Duccaritādikathāvaṇṇanā
136. Micchādiṭṭhivasena samādinnakammaṃ nāma ‘‘ ko anubandhitabbo .
Ajotaggisoṭṭhimiso ’’ tiādinā yaññavidhānādivasena pavattitaṃ hiṃsādipāpakammaṃ .
Micchādiṭṭhikammassāti ‘‘ esa saddhādhigato devayāno , yena yanti puttino visokā ’’ tiādinā pavattitassa micchādiṭṭhisahagatakammassa .
Samādānaṃ tassa tathā pavattanaṃ , tassā vā diṭṭhiyā upagamanaṃ .
137. Dvayakārīti kusalākusaladvayassa kattā .
Tayidaṃ dvayaṃ yasmā ekajjhaṃ nappavattati , tasmā āha ‘‘ kālenā ’’ tiādi .
Ekakkhaṇe ubhayavipākadānaṭṭhānaṃ nāma natthi ekasmiṃ khaṇe cittadvayūpasañhitāya sattasantatiyā abhāvato .
Yathā pana dvayakārino sukhadukkhapaṭisaṃveditā sambhavati , taṃ dassetuṃ ‘‘ yena panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Evaṃbhūtoti vikalāvayavo .
Dvepihi kusalākusalakammāni katūpacitāni sabhāvato balavantāneva honti , tasmā maraṇakāle upaṭṭhahanti
M3.50 .
Tesu akusalaṃ balavataraṃ hoti paccayalābhato .
Nikantiādayo hi paccayavisesā akusalasseva sabhāgā , na kusalassa , tasmā katūpacitabhāvena samānabalesupi kusalākusalesu paccayalābhena vipaccituṃ laddhokāsatāya kusalato akusalaṃ balavataraṃ hotīti , tathābhūtampi taṃ yathā vipākadāne laddhokāsassa kusalassāpi avasaro hoti , tathā laddhapaccayaṃ paṭisandhidānābhimukhaṃ kusalaṃ paṭibāhitvā paṭisandhiṃ dentaṃ tiracchānayoniyaṃ nibbattāpetīti .
‘‘ Akusalaṃ balavataraṃ hotī ’’ ti ettha ‘‘ akusalaṃ ce balavataraṃ hoti , taṃ kusalaṃ paṭibāhitvā ’’ ti vuttanayeneva atthaṃ vatvāP3.63 tesu kusalaṃ ce balavataraṃ hoti , tañcaV3.46 akusalaṃ paṭibāhitvā manussayoniyaṃ nibbattāpeti , akusalaṃ pavattivedanīyaṃ hoti , atha naṃ taṃ kāṇampi karoti khujjampi pīṭhasappimpi kucchirogādīhi vā upaddutaṃ .Evaṃ so pavattiyaṃ nānappakāraṃ dukkhaṃ paccanubhavatīti idaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ sukhadukkhappaṭisaṃvedī hotī ’’ ti .
Tatrāyaṃ vinicchayo – vuttakāle vā kārena samānabalesu kusalākusalakammesu upaṭṭhahantesu maraṇassa āsannavelāyaṃ yadi balavatarāni kusalajavanāni javanti , yathāupaṭṭhitaṃ akusalaṃ paṭibāhitvā kusalaṃ vuttanayena paṭisandhiṃ deti .
Atha balavatarāni akusalajavanāni javanti , yathāupaṭṭhitaṃ kusalaṃ paṭibāhitvā akusalaṃ vuttanayeneva paṭisandhiṃ deti .
Taṃ kissa hetu ?
Ubhinnaṃ kammānaṃ samānabalavabhāvato , paccayantarasāpekkhato cāti , sabbaṃ vīmaṃsitvā gahetabbaṃ .