Issues
Select Version
(DN) Pāthikavaggaṭṭhakathā
(DN) Pāthikavaggaṭṭhakathā

Pañhabyākaraṇavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

Pañhabyākaraṇavaṇṇanā

187. GihibyañjanenātiV3.84 gihiliṅgena . Khīṇāsavo pana gihibyañjanena arahattaṃ pattopi na tiṭṭhati vivekaṭṭhānassa abhāvāti adhippāyo .
Tassa vasenāti bhummadevattabhāve ṭhatvā arahattappattassa vasena . Ayaṃ pañhoti ‘‘ abhabbo so nava ṭhānāni ajjhācaritun ’’ ti ayaṃ pañho āgato itarassa pabbajjāya , parinibbānena vā abhabbatāya avuttasiddhattā . Yadi evaṃ kathaṃ bhikkhugahaṇanti āha ‘‘ bhinnadosattā ’’ tiādi .
Aparicchedan ti apariyantaṃ , tayidaṃ suvipulanti āha ‘‘ mahantan ’’ ti . Ñeyyassa hi vipulatāya ñāṇassa vipulatā veditabbā , etena ‘‘ aparicchedan ’’ ti vuccamānampi ñeyyaṃ satthu ñāṇassa vasena paricchedamevāti dassitaṃ hoti .
Vuttañhetaṃ ‘‘ ñāṇapariyantikaṃ neyyan ’’ ti ( mahāni .69,156; cūḷani .85; paṭi . ma .3.5) anāgateP3.119 apaññāpanan ti anāgate visaye ñāṇassa apaññāpanaṃ .
‘‘ Paccakkhaṃ viya katvā ’’ ti kasmā viya-saddaggahaṇaṃ kataṃ , nanu buddhānaṃ sabbampi ñāṇaṃ attano visayaṃ paccakkhameva katvā pavattati ekappamāṇabhāvatoti ? Saccametaṃ ,‘‘ akkhan ’’ ti pana cakkhādiindriyaṃ vuccati , taṃ akkhaṃ pati vattatīti cakkhādinissitaṃ viññāṇaṃ , tassaM3.94 ca ārammaṇaṃ ‘‘ paccakkhan ’’ ti loke niruḷhametanti taṃ nidassanaṃ katvā dassento ‘‘ paccakkhaṃ viya katvā ’’ ti avoca , na pana bhagavato ñāṇassa appaccakkhākārena pavattanato . Tathā hi vadanti – ‘‘ Āvibhūtaṃ pakāsanaṃ , anupaddutacetasaṃ ; Atītānāgate ñāṇaṃ , paccakkhānaṃ vasissatī ’’ ti .
Aññattha vihitakenāti aññasmiṃ visaye pavattitena . Saṅgāhetabban ti samaṃ katvā kathayitabbaṃ , kathanaṃ pana paññāpanaṃ nāma hotīti paññāpetabban ti attho vutto .
Tādisan ti satataṃ samitaṃ pavattakaṃ . Ñāṇaṃ nāma natthīti āvajjanena vinā ñāṇuppattiyā asambhavato . Ekākārena ca ñāṇe pavattamāne nānākārassa visayassa avabodho na siyā . Athāpi siyā , anirupitarūpeneva avabodho siyā , tena ca ñāṇaṃ ñeyyaṃ aññātasadisameva siyā . Na hi ‘‘ idaṃ tan ’’ ti vivekena anavabuddho attho ñāto nāma hoti , tasmā ‘‘ carato ca tiṭṭhato cā ’’ tiādi bālalāpanamattaṃ . Tenāha ‘‘ yathariva bālā abyattā , evaṃ maññantī ’’ ti .
SatiṃP3.120 anussaratīti satānusāri , satiyānuvattanavasena pavattañāṇaṃ . Tenāha ‘‘ pubbenivāsānussatisampayuttakan ’’ tiV3.85 .
Ñāṇaṃ pesesīti ñāṇaṃ pavattesi . Sabbatthakameva ñeyyāvaraṇassa suppahīnattā appaṭihataṃ anivāritaṃ ñāṇaṃ gacchati pavattaticceva attho .
‘‘ Bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇan ’’ ti ( cūḷani .211) vacanato catumaggañāṇaṃ bodhi , tato tassa adhigatattā uppajjanakaṃ paccavekkhaṇañāṇaṃ ‘‘ bodhijaṃ ñāṇaṃ uppajjatī ’’ ti vuttaṃ . Bodhijaṃ bodhimūle jātaṃ catumagga ñāṇaṃ , tañca kho anāgataṃ ārabbha uddissa tassa appavattiatthaṃ tathāgatassa uppajjati tassa uppannattā āyatiṃ punabbhavābhāvato . Kathaṃ tathāgato anāgatamaddhānaṃ ārabbha atīrakaṃ ñāṇadassanaṃ paññāpetīti ? Atītassa pana addhuno mahantatāya atīrakaṃ ñāṇadassanaṃ tattha paññāpetīti ko ettha virodho . Titthiyā pana imamatthaṃ yāthāvato ajānantā – ‘‘ tayidaṃ kiṃ su , tayidaṃ kathaṃsū ’’ ti attano aññāṇameva pākaṭaṃ karonti . Tasmā bhagavatā sasantatipariyāpannadhammappavattiṃ sandhāya ‘‘ aññavihitakaṃ ñāṇadassanan ’’ tiādi vuttaṃ .
Itaraṃ pana sandhāya vuccamāne sati tathārūpe payojane anāgatampi addhānaṃM3.95 ārabbha atīrakameva ñāṇadassanaṃ paññāpeyya bhagavāti anatthasaṃhitanti ayamettha atthoti āha ‘‘ na idhalokatthaṃ vā paralokatthaṃ vā nissitan ’’ ti .
Yaṃ pana sattānaṃ anatthāvahattā anatthasaṃhitaṃ , tattha setughāto tathāgatassa . ‘‘ Bhāratayuddhasītāharaṇasadisan ’’ tiP3.121 iminā tassā kathāya yebhuyyena abhūtatthataṃ dīpeti .
Sahetukan ti ñāpakena hetunā sahetukaṃ . So pana hetu yena nidassanena sādhīyati , taṃ tassa kāraṇanti tena sakāraṇaṃ katvā . Yathā hi paṭiññātatthasādhanato hetu , evaṃ sādhakaṃ nidassananti . Yuttapattakāleyevāti yuttānaṃ pattakāle eva . Ye hi veneyyā tassā kathāya yuttā anucchavikā , tesaṃyeva yojane sandhāya vā kathāya patto upakārāvaho kālo , tadā eva kathetīti attho .
188.‘‘ Tathā tatheva gadanato ’’ ti iminā ‘‘ tathāgato ’’ ti āmeḍitalopenāyaṃ niddesoti dasseti . Tathā tathevāti ca dhammaatthasabhāvānurūpaṃ , veneyyajjhāsayānurūpañcāti adhippāyo .
Diṭṭhanti rūpāyatanaṃ daṭṭhabbato , tena yaṃ diṭṭhaṃ , yaṃ dissati , yaṃ dakkhati , yaṃ sati samavāye passeyyaṃ , taṃ sabbaṃ ‘‘ diṭṭhaṃ ’’ tveva gahitaṃ kālavisesassa anāmaṭṭhabhāvato . ‘‘ Sutan ’’ tiādīsupi eseva nayo .
Sutanti saddāyatanaṃ sotabbato .
Mutan ti sanissayena ghānādiindriyena sayaṃ patvā pāpuṇitvā gahetabbaṃ . Tenāha ‘‘ patvā gahetabbato ’’ ti .
Viññātan ti vijānitabbaṃ , taṃ pana diṭṭhādivinimuttaṃ viññeyyanti āha ‘‘ sukhadukkhādidhammāyatanan ’’ ti .
Pattan ti yathā tathā pattaṃ , hatthagataṃ adhigatanti attho . Tenāha ‘‘ pariyesitvā vā apariyesitvā vā ’’ ti .
Pariyesitan ti pattiyāmatthaṃ pariyiṭṭhaṃ , taṃ panaP3.122 pattaṃ vā siyā appattaṃ vā ubhayathāpi pariyesitamevāti āha ‘‘ pattaṃ vā appattaṃ vā ’’ ti . Padadvayenāpi dvippakārampi pattaṃ , dvippakārampiV3.86 pariyesitaṃ , tena tena pakārena tathāgatena abhisambuddhanti dasseti .
Cittena anusañcaritan ti copanaṃ apāpetvā citteneva anusaṃcaritaṃ , parivitakkitanti attho .
Pītakanti ādīti ādi -saddena lohitakaodātādi sabbaṃ rūpārammaṇavibhāgaṃ saṅgaṇhāti . Sumanoti rāgavasena , lobhavasena , saddhādivasena vā sumano . Dummanoti byāpādavitakkavasena , vihiṃsāvitakkavasena vā dummano . Majjhattoti aññāṇavasena vā ñāṇavasenaM3.96 vā majjhatto . Eseva nayo sabbattha .
Tattha tattha ādi -saddena saṅkhasaddo paṇavasaddo , pattagandho pupphagandho , pattaraso phalaraso , upādinnaṃ anupādinnaṃ , majjhattavedanā kusalakammaṃ akusalakammanti evaṃ ādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Tattha tattha ādi -saddena saṅkhasaddo paṇavasaddo , pattagandho pupphagandho , pattaraso phalaraso , upādinnaṃ anupādinnaṃ , majjhattavedanā kusalakammaṃ akusalakammanti evaṃ ādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Tattha tattha ādi -saddena saṅkhasaddo paṇavasaddo , pattagandho pupphagandho , pattaraso phalaraso , upādinnaṃ anupādinnaṃ , majjhattavedanā kusalakammaṃ akusalakammanti evaṃ ādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Tattha tattha ādi -saddena saṅkhasaddo paṇavasaddo , pattagandho pupphagandho , pattaraso phalaraso , upādinnaṃ anupādinnaṃ , majjhattavedanā kusalakammaṃ akusalakammanti evaṃ ādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Tattha tattha ādi -saddena saṅkhasaddo paṇavasaddo , pattagandho pupphagandho , pattaraso phalaraso , upādinnaṃ anupādinnaṃ , majjhattavedanā kusalakammaṃ akusalakammanti evaṃ ādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Tattha tattha ādi -saddena saṅkhasaddo paṇavasaddo , pattagandho pupphagandho , pattaraso phalaraso , upādinnaṃ anupādinnaṃ , majjhattavedanā kusalakammaṃ akusalakammanti evaṃ ādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Tattha tattha ādi -saddena saṅkhasaddo paṇavasaddo , pattagandho pupphagandho , pattaraso phalaraso , upādinnaṃ anupādinnaṃ , majjhattavedanā kusalakammaṃ akusalakammanti evaṃ ādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo .
Appattan ti ñāṇena asampattaṃ , aviditanti attho . Tenāha ‘‘ ñāṇena asacchikatan ’’ ti .
Appattan ti ñāṇena asampattaṃ , aviditanti attho . Tenāha ‘‘ ñāṇena asacchikatan ’’ ti .
Appattan ti ñāṇena asampattaṃ , aviditanti attho . Tenāha ‘‘ ñāṇena asacchikatan ’’ ti .
Tatheva gatattāti tatheva ñātattā abhisambuddhattā . Gata-saddena ekatthaṃ buddhiatthanti attho . ‘‘ Gatiatthā hi dhātavo buddhiatthā bhavantī ’’ ti akkharacintakā .
Tatheva gatattāti tatheva ñātattā abhisambuddhattā . Gata-saddena ekatthaṃ buddhiatthanti attho . ‘‘ Gatiatthā hi dhātavo buddhiatthā bhavantī ’’ ti akkharacintakā .
Tatheva gatattāti tatheva ñātattā abhisambuddhattā . Gata-saddena ekatthaṃ buddhiatthanti attho . ‘‘ Gatiatthā hi dhātavo buddhiatthā bhavantī ’’ ti akkharacintakā .
Tatheva gatattāti tatheva ñātattā abhisambuddhattā . Gata-saddena ekatthaṃ buddhiatthanti attho . ‘‘ Gatiatthā hi dhātavo buddhiatthā bhavantī ’’ ti akkharacintakā .