṃ ‘‘ sāsanaṭṭhitiyā pariyatti pamāṇan ’’ ti vuttaṃ , pariyatti pana paṭipattihetukāti paṭipattiyā asati sā appatiṭṭhā hoti paṭivedho viya , tasmā paṭipattiantaradhānaṃ sāsanosakkanassa visesakāraṇanti dassetvā tayidaṃ sāsanosakkanaṃ dhātuparinibbānosānanti dassetuṃ ‘‘ tīṇi parinibbānānī ’’ tiādi vuttaṃ .
Dhātūnaṃ sannipātanādi buddhānaṃ adhiṭṭhānenevāti veditabbaṃ .
Tāti
M3.84 rasmiyo .Kāruññan ti paridevanakāruññaṃ .
Jambudīpe , dīpantaresu , devanāgabrahmalokesu ca vippakiritvā ṭhitānaṃ dhātūnaṃ mahābodhipallaṅkaṭṭhāne ekajjhaṃ sannipātanaṃ , rasmivissajjanaṃ , tattha tejodhātuyā uṭṭhānaṃ , ekajālibhāvo cāti sabbametaṃ satthu adhiṭṭhānavasenevāti veditabbaṃ .
Anacchariyattāti dvīsupi uppajjamānesu acchariyattābhāvadosatoti
P3.107 attho .Buddhā nāma majjhe bhinnasuvaṇṇaṃ viya ekasadisāti tesaṃ desanāpi ekarasā evāti āha ‘‘ desanāya ca visesābhāvato ’’ ti , etena ca anacchariyattameva sādheti .
‘‘ Vivādabhāvato ’’ ti etena vivādābhāvatthaṃ dve ekato na uppajjantīti dasseti .
Tatthāti milindapañhe ( mi . pa .5.1.1).
Ekuddesoti eko ekavidho abhinno uddeso .
Sesapadesupi eseva nayo .
Ekaṃ eva buddhaṃ dhāretīti ekabuddhadhāraṇī , etena evaṃsabhāvā ete buddhaguṇā , yena dutiyaṃ buddhaguṇaṃ dhāretuṃ asamatthā ayaṃ lokadhātūti dasseti .
Paccayavisesanipphannānañhi dhammānaṃ sabhāvaviseso na sakkā nivāretunti .
‘‘ Na dhāreyyā ’’ ti vatvā tameva adhāraṇaṃ pariyāyehi pakāsento ‘‘ caleyyā ’’ tiādimāha .
Tattha caleyyāti paripphandeyya .
Kampeyyāti pavedheyya .
Nameyyāti ekapassena natā bhaveyya .
Oṇameyyāti osīdeyya .
Vinameyyāti vividhā ito cito ca nameyya .
Vikireyyāti vātena bhusamuṭṭhi viya vippakireyya .
Vidhameyyāti
V3.76 vinasseyya .
Viddhaṃseyyāti sabbaso viddhastā bhaveyya .
Tathābhūtā ca na katthaci tiṭṭheyyāti āha ‘‘ na ṭhānaṃ upagaccheyyā ’’ ti .
Idāni tattha nidassanaṃ dassento ‘‘ yathā mahārājā ’’ tiādimāha .Tattha samupādikāti samaṃ uddhaṃ pajjati pavattatīti samupādikā , udakassa upari samaṃgāminīti attho .
Vaṇṇenāti saṇṭhānena .
Pamāṇenāti ārohena .
Kisathūlenāti kisathūlabhāvena , pariṇāhenāti attho .
Dvinnampīti dvepi , dvinnampi vā sarīrabhāraṃ .
Chādentan ti rocentaṃ ruciṃ uppādentaṃ .
Tandīkatoti tena bhojanena tandībhūto .
Anoṇamitadaṇḍajātoti yāvadatthabhojanena oṇamituṃ asamatthatāya
M3.85 anoṇamitadaṇḍo viya jāto .Sakiṃ
P3.108 bhuttovāti ekaṃ vaḍḍhitakaṃ bhuttamattova mareyyāti .Atidhammabhārenāti dhammena nāma pathavī tiṭṭheyya , sakiṃ teneva calati vinassatīti adhippāyena pucchati .
Puna thero ratanaṃ nāma loke kuṭumbaṃ sandhārentaṃ , abhimatañca lokena ;
taṃ attano garusabhāvatāya sakaṭabhaṅgassa kāraṇaṃ atibhārabhūtaṃ diṭṭhamevaṃ dhammo ca hitasukhavisesehi taṃsamaṅginaṃ dhārento , abhimato ca viññūnaṃ gambhīrappameyyabhāvena garusabhāvattā atibhārabhūto pathavicalanassa kāraṇaṃ hotīti dassento ‘‘ idha mahārāja dve sakaṭā ’’ tiādimāha , eteneva tathāgatassa mātukucchiokkamanādikāle pathavikampanakāraṇaṃ saṃvaṇṇitanti daṭṭhabbaṃ .
Ekassāti ekasmā , ekassa vā sakaṭassa ratanaṃ tasmā sakaṭato gahetvāti attho .
Osāritan ti uccāritaṃ , kathitanti attho .
Aggoti sabbasattehi aggo .
Sabhāvapakatikāti sabhāvabhūtā akittimā pakatikā .
Kāraṇamahantattāti kāraṇānaṃ mahantatāya , mahantehi buddhakaradhammehi pāramisaṅkhātehi kāraṇehi buddhaguṇānaṃ nibbattitoti vuttaṃ hoti .
Pathavi ādīni mahantāni vatthūni , mahantā ca sakka bhāvādayo attano attano visaye ekekāva , evaṃ sammāsambuddhopi mahanto attano visaye eko eva .
Ko ca tassa visayo ?
Buddhabhūmi , yāvatakaṃ vā ñeyyamevaṃ ‘‘ ākāso viya anantavisayo bhagavā eko eva hotī ’’ ti vadanto ‘‘ ekissā lokadhātuyā ’’ ti vuttalokadhātuto aññesupi cakkavāḷesu aparassa buddhassa abhāvaṃ dasseti .
‘‘ Sammukhā
V3.77 metan ’’ tiādinā pavattitaṃ attano byākaraṇaṃ aviparītatthatāya satthari pasāduppādanena sammāpaṭipajjamānassa anukkamena lokuttaradhammāvahampiP3.109 hotīti āha ‘‘ dhammassa … pe … paṭipadan ’’ ti .Vādassa anupatanaṃ anuppavatti vādānupātoti āha ‘‘ vādoyevā ’’ ti .