Surāmerayassa chaādīnavādivaṇṇanā
248. Sayaṃ daṭṭhabbanti sandiṭṭhaṃ .
Sandiṭṭhameva sandiṭṭhikaṃ , dhanajānisaddāpekkhāya pana itthiliṅgavasena niddeso , diṭṭhadhammikāti ayamettha atthoti āha ‘‘ idhalokabhāvinī ’’ ti .
Samaṃ , sammā passitabbāti vā sandiṭṭhikā , pānasamakālabhāvinīti attho .
Kalahappavaḍḍhanī mittassa kalahe anādīnavadassibhāvato .
Khettaṃ uppattiṭṭhānabhāvato .
Āyatanan ti vā kāraṇaṃ , ākaro vāti attho .
Paraloke akittiṃ pāpuṇanti akittisaṃvattaniyassa kammassa pasavanato .
Kopīnaṃ vā pākaṭabhāvena akattabbarahassakammaṃ .
Surāmadamattā ca pubbe attanā kataṃ tādisaṃ kammaṃ amattakāle chādentā vicaritvā mattakāle paccatthikānampi vivaranti pākaṭaṃ karonti , tena tesaṃ sā surā tassa kopīnassa nidaṃsanato ‘‘ kopīnanidaṃsanī ’’ ti vuccatīti evamettha attho daṭṭhabbo .
Kammassakatāpaññan ti nidassanamattaṃ daṭṭhabbaṃ .
‘‘ Yaṃ kiñci lokiyaṃ paññaṃ dubbalaṃ karotiyevā ’’ ti hi sakkā viññātuṃ .
Tathā hi byatirekamukhena tamatthaṃ patiṭṭhapetuṃ
M3.132 ‘‘ maggapaññaṃ panā ’’ tiādi vuttaṃ .
‘‘ Antomukhameva na pavisatī ’’ ti iminā surāya maggapaññādubbalakaraṇassa durasamussāritabhāvamāhaP3.170 .
Nanu cevaṃ surāya tassā paññāya dubbalīkaraṇe sāmatthiyavighāto acodito hoti ariyānaṃ anuppayogasseva coditattāti ?
Nayidaṃ evaṃ upayogopi nāma sadā tesaṃ natthi , kuto kiccakaraṇanti imassa atthassa vuttattā .
Atha pana aṭṭhānaparikappavasenassā kadāci siyā upayogo , tathāpi so tassā dubbaliyaṃ īsakampi kātuṃ nālameva sammadeva paṭipakkhadūrībhāvena suppatiṭṭhitabhāvato .
Tenāha ‘‘ maggapaññaṃ pana dubbalaṃ kātuṃ na sakkotī ’’ ti .
Maggasīsena cettha ariyānaṃ sabbassāpi lokiyalokuttarāyaV3.119 paññāya dubbalabhāvāpādāne asamatthatā dassitāti daṭṭhabbaṃ .Pajjati etena phalanti padaṃ , kāraṇaṃ .
249. Attāpissa akālacārissa agutto sarasato arakkhito upakkamatopi parivajjanīyānaṃ aparivajjanato .
Tenāha ‘‘ avelāya caranto hī ’’ tiādi .
Kaṇṭakādīnipīti pi -saddena sobbhādike saṅgaṇhāti .
Verinopīti pi -saddena corādikā saṅgayhanti .
Puttadārāti ettha puttaggahaṇena puttīpi gahitāti āha ‘‘ puttadhītaro ’’ ti .
Bahi patthanan ti kāmapatthanāvasena antogehassitato nibaddhavatthuto bahiddhā patthanaṃ katvā .
Aññehi katapāpakammesūti parehi katāsu pāpakiriyāsu .
Saṅkitabbo hoti akāle tattha tattha caraṇato .
Ruhati yasmiṃ padese corikā pavattā , tattha parehi diṭṭhattā .
Vattuṃ na sakkāti ‘‘ ettakaṃ dukkhaṃ , ettakaṃ domanassan ’’ ti paricchinditvā vattuṃ na sakkā .
Taṃ sabbampi vikālacārimhi puggale āharitabbaṃ tassa upari pakkhipitabbaṃ hoti .
Kathaṃ ?
Aññasmiṃ puggale tathārūpe āsaṅkitabbe asati .
Itīti evaṃ .
Soti vikālacārī .
Purakkhato
P3.171 purato attano upari āsaṅkante katvā carati . 250. Naṭanāṭakādinaccan ti naṭehi nāṭakehi naccitabbanāṭakādinaccavidhi .
Ādi -saddena avasiṭṭhaṃ sabbaṃ saṅgaṇhāti .
‘‘ Tattha gantabbaṃ hotī ’’ ti vatvā tatthassa gamanena yathā anuppannānaṃ bhogānaṃ anuppādo , uppannānañca vināso hoti , taṃ dassetuṃ ‘‘ tassā ’’ tiādi vuttaṃ .
Gītan ti saragataṃ , pakaraṇagataṃ
M3.133 , tāḷagataṃ , apadhānagatanti gandhabbasatthavihitaṃ aññampi sabbaṃ gītaṃ veditabbaṃ .
Vāditan ti vīṇāveṇumudiṅgādivādanaṃ .
Akkhānan ti bhāratayuddhasītāharaṇādiakkhānaṃ .
Pāṇissaran ti kaṃsatāḷaṃ ,‘‘ pāṇitāḷan ’’ tipi vadanti .
Kumbhathūnan ti caturassaambaṇakatāḷaṃ .
‘‘ Kuṭabherisaddo ’’ ti keci .
‘‘ Eseva nayo ’’ ti iminā ‘‘ kasmiṃ ṭhāne ’’ tiādinā nacce vuttamatthaṃ gītādīsu atidisati . 251. Jayan ti jūtaṃ jinanto .
Veran ti jitena kīḷakapurisena jayanimittaṃ attano upari veraṃ virodhaṃ pasavati uppādeti .
Tañhissa verapasavanaṃ dassetuṃ ‘‘ jitaṃ mayā ’’ tiādi vuttaṃ .
Jinoti jūtaparājayāpannāya dhanajāniyā jino .
Tenāha ‘‘ aññena jito samāno ’’ tiādi .
Vittaṃ anusocatīti taṃ jinaṃ vittaṃ uddissa anutthunati .
Vinicchayaṭṭhāneti yasmiṃ kismiñci aṭṭavinicchayaṭṭhāne .
Sakkhipuṭṭhassāti
P3.172 sakkhibhāvena puṭṭhassa .
Akkhasoṇḍoti akkhadhutto .
Jūtakaroti jūtapamādaṭṭhānānuyutto .Tvampi nāma kulaputtoti kulaputto nāma tvaṃ , na
V3.120 mayaṃ tayi kolaputtiyaṃ idāni passāmāti adhippāyo .
Chinnabhinnakoti chinnabhinnahirottappo , ahiriko anottappīti attho .Tassa kāraṇāti tassa atthāya .
Anicchitoti na icchito .
Positabbā bhavissati jūtaparājayena sabbakālaṃ rittatucchabhāvato .