4. Catutthavaggo
1. Catudhātusuttaṃ
114. Ekaṃ
T2.203 samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme … pe …‘‘ catasso imā , bhikkhave , dhātuyo .Katamā catasso ?
Pathavīdhātu , āpodhātu , tejodhātu , vāyodhātu – imā kho , bhikkhave , catasso dhātuyo ’’ ti .
Paṭhamaṃ .
2. Pubbesambodhasuttaṃ
115. Sāvatthiyaṃ viharati … pe …‘‘ pubbeva
P2.170 me , bhikkhave , sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi –‘ ko nu kho pathavīdhātuyā assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇaṃ ;
ko āpodhātuyā assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇaṃ ;
ko tejodhātuyā
M1.380 assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇaṃ ;ko vāyodhātuyā assādo , ko ādīnavo , kiṃ nissaraṇan ’’’ ti ?
‘‘ Tassa mayhaṃ , bhikkhave , etadahosi –
‘ yaṃ kho pathavīdhātuṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ , ayaṃ pathavīdhātuyā assādo ;
yaṃ [ yā ( sī .)] pathavīdhātu aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā , ayaṃ pathavīdhātuyā ādīnavo ;
yo pathavīdhātuyā chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ , idaṃ pathavīdhātuyā nissaraṇaṃ .
Yaṃ āpodhātuṃ paṭicca … pe … yaṃ tejodhātuṃ paṭicca … pe … yaṃ vāyodhātuṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ , ayaṃ vāyodhātuyā assādo ;
yaṃ vāyodhātu aniccā
V1.155 dukkhā vipariṇāmadhammā , ayaṃ vāyodhātuyā ādīnavo ;yo vāyodhātuyā chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ , idaṃ vāyodhātuyā nissaraṇaṃ ’’’.
‘‘ Yāvakīvañcāhaṃ
T2.204 , bhikkhave , imāsaṃ catunnaṃ dhātūnaṃ evaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ na abbhaññāsiṃ , neva tāvāhaṃ , bhikkhave , sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti [ abhisambuddho ( sī . syā . kaṃ .)] paccaññāsiṃ .‘‘ Yato ca khvāhaṃ , bhikkhave , imāsaṃ catunnaṃ dhātūnaṃ evaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ , athāhaṃ , bhikkhave , sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paccaññāsiṃ .
Ñāṇañca
P2.171 pana me dassanaṃ udapādi –‘ akuppā me vimutti [ cetovimutti ( sī . pī . ka .)], ayamantimā jāti , natthi dāni punabbhavo ’’’ ti .
Dutiyaṃ .
3. Acariṃsuttaṃ
116. Sāvatthiyaṃ viharati … pe …‘‘ pathavīdhātuyāhaṃ , bhikkhave , assādapariyesanaṃ acariṃ , yo pathavīdhātuyā assādo tadajjhagamaṃ , yāvatā pathavīdhātuyā assādo paññāya me so sudiṭṭho .
Pathavīdhātuyāhaṃ , bhikkhave , ādīnavapariyesanaṃ acariṃ , yo pathavīdhātuyā ādīnavo tadajjhagamaṃ
M1.381 , yāvatā pathavīdhātuyā ādīnavo paññāya me so sudiṭṭho .Pathavīdhātuyāhaṃ , bhikkhave , nissaraṇapariyesanaṃ acariṃ , yaṃ pathavīdhātuyā nissaraṇaṃ tadajjhagamaṃ , yāvatā pathavīdhātuyā nissaraṇaṃ paññāya me taṃ sudiṭṭhaṃ ’’.
‘‘ Āpodhātuyāhaṃ , bhikkhave … pe … tejodhātuyāhaṃ , bhikkhave … vāyodhātuyāhaṃ , bhikkhave , assādapariyesanaṃ
T2.205 acariṃ , yo vāyodhātuyā assādo tadajjhagamaṃ , yāvatā vāyodhātuyā assādo paññāya me so sudiṭṭho .Vāyodhātuyāhaṃ , bhikkhave , ādīnavapariyesanaṃ acariṃ , yo vāyodhātuyā ādīnavo tadajjhagamaṃ , yāvatā vāyodhātuyā ādīnavo paññāya me so
V1.156 sudiṭṭho .Vāyodhātuyāhaṃ , bhikkhave , nissaraṇapariyesanaṃ acariṃ , yaṃ vāyodhātuyā nissaraṇaṃ tadajjhagamaṃ , yāvatā vāyodhātuyā nissaraṇaṃ paññāya me taṃ sudiṭṭhaṃ .
‘‘ Yāvakīvañcāhaṃ , bhikkhave , imāsaṃ catunnaṃ dhātūnaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ na abbhaññāsiṃ , neva
P2.172 tāvāhaṃ , bhikkhave , sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paccaññāsiṃ .‘‘ Yato ca khvāhaṃ , bhikkhave , imāsaṃ catunnaṃ dhātūnaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ , athāhaṃ , bhikkhave , sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paccaññāsiṃ .
Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi –
‘ akuppā me vimutti , ayamantimā jāti , natthi dāni punabbhavo ’’’ ti .
Tatiyaṃ .
4. Nocedaṃsuttaṃ
117. Sāvatthiyaṃ viharati … pe …‘‘ no cedaṃ , bhikkhave , pathavīdhātuyā assādo abhavissa , nayidaṃ sattā pathavīdhātuyā sārajjeyyuṃ
T2.206 .Yasmā
M1.382 ca kho , bhikkhave , atthi pathavīdhātuyā assādo , tasmā sattā pathavīdhātuyā sārajjanti .No cedaṃ , bhikkhave , pathavīdhātuyā ādīnavo abhavissa , nayidaṃ sattā pathavīdhātuyā nibbindeyyuṃ .
Yasmā ca kho , bhikkhave , atthi pathavīdhātuyā ādīnavo , tasmā sattā pathavīdhātuyā nibbindanti .
No cedaṃ , bhikkhave , pathavīdhātuyā nissaraṇaṃ abhavissa , nayidaṃ sattā pathavīdhātuyā nissareyyuṃ .
Yasmā ca kho , bhikkhave , atthi pathavīdhātuyā nissaraṇaṃ , tasmā sattā pathavīdhātuyā nissaranti ’’.
‘‘ No cedaṃ , bhikkhave , āpodhātuyā assādo abhavissa … pe … no cedaṃ , bhikkhave , tejodhātuyā … pe … no cedaṃ , bhikkhave , vāyodhātuyā assādo abhavissa , nayidaṃ sattā vāyodhātuyā sārajjeyyuṃ .
Yasmā ca kho , bhikkhave , atthi vāyodhātuyā assādo , tasmā sattā vāyodhātuyā sārajjanti .
No
P2.173 cedaṃ , bhikkhave , vāyodhātuyā ādīnavo abhavissa , nayidaṃV1.157 sattā vāyodhātuyā nibbindeyyuṃ .Yasmā ca kho , bhikkhave , atthi vāyodhātuyā ādīnavo , tasmā sattā vāyodhātuyā nibbindanti .
No cedaṃ , bhikkhave , vāyodhātuyā nissaraṇaṃ abhavissa , nayidaṃ sattā vāyodhātuyā nissareyyuṃ .
Yasmā ca kho , bhikkhave , atthi vāyodhātuyā nissaraṇaṃ , tasmā sattā vāyodhātuyā nissaranti .
‘‘ Yāvakīvañcime , bhikkhave , sattā imāsaṃ catunnaṃ dhātūnaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ na abbhaññaṃsu , neva tāvime bhikkhave , sattā sadevakā lokā
T2.207 samārakā sabrahmakā sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya nissaṭā visaṃyuttā vippamuttā vimariyādikatena cetasā vihariṃsu .‘‘ Yato ca kho , bhikkhave , sattā imāsaṃ catunnaṃ dhātūnaṃ assādañca assādato ādīnavañca ādīnavato nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ abbhaññaṃsu , atha , bhikkhave , sattā sadevakā lokā samārakā sabrahmakā sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya nissaṭā visaṃyuttā vippamuttā vimariyādikatena cetasā viharantī ’’ ti .
Catutthaṃ .
5. Ekantadukkhasuttaṃ
118. Sāvatthiyaṃ
M1.383 viharati … pe …‘‘ pathavīdhātu ce [ ca ( sī . syā . kaṃ .)] hidaṃ , bhikkhave , ekantadukkhā abhavissa dukkhānupatitā dukkhāvakkantā anavakkantā sukhena , nayidaṃ sattā pathavīdhātuyā sārajjeyyuṃ .Yasmā ca kho , bhikkhave , pathavīdhātu sukhā sukhānupatitā sukhāvakkantā anavakkantā dukkhena , tasmā sattā pathavīdhātuyā sārajjanti ’’.
‘‘ Āpodhātu
P2.174 ce hidaṃ , bhikkhave … pe … tejodhātu ce hidaṃ , bhikkhave … vāyodhātu ce hidaṃ , bhikkhave , ekantadukkhā abhavissa dukkhānupatitā dukkhāvakkantā anavakkantā sukhena , nayidaṃ sattā vāyodhātuyā sārajjeyyuṃ .Yasmā ca kho , bhikkhave , vāyodhātu sukhā sukhānupatitā sukhāvakkantā anavakkantā dukkhena , tasmā sattā vāyodhātuyā sārajjanti .
‘‘ Pathavīdhātu ce hidaṃ , bhikkhave , ekantasukhā abhavissa sukhānupatitā sukhāvakkantā anavakkantā
V1.158 dukkhena , nayidaṃ sattā pathavīdhātuyāT2.208 nibbindeyyuṃ .Yasmā ca kho , bhikkhave , pathavīdhātu dukkhā dukkhānupatitā dukkhāvakkantā anavakkantā sukhena , tasmā sattā pathavīdhātuyā nibbindanti .
‘‘ Āpodhātu ce hidaṃ , bhikkhave … pe … tejodhātu ce hidaṃ , bhikkhave … vāyodhātu ce hidaṃ , bhikkhave , ekantasukhā abhavissa sukhānupatitā sukhāvakkantā anavakkantā dukkhena , nayidaṃ sattā vāyodhātuyā nibbindeyyuṃ .
Yasmā ca kho , bhikkhave , vāyodhātu dukkhā dukkhānupatitā dukkhāvakkantā anavakkantā sukhena , tasmā sattā vāyodhātuyā nibbindantī ’’ ti .
Pañcamaṃ .
6. Abhinandasuttaṃ
119. Sāvatthiyaṃ viharati … pe …‘‘ yo , bhikkhave , pathavīdhātuṃ abhinandati , dukkhaṃ so abhinandati .
Yo dukkhaṃ abhinandati , aparimutto so dukkhasmāti vadāmi .
Yo āpodhātuṃ abhinandati … pe … yo tejodhātuṃ … yo vāyodhātuṃ abhinandati , dukkhaṃ so abhinandati .
Yo dukkhaṃ abhinandati , aparimutto so dukkhasmāti vadāmi ’’.
‘‘ Yo
M1.384P2.175 ca kho , bhikkhave , pathavīdhātuṃ nābhinandati , dukkhaṃ so nābhinandati .Yo dukkhaṃ nābhinandati , parimutto so dukkhasmāti vadāmi .
Yo āpodhātuṃ … pe … yo tejodhātuṃ … yo vāyodhātuṃ nābhinandati , dukkhaṃ so nābhinandati .
Yo dukkhaṃ nābhinandati , parimutto so dukkhasmāti vadāmī ’’ ti .
Chaṭṭhaṃ .
7. Uppādasuttaṃ
120. Sāvatthiyaṃ viharati … pe …‘‘ yo , bhikkhave , pathavīdhātuyā
T2.209 uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo , dukkhasseso uppādo rogānaṃ ṭhiti jarāmaraṇassa pātubhāvo .Yo āpodhātuyā … pe … yo tejodhātuyā … yo vāyodhātuyā uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo , dukkhasseso uppādo rogānaṃ ṭhiti jarāmaraṇassa pātubhāvo ’’.
‘‘ Yo
V1.159 ca kho , bhikkhave , pathavīdhātuyā nirodho vūpasamo atthaṅgamo , dukkhasseso nirodho rogānaṃ vūpasamo jarāmaraṇassa atthaṅgamo .Yo āpodhātuyā … pe … yo tejodhātuyā … yo vāyodhātuyā nirodho vūpasamo atthaṅgamo , dukkhasseso nirodho rogānaṃ vūpasamo jarāmaraṇassa atthaṅgamo ’’ ti .
Sattamaṃ .
8. Samaṇabrāhmaṇasuttaṃ
121. Sāvatthiyaṃ viharati … pe …‘‘ catasso imā , bhikkhave , dhātuyo .
Katamā catasso ?
Pathavīdhātu , āpodhātu , tejodhātu , vāyodhātu .
Ye hi keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā imāsaṃ catunnaṃ dhātūnaṃ assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ
P2.176 nappajānanti , na me te , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā ;na ca pana te āyasmanto sāmaññatthaṃ vā brahmaññatthaṃ vā diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti ’’.
‘‘ Ye ca kho keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā imāsaṃ catunnaṃ dhātūnaṃ assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānanti
T2.210 , te ca khoM1.385 me , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā ;te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .
9. Dutiyasamaṇabrāhmaṇasuttaṃ
122. Sāvatthiyaṃ viharati … pe …‘‘ catasso imā , bhikkhave , dhātuyo .
Katamā catasso ?
Pathavīdhātu , āpodhātu , tejodhātu , vāyodhātu .
Ye hi keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā imāsaṃ catunnaṃ dhātūnaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānanti … pe … pajānanti … pe … sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī ’’ ti .
Navamaṃ .
10. Tatiyasamaṇabrāhmaṇasuttaṃ
123. Sāvatthiyaṃ
V1.160 viharati … pe …‘‘ ye hi keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā pathavīdhātuṃ nappajānanti , pathavīdhātusamudayaṃ nappajānanti , pathavīdhātunirodhaṃ nappajānanti , pathavīdhātunirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti … pe … āpodhātuṃP2.177 nappajānanti … tejodhātuṃ nappajānanti … vāyodhātuṃ nappajānanti , vāyodhātusamudayaṃ nappajānanti , vāyodhātunirodhaṃ nappajānanti , vāyodhātunirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti , na me te , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā ;na ca pana te āyasmanto sāmaññatthaṃ vā brahmaññatthaṃ vā diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti ’’.
‘‘ Ye
T2.211 ca kho keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā pathavīdhātuṃ pajānanti , pathavīdhātusamudayaṃ pajānanti , pathavīdhātunirodhaṃ pajānanti , pathavīdhātunirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti … ye ca kho keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā … pe … āpodhātuṃ pajānanti … tejodhātuṃ pajānanti … vāyodhātuṃ pajānanti , vāyodhātusamudayaṃ pajānanti , vāyodhātunirodhaṃ pajānanti , vāyodhātunirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti , teM1.386 ca kho me , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā ;te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī ’’ ti .
Dasamaṃ .
Catuttho vaggo .
Tassuddānaṃ –
Catasso pubbe acariṃ , nocedañca dukkhena ca ;
Abhinandañca uppādo , tayo samaṇabrāhmaṇāti .
Dhātusaṃyuttaṃ samattaṃ .