Aññathāsatthuguṇadassanādivaṇṇanā
160. Pubbe ‘‘ etadānuttariyaṃ bhante ’’ tiādinā yathāvuttabuddhaguṇā dassitā , tato añño evāyaṃ pakāro ‘‘ yaṃ taṃ bhante ’’ tiādinā āraddhoti āha ‘‘ aparenāpi ākārenā ’’ ti .
Buddhānaṃ sammāsambodhiyā saddahanato visesato saddhā kulaputtā nāma bodhisattā , mahābodhisattāti adhippāyo .
Te hi mahābhinīhārato paṭṭhāya
M3.80 mahābodhiyaṃ sattā āsattā laggā niyatabhāvūpagamanena kenaci asaṃhāriyabhāvato .
Yato nesaṃ na kathañci tattha saddhāya aññathattaṃ hoti , eteneva tesaṃ kammaphalaṃ saddhāyapi aññathattābhāvo dīpito daṭṭhabbo .
Tasmāti yasmā atisayavacanicchāvasena ,‘‘ anuppattaṃ taṃ bhagavatā ’’ ti saddantarasannidhānena ca visiṭṭhavisayaṃ ‘‘ saddhena kulaputtenā ’’ ti idaṃ padaṃ , tasmā .Lokuttaradhammasamadhigamamūlakattā sabbabuddhaguṇasamadhigamassa ‘‘ nava lokuttaradhammā ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Āraddhavīriyenā ’’ tiādīsu samāsapadesu ‘‘ vīriyaṃ thāmo ’’ tiādīni avayavapadāni .
Ādi -saddena parakkamapadaṃ saṅgaṇhāti , na
V3.72 dhorayhapadaṃ .
Na hi taṃ vīriyavevacanaṃ , atha kho vīriyavantavācakaṃ .
Dhurāya niyuttoti hi dhorayho .Paggahitavīriyenāti asithilavīriyena .
Thiravīriyenāti ussoḷhībhāvūpagamanena thirabhāvappattavīriyena .
Tenāha
P3.102 ‘‘ taṃ dhuraṃ vahanasamatthena mahāpurisenā ’’ ti .Asamadhurehīti anaññasādhāraṇadhurehi .
Paresaṃ asayhasahanā hi lokanāthā .
Taṃ sabbaṃ acinteyyāparimeyyabhedaṃ buddhānaṃ guṇajātaṃ .
Pāramitā , buddhaguṇā , veneyyasattāti yasmā idaṃ tayaṃ sabbesampi buddhānaṃ samānameva , tasmā āha ‘‘ atītānāgata … pe … ūno natthī ’’ ti .
Kāmasukhallikānuyogan ti kāmasukhe allīnā hutvā anuyuñjanaṃ .
Ko jānāti paralokaṃ ‘‘ atthī ’’ ti , ettha ‘‘ ko ekavisayoyaṃ indriyagocaro ’’ ti evaṃdiṭṭhi hutvāti adhippāyo .
Sukhoti iṭṭho sukhāvaho .
Paribbājikāyāti tāpasaparibbājikāya taruṇiyā .
Mudukāyāti sukhumālāya .
Lomasāyāti taruṇamudulomavatiyā .
Moḷibandhāhīti moḷiṃ katvā bandhakesāhi .
Paricārentīti attano pāricārikaṃ karonti , indriyāni vā tattha parito cārenti .
Lāmakan ti paṭikiliṭṭhaṃ .
Gāmavāsīnaṃ bālānaṃ dhammaṃ .
Puthujjanānamidanti pothujjanikaṃ .
Yathā pana taṃ ‘‘ puthujjanānamidan ’’ ti vattabbataṃ labhati , taṃ dassetuṃ ‘‘ puthujjanehi sevitabban ’’ ti āha .
Anariyehi sevitabbanti vā anariyaṃ .
Yasmā pana niddosattho ariyattho , tasmā ‘‘ anariyanti na niddosan ’’ ti vuttaṃ .
Anatthasaṃyuttan ti diṭṭhadhammikasamparāyikādivividhavipulānatthasañhitaṃ .
Attakilamathānuyogan ti attano kilamathassa khedanassa anuyuñjanaṃ .
Dukkhaṃ
P3.103 etassa atthīti dukkhaṃ .
Dukkhamanaṃ etassāti dukkhamaṃ .Ābhicetasikānan ti
M3.81 abhiceto vuccati abhikkantaṃ visuddhaṃ cittaṃ , adhicittaṃ vā , tasmiṃ abhicetasi jātānīti ābhicetasikāni , abhicetosannissitāni vā .Diṭṭhadhammasukhavihārānan ti diṭṭhadhamme sukhavihārānaṃ , diṭṭhadhammo vuccati paccakkho attabhāvo , tattha sukhavihārabhūtānanti attho , rūpāvacarajhānānametaṃ adhivacanaṃ .
Tāni hi appetvā nisinnā jhāyino imasmiṃyeva attabhāve asaṃkiliṭṭhaṃ nekkhammasukhaṃ vindanti , tasmā ‘‘ diṭṭhadhammasukhavihārānī ’’ ti vuccantīti .
Kathitā ‘‘ diṭṭhadhammasukhavihāro ’’ ti sappītikattā , lokuttaravipākasukhumasañhitattā ca .
Saha maggena vipassanāpādakajjhānaṃ kathitaṃ ‘‘ cattārome cunda sukhallikānuyogā ekantanibbidāyā ’’ tiādinā ( dī . ni .3.184) catutthajjhānikaphalasamāpattīti catutthajjhānikā phalasamāpatti diṭṭhadhammasukhavihārabhāvena kathitā .
Cattāri rūpāvacarāni ‘‘ diṭṭhadhammasukhavihārajjhānānī ’’ ti kathitānīti attho .
Nikāmalābhīti nikāmena lābhī attano icchāvasena lābhī .
Icchiticchitakkhaṇe samāpajjituṃ samatthoti attho
V3.73 .
Tenāha ‘‘ yathākāmalābhī ’’ ti .Adukkhalābhīti sukheneva paccanīkadhammānaṃ samucchinnattā samāpajjituṃ samattho .
Akasiralābhīti akasirānaṃ vipulānaṃ lābhī , yathāparicchedeneva vuṭṭhātuṃ samattho .
Ekacco hi lābhīyeva hoti , na pana sakkoti icchiticchitakkhaṇe samāpajjituṃ .
Ekacco tathā samāpajjituṃ sakkoti , pāribandhake pana kicchena vikkhambheti .
Ekacco tathā ca samāpajjati , pāribandhake ca akiccheneva vikkhambheti
P3.104 , na sakkoti nāḷikayantaṃ viya yathāparicchede vuṭṭhātuṃ .
Bhagavā pana sabbaso samucchinnapāribandhakattā vasibhāvassa sammadeva samadhigatattā sabbametaṃ sammadeva sakkoti .