3. Ñāṇavatthusuttaṃ
33. Sāvatthiyaṃ … pe …‘‘ catucattārīsaṃ vo , bhikkhave , ñāṇavatthūni desessāmi , taṃ suṇātha , sādhukaṃ
V1.50 manasi karotha ;bhāsissāmī ’’ ti .
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ Katamāni [ katamāni ca ( syā . kaṃ . pī . ka .)], bhikkhave , catucattārīsaṃ ñāṇavatthūni ?
Jarāmaraṇe
P2.57 ñāṇaṃ , jarāmaraṇasamudaye ñāṇaṃ , jarāmaraṇanirodhe ñāṇaṃ , jarāmaraṇanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ ;jātiyā ñāṇaṃ , jātisamudaye ñāṇaṃ , jātinirodhe ñāṇaṃ , jātinirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ ;
bhave ñāṇaṃ , bhavasamudaye ñāṇaṃ , bhavanirodhe ñāṇaṃ , bhavanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ ;
upādāne ñāṇaṃ , upādānasamudaye ñāṇaṃ , upādānanirodhe ñāṇaṃ , upādānanirodhagāminiyā paṭipadāya
T2.68 ñāṇaṃ ;taṇhāya ñāṇaṃ , taṇhāsamudaye ñāṇaṃ , taṇhānirodhe ñāṇaṃ , taṇhānirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ ;
vedanāya ñāṇaṃ , vedanāsamudaye ñāṇaṃ , vedanānirodhe ñāṇaṃ , vedanānirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ ;
phasse ñāṇaṃ … pe … saḷāyatane ñāṇaṃ … nāmarūpe ñāṇaṃ … viññāṇe ñāṇaṃ … saṅkhāresu ñāṇaṃ , saṅkhārasamudaye ñāṇaṃ , saṅkhāranirodhe ñāṇaṃ , saṅkhāranirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ .
Imāni vuccanti , bhikkhave , catucattārīsaṃ ñāṇavatthūni .
‘‘ Katamañca , bhikkhave , jarāmaraṇaṃ ?
Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṃ pāliccaṃ valittacatā āyuno saṃhāni
M1.289 indriyānaṃ paripāko , ayaṃ vuccati jarā .Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṃ maccu maraṇaṃ kālakiriyā khandhānaṃ bhedo kaḷevarassa nikkhepo .
Idaṃ vuccati maraṇaṃ .
Iti ayañca jarā , idañca maraṇaṃ ;
idaṃ vuccati , bhikkhave , jarāmaraṇaṃ .
‘‘ Jātisamudayā jarāmaraṇasamudayo ;
jātinirodhā jarāmaraṇanirodho ;
ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo jarāmaraṇanirodhagāminī paṭipadā , seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi … pe … sammāsamādhi .
‘‘ Yato kho , bhikkhave , ariyasāvako evaṃ jarāmaraṇaṃ pajānāti , evaṃ jarāmaraṇasamudayaṃ pajānāti , evaṃ jarāmaraṇanirodhaṃ
P2.58 pajānāti , evaṃ jarāmaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti , idamassa dhamme ñāṇaṃT2.69 .So iminā dhammena diṭṭhena viditena akālikena pattena pariyogāḷhena atītānāgatena yaṃ neti .
‘‘ Ye
V1.51 kho keci atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā jarāmaraṇaṃ abbhaññaṃsu , jarāmaraṇasamudayaṃ abbhaññaṃsu , jarāmaraṇanirodhaṃ abbhaññaṃsu , jarāmaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abbhaññaṃsu , sabbe te evameva abbhaññaṃsu , seyyathāpāhaṃ etarahi .‘‘ Yepi hi keci anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā jarāmaraṇaṃ abhijānissanti , jarāmaraṇasamudayaṃ abhijānissanti , jarāmaraṇanirodhaṃ abhijānissanti , jarāmaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhijānissanti , sabbe te evameva abhijānissanti , seyyathāpāhaṃ etarahīti .
Idamassa anvaye ñāṇaṃ .
‘‘ Yato kho , bhikkhave , ariyasāvakassa imāni dve ñāṇāni parisuddhāni honti pariyodātāni – dhamme ñāṇañca anvaye ñāṇañca .
Ayaṃ vuccati , bhikkhave , ariyasāvako diṭṭhisampanno itipi , dassanasampanno itipi , āgato imaṃ saddhammaṃ itipi , passati imaṃ saddhammaṃ itipi , sekkhena ñāṇena samannāgato itipi , sekkhāya vijjāya samannāgato itipi , dhammasotaṃ samāpanno itipi , ariyo nibbedhikapañño itipi , amatadvāraṃ āhacca tiṭṭhati itipīti .
‘‘ Katamā ca , bhikkhave , jāti … pe … katamo ca , bhikkhave , bhavo … katamañca , bhikkhave , upādānaṃ … katamā ca , bhikkhave taṇhā … katamā ca , bhikkhave , vedanā … katamo ca , bhikkhave , phasso … katamañca , bhikkhave
T2.70 , saḷāyatanaṃ … katamañca , bhikkhave , nāmarūpaṃM1.290 … katamañca , bhikkhave , viññāṇaṃ … katame ca , bhikkhave , saṅkhārā ?Tayome , bhikkhave
P2.59 , saṅkhārā – kāyasaṅkhāro , vacīsaṅkhāro , cittasaṅkhāroti .Ime vuccanti , bhikkhave , saṅkhārā .
‘‘ Avijjāsamudayā saṅkhārasamudayo ;
avijjānirodhā saṅkhāranirodho ;
ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saṅkhāranirodhagāminī paṭipadā , seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi … pe … sammāsamādhi .
‘‘ Yato kho , bhikkhave , ariyasāvako evaṃ saṅkhāre pajānāti , evaṃ saṅkhārasamudayaṃ pajānāti
V1.52 , evaṃ saṅkhāranirodhaṃ pajānāti , evaṃ saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti , idamassa dhamme ñāṇaṃ .So iminā dhammena diṭṭhena viditena akālikena pattena pariyogāḷhena atītānāgatena yaṃ neti .
‘‘ Ye kho keci atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā saṅkhāre abbhaññaṃsu , saṅkhārasamudayaṃ abbhaññaṃsu , saṅkhāranirodhaṃ abbhaññaṃsu , saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abbhaññaṃsu , sabbe te evameva abbhaññaṃsu , seyyathāpāhaṃ etarahi .
‘‘ Yepi hi keci anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā saṅkhāre abhijānissanti , saṅkhārasamudayaṃ abhijānissanti , saṅkhāranirodhaṃ abhijānissanti , saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhijānissanti , sabbe te evameva abhijānissanti , seyyathāpāhaṃ etarahi .
Idamassa anvaye ñāṇaṃ .
‘‘ Yato kho , bhikkhave , ariyasāvakassa imāni dve ñāṇāni parisuddhāni
T2.71 honti pariyodātāni – dhamme ñāṇañca anvaye ñāṇañca .Ayaṃ vuccati , bhikkhave , ariyasāvako diṭṭhisampanno itipi , dassanasampanno itipi , āgato imaṃ saddhammaṃ itipi , passati imaṃ saddhammaṃ itipi , sekkhena ñāṇena samannāgato itipi , sekkhāya vijjāya samannāgato itipi , dhammasotaṃ samāpanno itipi , ariyo nibbedhikapañño itipi , amatadvāraṃ āhacca tiṭṭhati itipī ’’ ti .
Tatiyaṃ .