Kusaladhammadesanāvaṇṇanā
145. Anuttarabhāvoti
V3.58 seṭṭhabhāvo .
Anuttaro bhagavā yena guṇena , so anuttarabhāvo , taṃ anuttariyaṃ .
Yasmā tassāpi guṇassa kiñci uttaritaraṃ natthi eva , tasmā vuttaṃ ‘‘ sā tumhākaṃ desanā anuttarāti vadatī ’’ ti .Kusalesu dhammesūti kusaladhammanimittaṃ .
Nimittatthe hi etaṃ bhummaṃ , tasmā kusaladhammadesanāhetupi bhagavāva anuttaroti attho .
Bhūmiṃ dassentoti visayaṃ dassento .
Kusaladhammadesanāya hi kusalā dhammā visayo .
Vuttapadeti ‘‘ kusalesu dhammesū ’’ ti evaṃ vuttavākye , evaṃ vā vuttadhammakoṭṭhāse .
‘‘ Pañcadhā ’’ ti kasmā vuttaṃ , nanu chekaṭṭhenapi kusalaṃ icchitabbaṃ ‘‘ kusalo tvaṃ rathassa aṅgapaccaṅgānan ’’ tiādīsūti ( ma . ni .2.87)?
Saccametaṃ , so pana chekaṭṭho kosallasambhūtaṭṭheneva saṅgahitoti visuṃ na gahito .
‘‘ Kacci nu bhoto kusalaṃ , kacci bhoto anāmayan ’’ ti ( jā .1.15.146;2.22.2008) jātake āgatattā ‘‘ jātakapariyāyaṃ patvā ārogyaṭṭhena kusalaṃ vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Taṃ
P3.82 kiṃ maññatha , gahapatayo , ime dhammā kusalā vā akusalā vā sāvajjā vā anavajjā vā ’’ tiādīsu suttapadesesu ‘‘ kusalā ’’ ti vuttadhammā eva ‘‘ anavajjā ’’ ti vuttātiM3.65 āha ‘‘ suttantapariyāyaṃ patvā anavajjaṭṭhena kusalaṃ vaṭṭatī ’’ ti .Abhidhamme ‘‘ kosallan ’’ ti paññā āgatāti yonisomanasikārahetukassa kusalassa kosallasammūtaṭṭho , darathābhāvadīpanato niddarathaṭṭho ,‘‘ kusalassa katattā upacitattā ’’ ti vatvā iṭṭhavipākaniddisanato sukhavipākaṭṭho ca abhidhammanayasiddhoti āha ‘‘ abhidhamma … pe … vipākaṭṭhenā ’’ ti .
Bāhitikasutte ( ma . ni .2.358) bhagavato kāyasamācārādike vaṇṇentena dhammabhaṇḍāgārikena ‘‘ yo kho mahārāja kāyasamācāro anavajjo ’’ ti kusalo kāyasamācāro rañño pasenadissa vutto .
Na hi bhagavato sukhavipākakammaṃ atthīti sabbasāvajjarahitā kāyasamācārādayo ‘‘ kusalā ’’ ti vuttā , idha pana ‘‘ kusalesu dhammesū ’’ ti bodhipakkhiyadhammā ‘‘ kusalā ’’ ti vuttā , te ca samathavipassanā maggasampayuttā ekantena sukhavipākā evāti avajjarahitatāmattaṃ upādāya anavajjattho kusala-saddoti āha ‘‘ imasmiṃ pana … pe … daṭṭhabban ’’ ti .
Evañca katvā ‘‘ phalasatipaṭṭhānaṃ pana idha anadhippetan ’’ ti idañca vacanaṃ samatthitaṃ hoti savipākasseva gahaṇanti katvā .
‘‘ Cuddasavidhenā ’’ tiādi satipaṭṭhāne ( dī . ni .2.376; ma . ni .1.109) vuttanayena veditabbaṃ .
Paggahaṭṭhenāti kusalapakkhassa paggaṇhanasabhāvena .
Kiccavasenāti anuppannākusalānuppādanādikiccavasena .
Tato eva cassa catubbidhatā .
Ijjhanaṭṭhenāti nippajjanasabhāvena .
V3.59 Chandādayo eva iddhipādesu visiṭṭhasabhāvā , itare avisiṭṭhā , tesampi viseso chandādikatoti āha ‘‘ chandādivasena nānāsabhāvā ’’ ti .Adhimokkhādisabhāvavasenāti
P3.83 pasādādhimokkhādisalakkhaṇavasena .Upatthambhanaṭṭhenāti sampayuttadhammānaṃ upatthambhanakabhāvena .
Akampiyaṭṭhenāti paṭipakkhehi akampiyasabhāvena .
Salakkhaṇenāti adhimokkhādisabhāvena .
Niyyānaṭṭhenāti saṃkilesapakkhato , vaṭṭacārakato ca niggamanaṭṭhena .
Upaṭṭhānādināti upaṭṭhānadhammavicayapaggahasampiyāyanapassambhanasamādhānaajjhupekkhanasaṅkhātena attano sabhāvena .
Hetuṭṭhenāti nibbānassa sampāpakahetubhāvena .
Dassanādināti dassanābhiniropanapariggahasamuṭṭhāpanavodāpanapaggahupaṭṭhānasamādhānasaṅkhātena attano sabhāvena .
Sāsanassa
M3.66 pariyosānadassanatthan ti sāsanaṃ nāma nippariyāyato sattatiṃsa bodhipakkhiyadhammā .
Tattha ye samathavipassanāsahagatā , te sāsanassa ādi , maggapariyāpannā majjhe , phalabhūtā pariyosānaṃ , taṃdassanatthaṃ .Tenāha ‘‘ sāsanassa hī ’’ tiādi .
Puna etadānuttariyaṃ bhanteti yathāraddhāya desanāya nigamanaṃ .
Vuttasseva atthassa puna vacanañhi nigamanaṃ vuttaṃ .
Taṃ desanan ti taṃ kusalesu dhammesu desanāppakāraṃ , desanāvidhiṃ , desetabbañca , sakalaṃ vā sampuṇṇaṃ anavasesaṃ abhijānāti abhivisiṭṭhena ñāṇena jānāti , asesaṃ abhijānanato eva uttari upari abhiññeyyaṃ natthi .
Itoti bhagavatā abhiññātato .
Añño paramatthavasena dhammo vā paññattivasena puggalo vā ayaṃ nāma yaṃ bhagavā na jānātīti idaṃ natthi na upalabbhati sabbasseva sammadeva tumhehi abhiññātattā .
Kusalesu dhammesu abhijānane , desanāyañca bhagavato uttaritaro natthi .
Āyatanapaṇṇattidesanāvaṇṇanā