Cakkavattiariyavattavaṇṇanā
84. Aññathā
M3.28 vattituṃ adento so dhammo adhiṭṭhānaṃ etassāti tadadhiṭṭhānaṃ , tena tadadhiṭṭhānena cetasā .Sakkarontoti
P3.35 ādarakiriyāvasena karonto .
Tenāha ‘‘ yathā ’’ tiādi .Garuṃ karontoti pāsāṇacchattaṃ viya garukaraṇavasena garuṃ karonto .
Tenevāha ‘‘ tasmiṃ gāravuppattiyā ’’ ti .
Mānentoti sambhāvanāvasena manena piyāyanto .
Tenāha ‘‘ tamevā ’’ tiādi .
Evaṃ pūjayato apacāyato evañca yathāvuttasakkārādisambhavoti taṃ dassetuṃ ‘‘ taṃ apadisitvā ’’ tiādi
V3.26 vuttaṃ .‘‘ Dhammādhipatibhūto āgatabhāvenā ’’ ti iminā yathāvuttadhammassa jeṭṭhakabhāvena purimapurimataraattabhāvesu sakkacca samupacitabhāvaṃ dasseti .
‘‘ Dhammavaseneva sabbakiriyānaṃ karaṇenā ’’ ti etena ṭhānanisajjādīsu yathāvuttadhammaninnapoṇapabbhārabhāvaṃ dasseti .
Assāti rakkhāvaraṇaguttiyā .
Paraṃ rakkhanto aññaṃ diṭṭhadhammikādianatthato rakkhanto teneva paratthasādhanena khantiādiguṇena attānaṃ tato eva rakkhati .
Mettacittatāti mettacittatāya .
Nivāsanapārupanagehādīnaṃ sītuṇhādipaṭibāhanena āvaraṇaṃ .
Anto janasmin ti abbhantarabhūte puttadārādijane .
‘‘ Sīlasaṃvare patiṭṭhāpehī ’’ ti iminā rakkhaṃ dasseti ,‘‘ vatthagandhamālādīni dehī ’’ ti iminā āvaraṇaṃ , itarena guttiṃ .
Bhattavetanasampadānenapīti pi -saddena sīlasaṃvare patiṭṭhāpanādīni sampiṇḍeti .
Eseva nayo ito paresupi pi -saddaggahaṇesu .
Nigamo nivāso etesanti negamā , evaṃ jānapadāti āha ‘‘ nigamavāsino ’’ tiādi .
Navavidhā mānamadāti ‘‘ seyyohamasmī ’’ tiādi ( saṃ . ni .4.108; dha . sa .1121; vibha .866; mahāni .21,178) nayappavattiyā
P3.36 navavidhā mānasaṅkhātā madā .
Māno eva hettha pamajjanākārena pavattiyā mānamado .
Sobhane kāyikavācasikakamme ratoti sūrato u-kārassa dīghaṃ katvā , tassa bhāvo soraccaṃ , kāyikavācasiko avītikkamo , sabbaṃ vā kāyavacīsucaritaṃ .
Suṭṭhu oratoti sorato , tassa bhāvo soraccaṃ , yathāvuttameva sucaritaṃ .Rāgādīnan ti rāgadosamohamānādīnaṃ .
Damanādīhīti damanasamanaparinibbāpanehi .
Ekamattānan ti
M3.29 ekaṃ cittaṃ , ekaccaṃ attano cittanti attho .
Rāgādīnañhi pubbabhāgiyaṃ damanādipaccekaṃ icchitabbaṃ , na maggakkhaṇe viya ekajjhaṃ paṭisaṅkhānamukhena pajahanato .
Ekamattānan ti vā vivekavasena ekaṃ ekākinaṃ attānaṃ .Kāle kāleti tesaṃ santikaṃ upasaṅkamitabbe kāle kāle .
Idha ṭhatvāti ‘‘ idaṃ kho , tāta , tan ’’ ti evaṃ nigamanavasena vuttaṭṭhāne ṭhatvā .
Vattan ti ariyacakkavattivattaṃ .
Samānetabban ti ‘‘ dasavidhaṃ , dvādasavidhan ’’ ti ca heṭṭhā vuttagaṇanāya ca samānaṃ kātabbaṃ anūnaṃ anadhikaṃ katvā dassetabbaṃ .
Adhammarāgassāti ayuttaṭṭhāne rāgassa .
Visamalobhassāti yuttaṭṭhānepi ativiya balavabhāvena pavattalobhassa .
Cakkaratanapātubhāvavaṇṇanā
90. Attano matiyāti paramparāgataṃ purāṇaṃ tantiṃ paveṇiṃ laṅghitvā attano icchitākārena .
Tenāha ‘‘ porāṇakan ’’ tiādi .
Na
P3.37 pabbantīti samiddhiyā na pūrenti , phītā na hontīti attho .
Tenāha ‘‘ na vaḍḍhantī ’’ ti .
Tathā cāha ‘‘ katthaci suññā hontī ’’ ti .Tattha tattha rājakicce raññā amā saha vattantīti amaccā , yehi vinā rājakiccaṃ nappavattati .
Paramparāgatā hutvā rañño parisāya bhavāti pārisajjā .
Tenāha ‘‘ parisāvacarā ’’ ti .
Tasmiṃ ṭhānantare ṭhapitā hutvā rañño āyaṃ , vayañca yāthāvato gaṇentīti gaṇakā .
Jātikulasutācārādivasena puthuttaṃ gatattā mahatī mattā etesanti mahāmattā , te pana mahānubhāvā amaccā evāti āha ‘‘ mahāamaccā ’’ ti .
Ye rañño hatthānīkādīsu avaṭṭhitā , te anīkaṭṭhāti āha ‘‘ hatthiācariyādayo ’’ ti
M3.30 .Mantaṃ paññaṃ asitā hutvā jīvantīti mantassājīvino , matisajīvāti attho , ye tattha tattha rājakicce upadesadāyino .
Tenāha ‘‘ mantā vuccati paññā ’’ tiādi .