148. Parassa cittaṃ ādisati etehīti ādesanāni , yathāupaṭṭhitanimittādīni , tāni eva aññamaññassa asaṃkiṇṇarūpena ṭhitattā ādesanavidhā , ādesanābhāgā , tāsu ādesanavidhāsu . Tenāha ‘‘ ādesanakoṭṭhāsesū ’’ ti .

Āgatanimittenāti yassa ādisati , tassa , attano ca upagatanimittena , nimittappattassa lābhālābhādiādisanavidhidassanassa pavattattā ‘‘ idaṃ nāma bhavissatī ’’ ti vuttaṃ . Pāḷiyaṃ pana ‘‘ evampi te mano ’’ tiādinā parassa cittādisanameva āgataṃ , taṃ nidassanamattaṃ katanti daṭṭhabbaṃ . Tathā hi ‘‘ idaṃ nāma bhavissatī ’’ ti vuttasseva atthassa vibhāvanavasena vatthu āgataṃ .

Gatanimittaṃ nāma gamananimittaṃ . ṬhitanimittaṃP3.85 nāma attano samīpe ṭhānanimittaṃ , parassa gamanavasena , ṭhānavasena ca gahetabbanimittaṃ .

Manussānaṃ paracittavidūnaṃ , itaresampi vā savanavasena parassa cittaṃ ñatvā kathentānaṃ saddaṃ sutvā . Yakkhapisācādīnan ti hiṅkārayakkhānañceva kaṇṇapisācādipisācānaṃ , kumbhaṇḍanāgādīnañca .

Vitakkavipphāravasenāti vipphārikabhāvena pavattavitakkassa vasena . Uppannan ti tato samuṭṭhitaṃ . Vippalapantānan ti kassaci atthassa abodhanato virūpaṃ , vividhaṃ vā palapantānaṃ . Suttapamattādīnan tiV3.61 ādi -saddena vedanāṭṭakhittacittādīnaṃ saṅgaho . Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ idaṃ vakkhāmi , evaṃ vakkhāmīti vitakkayato vitakkavipphārasaddo nāma uppajjatī ’’ ti ( abhi . aṭṭha .1. vacīkammadvārakathāpi ) āgatattā jāgarantānaṃ pakatiyaṃ ṭhitānaṃ avippalapantānaṃ vitakkavipphārasaddo kadāci uppajjatīti viññāyati , yo loke ‘‘ mantajappo ’’ ti vuccati . Yassa mahāaṭṭhakathāyaṃ asotaviññeyyatā vuttā . Tādisañhi sandhāya viññattisahajameva ‘‘ jivhātālucalanādikaravitakkasamuṭṭhitaṃ sukhumasaddaṃ dibbasotena sutvā ādisatīti sutte vuttan ’’ ti ( dha . sa . mūlaṭī . vacīkammadvārakathāvaṇṇanā ) ānandācariyo avoca . Vuttalakkhaṇo eva pana nātisukhumo attano , accāsannappadese ṭhitassa ca maṃsasotassāpi āpāthaṃ gacchatīti sakkā viññātuṃ .

TassātiM3.68 tassa puggalassa . Tassa vasenāti tassa vitakkassa vasena . Evaṃ ayampi ādesanavidhā cetopariyañāṇavaseneva āgatāti veditabbāP3.86 . Keci pana ‘‘ tassa vasenāti tassa saddassa vasenā ’’ ti atthaṃ vadanti , taṃ ayuttaṃ . Na hi saddaggahaṇena taṃsamuṭṭhāpakacittaṃ gayhati , saddaggahaṇānusārenapi tadatthasseva gahaṇaṃ hoti , na cittassa . Eteneva yadeke ‘‘ yaṃ vitakkayatoti yamatthaṃ vitakkayato ’’ ti vatvā ‘‘ tassa vasenāti tassa atthassa vasenā ’’ ti vaṇṇenti , tampi paṭikkhittaṃ .

Manasā saṅkharīyantīti manosaṅkhārā , vedanāsaññā . Paṇihitāti purimaparibandhavinayena padhānabhāvena nihitā ṭhapitā . Tenāha ‘‘ cittasaṅkhārā suṭṭhapitā ’’ ti .

Vitakkassa vitakkanaṃ nāma uppādanamevāti āha ‘‘ pavattessatī ’’ ti . ‘‘ Pajānātī ’’ ti pubbe vuttapadasambandhadassanavasena āneti .

Āgamanenāti jhānassa āgamanaṭṭhānavasena . Pubbabhāgenāti maggassa sabbapubbabhāgena vipassanārambhena . Ubhayaṃ petaṃ yo sayaṃ jhānalābhī , adhigatamaggo ca aññaṃ tadatthāya paṭipajjantaṃ disvā ‘‘ ayaṃ iminā nīhārena paṭipajjanto addhā jhānaṃ labhissati , maggaṃ adhigamissatī ’’ ti abhiññāya vinā anumānavasena jānāti , taṃ dassetuṃ vuttaṃ . Tenāha ‘‘ āgamanena jānāti nāmā ’’ tiādi .

Anantarāti vuṭṭhitakālaṃ sandhāyāha . Tadā hi pavattavitakkapajānaneneva jhānassa hānabhāgiyatādivisesapajānanaṃ .

Kiṃ panidaṃ cetopariyañāṇaṃ parassa cittaṃ paricchijja jānantaṃ iddhicittabhāvato avisesato sabbesampi cittaṃ jānātīti ? Noti dassento ‘‘ tatthā ’’ tiādimāha . Na ariyānan ti yena cittena te ariyā nāma jātā , taṃ lokuttaracittaṃ na jānāti appaṭividdhabhāvatoP3.87 . Yathā hi puthujjano sabbesampi ariyānaṃ lokuttaracittaṃ na jānāti appaṭividdhattā , evaṃ ariyopi heṭṭhimo uparimassa lokuttaracittaṃ na jānāti appaṭividdhattā evaV3.62 . Yathā pana uparimo heṭṭhimaṃ phalasamāpattiṃ na samāpajjati , kiṃ evaṃ so tassa lokuttaracittaṃ na jānātīti codanaṃ sandhāyāha ‘‘ uparimo pana heṭṭhimassa jānātī ’’ ti , paṭividdhattāti adhippāyo .

‘‘ Uparimo heṭṭhimaṃ na samāpajjatī ’’ ti vatvā tattha kāraṇamāha ‘‘ tesañhī ’’ tiādi . Tesan ti ariyānaṃ . Heṭṭhimā heṭṭhimā samāpatti bhūmantarappattiyā paṭippassaddhikappā . Tenāha ‘‘ tatrupapattiyeva hotī ’’ ti , naM3.69 uparibhūmipatti .

Nimittādivasena ñātassa kadāci byabhicāropi siyā , na pana abhiññāñāṇena ñātassāti āha ‘‘ ceto … pe … natthī ’’ ti .

‘‘ Taṃ bhagavā ’’ tiādi sesaṃ nāma .