6. Dukkhavaggo
1. Parivīmaṃsanasuttaṃ
51. Evaṃ
T2.97 me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ bhikkhavo ’’ ti .
‘‘ Bhadante ’’ ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ Kittāvatā nu kho , bhikkhave , bhikkhū parivīmaṃsamāno parivīmaṃseyya sabbaso sammā dukkhakkhayāyā ’’ ti ?
‘‘ Bhagavaṃmūlakā no , bhante , dhammā bhagavaṃnettikā bhagavaṃpaṭisaraṇā
P2.81 .Sādhu vata , bhante , bhagavantaṃyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho .
Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī ’’ ti .
‘‘ Tena hi , bhikkhave , suṇātha , sādhukaṃ manasi karotha , bhāsissāmī ’’ ti .
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .
Bhagavā etadavoca –
‘‘ Idha , bhikkhave , bhikkhu parivīmaṃsamāno parivīmaṃsati –
‘ yaṃ kho idaṃ anekavidhaṃ nānappakārakaṃ dukkhaṃ loke uppajjati jarāmaraṇaṃ ;
idaṃ nu kho dukkhaṃ kiṃnidānaṃ kiṃsamudayaṃ kiṃjātikaṃ kiṃpabhavaṃ ?
Kismiṃ sati jarāmaraṇaṃ hoti , kismiṃ asati jarāmaraṇaṃ na hotī ’ ti ?
So parivīmaṃsamāno evaṃ pajānāti –
‘ yaṃ kho idaṃ anekavidhaṃ nānappakārakaṃ dukkhaṃ loke uppajjati
M1.309 jarāmaraṇaṃ , idaṃ kho dukkhaṃ jātinidānaṃ jātisamudayaṃ jātijātikaṃ jātippabhavaṃ .Jātiyā sati jarāmaraṇaṃ hoti , jātiyā asati jarāmaraṇaṃ na hotī ’’’ ti .
‘‘ So
V1.73 jarāmaraṇañca pajānāti , jarāmaraṇasamudayañca pajānāti , jarāmaraṇanirodhañcaT2.98 pajānāti , yā ca jarāmaraṇanirodhasāruppagāminī paṭipadā tañca pajānāti , tathā paṭipanno ca hoti anudhammacārī ;ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu sabbaso sammā dukkhakkhayāya paṭipanno jarāmaraṇanirodhāya .
‘‘ Athāparaṃ parivīmaṃsamāno parivīmaṃsati –
‘ jāti panāyaṃ kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavā , kismiṃ sati jāti hoti , kismiṃ asati jāti na hotī ’ ti ?
So parivīmaṃsamāno evaṃ pajānāti –
‘ jāti bhavanidānā bhavasamudayā bhavajātikā bhavappabhavā ;
bhave sati jāti hoti , bhave asati jāti na hotī ’’’ ti .
‘‘ So jātiñca pajānāti , jātisamudayañca pajānāti , jātinirodhañca pajānāti , yā ca jātinirodhasāruppagāminī paṭipadā tañca pajānāti , tathā paṭipanno ca hoti anudhammacārī ;
ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu sabbaso sammā dukkhakkhayāya paṭipanno jātinirodhāya .
‘‘ Athāparaṃ parivīmaṃsamāno parivīmaṃsati –
‘ bhavo panāyaṃ kiṃnidāno … pe … upādānaṃ panidaṃ kiṃnidānaṃ … taṇhā panāyaṃ kiṃnidānā … vedanā … phasso … saḷāyatanaṃ panidaṃ kiṃnidānaṃ … nāmarūpaṃ panidaṃ … viññāṇaṃ panidaṃ … saṅkhārā panime kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavā ;
kismiṃ sati saṅkhārā honti , kismiṃ asati saṅkhārā na hontī ’ ti ?
So parivīmaṃsamāno evaṃ pajānāti –
‘ saṅkhārā avijjānidānā
T2.99 avijjāsamudayā avijjājātikā avijjāpabhavā ;avijjāya
P2.82 sati saṅkhārā honti , avijjāya asati saṅkhārā na hontī ’’’ ti .‘‘ So saṅkhāre ca pajānāti , saṅkhārasamudayañca pajānāti , saṅkhāranirodhañca pajānāti , yā ca saṅkhāranirodhasāruppagāminī paṭipadā tañca pajānāti , tathā paṭipanno ca hoti anudhammacārī
V1.74 ;ayaṃ vuccati , bhikkhave , bhikkhu sabbaso sammā dukkhakkhayāya paṭipanno saṅkhāranirodhāya .
‘‘ Avijjāgato
M1.310 yaṃ , bhikkhave , purisapuggalo puññaṃ ce saṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , puññūpagaṃ hoti viññāṇaṃ .Apuññaṃ ce saṅkhāraṃ abhisaṅkharoti , apuññūpagaṃ hoti viññāṇaṃ .
Āneñjaṃ ce saṅkhāraṃ abhisaṅkharoti āneñjūpagaṃ hoti viññāṇaṃ .
Yato kho , bhikkhave , bhikkhuno avijjā pahīnā hoti vijjā uppannā , so avijjāvirāgā vijjuppādā neva puññābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti na apuññābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti na āneñjābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharoti .
Anabhisaṅkharonto anabhisañcetayanto na kiñci loke upādiyati ;
anupādiyaṃ na paritassati , aparitassaṃ paccattaññeva parinibbāyati .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti pajānāti .
‘‘ So sukhaṃ ce vedanaṃ vedayati , sā aniccāti pajānāti , anajjhositāti pajānāti , anabhinanditāti pajānāti .
Dukkhaṃ ce vedanaṃ vedayati , sā aniccāti pajānāti , anajjhositāti pajānāti , anabhinanditāti pajānāti .
Adukkhamasukhaṃ ce vedanaṃ vedayati , sā aniccāti
T2.100 pajānāti , anajjhositāti pajānāti , anabhinanditāti pajānāti .So sukhaṃ ce vedanaṃ vedayati , visaṃyutto naṃ vedayati .
Dukkhaṃ ce vedanaṃ vedayati , visaṃyutto naṃ [ taṃ vedanaṃ ( sī . pī .), vedanaṃ ( ka .)] vedayati .
Adukkhamasukhaṃ ce vedanaṃ vedayati , visaṃyutto naṃ vedayati .
‘‘ So
P2.83 kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānāti , jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānāti .Kāyassa bhedā uddhaṃ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissanti , sarīrāni avasissantīti pajānāti .
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , puriso kumbhakārapākā uṇhaṃ kumbhaṃ uddharitvā same bhūmibhāge paṭisisseyya [ paṭiviseyya ( sī .), patiṭṭhapeyya ( syā . kaṃ . pī .), paṭiseveyya ( ṭīkā )].
Tatra yāyaṃ usmā sā tattheva vūpasameyya , kapallāni avasisseyyuṃ .
Evameva kho , bhikkhave , bhikkhu kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmīti pajānāti , jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno jīvitapariyantikaṃ
M1.311 vedanaṃ vedayāmīti pajānāti .Kāyassa
V1.75 bhedā uddhaṃ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissanti , sarīrāni avasissantīti pajānāti .‘‘ Taṃ kiṃ maññatha , bhikkhave , api nu kho khīṇāsavo bhikkhu puññābhisaṅkhāraṃ vā abhisaṅkhareyya apuññābhisaṅkhāraṃ vā abhisaṅkhareyya āneñjābhisaṅkhāraṃ vā abhisaṅkhareyyā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Sabbaso vā
T2.101 pana saṅkhāresu asati , saṅkhāranirodhā api nu kho viññāṇaṃ paññāyethā ’’ ti ?‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Sabbaso vā pana viññāṇe asati , viññāṇanirodhā api nu kho nāmarūpaṃ paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Sabbaso vā pana nāmarūpe asati , nāmarūpanirodhā api nu kho saḷāyatanaṃ paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Sabbaso vā pana saḷāyatane asati , saḷāyatananirodhā api nu kho phasso paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Sabbaso
P2.84 vā pana phasse asati , phassanirodhā api nu kho vedanā paññāyethā ’’ ti ?‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Sabbaso vā pana vedanāya asati , vedanānirodhā api nu kho taṇhā paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Sabbaso vā pana taṇhāya asati , taṇhānirodhā api nu kho upādānaṃ paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Sabbaso vā pana upādāne asati , upādānanirodhā api nu kho bhavo paññāyethā ’’ ti .
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Sabbaso vā pana bhave asati , bhavanirodhā api nu kho jāti paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Sabbaso vā pana jātiyā asati , jātinirodhā api nu kho jarāmaraṇaṃ paññāyethā ’’ ti ?
‘‘ No hetaṃ , bhante ’’.
‘‘ Sādhu sādhu , bhikkhave , evametaṃ , bhikkhave , netaṃ aññathā .
Saddahatha me taṃ , bhikkhave , adhimuccatha , nikkaṅkhā ettha hotha nibbicikicchā .
Esevanto dukkhassā ’’ ti .
Paṭhamaṃ .
2. Upādānasuttaṃ
52. Sāvatthiyaṃ
T2.102 viharati … pe …‘‘ upādāniyesu , bhikkhave , dhammesu assādānupassino viharato taṇhā pavaḍḍhati .Taṇhāpaccayā upādānaṃ ;
upādānapaccayā bhavo ;
bhavapaccayā jāti ;
jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti .
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti ’’.
‘‘ Seyyathāpi
M1.312V1.76 , bhikkhave , dasannaṃ vā kaṭṭhavāhānaṃ vīsāyaP2.85 vā kaṭṭhavāhānaṃ tiṃsāya vā kaṭṭhavāhānaṃ cattārīsāya vā kaṭṭhavāhānaṃ mahāaggikkhandho jaleyya .Tatra puriso kālena kālaṃ sukkhāni ceva tiṇāni pakkhipeyya , sukkhāni ca gomayāni pakkhipeyya , sukkhāni ca kaṭṭhāni pakkhipeyya .
Evañhi so , bhikkhave , mahāaggikkhandho tadāhāro tadupādāno ciraṃ dīghamaddhānaṃ jaleyya .
Evameva kho , bhikkhave , upādāniyesu dhammesu assādānupassino viharato taṇhā pavaḍḍhati .
Taṇhāpaccayā upādānaṃ … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti .
‘‘ Upādāniyesu , bhikkhave , dhammesu ādīnavānupassino viharato taṇhā nirujjhati .
Taṇhānirodhā upādānanirodho ;
upādānanirodhā bhavanirodho ;
bhavanirodhā jātinirodho ;
jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti .
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti .
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , dasannaṃ vā kaṭṭhavāhānaṃ vīsāya vā tiṃsāya
T2.103 vā cattārīsāya vā kaṭṭhavāhānaṃ mahāaggikkhandho jaleyya ;tatra puriso na kālena kālaṃ sukkhāni ceva tiṇāni pakkhipeyya , na sukkhāni ca gomayāni pakkhipeyya , na sukkhāni ca kaṭṭhāni pakkhipeyya .
Evañhi so , bhikkhave , mahāaggikkhandho purimassa ca upādānassa pariyādānā aññassa ca anupahārā [ anupāhārā ( pī .)] anāhāro nibbāyeyya .
Evameva kho , bhikkhave , upādāniyesu dhammesu ādīnavānupassino viharato taṇhā nirujjhati , taṇhānirodhā upādānanirodho … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’ ti .
Dutiyaṃ .
3. Saṃyojanasuttaṃ
53. Sāvatthiyaṃ viharati
P2.86 … pe …‘‘ saṃyojaniyesu , bhikkhave , dhammesu assādānupassino viharato taṇhā pavaḍḍhati .Taṇhāpaccayā upādānaṃ ;
upādānapaccayā bhavo ;
bhavapaccayā jāti ;
jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti .
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti ’’.
‘‘ Seyyathāpi
M1.313V1.77 , bhikkhave , telañca paṭicca vaṭṭiñca paṭicca telappadīpo jhāyeyya .Tatra puriso kālena kālaṃ telaṃ āsiñceyya vaṭṭiṃ upasaṃhareyya .
Evañhi so , bhikkhave , telappadīpo tadāhāro tadupādāno ciraṃ dīghamaddhānaṃ jaleyya .
Evameva kho , bhikkhave , saṃyojaniyesu dhammesu assādānupassino viharato taṇhā pavaḍḍhati .
Taṇhāpaccayā upādānaṃ ;
upādānapaccayā bhavo ;
bhavapaccayā jāti
T2.104 ;jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti .
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti .
‘‘ Saṃyojaniyesu , bhikkhave , dhammesu ādīnavānupassino viharato taṇhā nirujjhati .
Taṇhānirodhā upādānanirodho ;
upādānanirodhā bhavanirodho ;
bhavanirodhā jātinirodho ;
jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti .
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti .
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , telañca paṭicca vaṭṭiñca paṭicca telappadīpo jhāyeyya .
Tatra puriso na kālena kālaṃ telaṃ āsiñceyya na vaṭṭiṃ upasaṃhareyya .
Evañhi so , bhikkhave , telappadīpo purimassa ca upādānassa pariyādānā aññassa ca anupahārā anāhāro nibbāyeyya .
Evameva kho , bhikkhave , saṃyojaniyesu dhammesu ādīnavānupassino viharato taṇhā nirujjhati .
Taṇhānirodhā upādānanirodho … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’ ti .
Tatiyaṃ .
4. Dutiyasaṃyojanasuttaṃ
54. Sāvatthiyaṃ viharati
P2.87 … pe …‘‘ seyyathāpi , bhikkhave , telañca paṭicca vaṭṭiñca paṭicca telappadīpo jhāyeyya .Tatra puriso kālena kālaṃ telaṃ āsiñceyya vaṭṭiṃ upasaṃhareyya .
Evañhi so , bhikkhave , telappadīpo tadāhāro tadupādāno ciraṃ dīghamaddhānaṃ jaleyya .
Evameva kho , bhikkhave , saṃyojaniyesu dhammesu assādānupassino
T2.105 viharato taṇhā pavaḍḍhati .Taṇhāpaccayā upādānaṃ … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti ’’.
‘‘ Seyyathāpi
M1.314 , bhikkhave , telañca paṭicca vaṭṭiñca paṭicca telappadīpo jhāyeyya .Tatra puriso na kālena kālaṃ telaṃ āsiñceyya na vaṭṭiṃ upasaṃhareyya
V1.78 .Evañhi so , bhikkhave , telappadīpo purimassa ca upādānassa pariyādānā aññassa ca anupahārā anāhāro nibbāyeyya .
Evameva kho , bhikkhave , saṃyojaniyesu dhammesu ādīnavānupassino viharato taṇhā nirujjhati .
Taṇhānirodhā upādānanirodho … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’ ti .
Catutthaṃ .
5. Mahārukkhasuttaṃ
55. Sāvatthiyaṃ viharati … pe …‘‘ upādāniyesu , bhikkhave , dhammesu assādānupassino viharato taṇhā pavaḍḍhati .
Taṇhāpaccayā upādānaṃ ;
upādānapaccayā bhavo … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti ’’.
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , mahārukkho .
Tassa yāni ceva mūlāni adhogamāni , yāni ca tiriyaṅgamāni , sabbāni tāni uddhaṃ ojaṃ abhiharanti .
Evañhi so , bhikkhave , mahārukkho tadāhāro tadupādāno ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭheyya .
Evameva kho , bhikkhave , upādāniyesu dhammesu assādānupassino viharato taṇhā pavaḍḍhati .
Taṇhāpaccayā upādānaṃ … pe … evametassa
T2.106 kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti .‘‘ Upādāniyesu
P2.88 , bhikkhave , dhammesu ādīnavānupassino viharato taṇhā nirujjhati .Taṇhānirodhā upādānanirodho ;
upādānanirodhā bhavanirodho … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti .
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , mahārukkho .
Atha puriso āgaccheyya kuddālapiṭakaṃ [ kudālapiṭakaṃ ( aññattha )] ādāya .
So taṃ rukkhaṃ mūle chindeyya , mūlaṃ chinditvā palikhaṇeyya [ paliṃkhaṇeyya ( pī . ka .)], palikhaṇitvā mūlāni uddhareyya antamaso usīranāḷimattānipi .
So taṃ rukkhaṃ khaṇḍākhaṇḍikaṃ chindeyya , khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinditvā phāleyya , phāletvā sakalikaṃ sakalikaṃ kareyya , sakalikaṃ sakalikaṃ karitvā vātātape visoseyya ;
vātātape visosetvā agginā ḍaheyya , agginā ḍahetvā masiṃ kareyya , masiṃ
V1.79 karitvā mahāvāte vā ophuṇeyya [ opuneyya ( sī . pī .), ophuneyya ( syā . kaṃ . ka .)] nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya .Evañhi so , bhikkhave , mahārukkho ucchinnamūlo
M1.315 assa tālāvatthukato anabhāvaṃkato [ anabhāvakato ( sī .), anabhāvaṅgato ( syā . kaṃ .)] āyatiṃ anuppādadhammo .Evameva kho , bhikkhave , upādāniyesu dhammesu ādīnavānupassino viharato taṇhā nirujjhati .
Taṇhānirodhā upādānanirodho ;
upādānanirodhā bhavanirodho … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’ ti .
Pañcamaṃ .
6. Dutiyamahārukkhasuttaṃ
56. Sāvatthiyaṃ viharati … pe …‘‘ seyyathāpi , bhikkhave , mahārukkho .
Tassa yāni ceva mūlāni adhogamāni , yāni ca tiriyaṅgamāni
T2.107 , sabbāni tāni uddhaṃ ojaṃ abhiharanti .Evañhi so , bhikkhave , mahārukkho tadāhāro tadupādāno ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭheyya .
Evameva kho , bhikkhave , upādāniyesu dhammesu assādānupassino viharato taṇhā pavaḍḍhati .
Taṇhāpaccayā upādānaṃ
P2.89 … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti ’’.‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , mahārukkho .
Atha puriso āgaccheyya kuddālapiṭakaṃ ādāya .
So taṃ rukkhaṃ mūle chindeyya , mūle chetvā palikhaṇeyya , palikhaṇitvā mūlāni uddhareyya … pe … nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya .
Evañhi so , bhikkhave , mahārukkho ucchinnamūlo assa tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṃ anuppādadhammo .
Evameva kho , bhikkhave , upādāniyesu dhammesu ādīnavānupassino viharato taṇhā nirujjhati .
Taṇhānirodhā upādānanirodho … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’ ti .
Chaṭṭhaṃ .
7. Taruṇarukkhasuttaṃ
57. Sāvatthiyaṃ viharati … pe …‘‘ saṃyojaniyesu , bhikkhave , dhammesu assādānupassino viharato taṇhā pavaḍḍhati .
Taṇhāpaccayā upādānaṃ … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti ’’.
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , taruṇo rukkho .
Tassa puriso kālena kālaṃ mūlāni palimajjeyya [ palisanneyya ( sī .), palisajjeyya ( syā . kaṃ . pī .), palipaṭṭheyya ( ka .), palisandeyya , palibandheyya ( ṭīkānurūpaṃ )] kālena kālaṃ paṃsuṃ dadeyya , kālena
T2.108 kālaṃM1.316V1.80 udakaṃ dadeyya .Evañhi so , bhikkhave , taruṇo rukkho tadāhāro tadupādāno vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjeyya .
Evameva kho , bhikkhave , saṃyojaniyesu dhammesu assādānupassino viharato taṇhā pavaḍḍhati .
Taṇhāpaccayā upādānaṃ … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti .
‘‘ Saṃyojaniyesu , bhikkhave , dhammesu ādīnavānupassino viharato taṇhā nirujjhati .
Taṇhānirodhā upādānanirodho … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti .
‘‘ Seyyathāpi
P2.90 , bhikkhave , taruṇo rukkho .Atha puriso āgaccheyya kuddālapiṭakaṃ ādāya … pe … nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya .
Evañhi so , bhikkhave , taruṇo rukkho ucchinnamūlo assa tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṃ anuppādadhammo .
Evameva kho , bhikkhave , saṃyojaniyesu dhammesu ādīnavānupassino viharato taṇhā nirujjhati .
Taṇhānirodhā upādānanirodho … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’ ti .
Sattamaṃ .
8. Nāmarūpasuttaṃ
58. Sāvatthiyaṃ viharati … pe …‘‘ saṃyojaniyesu , bhikkhave , dhammesu assādānupassino viharato nāmarūpassa avakkanti hoti .
Nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti ’’.
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , mahārukkho .
Tassa yāni ceva mūlāni
T2.109 adhogamāni , yāni ca tiriyaṅgamāni , sabbāni tāni uddhaṃ ojaṃ abhiharanti .Evañhi so , bhikkhave , mahārukkho tadāhāro tadupādāno ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭheyya .
Evameva kho , bhikkhave , saṃyojaniyesu dhammesu assādānupassino viharato nāmarūpassa avakkanti hoti … pe ….
‘‘ Saṃyojaniyesu , bhikkhave , dhammesu ādīnavānupassino viharato nāmarūpassa avakkanti na hoti .
Nāmarūpanirodhā
P2.91 saḷāyatananirodho … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti .‘‘ Seyyathāpi
M1.317V1.81 , bhikkhave , mahārukkho .Atha puriso āgaccheyya kuddālapiṭakaṃ ādāya … pe … āyatiṃ anuppādadhammo .
Evameva kho , bhikkhave , saṃyojaniyesu dhammesu ādīnavānupassino viharato nāmarūpassa avakkanti na hoti .
Nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .
9. Viññāṇasuttaṃ
59. Sāvatthiyaṃ viharati … pe …‘‘ saṃyojaniyesu , bhikkhave , dhammesu assādānupassino viharato viññāṇassa avakkanti hoti .
Viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti ’’.
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , mahārukkho .
Tassa yāni ceva mūlāni
T2.110 … pe … evameva kho , bhikkhave , saṃyojaniyesu dhammesu assādānupassino viharato viññāṇassa avakkanti hoti … pe ….‘‘ Saṃyojaniyesu , bhikkhave , dhammesu ādīnavānupassino viharato viññāṇassa avakkanti na hoti .
Viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti .
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , mahārukkho .
Atha puriso āgaccheyya kuddālapiṭakaṃ ādāya … pe … āyatiṃ anuppādadhammo .
Evameva kho , bhikkhave , saṃyojaniyesu dhammesu ādīnavānupassino viharato viññāṇassa avakkanti na hoti .
Viññāṇassa nirodhā nāmarūpanirodho … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’ ti .
Navamaṃ .
10. Nidānasuttaṃ
60. Ekaṃ
V1.82P2.92 samayaṃ bhagavā kurūsu viharati kammāsadhammaṃ nāma kurūnaṃ nigamo .Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ acchariyaṃ , bhante , abbhutaṃ , bhante !
Yāva gambhīro cāyaṃ , bhante , paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso
T2.111 ca , atha ca pana me uttānakuttānako viya khāyatī ’’ ti .‘‘ Mā
M1.318 hevaṃ , ānanda , mā hevaṃ , ānanda [ mā hevaṃ ānanda avaca mā hevaṃ ānanda avaca ( dī . ni .2 mahānidānasutte )]!Gambhīro cāyaṃ , ānanda , paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca .
Etassa , ānanda , dhammassa ananubodhā appaṭivedhā evamayaṃ pajā tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā [ guḷāguṇṭhikajātā ( sī .), guḷīguṇṭhikajātā ( syā . kaṃ .)] muñjapabbajabhūtā [ muñjababbajabhūtā ( sī .)] apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattati .
‘‘ Upādāniyesu , ānanda , dhammesu assādānupassino viharato taṇhā pavaḍḍhati .
Taṇhāpaccayā upādānaṃ ;
upādānapaccayā bhavo ;
bhavapaccayā jāti ;
jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti .
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti .
‘‘ Seyyathāpi , ānanda , mahārukkho .
Tassa yāni ceva mūlāni adhogamāni , yāni ca tiriyaṅgamāni , sabbāni tāni uddhaṃ ojaṃ abhiharanti .
Evañhi so , ānanda , mahārukkho tadāhāro tadupādāno ciraṃ dīghamaddhānaṃ tiṭṭheyya .
Evameva kho , ānanda , upādāniyesu dhammesu assādānupassino viharato taṇhā pavaḍḍhati .
Taṇhāpaccayā upādānaṃ
P2.93 ;upādānapaccayā bhavo … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti .
‘‘ Upādāniyesu , ānanda , dhammesu ādīnavānupassino viharato taṇhā
T2.112 nirujjhati .Taṇhānirodhā upādānanirodho ;
upādānanirodhā bhavanirodho … pe … evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti .
‘‘ Seyyathāpi
V1.83 , ānanda , mahārukkho .Atha puriso āgaccheyya kuddālapiṭakaṃ ādāya .
So taṃ rukkhaṃ mūle chindeyya , mūle chetvā palikhaṇeyya , palikhaṇitvā mūlāni uddhareyya antamaso usīranāḷimattānipi .
So taṃ rukkhaṃ khaṇḍākhaṇḍikaṃ chindeyya .
Khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinditvā phāleyya ;
phāletvā sakalikaṃ sakalikaṃ kareyya , sakalikaṃ sakalikaṃ karitvā vātātape visoseyya , vātātape visosetvā agginā ḍaheyya , agginā ḍahetvā masiṃ kareyya , masiṃ karitvā mahāvāte vā ophuṇeyya , nadiyā vā sīghasotāya pavāheyya .
Evañhi so , ānanda , mahārukkho ucchinnamūlo assa tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṃ anuppādadhammo
M1.319 .Evameva kho , ānanda , upādāniyesu dhammesu ādīnavānupassino viharato taṇhā nirujjhati .
Taṇhānirodhā upādānanirodho ;
upādānanirodhā bhavanirodho ;
bhavanirodhā jātinirodho ;
jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti .
Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī ’’ ti .
Dasamaṃ .
Dukkhavaggo chaṭṭho .
Tassuddānaṃ –
Parivīmaṃsanupādānaṃ ,
T2.113 dve ca saṃyojanāni ca ;Mahārukkhena dve vuttā , taruṇena ca sattamaṃ ;
Nāmarūpañca viññāṇaṃ , nidānena ca te dasāti .