Issues
Select Version
Nidānavaggo
Nidānavaggo

2. Āhāravaggo

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Āhāravaggo

1. Āhārasuttaṃ

11. EvaṃT2.14M1.253 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme … pe … etadavoca –
‘‘ cattārome , bhikkhave , āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāya .
Katame cattāro ?
Kabaḷīkāro [ kabaḷiṃkāro ( sī . pī .), kavaḷīkāro ( syā . kaṃ .)] āhāro – oḷāriko vā sukhumo vā , phasso dutiyo , manosañcetanā tatiyā , viññāṇaṃ catutthaṃ .
Ime kho , bhikkhave , cattāro āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāya ’’.
‘‘ Ime , bhikkhave , cattāro āhārā kiṃnidānā kiṃsamudayāP2.12 kiṃjātikā kiṃpabhavā ?
Ime cattāro āhārā taṇhānidānā taṇhāsamudayā taṇhājātikā taṇhāpabhavā .
Taṇhā cāyaṃ , bhikkhave , kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavā ?
Taṇhā vedanānidānā vedanāsamudayā vedanājātikāV1.13 vedanāpabhavā .
Vedanā cāyaṃ , bhikkhave , kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavā ?
Vedanā phassanidānā phassasamudayā phassajātikā phassapabhavā .
Phasso cāyaṃ , bhikkhave , kiṃnidāno kiṃsamudayo kiṃjātiko kiṃpabhavo ?
Phasso saḷāyatananidāno saḷāyatanasamudayo saḷāyatanajātiko saḷāyatanapabhavo .
Saḷāyatanañcidaṃ , bhikkhave , kiṃnidānaṃT2.15 kiṃsamudayaṃ kiṃjātikaṃ kiṃpabhavaṃ ?
Saḷāyatanaṃ nāmarūpanidānaṃ nāmarūpasamudayaṃ nāmarūpajātikaṃ nāmarūpapabhavaṃ .
Nāmarūpañcidaṃ , bhikkhave , kiṃnidānaṃ kiṃsamudayaṃ kiṃjātikaṃ kiṃpabhavaṃ ?
Nāmarūpaṃ viññāṇanidānaṃ viññāṇasamudayaṃ viññāṇajātikaṃ viññāṇapabhavaṃ .
Viññāṇañcidaṃ , bhikkhave , kiṃnidānaṃ kiṃsamudayaṃ kiṃjātikaṃ kiṃpabhavaṃ ?
Viññāṇaṃ saṅkhāranidānaṃ saṅkhārasamudayaṃ saṅkhārajātikaṃ saṅkhārapabhavaṃ .
Saṅkhārā cime , bhikkhave , kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavā ?
Saṅkhārā avijjānidānā avijjāsamudayā avijjājātikā avijjāpabhavā .
‘‘ Iti kho , bhikkhave , avijjāpaccayā saṅkhārā ;
saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti .
Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho ;
saṅkhāranirodhā viññāṇanirodhoM1.254 … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’ ti .
Paṭhamaṃ .

2. Moḷiyaphaggunasuttaṃ

12. Sāvatthiyaṃ viharati … pe …‘‘ cattāromeP2.13 , bhikkhave , āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāya .
Katame cattāro ?
Kabaḷīkāro āhāro – oḷāriko vā sukhumo vā , phasso dutiyo , manosañcetanā tatiyā , viññāṇaṃ catutthaṃ .
Ime kho , bhikkhave , cattāro āhārā bhūtānaṃ vā sattānaṃ ṭhitiyā sambhavesīnaṃ vā anuggahāyā ’’ ti .
Evaṃ vutte , āyasmā moḷiyaphagguno bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ ko nu kho , bhante , viññāṇāhāraṃ āhāretī ’’ ti ?
‘‘ No kallo pañho ’’ ti bhagavā avoca –
‘‘‘ āhāretī ’ ti ahaṃ na vadāmi .
‘ Āhāretī ’ ti cāhaṃT2.16 vadeyyaṃ , tatrassa kallo pañho –
‘ ko nu kho , bhante , āhāretī ’ tiV1.14 ?
Evaṃ cāhaṃ na vadāmi .
Evaṃ maṃ avadantaṃ yo evaṃ puccheyya –
‘ kissa nu kho , bhante , viññāṇāhāro ’ ti , esa kallo pañho .
Tatra kallaṃ veyyākaraṇaṃ –
‘ viññāṇāhāro āyatiṃ punabbhavābhinibbattiyā paccayo , tasmiṃ bhūte sati saḷāyatanaṃ , saḷāyatanapaccayā phasso ’’’ ti .
‘‘ Ko nu kho , bhante , phusatī ’’ ti ?
‘‘ No kallo pañho ’’ ti bhagavā avoca –
‘‘‘ phusatī ’ ti ahaṃ na vadāmi .
‘ Phusatī ’ ti cāhaṃ vadeyyaṃ , tatrassa kallo pañho –
‘ ko nu kho , bhante , phusatī ’ ti ?
Evaṃ cāhaṃ na vadāmi .
Evaṃ maṃ avadantaṃ yo evaṃ puccheyya –
‘ kiṃpaccayā nu kho , bhante , phasso ’ ti , esa kallo pañho .
Tatra kallaṃ veyyākaraṇaṃ –
‘ saḷāyatanapaccayā phasso , phassapaccayā vedanā ’’’ ti .
‘‘ Ko nu kho , bhante , vedayatī ’’ ti [ vediyatīti ( sī . pī . ka .)]?
‘‘ No kallo pañho ’’ ti bhagavā avoca –
‘‘‘ vedayatī ’ ti ahaṃ na vadāmi .
‘ Vedayatī ’ ti cāhaṃ vadeyyaṃ , tatrassa kallo pañho –
‘ ko nu kho , bhante , vedayatī ’ ti ?
Evaṃ cāhaṃ na vadāmi .
Evaṃ maṃ avadantaṃ yo evaṃ puccheyya –
‘ kiṃpaccayā nu kho , bhante , vedanā ’ ti , esa kallo pañho .
Tatra kallaṃ veyyākaraṇaṃ –
‘ phassapaccayā vedanā , vedanāpaccayā taṇhā ’’’ ti .
‘‘ KoM1.255 nu kho , bhante , tasatī ’’ ti [ taṇhīyatīti ( sī . syā . kaṃ .)]?
‘‘ No kallo pañho ’’ ti bhagavā avoca –
‘‘‘ tasatī ’ ti ahaṃ na vadāmiP2.14 .
‘ Tasatī ’ ti cāhaṃT2.17 vadeyyaṃ , tatrassa kallo pañho –
‘ ko nu kho , bhante , tasatī ’ ti ?
Evaṃ cāhaṃ na vadāmi .
Evaṃ maṃ avadantaṃ yo evaṃ puccheyya –
‘ kiṃpaccayā nu kho , bhante , taṇhā ’ ti , esa kallo pañho .
Tatra kallaṃ veyyākaraṇaṃ –
‘ vedanāpaccayā taṇhā , taṇhāpaccayā upādānan ’’’ ti .
‘‘ Ko nu kho , bhante , upādiyatī ’’ ti ?
‘‘ No kallo pañho ’’ ti bhagavā avoca –
‘‘‘ upādiyatī ’ ti ahaṃ na vadāmi .
‘ Upādiyatī ’ ti cāhaṃ vadeyyaṃ , tatrassa kallo pañho –
‘ ko nu kho , bhante , upādiyatī ’ ti ?
Evaṃ cāhaṃ na vadāmi .
Evaṃ maṃ avadantaṃ yo evaṃ puccheyya –
‘ kiṃpaccayā nu kho , bhante , upādānan ’ ti , esa kallo pañho .
Tatra kallaṃ veyyākaraṇaṃV1.15 –
‘ taṇhāpaccayā upādānaṃ ;
upādānapaccayā bhavo ’ ti … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti .
‘‘ Channaṃ tveva , phagguna , phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā phassanirodho ;
phassanirodhā vedanānirodho ;
vedanānirodhā taṇhānirodho ;
taṇhānirodhā upādānanirodho ;
upādānanirodhā bhavanirodho ;
bhavanirodhā jātinirodho ;
jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti .
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’ ti .
Dutiyaṃ .

3. Samaṇabrāhmaṇasuttaṃ

13. Sāvatthiyaṃ viharati … pe …‘‘ ye hi keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇāT2.18 vā jarāmaraṇaṃ nappajānanti , jarāmaraṇasamudayaṃ nappajānanti , jarāmaraṇanirodhaṃ nappajānanti , jarāmaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti ;
jātiṃ … pe … bhavaṃ … upādānaṃ … taṇhaṃ … vedanaṃ … phassaṃ … saḷāyatanaṃ … nāmarūpaṃ … viññāṇaṃ … saṅkhāre nappajānanti , saṅkhārasamudayaṃ nappajānanti , saṅkhāranirodhaṃ nappajānanti , saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānantiP2.15 , na me te , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā ;
na ca pana te āyasmanto sāmaññatthaṃ vā brahmaññatthaṃM1.256 [ brāhmaññatthaṃ ( syā . kaṃ .) moggallānabyākaraṇaṃ oloketabbaṃ ] vā diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti .
‘‘ Ye ca kho keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā jarāmaraṇaṃ pajānanti , jarāmaraṇasamudayaṃ pajānanti , jarāmaraṇanirodhaṃ pajānanti , jarāmaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti ;
jātiṃ … pe … bhavaṃ … upādānaṃ … taṇhaṃ … vedanaṃ … phassaṃ … saḷāyatanaṃ … nāmarūpaṃ … viññāṇaṃ … saṅkhāre pajānanti , saṅkhārasamudayaṃ pajānanti , saṅkhāranirodhaṃ pajānanti , saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti , te kho me , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā ;
te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī ’’ ti .
Tatiyaṃ .

4. Dutiyasamaṇabrāhmaṇasuttaṃ

14. SāvatthiyaṃT2.19V1.16 viharati … pe …‘‘ ye hi keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā ime dhamme nappajānanti , imesaṃ dhammānaṃ samudayaṃ nappajānanti , imesaṃ dhammānaṃ nirodhaṃ nappajānanti , imesaṃ dhammānaṃ nirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti , katame dhamme nappajānanti , katamesaṃ dhammānaṃ samudayaṃ nappajānanti , katamesaṃ dhammānaṃ nirodhaṃ nappajānanti , katamesaṃ dhammānaṃ nirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti ’’?
‘‘ Jarāmaraṇaṃ nappajānanti , jarāmaraṇasamudayaṃ nappajānanti , jarāmaraṇanirodhaṃ nappajānanti , jarāmaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti ;
jātiṃ … pe … bhavaṃ … upādānaṃ … taṇhaṃ … vedanaṃ … phassaṃ … saḷāyatanaṃ … nāmarūpaṃ … viññāṇaṃ … saṅkhāre nappajānanti , saṅkhārasamudayaṃ nappajānanti , saṅkhāranirodhaṃ nappajānanti , saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti .
Ime dhamme nappajānanti , imesaṃ dhammānaṃ samudayaṃ nappajānanti , imesaṃ dhammānaṃP2.16 nirodhaṃ nappajānanti , imesaṃ dhammānaṃ nirodhagāminiṃ paṭipadaṃ nappajānanti .
Na me te , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu vā samaṇasammatā brāhmaṇesu vā brāhmaṇasammatā , na ca pana te āyasmanto sāmaññatthaṃ vā brahmaññatthaṃ vā diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharanti .
‘‘ YeM1.257 ca kho keci , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā ime dhamme pajānanti , imesaṃ dhammānaṃ samudayaṃ pajānanti , imesaṃ dhammānaṃT2.20 nirodhaṃ pajānanti , imesaṃ dhammānaṃ nirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti , katame dhamme pajānanti , katamesaṃ dhammānaṃ samudayaṃ pajānanti , katamesaṃ dhammānaṃ nirodhaṃ pajānanti , katamesaṃ dhammānaṃ nirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti ?
‘‘ Jarāmaraṇaṃ pajānanti , jarāmaraṇasamudayaṃ pajānanti , jarāmaraṇanirodhaṃ pajānanti , jarāmaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti ;
jātiṃ … pe … bhavaṃ … upādānaṃ … taṇhaṃ … vedanaṃ … phassaṃ … saḷāyatanaṃ … nāmarūpaṃ … viññāṇaṃ … saṅkhāre pajānanti , saṅkhārasamudayaṃ pajānanti , saṅkhāranirodhaṃ pajānanti , saṅkhāranirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti .
Ime dhamme pajānantiV1.17 , imesaṃ dhammānaṃ samudayaṃ pajānanti , imesaṃ dhammānaṃ nirodhaṃ pajānanti , imesaṃ dhammānaṃ nirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti .
Te kho me , bhikkhave , samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā , brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā .
Te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī ’’ ti .
Catutthaṃ .

5. Kaccānagottasuttaṃ

15. Sāvatthiyaṃ viharati .
AthaP2.17 kho āyasmā kaccānagotto yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā kaccānagotto bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘‘ sammādiṭṭhi sammādiṭṭhī ’ ti , bhante , vuccati .
Kittāvatā nu kho , bhante , sammādiṭṭhi hotī ’’ ti ?
‘‘ DvayanissitoT2.21 khvāyaṃ , kaccāna , loko yebhuyyena – atthitañceva natthitañca .
Lokasamudayaṃ kho , kaccāna , yathābhūtaṃ sammappaññāya passato yā loke natthitā sā na hoti .
Lokanirodhaṃ kho , kaccāna , yathābhūtaṃ sammappaññāya passato yā loke atthitā sā na hoti .
Upayupādānābhinivesavinibandho [ upāyupādānābhinivesavinibandho ( sī . syā . kaṃ . pī .)] khvāyaṃ , kaccāna , loko yebhuyyena .
Tañcāyaṃ upayupādānaṃ cetaso adhiṭṭhānaṃ abhinivesānusayaṃ na upeti na upādiyati nādhiṭṭhāti –
‘ attā me ’ ti .
‘ Dukkhameva uppajjamānaṃM1.258 uppajjati , dukkhaṃ nirujjhamānaṃ nirujjhatī ’ ti na kaṅkhati na vicikicchati aparapaccayā ñāṇamevassa ettha hoti .
Ettāvatā kho , kaccāna , sammādiṭṭhi hoti .
‘‘‘ Sabbaṃ atthī ’ ti kho , kaccāna , ayameko anto .
‘ Sabbaṃ natthī ’ ti ayaṃ dutiyo anto .
Ete te , kaccāna , ubho ante anupagamma majjhena tathāgato dhammaṃ deseti –
‘ avijjāpaccayā saṅkhārā ;
saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti .
Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho ;
saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’’ ti .
Pañcamaṃ .

6. Dhammakathikasuttaṃ

16. SāvatthiyaṃV1.18P2.18 … pe … atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘‘ dhammakathikoT2.22 dhammakathiko ’ ti , bhante , vuccati .
Kittāvatā nu kho , bhante , dhammakathiko hotī ’’ ti ?
‘‘ Jarāmaraṇassa ce bhikkhu nibbidāya virāgāya nirodhāya dhammaṃ deseti ,‘ dhammakathiko bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāya .
Jarāmaraṇassa ce bhikkhu nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti ,‘ dhammānudhammappaṭipanno bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāya .
Jarāmaraṇassa ce bhikkhu nibbidā virāgā nirodhā anupādāvimutto hoti ,‘ diṭṭhadhammanibbānappatto bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāya .
‘‘ Jātiyā ce bhikkhu … pe … bhavassa ce bhikkhu … upādānassa ce bhikkhu … taṇhāya ce bhikkhu … vedanāya ce bhikkhu … phassassa ce bhikkhu … saḷāyatanassa ce bhikkhu … nāmarūpassa ce bhikkhu … viññāṇassa ce bhikkhu … saṅkhārānaṃ ce bhikkhu … avijjāya ce bhikkhu nibbidāya virāgāya nirodhāya dhammaṃ deseti ,‘ dhammakathiko bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāya .
Avijjāya ce bhikkhu nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti ,‘ dhammānudhammappaṭipanno bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāya .
Avijjāya ce bhikkhu nibbidā virāgā nirodhā anupādāvimutto hoti ,‘ diṭṭhadhammanibbānappatto bhikkhū ’ ti alaṃ vacanāyā ’’ ti .

7. Acelakassapasuttaṃ

17. EvaṃM1.259 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe .
AthaP2.19 kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi .
AddasāV1.19 kho acelo kassapoT2.23 bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ .
Disvāna yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ aṭṭhāsi .
Ekamantaṃ ṭhito kho acelo kassapo bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ puccheyyāma mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ kañcideva [ kiñcideva ( ka .)] desaṃ , sace no bhavaṃ gotamo okāsaṃ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā ’’ ti .
‘‘ Akālo kho tāva , kassapa , pañhassa ;
antaragharaṃ paviṭṭhamhā ’’ ti .
Dutiyampi kho acelo kassapo bhagavantaṃ etadavoca ‘‘ puccheyyāma mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ kañcideva desaṃ , sace no bhavaṃ gotamo okāsaṃ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā ’’ ti .
‘‘ Akālo kho tāva , kassapa , pañhassa ;
antaragharaṃ paviṭṭhamhā ’’ ti .
Tatiyampi kho acelo kassapo … pe … antaragharaṃ paviṭṭhamhāti .
Evaṃ vutte , acelo kassapo bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ na kho pana mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ bahudeva pucchitukāmā ’’ ti .
‘‘ Puccha , kassapa , yadākaṅkhasī ’’ ti .
‘‘ Kiṃ nu kho , bho gotama ,‘ sayaṃkataṃ dukkhan ’ ti ?
‘ Mā hevaṃ , kassapā ’ ti bhagavā avoca .
‘ Kiṃ pana , bho gotama , paraṃkataṃ dukkhan ’ ti ?
‘ Mā hevaṃ , kassapā ’ ti bhagavā avoca .
‘ Kiṃ nu kho , bho gotama , sayaṃkatañca paraṃkatañca dukkhan ’ ti ?
‘ Mā hevaṃ , kassapā ’ ti bhagavā avoca .
‘ KiṃP2.20 pana bho gotama , asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ dukkhan ’ ti ?
‘ Mā hevaṃ , kassapā ’ ti bhagavā avoca .
‘ Kiṃ nuT2.24 kho , bho gotama , natthi dukkhan ’ ti ?
‘ Na kho , kassapa , natthi dukkhaṃ .
Atthi kho , kassapa , dukkhan ’ ti .
‘ Tena hi bhavaṃ gotamo dukkhaṃ na jānāti , na passatī ’ ti .
‘ Na khvāhaṃ , kassapa , dukkhaṃ na jānāmi , na passāmi .
Jānāmi khvāhaṃ , kassapa , dukkhaṃ ;
passāmi khvāhaṃ , kassapa , dukkhan ’’’ ti .
‘‘ Ki nu kho , bho gotama ,‘ sayaṃkataṃ dukkhan ’ ti iti puṭṭho samāno ‘ mā hevaṃ , kassapā ’ ti vadesi .
‘ Kiṃ pana , bho gotama , paraṃkataṃ dukkhan ’ ti itiM1.260 puṭṭho samāno ‘ mā hevaṃ , kassapā ’ ti vadesi .
‘ Kiṃ nu kho , bho gotama , sayaṃkatañca paraṃkatañca dukkhan ’ ti iti puṭṭho samāno ‘ mā hevaṃ , kassapā ’ ti vadesi .
‘ Kiṃ pana , bho gotama , asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ dukkhan ’ ti iti puṭṭho samāno ‘ mā hevaṃ , kassapā ’ ti vadesi .
‘ Kiṃ nu kho , bho gotama , natthi dukkhan ’ ti iti puṭṭho samāno ‘ na kho , kassapa , natthi dukkhaṃV1.20 , atthi kho , kassapa , dukkhan ’ ti vadesi .
‘ Tena hi bhavaṃ gotamo dukkhaṃ na jānāti na passatī ’ ti iti puṭṭho samāno ‘ na khvāhaṃ , kassapa , dukkhaṃ na jānāmi na passāmi .
Jānāmi khvāhaṃ , kassapa , dukkhaṃ ;
passāmi khvāhaṃ , kassapa , dukkhan ’ ti vadesi .
Ācikkhatu ca [ ayaṃ cakāro sī . potthake natthi ] me , bhante , bhagavā dukkhaṃ .
Desetu ca [ ayaṃ cakāro sī . potthake natthi ] me , bhante , bhagavā dukkhan ’’ ti .
‘‘‘ So karoti so paṭisaṃvedayatī ’ ti [ paṭisaṃvediyatīti ( sī . pī . ka .)] kho , kassapa , ādito sato ‘ sayaṃkataṃ dukkhan ’ ti iti vadaṃ sassataṃ etaṃ pareti .
‘ Añño karoti añño paṭisaṃvedayatī ’ ti kho , kassapa , vedanābhitunnassa sato ‘ paraṃkataṃ dukkhan ’ tiT2.25 iti vadaṃ ucchedaṃ etaṃ pareti .
Ete te , kassapa , ubho ante anupagamma majjhena tathāgato dhammaṃ deseti –
‘ avijjāpaccayā saṅkhārā ;
saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti .
Avijjāya tveva asesavirāganirodhāP2.21 saṅkhāranirodho ;
saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’’ ti .
Evaṃ vutte , acelo kassapo bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ abhikkantaṃ , bhante , abhikkantaṃ , bhante !
Seyyathāpi , bhante , nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya … pe … cakkhumanto rūpāni dakkhantīti ;
evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito .
Esāhaṃ , bhante , bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca .
Labheyyāhaṃ , bhante , bhagavato santike pabbajjaṃ , labheyyaṃ upasampadan ’’ ti .
‘‘ Yo kho , kassapa , aññatitthiyapubbo imasmiṃ dhammavinaye ākaṅkhati pabbajjaṃ , ākaṅkhati upasampadaṃ , so cattāro māse parivasati .
Catunnaṃ māsānaṃ accayena accayena parivuṭṭhaparivāsaṃ ( syā . kaṃ . pī . ka .) āraddhacittā bhikkhū [ bhikkhū ākaṅkhamānā ( syā . kaṃ . pī . ka .)] pabbājenti upasampādenti bhikkhubhāvāya .
Api ca mayā puggalavemattatā viditā ’’ ti .
‘‘ SaceM1.261 , bhante , aññatitthiyapubbo imasmiṃ dhammavinaye ākaṅkhati pabbajjaṃ , ākaṅkhati upasampadaṃ , cattāro māse parivasati .
Catunnaṃ māsānaṃ accayena accayena parivuṭṭhaparivāsaṃ ( syā . kaṃ . pī . ka .) āraddhacittā bhikkhū [ bhikkhū ākaṅkhamānā ( syā . kaṃ . pī . ka .)] pabbājenti upasampādenti bhikkhubhāvāya .
Ahaṃ cattāri vassāni parivasissāmiT2.26V1.21 , catunnaṃ vassānaṃ accayena accayena parivuṭṭhaparivāsaṃ ( syā . kaṃ . pī . ka .) āraddhacittā bhikkhū pabbājentu upasampādentu bhikkhubhāvāyā ’’ ti .
Alattha kho acelo kassapo bhagavato santike pabbajjaṃ , alattha upasampadaṃ .
Acirūpasampanno ca panāyasmā kassapo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva – yassatthāyaP2.22 kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṃ pabbajanti tadanuttaraṃ – brahmacariyapariyosānaṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi .
‘‘ Khīṇā jāti vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’’ ti abbhaññāsi .
Aññataro ca panāyasmā kassapo arahataṃ ahosīti .
Sattamaṃ .

8. Timbarukasuttaṃ

18. Sāvatthiyaṃ viharati .
Atha kho timbaruko paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho timbaruko paribbājako bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘‘ Kiṃ nu kho , bho gotama , sayaṃkataṃ sukhadukkhan ’ ti ?
‘ Mā hevaṃ , timbarukā ’ ti bhagavā avoca .
‘ Kiṃ pana , bho gotama , paraṃkataṃ sukhadukkhan ’ ti ?
‘ Mā hevaṃ , timbarukā ’ ti bhagavā avoca .
‘ Kiṃ nu kho , bho gotama , sayaṃkatañca paraṃkatañca sukhadukkhan ’ ti ?
‘ Mā hevaṃ , timbarukā ’ ti bhagavā avoca .
‘ Kiṃ pana , bho gotama , asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ sukhadukkhan ’ ti ?
‘ Mā hevaṃ , timbarukā ’ ti bhagavā avocaT2.27 .
‘ Kiṃ nu kho , bho gotama , natthi sukhadukkhan ’ ti ?
‘ Na kho , timbaruka , natthi sukhadukkhaṃ ;
atthi kho , timbaruka , sukhadukkhan ’ ti .
‘ Tena hi bhavaṃ gotamo sukhadukkhaṃ na jānāti , na passatī ’ ti ?
‘ Na khvāhaṃ , timbaruka , sukhadukkhaṃ na jānāmi , na passāmi .
Jānāmi khvāhaṃ , timbaruka , sukhadukkhaṃ ;
passāmi khvāhaṃ , timbaruka , sukhadukkhan ’’’ ti .
‘‘‘ KiṃM1.262 nu kho , bho gotama , sayaṃkataṃ sukhadukkhan ’ ti iti puṭṭho samāno ‘ mā hevaṃ , timbarukā ’ ti vadesi .
‘ KiṃP2.23 pana , bho gotama , paraṃkataṃ sukhadukkhan ’ ti iti puṭṭho samāno ‘ māV1.22 hevaṃ , timbarukā ’ ti vadesi .
‘ Kiṃ nu kho , bho gotama , sayaṃkatañca paraṃkatañca sukhadukkhan ’ ti iti puṭṭho samāno ‘ mā hevaṃ , timbarukā ’ ti vadesi .
‘ Kiṃ pana , bho gotama , asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ sukhadukkhan ’ ti iti puṭṭho samāno ‘ mā hevaṃ , timbarukā ’ ti vadesi .
‘ Kiṃ nu kho , bho gotama , natthi sukhadukkhan ’ ti iti puṭṭho samāno ‘ na kho , timbaruka , natthi sukhadukkhaṃ ;
atthi kho , timbaruka , sukhadukkhan ’ ti vadesi .
‘ Tena hi bhavaṃ gotamo sukhadukkhaṃ na jānāti , na passatī ’ ti iti puṭṭho samāno ‘ na khvāhaṃ , timbaruka , sukhadukkhaṃ na jānāmi , na passāmi .
Jānāmi khvāhaṃ , timbaruka , sukhadukkhaṃ ;
passāmi khvāhaṃ , timbaruka , sukhadukkhan ’ ti vadesi .
Ācikkhatu ca me bhavaṃ gotamo sukhadukkhaṃ .
Desetu ca me bhavaṃ gotamo sukhadukkhan ’’ ti .
‘‘‘ Sā vedanā , so vedayatī ’ ti kho , timbaruka , ādito sato ‘ sayaṃkataṃ sukhadukkhan ’ ti evampāhaṃ na vadāmi .
‘ Aññā vedanā , añño vedayatī ’ tiT2.28 kho , timbaruka , vedanābhitunnassa sato ‘ paraṃkataṃ sukhadukkhan ’ ti evampāhaṃ na vadāmi .
Ete te , timbaruka , ubho ante anupagamma majjhena tathāgato dhammaṃ deseti –
‘ avijjāpaccayā saṅkhārā ;
saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti .
Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho ;
saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’’ ti .
Evaṃ vutte , timbaruko paribbājako bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ abhikkantaṃ , bho gotama … pe … esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca .
Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatan ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .

9. Bālapaṇḍitasuttaṃ

19. Sāvatthiyaṃ viharati … pe …‘‘ avijjānīvaraṇassa , bhikkhave , bālassa taṇhāya sampayuttassaP2.24 evamayaṃ kāyo samudāgato .
Iti ayañceva kāyo bahiddhā ca nāmarūpaṃ , itthetaṃ dvayaṃV1.23 , dvayaṃ paṭicca phasso saḷevāyatanāniM1.263 [ saḷāyatanāni ( ka .)], yehi phuṭṭho bālo sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedayati etesaṃ vā aññatarena ’’.
‘‘ Avijjānīvaraṇassa , bhikkhave , paṇḍitassa taṇhāya sampayuttassa evamayaṃ kāyo samudāgato .
Iti ayañceva kāyo bahiddhā ca nāmarūpaṃ , itthetaṃ dvayaṃ , dvayaṃ paṭicca phasso saḷevāyatanāni , yehi phuṭṭho paṇḍito sukhadukkhaṃ paṭisaṃvedayati etesaṃ vā aññatarena ’’.
‘‘ TatraT2.29 , bhikkhave , ko viseso ko adhippayāso [ adhippāyo ( sī . pī . ka .), adhippāyaso ( syā . kaṃ .) adhi + pa + yasu + ṇa + sī = adhippayāso ] kiṃ nānākaraṇaṃ paṇḍitassa bālenā ’’ ti ?
‘‘ Bhagavaṃmūlakā no , bhante , dhammā , bhagavaṃnettikā , bhagavaṃpaṭisaraṇā .
Sādhu vata , bhante , bhagavantaṃyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho .
Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī ’’ ti .
‘‘ Tena hi , bhikkhave , suṇātha , sādhukaṃ manasi karotha , bhāsissāmī ’’ ti .
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ Yāya ca , bhikkhave , avijjāya nivutassa bālassa yāya ca taṇhāya sampayuttassa ayaṃ kāyo samudāgato , sā ceva avijjā bālassa appahīnā sā ca taṇhā aparikkhīṇā .
Taṃ kissa hetu ?
Na , bhikkhave , bālo acari brahmacariyaṃ sammā dukkhakkhayāya .
Tasmā bālo kāyassa bhedā kāyūpago hoti , so kāyūpago samāno na parimuccati jātiyā jarāmaraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi .
Na parimuccati dukkhasmāti vadāmi .
‘‘ Yāya ca , bhikkhave , avijjāya nivutassa paṇḍitassa yāya ca taṇhāya sampayuttassa ayaṃ kāyo samudāgato , sā ceva avijjā paṇḍitassa pahīnā , sā ca taṇhā parikkhīṇā .
Taṃ kissa hetu ?
Acari , bhikkhave , paṇḍito brahmacariyaṃP2.25 sammā dukkhakkhayāya .
Tasmā paṇḍito kāyassa bhedā na kāyūpago hoti .
So akāyūpago samāno parimuccati jātiyā jarāmaraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi .
Parimuccati dukkhasmāti vadāmi .
AyaṃM1.264 khoT2.30 , bhikkhave , visesoV1.24 , ayaṃ adhippayāso , idaṃ nānākaraṇaṃ paṇḍitassa bālena yadidaṃ brahmacariyavāso ’’ ti .
Navamaṃ .

10. Paccayasuttaṃ

20. Sāvatthiyaṃ viharati … pe …‘‘ paṭiccasamuppādañca vo , bhikkhave , desessāmi paṭiccasamuppanne ca dhamme .
Taṃ suṇātha , sādhukaṃ manasi karotha , bhāsissāmī ’’ ti .
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ Katamo ca , bhikkhave , paṭiccasamuppādo ?
Jātipaccayā , bhikkhave , jarāmaraṇaṃ .
Uppādā vā tathāgatānaṃ anuppādā vā tathāgatānaṃ , ṭhitāva sā dhātu dhammaṭṭhitatā dhammaniyāmatā idappaccayatā .
Taṃ tathāgato abhisambujjhati abhisameti .
Abhisambujjhitvā abhisametvā ācikkhati deseti paññāpeti paṭṭhapeti vivarati vibhajati uttānīkaroti .
‘ Passathā ’ ti cāha –
‘ jātipaccayā , bhikkhave , jarāmaraṇaṃ ’’’.
‘‘ Bhavapaccayā , bhikkhave , jāti … pe … upādānapaccayā , bhikkhave , bhavo … taṇhāpaccayā , bhikkhave , upādānaṃ … vedanāpaccayā , bhikkhave , taṇhā … phassapaccayā , bhikkhave , vedanā … saḷāyatanapaccayā , bhikkhave , phasso … nāmarūpapaccayā , bhikkhave , saḷāyatanaṃ … viññāṇapaccayā , bhikkhave , nāmarūpaṃ … saṅkhārapaccayā , bhikkhave , viññāṇaṃ … avijjāpaccayā , bhikkhave , saṅkhārā uppādā vā tathāgatānaṃ anuppādā vā tathāgatānaṃ , ṭhitāva sā dhātu dhammaṭṭhitatā dhammaniyāmatā idappaccayatā .
Taṃ tathāgato abhisambujjhati abhisametiP2.26 .
Abhisambujjhitvā abhisametvā ācikkhatiT2.31 deseti paññāpeti paṭṭhapeti vivarati vibhajati uttānīkaroti .
‘ Passathā ’ ti cāha ‘ avijjāpaccayā , bhikkhave , saṅkhārā ’.
Iti kho , bhikkhave , yā tatra tathatā avitathatā anaññathatā idappaccayatā – ayaṃ vuccati , bhikkhave , paṭiccasamuppādo .
‘‘ Katame ca , bhikkhave , paṭiccasamuppannā dhammā ?
Jarāmaraṇaṃ , bhikkhave , aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammaṃ .
Jāti , bhikkhave , aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannāV1.25 khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā .
Bhavo , bhikkhave , anicco saṅkhato paṭiccasamuppanno khayadhammo vayadhammo virāgadhammo nirodhadhammo .
Upādānaṃ bhikkhave … pe … taṇhā , bhikkhave … vedanā , bhikkhave … phasso , bhikkhave … saḷāyatanaṃ , bhikkhave … nāmarūpaṃ , bhikkhave … viññāṇaṃM1.265 , bhikkhave … saṅkhārā , bhikkhave … avijjā , bhikkhave , aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammā nirodhadhammā .
Ime vuccanti , bhikkhave , paṭiccasamuppannā dhammā .
‘‘ Yato kho , bhikkhave , ariyasāvakassa ‘ ayañca paṭiccasamuppādo , ime ca paṭiccasamuppannā dhammā ’ yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhā honti , so vata pubbantaṃ vā paṭidhāvissati –
‘ ahosiṃ nu kho ahaṃ [ nu khvāhaṃ ( syā . kaṃ . pī . ka .)] atītamaddhānaṃ , nanu kho ahosiṃ atītamaddhānaṃ , kiṃ nu kho ahosiṃ atītamaddhānaṃ , kathaṃ nu kho ahosiṃ atītamaddhānaṃ , kiṃ hutvā kiṃ ahosiṃT2.32 nu kho ahaṃ atītamaddhānan ’ ti ;
aparantaṃ vā upadhāvissati [ apadhāvissati ( ka .)]–
‘ bhavissāmi nu kho ahaṃ anāgatamaddhānaṃ , nanu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṃP2.27 , kiṃ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṃ , kathaṃ nu kho bhavissāmi anāgatamaddhānaṃ , kiṃ hutvā kiṃ bhavissāmi nu kho ahaṃ anāgatamaddhānan ’ ti ;
etarahi vā paccuppannaṃ addhānaṃ ajjhattaṃ kathaṃkathī bhavissati –
‘ ahaṃ nu khosmi , no nu khosmi , kiṃ nu khosmi , kathaṃ nu khosmi , ayaṃ nu kho satto kuto āgato , so kuhiṃ gamissatī ’ ti – netaṃ ṭhānaṃ vijjati .
Taṃ kissa hetu ?
Tathāhi , bhikkhave , ariyasāvakassa ayañca paṭiccasamuppādo ime ca paṭiccasamuppannā dhammā yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhā ’’ ti .
Dasamaṃ .
Āhāravaggo dutiyo .
Tassuddānaṃ –
Āhāraṃ phagguno ceva , dve ca samaṇabrāhmaṇā ;
Kaccānagotto dhammakathikaṃ , acelaṃ timbarukena ca ;
Bālapaṇḍitato ceva , dasamo paccayena cāti .